Bài 21: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI- XVIII Câu 1: Nhận xét về bộ máy nhà nước thời Lê – Trịnh - Như thời Lê sơ nhưng quyền lực tập trung vào tay chúa Trịn
Trang 1ÔN TẬP LỊCH SỬ HK2 LỚP 10 Bài 20: XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỈ X –XV
Câu 1: Việc dựng bia Tiến sĩ có tác dụng gì ?
- Khuyến khích nhân dân học tập và đỗ đạt làm quan
- Răn đe quan lại phải có trách nhiệm chăm lo cho đời sống nhân dân ,xứng đáng với bảng Vàng
Câu 2: Hãy nhận xét về đời sống văn hoá của nhân dân thời Lý, Trần, Lê.
- Nghệ thuật sân khấu như chèo, tuồng, ra đời từ sớm và ngày càng phát triển Múa rối nước là một nghệ thuật đặc sắc, phát triển từ thời Lý
- Văn bia Sùng Thiện diên linh (ở Hà Nam, khắc năm 1121) viết: “Hàng nghìn chiếc thuyền bơi giữa dòng nhanh như chớp Làn nước rung rinh, rùa vàng nổi lên đội ba quả núi lộ vân trên vỏ và xoè bốn chân, nhe răng trợn mắt Các thần tiên xuất hiện, nét mặt nhuần nhị thanh tâm há phải đâu vẻ đẹp của người trần thế, tay nhỏ nhắn mềm mại múa điệu hồi phong ”
- Âm nhạc phát triển với nhiều nhạc cụ như trống cơm, sáo, tiêu, đàn cầm, đàn tranh, chiêng cổng v.v Các na;hệ nhấn sáng tác nhiều bản nhạc đế tấu hát trong các buổi lễ hội
- Ca múa được tổ chức trong các lễ hội, ngày mùa ờ khắp các làng bản miền xuôi cũng như miền ngược Cùng với các điệu ca, điệu múa, còn có các cuộc đua tài như đấu vật, đua thuyền, đá cầu
Câu 3: Vì sao Phật giáo rất phát triển dưới thời Lý, Trần nhưng đến thời Lê lại không phát triển ?
- Phật giáo rất phát triển dưới thời Lý, Trần đến thời Lê sơ lại không phát triển vì :
Đạo Phật được truyền bá vào nước ta từ rất sớm, những tư tưởng của Phật giáo phù hợp với truyền thống của người Việt nên được tiếp thu và phổ biến rộng rãi, dần dần có ảnh hưởng kín trong xã hội Các nhà
sư có vị thế cao và có nhiều đóng góp cho đất nước
Thời Lý, Trần các nhà sư dược triều đình tôn trọng, được tham gia vào bàn bạc các công việc của đất nước Vua quan và nhiều người theo đạo Phật, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi
- Đến thời Lê sơ :
Cùng với việc hoàn thiện bộ máy nhà nước phong kiến theo hướng quân chủ chuyên chế thì những tư tưởng của Nho giáo đã trở thành công cụ để duy trì và bảo vệ trật tự của xã hội phong kiến Vì vậy, Nho giáo được nâng lên chiếm vị trí độc tôn trong xã hội
Nhà nước phong kiên đã ban hành nhiều điều lệ nhằm hạn chế sự phát triển của Phật giáo, đưa Phật giáo xuống hàng thứ yếu
Bài 21: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI- XVIII
Câu 1: Nhận xét về bộ máy nhà nước thời Lê – Trịnh
- Như thời Lê sơ nhưng quyền lực tập trung vào tay chúa Trịnh, vua Lê chỉ là bù nhìn
- Ở Trung ương hình thành hai bộ phận : triều đình và phủ chúa
Triều đình đứng đầu là vua Lê được tổ chức như cũ nhưng quyền hành bị thu hẹp
Phủ chúa gồm một số quan văn, quan võ cao cấp chuyên cùng chúa bàn bạc, quyết định các chủ trương, chính sách lớn của nhà nước và trực tiếp chỉ đạo việc thực hiện Về sau, chúa Trịnh đặt thêm 6 phiên, chỉ đạo hoạt động của các bộ
Câu 2: Vì sao chúa Trịnh không lật đổ vua Lê?
