CHƯƠNG III: CÁC NƯỚC Á, PHI VÀ MĨ LATINH 1945 – 2000 tiếp theo4- Sự thành lập các quốc gia độc lập ở Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai: - Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, cá
Trang 1CHƯƠNG III: CÁC NƯỚC Á, PHI VÀ MĨ LATINH (1945 – 2000) (tiếp theo)
4- Sự thành lập các quốc gia độc lập ở Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai:
- Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Đông Nam Á đều là thuộc địa, nửa thuộc địa của các nước tư bản phương Tây (trừ Thái Lan) Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Đông Nam Á đều lần lượt giành được độc lập
- Quá trình đấu tranh giành độc lập:
+ Giữa 8/1945, tận dụng thời cơ Nhật Bản đầu hàng Đồng minh, nhân dân Đông Nam Á đứng lên đấu tranh và nhiều nước giành được độc lập dân tộc như Inđônêxia (17/8/1945), Việt Nam (2/9/1945), Lào (12/10/1945).+ Sau đó, thực dân Âu – Mĩ quay lại tái chiếm Đông Nam Á Nhân dân các nước tiếp tục tiến hành kháng chiến chống xâm lược và lần lượt giành được độc lập như Philíppin (1946), Miến Điện (1948), Campuchia (1953), Mã Lai (1957), Xingapo (1965)
+ 1/1984, Brunây mới tuyên bố là quốc gia độc lập
+ 20/5/2002, Đông Timo cũng trở thành một quốc gia độc lập
5- Cách mạng Lào (1945 – 1975):
- Giai đoạn tuyên bố độc lập (1945):
+ 23/8/1945, tận dụng thời cơ Nhật Bản đầu hàng Đồng minh, nhân dân Lào nổi dậy giành chính quyền
+ 12/10/1945, nhân dân thủ đô Viêng Chăn khởi nghĩa thắng lợi, Chính phủ Lào ra mắt quốc dân và tuyên bố nềnđộc lập của Lào
- Giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 – 1954):
+ Tháng 3/1946, thực dân Pháp quay lại xâm lược Lào Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhândân Lào đã đứng lên kháng chiến chống thực dân Pháp, bảo vệ nền độc lập
+ 7/1954, Hiệp định Giơnevơ được kí kết đã công nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lào
- Giai đoạn kháng chiến chống Mĩ xâm lược (1954 – 1975):
+ Sau khi thực dân Pháp bị đánh bại, Mĩ tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Lào Dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Lào (thành lập 1955), nhân dân Lào đã lần lượt đánh bại các kế hoạch chiến tranh của Mĩ, giải phóng nhiều vùng đất đai rộng lớn
+ 21/2/1973, Hiệp định Viêng Chăn được kí kết, thỏa thuận lập lại hòa bình, thực hiện hoà hợp dân tộc ở Lào.+ 2/12/1975, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào được thành lập, do Hoàng thân Xuphanuvông làm Chủ tịch Nước Lào bước sang thời kỳ xây dựng đất nước, phát triển kinh tế - xã hội
6- Cách mạng Campuchia (1945 – 1993):
- Giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954):
+ Đầu 10/1945, thực dân Pháp quay lại xâm lược Campuchia Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương(từ 1951 là Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia), nhân dân Campuchia tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp
+ 9/11/1953, do hoạt động ngoại giao của Quốc vương N.Xihanúc, Chính phủ Pháp đã kí hiệp ước trao trả độc lập cho Campuchia
+ 7/1954, Hiệp định Giơnevơ được kí kết đã công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Campuchia
- Giai đoạn hòa bình, trung lập (1954 – 1970): Chính phủ Xihanúc thực hiện đường lối hòa bình, trung lập, khôngtham gia bất cứ khối liên minh quân sự hoặc chính trị nào
- Giai đoạn kháng chiến chống Mĩ (1970 – 1975):
+ 18/3/1970, Chính phủ Xihanúc bị lật đổ bởi các thế lực tay sai của Mĩ Nhân dân Campuchia tiếp tục tiến hành cuộc kháng chiến chống Mĩ, từng bước giành thắng lợi
+ 17/4/1975, Thủ đô Phnôm Pênh được giải phóng, cuộc kháng chiến chống Mĩ kết thúc thắng lợi
- Giai đoạn đấu tranh chống tập đoàn Khơme đỏ thống trị (1975 – 1979):
+ Sau thắng lợi, tập đoàn Khơme đỏ do Pôn Pốt cầm đầu đã phản bội cách mạng, thi hành chính sách diệt chủng Nhân dân Campuchia được sự giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam đã nổi dậy đánh đổ tập đoàn Khơme đỏ.+ 7/1/1979, Thủ đô Phnôm Pênh được giải phóng, nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia được thành lập
Campuchia bước vào thời kì hồi sinh, xây dựng đất nước
- Giai đoạn nội chiến (1979 – 1993):
+ Từ 1979, ở Campuchia diễn ra cuộc nội chiến kéo dài giữa lực lượng Đảng Nhân dân Cách mạng với lực lượngKhơme đỏ
+ 23/10/1991, Hiệp định hòa bình về Campuchia được kí kết, thỏa thuận hòa giải và hòa hợp dân tộc
+ 9/1993, Quốc hội mới họp thông qua Hiến pháp, tuyên bố thành lập Vương quốc Campuchia do Xihanúc làm
Trang 2Quốc vương Campuchia bước sang một thời kì phát triển mới.
