7 câu hỏi về thôi miên

Nh ng ngữ ười giàu trí tưởng tượng và có thiên hướng tưởng tượng thường có áp ng cao đ ứ đố ới v i thôi miên Kallio & Revonsuo, 2003.

7 câu hỏi về thôi miên

1 Thôi miên là gì?

“C th b n ang tr nên n ng n B n khó mà gi ôi m t mình m to B n ơ ể ạ đ ở ặ ề ạ ữ đ ắ ở ạ

r t m t, b n không th di chuy n Th l ng Th l ng Nh m m t l i và th ấ ệ ạ ể ể ả ỏ ả ỏ ắ ắ ạ ả

l ng.”ỏ

ó là câu u tiên m t nhà thôi miên có th nói

Thôi miên b t ắ đầ đượu c quan tâm t nh ng n m 1700, bác s ngừ ữ ă ĩ ười Úc Franz Mesmer, tên c a ông em ủ đ đến cho chúng ta thu t ng ‘mesmerize’ ậ ữ ( hypnotize: thôi miên) Mesmer tin là ông có th ch a b nh b ng nh ng c c ể ữ ệ ằ ữ ụ nam châm ‘Nh ng cách ch a tr ’ k l c a ông có liên quan ữ ữ ị ỳ ạ ủ đến thôi miên vì chúng th c s d a trên s c m nh c a ám th ch không ph i t tính ự ự ự ứ ạ ủ ị ứ ả ừ

( Waterfield, 2002) Tuy nhiên, nh ng lý thuy t ‘t tính ữ ế ừ động v t’ c a ông b ậ ủ ị bác b và ông b xem là k l a g t.ỏ ị ẻ ừ ạ

Thu t ng thôi miên ( hypnosis ) sau này ậ ữ đượ đặc t ra b i m t bác s ph u ở ộ ĩ ẫ thu t ngậ ười Anh James Braid T Hi L p ‘Hypnos’ có ngh a là ‘ng ’, và Braid ừ ạ ĩ ủ

s d ng nó ử ụ để mô t tr ng thái thôi miên Ngày nay, chúng ta bi t r ng thôi ả ạ ế ằ miên KHÔNG ph i là ng S nh m l n v v n ả ủ ự ầ ẫ ề ấ đề này v n duy trì vì m t s ẫ ộ ố nhà thôi miên đưa ra ám th , ‘Ng , ng ’.ị ủ ủ

Các lý thuy t v thôi miên.ế ề

2 N u thôi miên không ph i là ng thì nó là cái gì? ế ả ủ

Thôi miên thường đượ địc nh ngh a nh 1 tr ng thái thay ĩ ư ạ đổ ủi c a ý th c, ứ được

c tr ng b i s chú ý k l ng và gia t ng s c i m i v i ám th ( Kallio

& Revonsuo, 2003; Kosslyn et al., 2000)

nh ngh a này gi nh r ng thôi miên là 1 tr ng thái riêng bi t c a ý th c

‘State theory’ v thôi miên ề đượ đềc xu t b i Ernost Hilgard ( 1904-2001) cho ấ ở

r ng thôi miên gây ra 1 tr ng thái phân tách, chia c t trong nh n th c ằ ạ ắ ậ ứ Để minh ho i u này, ông yêu c u nh ng ạ đ ề ầ ữ đố ượi t ng b thôi miên nhúng m t tay ị ộ vào b n nồ ướ đc á gây au đ đớn Nh ng ữ đố ượi t ng được nhà thôi miên nói r ngằ không c m th y au thì nói là h không c m th y gì c Cùng nh ng ả ấ đ ọ ả ấ ả ữ đối

tượng ó sau ó đ đ được h i n u có b t k ph n nào c a tâm trí h c m th y ỏ ế ấ ỳ ầ ủ ọ ả ấ

au V i 1 tay c t do, nhi u ng i vi t, “Nó gây au n”, ho c “D ng

l i, b n ang làm tôi au.” Trong khi ó, h ti p t c hành ạ ạ đ đ đ ọ ế ụ động nh th không ư ể

có au đ đớn ( Hilgard, 1977,1994 ) Vì v y, m t ph n c a ngậ ộ ầ ủ ườ ịi b thôi miên nói là không au và hành đ động nh th không có au ư ể đ đớn Ph n khác, ầ được Hilgard g i là ‘ngọ ười quan sát n náu’ ( hidden observer ) nh n th c ẩ ậ ứ được s ự

au n nh ng v n tránh m t Ng i quan sát n náu là m t ph n b tách ra

c a nh n th c c a ngủ ậ ứ ủ ườ ịi b thôi miên và im l ng quan sát các s ki n.ặ ự ệ