Chúa Trịnh không cướp ngôi của Vua Lê vì một số nguyên nhân sau:
Trang 2- Thứ nhất, mặc dù triều Lê từ sau triều đại Lê Thánh Tông (1460-1497) đã quá tàn tệ không còn đủ sức để
khôi phục lại vị thế tập quyền của vương triều mình như trước đây nữa, trong thời buổi hỗn loạn đó triều đình Vua Lê muốn tồn tại được phải nhờ cậy vào thế lực của Chúa Trịnh, ngược lại, Chúa Trịnh muốn tiêu diệt được các đối thủ của mình cũng phải dựa vào “cái bóng” của Vua Lê
- Thứ hai rong bối cảnh từ XVI đến XVIII ở nước ta có 4 thế lực phong kiến tham gia tranh giành quyền lực
(Lê, Trịnh, Mạc, Nguyễn), trong đó có 03 thế lực cát cứ thành quốc gia riêng đó là: Bằc triều (Mạc), Nam triều (Lê - Trịnh), Đàng trong (Nguyễn), theo quan điểm của phong kiến thời điểm đó dù có 4, 3 hoặc 2 thế lực phong kiến cùng tồn tại thì chỉ có Vua Lê là “chính danh” thực quyền và đã được “Thiên triều” Trung Quốc ban sắc phong Về mặt này, Chúa Trịnh là người tinh thông thời cuộc nghe theo lời khuyên của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, nếu cướp ngôi của Vua Lê, Chúa Trịnh sẽ bị phạm 2 điều cấm kỵ: thứ nhất Chúa Trịnh sẽ bị coi là “phản nghịch” (giặc), dư luận trong nước sẽ phản đối, thứ hai bị “Thiên triều” của Trung Quốc trừng phạt
- Thứ ba, trong suốt thời kỳ tham gia chính sự họ Trịnh có nhiều đối thủ:
Ở phía Bắc có hai đối thủ: Thứ nhất“Thiên triều” ở phương Bắc (phong kiến Trung Quốc) luôn dình dập chỉ chờ cơ hội là hành binh dưới danh nghĩa “Phù Lê, diệt Trịnh”, điều này các đời Chúa Trịnh luôn canh cánh bên lòng không bao giời quyên Thứ hai, sau năm 1592 ở Cao Bằng vẫn còn tàn dư nhà Mạc, lại được nhà Minh ủng hộ luôn là mối đe dọa đối với tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh Vì thế họ Trịnh không dám cướp ngôi nhà Lê làm thay đổi cả một triều đại
Phía Nam là tập đoàn phong kiến Nguyễn – kẻ thù “không đội trời chung” của họ Trịnh
Câu 3: Em có nhận định gì về việc làm của chúa Nguyễn Phúc Khoát?
- Xưng vương, thành lập triều đình trung ương Đổi 3 ti thành 6 bộ
- Muốn thành lập một quốc gia riêng ở Đàng Trong, tạo ra nguy cơ chia cắt lâu dài đất nước.
Câu 4: Điểm khác biệt của chính quyền Đàng Trong với nhà nước Lê - Trịnh ở Đàng Ngoài là gì ?