7- Sự ra đời và phát triển của tổ chức ASEAN:
a- Hoàn cảnh ra đời:
- Nửa sau những năm 60 của thế kỉ XX, tình hình khu vực Đông Nam Á và thế giới có nhiều biến chuyển to lớn:+ Sau khi giành được độc lập, bước vào thời kì phát triển kinh tế trong điều kiện rất khó khăn, nhiều nước trong khu vực thấy cần có sự hợp tác với nhau để cùng phát triển
+ Các nước cũng muốn hạn chế ảnh hưởng của các cường quốc bên ngoài đối với khu vực
+ Những tổ chức hợp tác mang tính khu vực trên thế giới xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt là những thành công của Khối thị trường chung châu Âu đã cổ vũ các nước Đông Nam Á tìm cách liên kết với nhau
- 8/8/1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập tại Băng Cốc (Thái Lan) với sự tham gia của 5 nước gồm Thái Lan, Inđônêxia, Malaixia, Xingapo, Philíppin nhằm mục tiêu phát triển kinh tế và văn hóa thông qua những nỗ lực hợp tác chung giữa các nước thành viên, trên tinh thần duy trì hòa bình và ổn định khu vực
b- Quá trình phát triển/ Hoạt động:
- Trong giai đoạn 1967 – 1975, ASEAN là một tổ chức non trẻ, sự hợp tác còn lỏng lẻo, chưa có vị trí trên trườngquốc tế
- Từ giữa những năm 70 trở đi, ASEAN có bước phát triển mới, được đánh dấu bằng việc kí Hiệp ước thân thiện
và hợp tác (Hiệp ước Bali) tại Hội nghị cấp cao lần thứ nhất họp ở Bali (Inđônêxia) vào 2/1976 Hiệp ước Bali xác định những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ giữa các nước:
+ Tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ
+ Không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau
+ Không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa bằng vũ lực với nhau
+ Giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình
+ Hợp tác phát triển có hiệu quả trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và xã hội
- Lúc này, quan hệ giữa các nước Đông Dương và ASEAN bước đầu được cải thiện Tuy nhiên, từ cuối thập kỉ
70, quan hệ giữa hai nhóm nước trở nên căng thẳng do “vấn đề Campuchia” Đến giữa thập kỉ 80, ASEAN bắt đầu đối thoại với Việt Nam
- 1984, Brunây gia nhập và trở thành thành viên thứ 6 của ASEAN
- 28/7/1995, Việt Nam trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN
- 1997, Lào và Mianma gia nhập ASEAN
- 1999, Campuchia được kết nạp vào ASEAN
- Như vậy, từ 5 nước sáng lập ban đầu (1967), ASEAN đã phát triển thành 10 nước thành viên (1999) Từ đây, ASEAN đẩy mạnh hoạt động hợp tác kinh tế, xây dựng Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định và phát triển
8- Cuộc đấu tranh giành độc lập ở Ấn Độ (1945 – 1950):
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Ấn Độ dưới sự lãnh đạo của Đảng Quốc đại phát triển mạnh mẽ
- Diễn biến:
+ 1946, có nhiều cuộc bãi công nổ ra ở Ấn Độ, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của 2 vạn thủy binh ở Bombay chống
đế quốc Anh, đòi độc lập dân tộc
+ Đầu 1947, cao trào bãi công của công nhân tiếp tục bùng nổ ở nhiều thành phố lớn, buộc thực dân Anh phải nhượng bộ, hứa trao quyền tự trị theo “phương án Maobáttơn” chia cắt Ấn Độ thành hai quốc gia trên cơ sở tôn giáo: Ấn Độ của những người theo Ấn Độ giáo và Pakixtan của những người theo Hồi giáo
+ 15/8/1947, hai nhà nước tự trị Ấn Độ và Pakixtan được thành lập
+ Từ 1948 – 1950, không thỏa mãn với quy chế tự trị, Đảng Quốc đại lãnh đạo nhân dân tiếp tục cuộc đấu tranh giành độc lập
+ 26/1/1950, Ấn Độ tuyên bố độc lập và thành lập nước cộng hòa
- Ý nghĩa: Sự thành lập nước Cộng hòa Ấn Độ đánh dấu thắng lợi to lớn của nhân dân Ấn Độ, có ảnh hưởng quan trọng đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới
9- Công cuộc xây dựng đất nước Ấn Độ:
- Sau khi giành được độc lập, Ấn Độ ra sức xây dựng đất nước và đạt được nhiều thành tựu đáng kể
- Về kinh tế: đạt nhiều thành tựu về nông nghiệp và công nghiệp
+ Nông nghiệp: Nhờ tiến hành cuộc “cách mạng xanh”, Ấn Độ đã tự túc được lương thực (giữa những năm 70), xuất khẩu gạo đứng hàng thứ ba trên thế giới (1995)
Trang 3+ Công nghiệp: Ấn Độ đã sử dụng năng lượng hạt nhân vào sản xuất điện (những năm 70), đứng hàng thứ 10 trong những nước sản xuất công nghiệp lớn nhất thế giới (những năm 80), …
- Về khoa học – kĩ thuật, văn hóa, giáo dục: Ấn Độ có những bước tiến nhanh chóng và cố gắng vươn lên thành cường quốc về công nghệ phần mềm, công nghệ hạt nhân, công nghệ vũ trụ Đặc biệt, Ấn Độ đã thử thành công bom nguyên tử (1974), phóng vệ tinh nhân tạo lên quỹ đạo Trái Đất (1975), …
