Chuong 5 cấu trúc thị trường

Thị trường cạnh tranh hoàn toàn Thị trường cạnh tranh độc quyền Thị trường độc quyền nhóm Thị trường độc quyền hoàn toàn Nền kinh tế là một thực thể được tạo bởi rất nhiều loại thị trường. Mỗi thị trường đều có người mua và người bán cùng giao dịch một hàng hóa đặc thù. Mỗi loại thị trường đều có những đặc điểm riêng về khả năng áp đặt giá của người bán, số lượng người bán, kiểu dáng hàng hóa…

1 Thị trường cạnh tranh hoàn toàn

2 Thị trường cạnh tranh độc quyền

3 Thị trường độc quyền nhóm

4 Thị trường độc quyền hoàn toàn

 Nền kinh tế là một thực thể được tạo bởi rất

nhiều loại thị trường

 Mỗi thị trường đều có người mua và người bán

cùng giao dịch một hàng hóa đặc thù

 Mỗi loại thị trường đều có những đặc điểm riêng

về khả năng áp đặt giá của người bán, số lượng người bán, kiểu dáng hàng hóa…

Cấu trúc thị

trường Hàng hóa

Số lượng người sản xuất

Kiểu dáng sản phẩm Áp đặt giá

Rào cản gia nhập

Cạnh tranh không qua giá

Cạnh

tranh

hoàn toàn

Thường thuộc nông nghiệp

Rất nhiều Đồng nhất Không Không Không

Cạnh

tranh độc

quyền

Thương mại bán lẻ

và khác biệt sản phẩm

Ít Đồng nhất

hoặc khác biệt

và khác biệt sản phẩm

Độc

quyền

Hoàn toàn

Dịch vụ công

Một Sản phẩm

duy nhất

Rất cao Rất cao Quảng cáo

Tình huống 1: Sự lớn mạnh thần kỳ của cà phê Trung Nguyên

Năm 1996, ông Đặng Lê Nguyên Vũ thành lập Trung Nguyên tại Buôn Ma Thuột - thủ phủ cà phê Việt Nam, với số vốn đầu tiên là chiếc xe đạp cọc cạch.và một khát vọng “vô bờ bến”

Năm 1998, Trung Nguyên

thành lập quán cà phê đầu

tiên tại TpHCM.

Năm 2003, G7 ra đời bằng sự kiện "Ngày hội cà phê hòa tan G7" tại dinh Thống Nhất Kết quả 89% người chọn G7 là sản phẩm ưa thích nhất.

Năm 2012, Trung Nguyên là thương hiệu cà phê số một tại

Việt Nam với số lượng người tiêu dùng cà phê lớn nhất Ước

tính 11 triệu/17 triệu hộ gia đình Việt Nam có mua sản phẩm

Trung Nguyên.

Thập niên 1930s, Harland

Sanders khởi nghiệp bằng việc chế biến gà rán cho khách dừng chân tại trạm xăng

Canada

Sanders đã thực hiện cổ phần hóa công ty, bán cổ phiếu ra

công chúng vào năm 1966 và

gia nhập thị trường chứng

khoán New York vào năm 1969.

KFC được mua lại bởi PepsiCo vào năm

1986 Hiện nay số lượng cửa hàng KFC là

gần 35,000 trên khắp 110 quốc gia.

Tình huống 3: TH True Milk, “vừa sanh ra đã lớn !”

24/02/2009, TH True Milk được

thành lập với sự hỗ trợ của Bac A

Bank.

Năm 2012, TH True Milk chiếm lĩnh

được 7% thị phần dưới sức ép khủng khiếp từ các thương hiệu Vinamilk, Dutch Lady, Nestle

Năm 2014, dự báo thị phần sẽ tăng lên trên

10%, đã có gần 100 cửa hàng đại diện và

140000 đại lý khắp cả nước

Năm 2013, thị phần TH True Milk

tăng lên hơn 8%, đối đầu trực tiếp

với đối thủ lớn nhất là Vinamilk…

― Đường cầu đối với sản phẩm của doanh nghiệp

nằm ngang trùng với P (giá thị trường)

― Cầu hoàn toàn co dãn theo giá Doanh nghiệp luôn phải

cung ứng theo giá thị trường

― Quyết định cung ứng của doanh nghiệp trong ngắn hạn:

MC = MR = P => MC = P

Theo Tổng cục Thuỷ sản, diện tích nuôi cá tra thương phẩm năm 2014 đạt 5.434 ha và sản lượng ước đạt 1,2 triệu tấn (vượt kế hoạch khoảng 10%) Tuy nhiên giá cả lại biến động theo chiều bất lợi Trong lúc nhiều mặt hàng đầu vào như con giống, thức ăn… tăng liên tục, thì giá bán chỉ tăng ngắn hạn trong quý I (21.000- 27.000đ/kg) rồi nhanh chóng giảm trong 2 quý kế tiếp khiến người nuôi thua lỗ 1.000-1.500đ/kg cá nguyên liệu.