- Từ cuối thế kỉ XVI, nhà nước phong kiến Nam triều chuyển về Thăng Long, được xây dựng lại hoàn chỉnh với danh nghĩa thống trị toàn bộ đất nước, do vua Lê đứng đầu Tuv nhiên, quyền hành của vua Lê không còn như trước, thậm chí bị thu hẹp đến mức chỉ còn là danh nghĩa Mọi quyền hành đều nầm trong tay người tổng chỉ huy quân đội họ Trịnh, về sau được phong vương (nhân dân quen gọi là chúa)
- Ở Trung ương hình thành hai bộ phận : triều đình và phủ chúa Triều đình đứng đầu là vua Lê được tổ chức như cũ nhưng quyền hành bị thu hẹp Phủ chúa gồm một số quan văn, quan võ cao cấp chuyên cùng chúa bàn bạc, quyết định các chủ trương, chính sách lớn của nhà nước và trực tiếp chỉ đạo việc thực hiện Về sau, chúa Trịnh đặt thêm 6 phiên, chỉ đạo hoạt động của các bộ
- Đàng Ngoài được chia thành 12 trấn, có Trấn thủ đứng đầu, làm việc với sự giúp đỡ của hai ti Dưới trấn là phủ, huyện, châu, xã như cũ
- Nhà nước Lê - Trịnh tiếp tục chính sách tuyển chọn quan lại như thời Lê sơ Bộ Quốc triều hình luật thời Hồng Đức vẫn tiếp tục được sử dụng với ít nhiều bổ sung
- Quân đội được tổ chức chật chẽ, bao gồm một đội quân thường trực, được tuyển chủ yếu từ 3 phủ của Thanh Hoá và một số huyện của Nghệ An, gọi là quân Tam phủ Đạo quân này được cấp nhiều ruộng đất và
có khá nhiều ưu đãi nên còn gọi là ưu binh Ngoài ra, còn có ngoại binh được tuyển từ 4 trấn xung quanh kinh thành
Câu 5: Hãy đánh giá vai trò của Vương triều nhà Mạc.
- Đến đầu thế ki XVI, triều Lê sơ đã đi vào thời kì suy vong, các vua Lê ngày càng ăn chơi, sa đoạ, không còn quan tâm đến tình hình đất nước và đời sống nhân dân Vì vậy, về khách quan, việc nhà Mạc thay thế cho nhà Lê đã không còn tiến bộ nữa là điều phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử
Trang 3- Sau khi thành lập, trong những thời gian đầu, nhà Mạc đã thi hành nhiều chính sách tiến bộ như cố gắng giải quyết vấn đề ruộng đất, giảm sưu thuế, tổ chức thi cử đều đặn, đã góp phần ổn định tình hình đất nước
- Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian, việc nhà Mạc tiến hành cuộc chiến tranh Nam triều đã làm cho đời sống nhân dân khổ cực, cộng với việc thực hiện chính sách đối ngoại nhân nhượng thái qúa đối với nhà Minh đã khiến cho nhân dân ngày càng không ủng hộ và nhà Mạc suy thoái dần
Câu 6: Vẽ sơ đồ về tổ chức chính quyền ở Đàng Ngoài, Đàng Trong và so sánh, nhận xét.
a) Vẽ sơ đồ :
b) So sánh, nhận xét :
- Bộ máy chính quyền ở Đàng Ngoài do mô phỏng bộ máy chính quyền thời Lê sơ đã hoàn chỉnh ở thế kỉ XV nên việc tổ chức là chặt chẽ từ trung ương đến địa phương Bộ máy chính quyền ở Đàng Trong lúc đầu chỉ là chính quyền ở địa phương, phải đến giữa thế kỉ XVII mới thành lập chính quyền ở trung ương, tuy nhiên bộ máy chính quyền còn chưa hoàn chỉnh
- Tổ chức chính quyền ở Đàng Ngoài thời vua Lê, chúa Trịnh là một bộ máỵ đặc biệt chưa từng có trong lịch
sử phong kiến : đã có triều đình lại có phủ chúa và vua Lê chỉ đứng đầu tiên danh nghĩa chứ không có thực quyền mà trên thực tế quyền hành thuộc về phủ chúa Chính quyền của Đàng Trong vể thực chất không phải là chính quyền của một nhà nước phong kiến
Trang 4Bài 23: PHONG TRÀO TÂY SƠN VÀ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC, BẢO VỆ TỔ QUỐC
CUỐI THẾ KỈ XVIII Câu 1: Phân tích ý nghĩa đoạn trích trong bài hiểu dụ núi trên của vua Quang Trung
- Bài dụ khẳng định ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, phong tục tập quán để tóc dài và nhuộm răng đen của người Việt Nam; đồng thời nói lên quyết tâm đánh giặc để bảo vệ độc lập dân tộc; tiêu diệt khiến cho quân giặc mảnh giáp không còn, không một chiếc xe nào trở về, để cho chúng biết nước Nam anh hùng là có chủ
Câu 2: Em biết gì về Nguyễn Huệ - Quang Trung và đánh giá vai trò của ông trong hai cuộc kháng chiến chống Xiêm và chống Thanh ?