- Về đối ngoại: Ấn Độ theo đuổi chính sách hòa bình, trung lập tích cực, luôn ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập của các dân tộc
10- Cuộc đấu tranh giành độc lập ở châu Phi:
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc đấu tranh giành độc lập ở châu Phi đã nổ ra sôi nổi
- Giai đoạn 1945 – 1975:
+ Phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân nổ ra trước hết ở Bắc Phi, điển hình là phong trào đấu tranh củanhân dân Ai Cập (1952) dẫn đến nước Cộng hòa Ai Cập ra đời (18/6/1953) Sau đó, nhiều nước lần lượt giành được độc lập như Libi (1952), Tuynidi, Marốc, Xuđăng (1956), Gana (1957), Ghinê (1958), …
+ 1960 được gọi là Năm châu Phi với 17 nước được trao trả độc lập
+ 1975, với thắng lợi của Môdămbích và Ănggôla, chủ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi cùng hệ thống thuộc địa về
+ 11/1993, Nam Phi thông qua bản Hiến pháp chính thức xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc (Apácthai)
- Ngày nay, hầu hết các nước châu Phi đang gặp rất nhiều khó khăn, thách thức: sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân mới, nợ chồng chất, nạn mù chữ, nạn đói, bệnh tật, bùng nổ dân số, tình hình chính trị không ổn định, …
11- Cuộc đấu tranh giành và bảo vệ độc lập ở Mĩ Latinh:
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, với ưu thế về kinh tế và quân sự, Mĩ tìm cách biến Mĩ Latinh thành “sân sau” của mình và xây dựng chế độ độc tài thân Mĩ Do đó, cuộc đấu tranh chống chế độ độc tài thân Mĩ bùng nổ và phát triển
- 3/1952, với sự giúp đỡ của Mĩ, Batixta đã thiết lập chế độ độc tài quân sự ở Cuba Nhân dân Cuba đã đứng lên đấu tranh vũ trang chống chế độ độc tài Batixta Đến 1/1/1959, chế độ độc tài Batixta sụp đổ, nước Cộng hòa Cuba ra đời do Phiđen Cátxtô đứng đầu
- Từ các thập kỉ 60 – 70, phong trào đấu tranh chống Mĩ và chế độ độc tài thân Mĩ giành độc lập ở khu vực ngày càng phát triển và giành nhiều thắng lợi Tiêu biểu như phong trào đấu tranh của nhân dân Panama đòi thu hồi chủ quyền kênh đào (1964), các nước ở vùng biển Caribê lần lượt giành độc lập như Hamaica, Triniđát, Tôbagô (1962), Guyana, Bácbađốt (1966), …
- Cùng với hình thức bãi công của công nhân, nổi dậy của nông dân, đấu tranh nghị trường thì cao trào đấu tranh
vũ trang bùng nổ mạnh mẽ ở Mĩ Latinh, biến châu lục này thành “Lục địa bùng cháy” Điển hình như phong trào đấu tranh vũ trang chống chế độ độc tài ở Vênêxuêla, Goatêmala, Côlômbia, Pêru, Nicaragoa, Chilê, …diễn ra liên tục, lật đổ chính quyền độc tài và thiết lập các chính phủ dân tộc dân chủ
CHƯƠNG V: QUAN HỆ QUỐC TẾ (1945 – 2000)
1- Sự khởi đầu của chiến tranh lạnh:
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mĩ đã nhanh chóng chuyển sang thế đối đầu, gây nên tình trạng chiến tranh lạnh gay gắt
- Biểu hiện:
+ 12/3/1947, Tổng thống Mĩ Truman chính thức phát động Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước Đông
Âu do lo ngại trước ảnh hưởng ngày càng to lớn của hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới
+ Liên Xô và Mĩ đối lập với nhau về mục tiêu và chiến lược Liên Xô chủ trương duy trì hòa bình, an ninh thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xã hội và đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới Còn Mĩ ra sức chống phá Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, đẩy lùi phong trào cách mạng nhằm thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới
+ Về kinh tế, Mĩ đề ra “Kế hoạch Mácsan” (1947) giúp các nước Tây Âu phục hồi nền kinh tế bị tàn phá sau Chiến tranh thế giới thứ hai Ngược lại, Liên Xô và các nước Đông Âu đã thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế (1949) để hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa
+ Về quân sự, Mĩ thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) (1949) là liên minh quân sự lớn nhất
Trang 4của các nước tư bản phương Tây do Mĩ cầm đầu nhằm chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu Ngược lại, Liên Xô và các nước Đông Âu đã thành lập Tổ chức Hiệp ước Vácsava (1955) là một liên minh chínhtrị - quân sự mang tính chất phòng thủ của các nước xã hội chủ nghĩa châu Âu.