Đến quý IV, giá cá có dấu hiệu tăng trở lại (23.000-25.000đ/kg), nhưng người nuôi đều không được hưởng vì không còn cá để bán Mặt khác, đây là “mùa nghịch”, cá chậm lớn và phát sinh nhiều dịch bệnh, chi phí tăng cao nên khó có thể lãi cao…

Nguồn: Vneconomy.vn 2014

q

q*

LAC LMC

SAC

SMC Lợi nhuận

MR, AR P

LMC SAC SMC

Ứng dụng 1: Có 400 hãng bán và 600 người mua trên một thị trường cạnh tranh hoàn toàn của sản phẩm X Hàm cầu của mỗi người mua là giống nhau

và có dạng P = -q +60 ; Hàm tổng chi phí của mỗi hãng là tương tự nhau: TC

= 0,5q 2 + 10q + 50;

Trong đó, P và TC tính bằng USD ; Q tính bằng kg

a Xác định phương trình hàm cầu và hàm cung Tính giá và sản lượng cân bằng của thị trường ?

b Tính lợi nhuận tối đa của mỗi hãng tại điểm cân bằng của thị trường ?

c Có thêm 50 hãng tham gia vào thị trường Hàm tổng chi phí tương tự

nhau và có dạng: TC = 0,5q 2 + 19q + 80

Tính lợi nhuận tối đa của mỗi hãng tại điểm cân bằng của thị trường ?

d Vẽ đồ thị minh họa

― Là đơn vị duy nhất sản xuất sản phẩm mang thương hiệu

Cân bằng của doanh nghiệp

― Trong ngắn hạn: doanh nghiệp lựa chọn sản lượng

tối đa hóa lợi nhuận thỏa mãn:

MR = MC

― Trong dài hạn: sản lượng thỏa mãn

SMC = LMC = MR

SAC = LAC = P0

Hiệu quả kinh tế

 Chi phí sản xuất trung bình cao hơn thị trường cạnh

tranh hoàn toàn.

 Giá cao và sản lượng thấp hơn thị trường cạnh

tranh hoàn toàn.

 Sản lượng thấp hơn quy mô sản xuất tối ưu.

 Bắt đầu có tổn thất vô ích (DWL) của xã hội

― Chỉ có một vài doanh nghiệp trong ngành Thị

phần của từng doanh nghiệp lớn.

― Hàng hóa có thể đồng nhất hay phân biệt Có

thể thay thế lẫn nhau.

― Khó khăn trong gia nhập ngành

― Đường cầu thiết lập dễ dàng nhưng khó thiết lập

đối với từng doanh nghiệp

3

 Cạnh tranh về giá: nếu có doanh nghiệp hạ

giá sẽ gây ra phản ứng hạ giá đồng loạt trên thị trường Loại bỏ dần các doanh nghiệp yếu kém Các doanh nghiệp còn lại phải thỏa hiệp với nhau.

 Cạnh tranh về sản lượng: sử dụng mô hình

Cournot và mô hình Stackelberg để xác định sản lượng.

Đường cầu gãy

― Giá cao hơn P1 thì cầu co giãn nhiều Giá thấp hơn

Q1

Từ giữa năm 2011, trên địa bàn TpHCM nhiều siêu thị điện máy

đã phải đóng cửa, bỏ cuộc chơi Đầu tiên là vụ phá sản của WonderBuy ngày 13/6/2011 sau gần một năm hoạt động Tiếp theo đến lượt Công ty TNHH Điện máy điện lạnh Hoàng Linh

Qua năm 2012, siêu thị điện máy Best Carings tại Phú Mỹ Hưng phải đóng cửa Trước đó, một số siêu thị Lộc Lê, Vietnamshop.com cũng đã âm thầm ra đi Gần đây, siêu thị HomeOne cuối cùng đã phải đóng cửa…

Nguyên nhân chủ yếu là mức độ cạnh tranh quá cao (các chiến dịch giảm giá được thực hiện liên tục) cộng với nhu cầu thị trường sụt giảm, chi phí kinh doanh tăng cao…

Nguồn: Vneconomy.vn 2013

Lý thuyết trò chơi

Chiến lược thống trị là chiến lược tối ưu của một

người chơi, bất kể đối phương hành động như thế nào.