- Quang Trung Nguyễn Huệ là người anh hùng áo vải đã đánh đổ cả hai tập đoàn thống trị phản động ở Đàng Trong và Đàng Ngoài, người đã lập nên những chiến công hiển hách chống quân xâm lược Xiêm
và Mãn Thanh, thực hiện được khát vọng thống nhất đất nước của dân tộc vào cuối thế kỷ thứ 18
- Nguyễn Huệ là nhà quân sự thiên tài Trong hoạt động quân sự, ông chủ động tập trung lực lượng đánh vào những mục tiêu chiến lược trọng yếu nhất và hành động liên tục, bất ngờ, chớp nhoáng, quyết liệt làm cho đối phương không kịp đối phó
- Nguyễn Huệ còn là nhà chính trị sáng suốt Từ mục tiêu trước mắt của phong trào nông dân là đánh đổ chế độ áp bức Trịnh - Nguyễn, Nguyễn Huệ đã vươn lên nhận thức được nhiệm vụ dân tộc là thống nhất đất nước và đánh đuổi ngoại xâm
- Thành công của Nguyễn Huệ về chính trị còn ở việc ông được nhân tài trong nước ủng hộ Về võ tướng
có Trần Quang Diệu, Vũ Văn Dũng, Đặng Tiến Đông, Ngô Văn Sở Ra Thăng Long, Nguyễn Huệ thu phục được Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Thế Lịch, Đoàn Nguyễn Tuấn, La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp là những kẻ sĩ đất bắc chí có thực tài, biết thời thế Ở Phú Xuân, Nguyễn Huệ được sự cộng tác hết ḷòng của Trần Văn Kỳ, một bậc danh sĩ nổi tiếng ở đất Đàng Trong, người có công lớn giúp Nguyễn Huệ tổ chức bộ máy cai trị và giới thiệu cho Nguyễn Huệ những nhân tài trong nước
- Trong 17 năm hoạt động sôi nổi, liên tục, khởi nghĩa Tây Sơn đã thu được nhiều thắng lợi rực rỡ, lập nên những công lao hiển hách:
Lật đổ các chính quyền phong kiến phản động Nguyễn- Trịnh - Lê
Xoá bỏ sự chia cắt đất nước, bước đầu lập lại nền thống nhất quốc gia
Đánh tan các cuộc xâm lược của Xiêm, Thanh, bảo vệ được nền độc lập và lãnh thổ của Tổ quốc
Câu 3: Đánh giá công lao của phong trào Tây Sơn trong việc thống nhất đất nước.
- Lật đổ chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong :
+ Năm 1771 cuộc khởi nghĩa Tây Sơn nổ ra, năm 1773 đánh chiếm Quy Nhơn
+ Năm 1777, quân Tây Sơn đã lật đổ chính quyền của chúa Nguyễn
- Lạt đổ chính quyền Trịnh - Lê :
+ Năm 1786, Nguyễn Huệ mang quân ra Bắc lật đổ chính quyền chúa Trịnh
+ Năm 1788, Nguyễn Huệ mang quân ra Bắc lật đổ chính quyền vua Lê
- Như vây chỉ sau 17 năm (1771 - 1788), phong trào Tây Sơn đã lần lượt tiêu diệt 3 tập đoàn phong kiến Nguyễn - Trịnh - Lê, xoá bỏ sự chia cắt Đàng Trong - Đàng Ngoài hơn 2 thế kỉ Bước đầu hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước
Câu 4: Vương triều của Quang Trung đã làm được những gì ? Đánh giá những việc làm đó.