- Như vậy, sự ra đời của NATO và Tổ chức Hiệp ước Vácsava đã đánh dấu sự xác lập cục diện chiến tranh lạnh giữa hai phe – tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa
+ 1972, Hiệp ước ABM và Hiệp định SALT-1 được kí kết giữa Liên Xô và Mĩ nhằm thỏa thuận về việc hạn chế
vũ khí chiến lược
+ 8/1975, Định ước Henxinki được kí kết giữa 33 nước châu Âu với Mĩ và Canađa Theo đó, các nước khẳng định những nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia như bình đẳng, chủ quyền, giải quyết các cuộc tranh chấpbằng biện pháp hòa bình, …
+ 12/1989, trong cuộc gặp không chính thức tại đảo Manta, hai nhà lãnh đạo M.Goócbachốp (Liên Xô) và G.Busơ (Mĩ) đã chính thức tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh
- Chiến tranh lạnh chấm dứt đã tạo ra điều kiện thuận lợi để giải quyết hòa bình các vụ tranh chấp, xung đột đangdiễn ra ở nhiều khu vực trên thế giới
3- Xu thế phát triển của thế giới sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt:
- Từ 1989 – 1991, chế độ xã hội chủ nghĩa lần lượt tan rã ở các nước Đông Âu và Liên Xô Với “cực” Liên Xô tan rã, trật tự thế giới hai cực Ianta đã sụp đổ
- Sau 1991, tình hình thế giới diễn ra những thay đổi to lớn và phát triển theo các xu thế chính sau:
+ Sự tan rã của Liên Xô đã tạo cho Mĩ một lợi thế tạm thời ra sức thiết lập trật tự thế giới “một cực” để Mĩ làm
-* Một số câu hỏi và gợi ý trả lời:
1- Hãy nêu và phân tích những sự kiện dẫn tới tình trạng chiến tranh lạnh giữa hai phe – tư bản chủ nghĩa
và xã hội chủ nghĩa?
=> Gợi ý trả lời: Trình bày nội dung sự khởi đầu của chiến tranh lạnh
2- Thế nào là Chiến tranh lạnh?
Trang 54- Nguyên nhân nào thúc đẩy Liên Xô và Mĩ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh?
=> Gợi ý trả lời:
- Sở dĩ hai siêu cường Xô – Mĩ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh vì:
+ Cuộc chạy đua vũ trang kéo dài hơn bốn thập niên đã làm cho cả hai nước quá tốn kém và suy giảm “thế mạnh” trên nhiều mặt so với các cường quốc khác
+ Nhiều khó khăn và thách thức to lớn đã đặt ra trước hai nước do sự vươn lên mạnh mẽ của Nhật Bản và các nước Tây Âu, … Còn nền kinh tế của Liên Xô đang lâm vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng
- Hai siêu cường Xô – Mĩ đều cần chấm dứt tình trạng Chiến tranh lạnh, thoát khỏi thế “đối đầu” để ổn định và củng cố vị thế của mình
5- Hãy nêu những biến đổi chính của tình hình thế giới sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt?
=> Gợi ý trả lời: Trình bày nội dung xu thế phát triển của thế giới sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt
6- Trình bày các xu thế phát triển của thế giới hiện nay? Qua đó, hãy nêu rõ thế nào là những thời cơ và những thách thức đối với các dân tộc?
+ Vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, …
- Như vậy, xu thế phát triển của thế giới hiện nay một mặt tạo ra thời cơ lịch sử, là cơ hội rất to lớn, mặt khác cũng tạo ra những thách thức to lớn đối với các dân tộc, quốc gia trên thế giới
CHƯƠNG III: CÁC NƯỚC Á, PHI VÀ MĨ LATINH (1945 – 2000)
1- Sự biến đổi của khu vực Đông Bắc Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai:
- Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Đông Bắc Á (trừ Nhật Bản) đều bị chủ nghĩa thực dân nô dịch Từsau 1945, tình hình khu vực có nhiều biến chuyển
- 1948, trên bán đảo Triều Tiên xuất hiện hai nhà nước với hai chế độ khác nhau: ở phía Nam vĩ tuyến 38 là Nhà nước Đại Hàn Dân quốc (Hàn Quốc) và ở phía Bắc là Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên Từ
1950 – 1953, diễn ra cuộc chiến tranh giữa hai miền, vĩ tuyến 38 được xem là ranh giới giữa hai nhà nước
- 1949, cách mạng Trung Quốc thắng lợi đã dẫn đến sự ra đời của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Chính quyền Tưởng Giới Thạch phải rút chạy và xây dựng chính quyền ở Đài Loan Đến cuối những năm 90 của thế kỉ
XX, Trung Quốc đã thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công và Ma Cao
- Sau khi thành lập, các nước và vùng lãnh thổ ở Đông Bắc Á xây dựng nền kinh tế đạt nhiều thành tựu to lớn, đời sống nhân dân được cải thiện Đặc biệt, trong bốn “con rồng” kinh tế châu Á thì ở Đông Bắc Á có ba (Hàn Quốc, Hồng Công và Đài Loan), kinh tế Nhật Bản đứng thứ hai trên thế giới, …
2- Sự thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa:
a- Hoàn cảnh lịch sử: Từ 1946 – 1949, ở Trung Quốc đã diễn ra cuộc nội chiến giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản
b- Diễn biến:
- 20/7/1946, Tưởng Giới Thạch phát động cuộc chiến tranh chống Đảng Cộng sản Trung Quốc
- Từ 7/1946 – 6/1947, Đảng Cộng sản Trung Quốc thực hiện chiến lược phòng ngự tích cực, chủ yếu tiêu diệt sinh lực địch và xây dựng củng cố lực lượng
- Từ 6/1947 – 10/1949, Quân giải phóng Trung Quốc đã chuyển sang phản công, lần lượt giải phóng các vùng doQuốc dân đảng kiểm soát Cuộc nội chiến kết thúc, Trung Quốc lục địa được giải phóng Lực lượng Quốc dân đảng phải rút chạy ra Đài Loan
Trang 6- 1/10/1949, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, đứng đầu là Chủ tịch Mao Trạch Đông.
c- Ý nghĩa:
- Kết thúc sự thống trị của đế quốc, xóa bỏ tàn dư phong kiến, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do, tiến lên chủ nghĩa
xã hội
- Có ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, nhất là ở các nước Đông Nam Á
- Góp phần tăng cường lực lượng của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới
3- Công cuộc cải cách – mở cửa của Trung Quốc (1978 – 2000):
- 12/1978, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đề ra đường lối mới, do Đặng Tiểu Bình khởi xướng, mở đầucho công cuộc cải cách kinh tế - xã hội của đất nước
- Nội dung cơ bản: lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, tiến hành cải cách và mở cửa, chuyển nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa linh hoạt hơn, nhằm hiện đại hóa và xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, với mục tiêu biến Trung Quốc thành quốc gia giàu mạnh, dân chủ và văn minh
- Những thành tựu chính:
+ Nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng cao, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt Cơ cấu kinh tế có sự thay đổi lớn, từ chỗ lấy nông nghiệp làm chủ yếu, đến năm 2000, thu nhập nông nghiệp chỉ chiếm 16%, còn công nghiệp
và xây dựng tăng lên chiếm 51%, dịch vụ chiếm 33%
+ Khoa học – kĩ thuật, văn hóa, giáo dục đạt nhiều thành tựu nổi bật Đặc biệt là Trung Quốc đã thử thành công bom nguyên tử (1964), là quốc gia thứ ba trên thế giới (sau Nga, Mĩ) có tàu cùng với con người bay vào vũ trụ,
CHƯƠNG VI: CÁCH MẠNG KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ VÀ XU THẾ TOÀN CẦU HÓA
1- Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ nửa sau thế kỉ XX:
- Đặc điểm:
+ Khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trong cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật, mọi phát minh
kĩ thuật đều bắt nguồn từ nghiên cứu khoa học, khoa học gắn liền với kĩ thuật, mở đường cho kĩ thuật và kĩ thuật lại mở đường cho sản xuất Khoa học đã tham gia trực tiếp vào sản xuất, trở thành nguồn gốc chính của những tiến bộ kĩ thuật và công nghệ
+ Cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật đã phát triển qua hai giai đoạn: giai đoạn đầu từ những năm 40 đến nửa đầu những năm 70 của thế kỉ XX và giai đoạn thứ hai từ năm 1973 đến nay Trong giai đoạn sau, cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật chủ yếu diễn ra về công nghệ với sự ra đời của thế hệ máy tính điện tử mới, về vật liệu mới, công nghệ sinh học, … nên được gọi là cách mạng khoa học – công nghệ
b- Những thành tựu chính:
- Trong lĩnh vực khoa học cơ bản: đạt những thành tựu to lớn trong các ngành Toán học, Vật lí học, Hóa học, Sinh học, … đặc biệt là các nhà khoa học đã tạo ra con cừu Đôli bằng phương pháp sinh sản vô tính (3/1997), giải mã hoàn chỉnh “Bản đồ gen người” (4/2003)
- Trong lĩnh vực công nghệ: có những phát minh quan trọng
+ Những công cụ sản xuất mới: máy tính điện tử, máy tự động và hệ thống máy tự động, rôbốt, …
+ Những nguồn năng lượng mới: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng nguyên tử, …
+ Những vật liệu mới: chất pôlime (chất dẻo), các loại vật liệu siêu sạch, siêu cứng, siêu bền, siêu dẫn, …
+ Công nghệ sinh học: những đột phá trong công nghệ di truyền, công nghệ tế bào, công nghệ vi sinh, … dẫn đếncuộc “cách mạng xanh” trong nông nghiệp với những giống lúa mới có năng suất cao, chịu bệnh tốt
Trang 7+ Thông tin liên lạc và giao thông vận tải: cáp sợi thủy tinh quang dẫn, máy bay siêu âm khổng lồ, tàu hỏa tốc độcao, …
+ Chinh phục vũ trụ: vệ tinh nhân tạo, du hành vũ trụ, …
- Trong những thập niên gần đây, công nghệ thông tin đã phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, hình thành mạng thông tin máy tính toàn cầu (Internet) Công nghệ thông tin ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong mọi ngành kinh tế và hoạt động xã hội, đưa nhân loại bước sang một nền văn minh mới là “văn minh thông tin”.c- Tác động:
- Về mặt tích cực:
+ Tăng năng suất lao động, không ngừng nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống của con người
+ Dẫn đến những thay đổi lớn về cơ cấu dân cư, chất lượng nguồn nhân lực, những đòi hỏi mới về giáo dục và đào tạo nghề nghiệp
+ Sự hình thành một thị trường thế giới với xu thế toàn cầu hóa
2- Xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX:
a- Sự xuất hiện: Từ đầu những năm 80 của thế kỉ XX, trên thế giới đã diễn ra xu thế toàn cầu hóa Đây là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, những ảnh hưởng tác động, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia trên thế giới
b- Biểu hiện:
- Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ thương mại quốc tế
- Sự phát triển và tác động to lớn của các công ti xuyên quốc gia
- Sự sáp nhập và hợp nhất các công ti thành những tập đoàn lớn, nhất là các công ti khoa học – kĩ thuật, nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước
- Sự ra đời của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực Các tổ chức này có vai trò quan trọng trong việc giải quyết những vấn đề kinh tế chung của thế giới và khu vực
c- Tác động:
- Về mặt tích cực:
+ Thúc đẩy nhanh sự phát triển và xã hội hóa của lực lượng sản xuất, đưa lại sự tăng trưởng cao
+ Góp phần chuyển biến cơ cấu kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả của nền kinh tế
- Về mặt tiêu cực:
+ Làm trầm trọng thêm sự bất công xã hội, cách biệt giàu – nghèo trong từng nước và giữa các nước
+ Làm cho mọi mặt hoạt động và đời sống của con người kém an toàn về kinh tế, tài chính lẫn chính trị
+ Tạo ra nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc và xâm phạm nền độc lập tự chủ của các quốc gia
- Như vậy, toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, một mặt tạo ra thời cơ lịch sử, là cơ hội rất to lớn, mặt khác cũng tạo ra những thách thức to lớn đối với các nước trên thế giới
-* Một số câu hỏi và gợi ý trả lời:
1- Cơ hội và thách thức của Việt Nam trước sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện nay như thế nào?
Trang 8văn hóa, xã hội …
+ Những tác động tiêu cực của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ như nạn ô nhiễm môi trường, tai nạn lao động và tai nạn giao thông, … cũng đặt ra cho nước ta những khó khăn thách thức đòi hỏi cần nghiên cứu giải quyết một cách thấu đáo
2- Thế hệ trẻ phải làm gì để đưa trình độ khoa học – công nghệ của Việt Nam vươn lên đuổi kịp trình độ quốc tế?
=> Gợi ý trả lời:
- Thế hệ trẻ phải ra sức học tập, nâng cao trình độ hiểu biết để có thể dễ dàng tiếp thu những thành tựu khoa học – công nghệ của thế giới Trong quá trình tiếp thu những thành tựu khoa học – công nghệ của các nước thì phải
có chọn lọc cho phù hợp với sự phát triển của nước ta
- Thường xuyên rèn luyện chuyên môn nghiệp vụ tay nghề để sử dụng có hiệu quả những thành tựu khoa học – công nghệ
- Bên cạnh đó, thế hệ trẻ phải không ngừng sáng tạo, tìm tòi, phát minh sáng kiến ứng dụng vào phục vụ học tập, lao động sản xuất để đạt hiệu quả cao nhất
3- Hãy kể tên một số tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực?
=> Gợi ý trả lời:
- Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)
- Ngân hàng Thế giới (WB)
- Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
- Liên minh châu Âu (EU)
- Hiệp ước Thương mại tự do Bắc Mĩ (NAFTA)
- Khu vực Thương mại tự do ASEAN (AFTA)
- Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC)
- Diễn đàn hợp tác Á – Âu (ASEM), …
4- Xu thế toàn cầu hóa được biểu hiện trên những lĩnh vực nào? Vì sao nói: Toàn cầu hóa vừa là thời cơ, vừa là thách thức đối với các nước đang phát triển?