Người A Không nhận

tội Nhận tội

Người B

Không nhận tội

2 2

1 10

Nhận tội 10

1

5 5

 Hợp tác ngầm: Doanh nghiệp chiếm ưu thế quyết

định giá bán, các doanh nghiệp khác sẽ chấp nhận giá (mô hình lãnh đạo giá).

kinh doanh (Cartel), ấn định mức giá và sản lượng cần sản xuất.

Nội dung cuộc nói chuyện được đăng trên tờ NewYork Times giữa Robert

Crandall (Chủ tịch American Airlines) và Howard Putnam (Chủ tịch Braniff Airways):

Crandall: Tôi nghĩ thật là ngu xuẩn…khi cứ đấu đá trong khi cả hai chẳng được một xu chết tiệt nào…

Putnam: Anh gợi ý gì?

Crandall: Có, tôi có một gợi ý cho anh Hãy tăng giá vé của anh lên 20% Tôi sẽ tăng giá vé của tôi vào sáng mai

Putnam: Robert, nhưng mà chúng ta…không được…

Khi Putnam nộp cuốn băng ghi âm nội dung cuộc nói chuyện cho Bộ Tư pháp Mỹ, cơ quan này đã khởi tố Crandall Bộ luật chống độc quyền Sherman nghiêm cấm các doanh nghiệp cạnh tranh nhau bàn bạc về việc định giá…

Nguồn: Microeconomic, Mankiw, 2010

Sau Tết, 4 hãng sữa lớn nhất ở Việt Nam gồm

Vinamilk, và 3 hãng nước ngoài Mead Johnson

Nutrition, Nestlé Việt Nam, Friesland Campina cùng

“rủ nhau” tăng giá đối với các sản phẩm sữa cho trẻ

dưới 6 tuổi.

Giải trình với Cục Quản lý

giá, nguyên nhân các hãng

sữa đưa ra cho đợt điều

chỉnh giá lần này chủ yếu là

do tăng chi phí nguyên vật

liệu đầu vào, tăng giá nhập

khẩu các sản phẩm

“Đây là biểu hiện của việc có thỏa thuận ngầm…” một quan chức của Bộ

Tài chính cho biết “Tăng giá là quyền

của doanh nghiệp, nhưng thị trường

có 4 doanh nghiệp lớn mà đồng loạt tăng giá thì nguy cơ thỏa thuận rất lớn, gây thiệt hại cho người tiêu dùng”

Nguồn: Báo Người lao động, 2014

Công ty cổ phần nhựa Bình Minh là nhà cung ứng hàng đầu về các sản phẩm ống nhựa PVC trên thị trường phía Nam, đặc biệt là tại TpHCM Mã chứng khoán BMP được các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt ưa thích với số lượng sở hữu là 49% (hết room).

Các doanh nghiệp cung ứng sản phẩm nhựa PVC trên địa bàn như Minh Hùng, Đạt Thành… do quy mô nhỏ, tiềm lực yếu hơn nhiều nên các doanh nghiệp này luôn điều chỉnh giá bán của mình theo xu hướng điều chỉnh giá của công ty nhựa Bình Minh…

Nguồn: Bản tin phân tích ngành nhựa, HOSE, 2010

Tại Hội nghị thường niên OPEC tháng 12/2014 ở Abu Dhabi, thủ phủ Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Ali al-Naimi, Bộ trưởng dầu mỏ của Ả-rập Xê-út

đã nhún vai trước đề nghị cắt giảm sản xuất dầu để đảo ngược sự sụt giá của mặt hàng này "Tại sao chúng tôi lại phải cắt giảm sản xuất?“

, Ngoại trưởng Venezuela có ý kiến khác: "Đó là công việc của chúng ta phải làm, nếu chúng ta muốn thị trường ổn định và dễ dự đoán“

Tuy nhiên, bộ trưởng Năng lượng UAE, Suhail al-Mazrouei lại nói rằng nguyên nhân chính đẩy giá dầu thế giới giảm gần 50% từ tháng 6/2014 là tình trạng khai thác

"thiếu trách nhiệm" của một số nước sản xuất dầu mỏ nằm ngoài OPEC chứ không phải

do các thành viên của khối…

― Quyền lực thị trường (khả năng

áp đặt giá) của người bán là rất

Phân tích trong ngắn hạn

 Tối đa hóa doanh thu: MR = 0

 Mở rộng thị trường mà không bị lỗ vốn:

TR = TC  P = AC  chọn Qmax

 Đặt lợi nhuận định mức (m%) theo chi phí:

TR = (1+m)TC  P = (1+m)AC  chọn Qmax

Tổng lợi nhuận

― Phân biệt giá là việc một hàng hóa được bán với

các mức giá khác nhau cho nhiều đối tượng khác nhau trên thị trường, mặc dù chi phí sản xuất của các hàng hóa này là giống nhau

― Phân biệt giá là cách thức mà doanh nghiệp độc quyền chuyển phần thặng dư tiêu dùng của người mua thành lợi nhuận của mình

― Phân biệt giá giúp doanh nghiệp độc quyền gia tăng lợi nhuận lên mức cao hơn so với mức lợi nhuận tối đa thu được nếu cung ứng với một mức giá chung cho toàn thị trường

Nhóm khách doanh nhân có độ co giãn của cầu theo giá vé là nhỏ (đường cầu dốc), ngược lại nhóm khách du lịch lại có độ co giãn của cầu theo giá vé ở mức cao (đường cầu thoải)

Nhóm khách doanh nhân có mức giá sẵn sàng trả ở mức cao hơn

so với nhóm khách du lịch Tuy nhiên chi phí cận biên (chi phí vận chuyển tăng thêm) là giống nhau, bất kể đó là khách thuộc nhóm doanh nhân hay thuộc nhóm du lịch

Sẽ là sai lầm nếu hãng đạt một mức giá chung cho cả hai nhóm khách hàng Hãng hàng không nên đặt giá vé cao hơn cho nhóm doanh nhân và đặt giá vé thấp hơn cho nhóm khách du lịch Trên thực

tế, đây là hành vi phân biệt giá của hãng hàng không

Nguồn: Microeconomics, Mankiw, 2010

GIẤY BÁO TỀN NƯỚC

Giá sẽ tăng lên khi lượng tiêu thụ vượt một ngưỡng nào đó

Mặc dù chi phí cận biên (MC) của mỗi m3 nước sạch

là như sau nhưng doanh thu cận biên sẽ ngày càng tăng lên (MR)

Lợi nhuận công ty nước

sẽ tăng lên khi có sự phân biệt giá

Quản lý và điều tiết độc quyền

― Doanh nghiệp độc quyền thường giảm sản lượng và

tăng giá bán Tổng thặng dư xã hội giảm do tăng tổn thất vô ích (Deadweight Loss-DWL) Không có áp lực cạnh tranh để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm giá thành, tăng chất lượng…

― Hệ số Lerner (L): giá trị L càng cao thì độc quyền càng

trầm trọng

D

E 1

L 

Khi mức độ độc quyền cao thì cần áp dụng biện pháp giảm độc quyền:

 Luật chống độc quyền.

 Áp giá trần cho sản phẩm độc quyền.

 Đánh thuế: theo sản lượng hoặc không theo sản lượng.

Năm 1998, Bộ Tư pháp đại diện cho chính phủ Hoa Kỳ kiện tập đoàn Microsoft , họ muốn Microsoft phải chia tách Chính phủ Hoa

Kỳ cho rằng có đến 80% máy tính cá nhân sử dụng hệ điều hành Windows (còn lại là Apple Mac và Linux) do đó Microsoft có sức mạnh độc quyền lớn và đang cố gắng mở rộng

Microsoft nói giá hệ điều hành Windows (50 USD) chỉ bằng 3% giá máy vi tính, do đó quyền lực thị trường của họ rất thấp

Năm 2002 vụ kiện kết thúc với việc Microsoft chấp thuận một số hạn chế trong hoạt động kinh doanh và Bộ Tư pháp Hoa Kỳ tạm dừng việc tìm cách chia tách tập đoàn này…

Nguồn: Microeconomics, Mankiw, 2010

P = 64 – 2Q (D) ; TC = 0,5Q2 + 4Q + 10

Đơn vị tính của P là USD/sản phẩm; Q là sản phẩm

a Xác định giá và sản lượng nếu doanh nghiệp thực hiện chiến lược tối đa hóa lợi nhuận? Tính lợi nhuận trong trường hợp này?

b Tính hệ số Lerner (L) và nhận xét về mức độ độc quyền của của thị trường này (biết rằng theo Luật chống độc quyền của nước này thì L

> 0,5 cho thấy quyền lực thị trường cao)

c Theo quy định của quốc gia này nếu hệ số L >0,5 thì có 2 phương

án được đưa ra thảo luận để quyết định lựa chọn 1 trong 2:

― Thứ nhất: Phạt doanh nghiệp một khoản cố định là 100 USD

― Thứ hai: Đánh thuế 5USD/sản phẩm bán ra

Tính lợi nhuận của doanh nghiệp khi thực hiện các phương án trên?

Nếu bảo vệ người tiêu dùng thì nên thực hiện phương án nào?