Sau khi tiêu diệt các lực lượng chúa Nguyễn, năm 1778, thủ lĩnh nghĩa quân Tây Sơn là Nguyễn Nhạc tự xưng Hoàng đế, thành lập vương triều nhưng không làm được gì thêm Cuộc khởi nghĩa vẫn tiếp tục Cuối năm 1788, trước khi xuất quân lên đường ra Bắc chiến đấu chống quân xâm lược Thanh, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế (Quang Trung) và sau ngày chiến thắng, chính thức xây dựng vương triều mới theo chế độ quân chủ chuyên
Trang 5chế, thống trị trên vùng đất từ Thuận Hoá trở ra Bắc Chính quyền các trấn được thành lập Vua Quang Trung ban chiếu kêu gọi nhân dân khôi phục sản xuất, lập lại sổ hộ, tổ chức lại giáo dục thi cử Đất nước dần dần được
ổn định Quân đội được tổ chức quy củ và trang bị vũ khí đầy đủ Vua Quang Trung đặt quan hệ hoà hảo với nhà Thanh và được nhà Thanh rất tôn trọng Quan hệ với Lào và Chân Lạp diễn ra tốt đẹp
Bài 30: CHIẾN TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP CỦA CÁC THUỘC ĐỊA ANH Ở BẮC MĨ
Câu 1: Hãy trình bày chính sách của Chính phủ Anh đối với sự phát triển kinh tế của 13 thuộc địa.
- Cấm Bắc Mĩ sản xuất nhiều loại hàng công nghiệp
- Cấm mở doanh nghiệp, cấm đem máy móc và thợ lành nghề từ Anh sang
- Ban hành chế độ thuế khóa nặng nề
- Không được tự do buôn bán với các nước khác, không được khai hoang những vùng đất ở miền Tây
-> Làm tổn hại đến quyền lợi của nhân dân thuộc địa, gây nên sự phản ứng mạnh mẽ của tầng lớp nhân dân
Câu 2: Nước Mĩ được ra đời trong hoàn cảnh nào?
Sau chiến tranh giành độc lập vào nửa cuối thế kỉ XVIII , nước Mĩ ra đời gồm 13 bang ven biển Đại Tây Dương thuộc Bắc Mĩ sau đó được mở rộng nhanh chóng sang phía tây
Câu 3: Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 có những điểm tiến bộ và hạn chế gì ?
- Bản tuyên ngôn đã khẳng định quyền con người đó là quyền tự do ,bình đẳng, và mưu cầu hạnh phúc Bản tuyên ngôn đã có ảnh hưởng lớn tới nhiều quốc gia mà Mĩ xâm lược trong đó có Việt Nam ,trong bản tuyên ngôn của nước ta ,Bác cũng đã trích dẫn ra bản tuyên ngôn của Mĩ để thấy được tính nhân đạo trong bản tuyên ngôn này
- Tuy nhiên, Bản tuyên ngôn của Mĩ cũng có mặt hạn chế ,đó là chưa đề cập đến quyền của nô lệ và thổ dân da đỏ ,cũng như không xóa bỏ việc bóc lột công nhân và nhân dân lao động
Câu 4: Yếu tố nào giúp nghĩa quân Bắc Mĩ chiến thắng quân Anh ?
- Sự lãnh đạo của G.Oa-sinh-tơn và chính sách cai quản vô lý của Anh đã làm cho nhân dân thuộc địa phản đối mạnh mẽ mà lực lượng chính là nhân dân