=> Gợi ý trả lời:
- Trình bày 4 biểu hiện như trên
- Về thời cơ:
+ Tạo điều kiện cho việc hợp tác, tham gia các liên minh kinh tế khu vực và thế giới
+ Khai thác các nguồn vốn đầu tư, kĩ thuật công nghệ, kinh nghiệm quản lí từ bên ngoài để rút ngắn thời gian xâydựng và phát triển đất nước
+ Vấn đề sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn vay nợ
+ Vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, …
- Như vậy, toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, một mặt tạo ra thời cơ lịch sử, là cơ hội rất to lớn, mặt khác cũng tạo ra những thách thức to lớn đối với các nước trên thế giới
PHẦN HAI: LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 2000
CHƯƠNG I: VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1930
1- Chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp ở Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1919 - 1929):
a- Hoàn cảnh lịch sử: Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Pháp tuy là nước thắng trận nhưng bị tàn phá nặng nề, nền kinh tế kiệt quệ Để bù đắp những thiệt hại do chiến tranh gây ra, Pháp tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Đông Dương, chủ yếu là ở Việt Nam
b- Nội dung: Pháp tăng cường đầu tư vào các ngành kinh tế Việt Nam Từ 1924 đến 1929, số vốn đầu tư vào Đông Dương, chủ yếu là vào Việt Nam, lên khoảng 4 tỉ phrăng
- Nông nghiệp: Pháp bỏ vốn nhiều nhất vào nông nghiệp, chủ yếu là đồn điền cao su Diện tích trồng cao su tăng
và nhiều công ti cao su lớn ra đời
- Công nghiệp: Pháp rất coi trọng việc khai thác mỏ, chủ yếu là mỏ than Ngoài ra, Pháp còn mở mang một số
Trang 9ngành công nghiệp như dệt, muối, xay xát, …
- Thương nghiệp: có bước phát triển mới, quan hệ giao lưu buôn bán được đẩy mạnh
- Giao thông vận tải: được mở mang để phục vụ cho công cuộc khai thác
- Ngân hàng Đông Dương: nắm quyền chỉ huy các ngành kinh tế Đông Dương, phát hành tiền giấy và cho vay lãi
- Ngoài ra, Pháp còn thi hành các biện pháp tăng thuế để tăng ngân sách Đông Dương
2- Những chuyển biến mới về giai cấp xã hội ở Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất:
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, do tác động của chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp, các giai cấp ở Việt Nam có những chuyển biến mới
- Giai cấp địa chủ phong kiến: tiếp tục phân hóa, một bộ phận tiểu và trung địa chủ tham gia phong trào dân tộc dân chủ chống thực dân Pháp và tay sai
- Giai cấp nông dân: bị hai tầng áp bức, bóc lột của đế quốc và phong kiến nên bị bần cùng hóa, không có lối thoát Nông dân là một lực lượng cách mạng to lớn của dân tộc
- Giai cấp tiểu tư sản: phát triển nhanh về số lượng, có tinh thần dân tộc, chống thực dân Pháp và tay sai Đặc biệt, bộ phận học sinh, sinh viên, trí thức có tinh thần hăng hái đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc
- Giai cấp tư sản: ra đời sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, bị tư bản Pháp chèn ép, kìm hãm nên số lượng ít, thế lực kinh tế yếu Giai cấp tư sản phân hóa thành hai bộ phận: tầng lớp tư sản mại bản có quyền lợi gắn với đế quốc nên câu kết chặt chẽ với chúng; tầng lớp tư sản dân tộc có khuynh hướng dân tộc và dân chủ
- Giai cấp công nhân Việt Nam: ngày càng phát triển Năm 1929, số lượng công nhân có trên 22 vạn người Giai cấp công nhân Việt Nam bị đế quốc thực dân áp bức, bóc lột nặng nề, có quan hệ gắn bó với nông dân, được thừahưởng truyền thống yêu nước của dân tộc, sớm chịu ảnh hưởng của trào lưu cách mạng vô sản nên đã nhanh chóng vươn lên thành một động lực của phong trào dân tộc dân chủ ở nước ta
3- Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc (1919 - 1925):
- 6/1919, Nguyễn Ái Quốc gửi tới hội nghị Vécxai Bản yêu sách của nhân dân An Nam, đòi Pháp phải thừa nhận các quyền cơ bản của dân tộc Việt Nam Tuy không được chấp nhận nhưng đã gây một tiếng vang lớn
- 7/1920, Nguyễn Ái Quốc đọc bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin Luận cương của Lênin đã giúp Nguyễn Ái Quốc khẳng định con đường giành độc lập và tự do của nhân dân Việt Nam
- 12/1920, tại Đại hội Đảng Xã hội Pháp ở Tua, Người bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế Cộng sản và thành lập Đảng Cộng sản Pháp Nguyễn Ái Quốc trở thành đảng viên cộng sản và là người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp
- 1921, Người tham gia sáng lập Hội liên hiệp thuộc địa ở Pari để tập hợp lực lượng chống chủ nghĩa thực dân