Ngượ ạc l i, ‘Nonstate theorists’ cho r ng thôi miên không ph i là 1 tr ng thái ằ ả ạ riêng bi t Thay vào ó, nó ch ệ đ ỉ đơn thu n là 1 s tr n l n c a s tuân theo, ầ ự ộ ẫ ủ ự

s th giãn, tự ư ưởng tượng và óng vai ( Kirsch, 2005) Ví d , nhi u nhà lý đ ụ ề thuy t tin là t t c các s thôi miên th c s là s t thôi miên ( self- ế ấ ả ự ự ự ự ự

hypnosis ), t ám th ( autosuggestion ) Theo quan i m này, 1 nhà thôi miênự ị đ ể

ch ỉ đơn thu n là giúp ngầ ười khác i theo m t lo t nh ng ám th Nh ng ám thđ ộ ạ ữ ị ữ ị

ó l n l t thay i nh ng c m giác, nh ng nh n th c, nh ng suy ngh ,

nh ng c m xúc và nh ng hành vi ( Lynn & Kirsch, 2006).ữ ả ữ

Các lý thuy t trên ế đều cho r ng thôi miên có th ằ ể được gi i thích b ng nh ng ả ằ ữ nguyên t c thông thắ ường Thôi miên không ph i là th n bí ho c ‘ma thu t’.ả ầ ặ ậ

S th c c a thôi miênự ự ủ

3 Thôi miên đượ c th c hi n nh th nào? ự ệ ư ế

Các nhà thôi miên s d ng nhi u phử ụ ề ương pháp khác nhau Tuy nhiên, t t c ấ ả các k thu t ỹ ậ đều khuy n khích 1 ngế ười: (1) t p trung chú ý vào nh ng i u ậ ữ đ ề ang c nói, (2) th l ng và c m th y m t m i, (3) ‘m c k nó’ và ch p

nh n nh ng ám th d dàng, (4) s d ng tậ ữ ị ễ ử ụ ưởng tượng sinh động ( Druckman

& Bjork, 1994)

V c b n, b n ph i h p tác ề ơ ả ạ ả ợ để ở tr nên b thôi miên.ị

4 Ng ườ i b thôi miên c m th y nh th nào? ị ả ấ ư ế

B n có th ng c nhiên trạ ể ạ ước m t s hành ộ ố động c a b n trong su t bu i thôi ủ ạ ố ổ miên B n c ng có th có nh ng c m giác nh nhàng, l l ng, t t xu ng, ạ ũ ể ữ ả ẹ ơ ử ụ ố chìm xu ng, s m t c m giác ho c tách r i kh i c th b n Nh ng tr i ố ự ấ ả ặ ờ ỏ ơ ể ạ ữ ả nghi m cá nhân r t khác nhau.ệ ấ

M t y u t then ch t trong thôi miên là ‘ basic suggestion effect’ ( m t khuynh ộ ế ố ố ộ

hướng c a nh ng ngủ ữ ườ ịi b thôi miên th c hi n nh ng hành ự ệ ữ động b ám th ị ị

nh th h không t nguy n) Ngư ể ọ ự ệ ườ ịi b thôi miên c m th y nh ng hành ả ấ ữ động

và nh ng kinh nghi m c a h là vô ý th c ( automatic ) – nó dữ ệ ủ ọ ứ ường nh xu t ư ấ

hi n mà không c n n l c.ệ ầ ỗ ự

5 Tôi có th b thôi miên ể ị để làm trái ý mình không?

Trái ngược v i ki u thôi miên ớ ể được mô t sinh ả động qua phim nh, nhìn ả chung, ngườ ịi b thôi miên v n gi ẫ ữ được s ki m soát ự ể đố ới v i hành động c a ủ

h và nh n th c ọ ậ ứ đượ đ ềc i u gì ang x y ra Ví d , h u h t m i ngđ ả ụ ầ ế ọ ườ ẽi s không hành động theo nh ng l i ch d n thôi miên mà h xem là vô ữ ờ ỉ ẫ ọ đạ đứo c

ho c ghê t m Ví d nh làm h i ai ó ho c c i qu n áo n i công c ng ặ ở ụ ư ạ đ ặ ở ầ ơ ộ ( Lynn & Kirsch, 1995)

Tính d b thôi miên ( Hypnotic susceptibility )ễ ị

6 T t c m i ng ấ ả ọ ườ đề i u có th b thôi miên không? ể ị

Kho ng 8 trong s 10 ngả ố ười có th b thôi miên, nh ng ch có 4 trong s 10 ể ị ư ỉ ố

ngườ ẽi s là nh ng ữ đố ượi t ng t t ố để thôi miên Nh ng ngữ ười giàu trí tưởng

tượng và có thiên hướng tưởng tượng thường có áp ng cao đ ứ đố ới v i thôi miên ( Kallio & Revonsuo, 2003) Nh ng nh ng ngư ữ ười thi u nh ng ế ữ đặ đ ểc i m trên c ng có th b thôi miên N u b n s n sàng ũ ể ị ế ạ ẵ để ị b thôi miên thì b n có thạ ể

b thôi miên Thôi miên ph thu c nhi u vào nh ng n l c và kh n ng c a ị ụ ộ ề ữ ỗ ự ả ă ủ

ngườ ịi b thôi miên h n là nh ng k n ng c a nhà thôi miên Nh ng ch c ơ ữ ỹ ă ủ ư ắ

ch n r ng nh ng ph n ng c a ngắ ằ ữ ả ứ ủ ườ ịi b thôi miên không đơn thu n là gi ầ ả

v ờ

Tính d b thôi miên ám ch tính d dàng mà m t ngễ ị ỉ ễ ộ ười có th tr nên b thôi ể ở ị miên Tính d b thôi miên ễ ị đượ đ ườc o l ng b ng cách ằ đưa ra m t lo t nh ng ộ ạ ữ