- 1922, Người xuất bản tờ báo Người cùng khổ (Le Paria) là cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp thuộc địa Người còn tham gia viết bài cho báo Nhân đạo, Đời sống công nhân, … đặc biệt là viết tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp
- 6/1923, Người sang Liên Xô dự Hội nghị Quốc tế Nông dân và được bầu vào Ban chấp hành Người vừa làm việc ở Quốc tế cộng sản vừa tham gia viết bài cho báo Sự thật, tạp chí Thư tín quốc tế
- 1924, tại Đại hội Quốc tế cộng sản lần thứ V, Người trình bày lập trường, quan điểm của mình về vị trí, chiến lược của cách mạng thuộc địa, về mối quan hệ giữa cách mạng chính quốc và thuộc địa, về vai trò và sức mạnh
to lớn của giai cấp nông dân thuộc địa
- 11/1924, Người về Quảng Châu (Trung Quốc) để trực tiếp tuyên truyền lí luận cách mạng, xây dựng tổ chức cách mạng giải phóng dân tộc cho nhân dân Việt Nam
- 6/1925, Người thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, nòng cốt là Cộng sản đoàn và cơ quan ngôn luận
là tờ báo Thanh niên
- 7/1925, Người tham gia sáng lập Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông để ra sức liên lạc với các dân tộc
bị áp bức cùng đánh đổ đế quốc 1927, Hội xuất bản tác phẩm Đường kách mệnh gồm những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc ở các lớp huấn luyện tại Quảng Châu (Trung Quốc)
=> Như vậy, sau nhiều năm bôn ba hải ngoại, Người đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn: kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa Mác – Lênin và đi theo con đường cách mạng vô sản Người dốc sức truyền bá chủ nghĩaMác – Lênin vào nước ta và những hoạt động trên của Người đã có tác dụng quyết định trong việc chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự thành lập chính đảng của giai cấp vô sản ở Việt Nam
4- Sự ra đời và hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên:
a- Sự ra đời:
- 11/1924, Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô về Quảng Châu (Trung Quốc) để trực tiếp tuyên truyền lí luận cách
Trang 10mạng, xây dựng tổ chức cách mạng giải phóng dân tộc cho nhân dân Việt Nam.
- 6/1925, Người thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, nòng cốt là Cộng sản đoàn nhằm tổ chức và lãnhđạo quần chúng đoàn kết đấu tranh đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai
b- Hoạt động:
- Người đã mở lớp huấn luyện, đào tạo cán bộ cách mạng rồi bí mật đưa về nước truyền bá lí luận giải phóng dântộc
- Người cho xuất bản báo Thanh niên làm cơ quan ngôn luận của Hội
- Đầu 1927, tác phẩm Đường Kách mệnh được xuất bản, gồm những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc ở các lớp huấn luyện tại Quảng Châu (Trung Quốc)
=> Báo Thanh niên và tác phẩm Đường Kách mệnh đã trang bị lí luận cách mạng giải phóng dân tộc cho cán bộ của Hội để tuyên truyền đến giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân Việt Nam
- Hội đã xây dựng tổ chức cơ sở của mình ở hầu khắp cả nước, số hội viên cũng tăng lên nhanh chóng
- Cuối 1928, Hội chủ trương “vô sản hóa" đưa nhiều cán bộ của Hội đi vào các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền cùng sinh hoạt và lao động với công nhân để tuyên truyền vận động cách mạng, nâng cao ý thức chính trị cho giai cấp công nhân
- Chuẩn bị về tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam
5- Sự ra đời và hoạt động của Tân Việt cách mạng đảng:
a- Sự ra đời:
- 14/7/1925, một số tù chính trị ở Trung Kì lập ra Hội Phục Việt, sau đổi thành Hội Hưng Nam, …
- Đến 14/7/1928, sau nhiều lần đổi tên, Hội quyết định đổi thành Tân Việt Cách mạng đảng (Đảng Tân Việt).b- Hoạt động:
- Đảng tập hợp những trí thức và tiểu tư sản yêu nước với địa bàn hoạt động chủ yếu ở Trung Kì
- Đảng chủ trương đánh đổ đế quốc chủ nghĩa nhằm thiết lập một xã hội bình đẳng và bác ái
- Đảng Tân Việt ra đời và hoạt động trong điều kiện Hội VNCMTN phát triển mạnh nên chịu ảnh hưởng và bị phân hóa mạnh mẽ Một số đảng viên tiên tiến sớm gia nhập Hội VNCMTN và số còn lại tích cực chuẩn bị tiến tới thành lập một chính đảng cách mạng theo tư tưởng Nguyễn Ái Quốc và học thuyết Mác - Lênin
- Tổ chức cơ sở của VNQDĐ rất ít, địa bàn hoạt động chủ yếu ở Bắc Kì
- 2/1929, VNQDĐ tổ chức vụ ám sát tên trùm mộ phu Badanh ở Hà Nội, bị thực dân Pháp khủng bố dã man
- Đêm 9/2/1930, cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra và nhanh chóng lan ra một số tỉnh lân cận Tuy thất bại nhanh chóng nhưng đã cổ vũ lòng yêu nước và chí căm thù của nhân dân ta đối với thực dân Pháp và tay sai