ám th và ị đếm s l n 1 ngố ầ ười ph n ng M t bài test thôi miên i n hình là ả ứ ộ đ ể

‘Stanford hypnotic susceptibility scale’ Trong bài test, nh ng ám th khác ữ ị nhau được th c hi n và ph n ng c a con ngự ệ ả ứ ủ ườ đượi c ghi l i Ví d , b n có ạ ụ ạ

th ể được nói r ng cánh tay trái c a b n tr nên ngày càng c ng và nó s ằ ủ ạ ở ứ ẽ không u n cong ố được N u b n không th u n cong cánh tay c a mình trong ế ạ ể ố ủ

su t 10 giây ti p theo, b n ã cho th y tính d b thôi miên ( xem b ng trang ố ế ạ đ ấ ễ ị ả 196)

Nh ng hi u qu c a thôi miênữ ệ ả ủ

7 Nh ng gì có th và không th ữ ể ể đạ đượ t c b ng thôi miên? ằ

Nhi u kh n ng ã ề ả ă đ được ki m tra trong thôi miên, i ể đ đến nh ng k t lu n sau (ữ ế ậ Burgess & Kirsch, 1999; Chaves, 2000):

1 Nh ng hành ữ động c a s c m nh phi thủ ứ ạ ường: thôi miên không có nhi u ề

hi u qu lên s c m nh th ch t h n là nh ng ch d n nh m khuy n khích 1 ệ ả ứ ạ ể ấ ơ ữ ỉ ẫ ằ ế

ngườ ỗ ựi n l c h t s c c a anh y.ế ứ ủ ấ

2 Trí nh Có m t s b ng ch ng cho th y thôi miên có th t ng cớ ộ ố ằ ứ ấ ể ă ường trí

nh ( Wagstaff et al ,2004) Tuy nhiên, nó c ng thớ ũ ường xuyên làm gia t ng ă

nh ng kí c sai Vì lý do này, nhi u bang M hi n nay c m nh ng ngữ ứ ề ở ỹ ệ ấ ữ ười ra làm ch ng toà n u h ứ ở ế ọ được thôi miên để ả c i thi n trí nh v 1 t i ph m mà ệ ớ ề ộ ạ

h ã ch ng ki n.ọ đ ứ ế

Li u c nh sát có nên s d ng thôi miên ệ ả ử ụ để nâng cao trí nh c a các nhân ớ ủ

ch ng? Nhìn chung các b ng ch ng nói r ng KHÔNG.ứ ằ ứ ằ

3 Gi m au Thôi miên có th làm gi m au ( Keefe, Abernethy & Campbell, ả đ ể ả đ 2005) Nó có th ể đặc bi t h u ích khi nh ng thu c gi m au không có hi u ệ ữ ữ ố ả đ ệ

qu ả

4 S thoái lui v quá kh ( age regression ) Khi ự ề ứ đượ đưc a cho nh ng ám thữ ị úng, m t s ng i b thôi miên có v nh ‘thoái lùi’ v th i th u Tuy

nhiên, h u h t các nhà lý thuy t bây gi tin r ng các ầ ế ế ờ ằ đố ượi t ng ‘thoái lùi’ ch ỉ ang óng m t vai b ám th

5 Nh ng thay ữ đổ ề ải v c m giác Khi đượ đưc a ra nh ng ch d n úng, m t s ữ ỉ ẫ đ ộ ố

người có th ng i m t bình khí ammonia ( nh ) có mùi khai và áp ng l i ể ử ộ ỏ đ ứ ạ

nh th nó là m t bình nư ể ộ ước hoa tuy t v i Thôi miên c ng có th làm thay ệ ờ ũ ể

i màu s c th giác, nh y c m c a thính giác, ý th c v thòi gian, nh n bi t

v o giác và r t nhi u nh ng áp ng c m giác khác.ề ả ấ ề ữ đ ứ ả

K t lu n ế ậ

Thôi miên là m t công c quý giá Nó có th giúp con ngộ ụ ể ười th giãn, c m ư ả

th y ít au h n và có nh ng ti n b t t h n trong tr li u ( Chapman, 2006) ấ đ ơ ữ ế ộ ố ơ ị ệ Nhìn chung, thôi miên thành công h n trong vi c thay ơ ệ đổi nh ng kinh nghi m ữ ệ mang tính ch quan h n là trong vi c s a ủ ơ ệ ử đổi nh ng hành vi nh hút thu c ữ ư ố

ho c n quá nhi u.ặ ă ề