TÌM HIỂU đạo đức báo CHÍ THẾ GIỚI

Tìm hiểu về các nguyên tắc đạo đức báo chí ALiên đoàn báo chí quốc tế và những nguyên tắc đạo đức nhà báo Liên đoàn báo chí quốc tế IFJ (International Federation of Journalists) đã đề ra những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp nhà báo này tại Đại hội các nghiệp đoàn báo chí toàn thế giới lần thứ hai, tổ chức tại Bordeaux – Pháp tháng 4 năm 1954 và sau đó những nguyên tắc này đã được hiệu chỉnh tại kỳ Đại hội lần thứ 18 được tổ chức vào tháng 5 năm 1986 tại Helsinki Phần Lan. Những nguyên tắc quốc tế của nghề nhà báo chuyên nghiệp đã được thông qua như nền móng quốc tế chung và như cội nguồn cho những nguyên tắc và nội quy của quốc gia và khu vực. Những nguyên tắc này có thể được phát triển bởi các tổ chức báo chí thông qua các biện pháp và các phương tiện phù hợp nhất đối với các thành viên của tổ chức đó. 1. Quyền của con người được biết thông tin thực sự: Quần chúng và các cá nhân có quyền được biết sự thật khách quan thông qua các phương tiện thông tin chính xác và toàn diện cũng như bày tỏ ý kiến của mình thông qua các phương tiện văn hoá và truyền thông khác nhau. 2. Thái độ tận tâm của nhà báo đối với sự thực khách quan: Nhiệm vụ trước hết của nhà báo là phục vụ cho quyền lợi của quần chúng được biết các thông tin xác thực, đáng tin cậy thông qua sự tận tâm trung thực đối với thực tế khách quan, thông báo các sự kiện một cách có lương tâm trong ngữ cảnh chính xác của chúng, chỉ ra những sự chắp nối cần thiết và không xuyên tạc, với sự phát huy thích đáng, khả năng sáng tạo của người làm báo giúp công chúng có được tư liệu cần thiết làm sáng tỏ thông tin về một bức tranh chính xác và toàn diện của thế giới trong đó nguồn gốc, bản chất và tính chất của các sự kiện, các quá

Tìm hiểu về các nguyên tắc đạo đức báo chí

A/Liên đoàn báo chí quốc tế và những nguyên tắc đạo đức nhà báo

Liên đoàn báo chí quốc tế IFJ (International Federation of Journalists) đã đề ra những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp nhà báo này tại Đại hội các nghiệp đoàn báo chí toàn thế giới lần thứ hai, tổ chức tại Bordeaux – Pháp tháng 4 năm 1954 và sau đó những nguyên tắc này đã được hiệu chỉnh tại kỳ Đại hội lần thứ 18 được tổ chức vào tháng 5 năm

1986 tại Helsinki - Phần Lan.

Những nguyên tắc quốc tế của nghề nhà báo chuyên nghiệp đã được thông qua như nền móng quốc tế chung và như cội nguồn cho những nguyên tắc và nội quy của quốc gia và khu vực Những nguyên tắc này có thể được phát triển bởi các tổ chức báo chí thông qua các biện pháp và các phương tiện phù hợp nhất đối với các thành viên của tổ chức đó

1 Quyền của con người được biết thông tin thực sự: Quần chúng và các cá nhân

có quyền được biết sự thật khách quan thông qua các phương tiện thông tin chính xác và toàn diện cũng như bày tỏ ý kiến của mình thông qua các phương tiện văn hoá và truyền thông khác nhau

2 Thái độ tận tâm của nhà báo đối với sự thực khách quan: Nhiệm vụ trước hết của nhà báo là phục vụ cho quyền lợi của quần chúng được biết các thông tin xác thực, đáng tin cậy thông qua sự tận tâm trung thực đối với thực tế khách quan, thông báo các sự kiện một cách có lương tâm trong ngữ cảnh chính xác của chúng, chỉ ra những sự chắp nối cần thiết và không xuyên tạc, với sự phát huy thích đáng, khả năng sáng tạo của người làm báo giúp công chúng có được

tư liệu cần thiết làm sáng tỏ thông tin về một bức tranh chính xác và toàn diện của thế giới trong đó nguồn gốc, bản chất và tính chất của các sự kiện, các quá

trình và trạng thái của các sự vụ được hiểu một cách khách quan nhất

3 Trách nhiệm xã hội của nhà báo: Thông tin trong nghề báo được hiểu là một sản phẩm xã hội nhưng không phải như một thứ hàng hoá, điều này có nghĩa là nhà báo phải có trách nhiệm với thông tin mình truyền đạt và như vậy, không chỉ chịu trách nhiệm đối với các nhà kiểm soát truyền thông mà còn cả với quần chúng nói chung, bao gồm nhiều tầng lớp xã hội khác nhau Trách nhiệm xã hội của nhà báo đòi hỏi anh ta hay chị ta phải hành động phù hợp với lương tâm đạo đức con người trong bất cứ tình huống nào

4 Tính liêm chính nghề nghiệp của nhà báo: Vai trò xã hội của nhà báo đòi hỏi nghề nhà báo phải duy trì tiêu chuẩn liêm chính cao, bao gồm sự tự kiềm chế trong việc phản bác lại lời buộc tội hay trong việc phơi bày các nguồn tin cũng như quyền tham gia vào quyết định của cơ quan mà anh hay chị ta được sử dụng Sự liêm chính của nghề nghiệp không cho phép nhà báo nhận bất cứ dạng hối lộ hay sự thăng chức nào vì lợi ích các nhân, đi ngược lại với phúc lợi xã hội chung Tương tự, đạo đức nghề nghiệp là phải tôn trọng tài sản trí tuệ, và đặc biệt là tự kiềm chế không đạo văn

5 Sự tiếp cận và tham gia của công chúng: Bản chất nghề nghiệp đòi hỏi nhà báo phải đẩy mạnh sự tiếp cận và tham gia của công chúng đối với thông tin trong truyền thông bao gồm cả quyền hiệu chỉnh hay đính chính và quyền phúc đáp

6 Tôn trọng sự riêng tư và phẩm giá con người: Một phần không thể tách khỏi của phẩm chất nghề nghiệp của nhà báo là tôn trọng quyền của cá nhân đối với

sự riêng tư và phẩm giá con người, phù hợp với các điều khoản của luật quốc tế

và quốc gia về vấn đề bảo về quyền lợi và danh tiếng của người khác, ngăn cấm

sự phỉ báng, vu khống, nói xấu và làm mất danh dự

7 Tôn trọng lợi ích công: Phẩm chất nghề nghiệp của nhà báo đòi hỏi phải thực thi sự tôn trọng đối với cộng đồng dân tộc, các thể chế dân chủ và nhân cách công chúng

8 Tôn trọng những giá trị toàn cầu và sự đa dạng của các nền văn hoá: Một nhà báo chân chính phải bảo vệ những giá trị toàn cầu của chủ nghĩa nhân văn, trên hết là hoà bình, dân chủ, quyền con người, sự tiến bộ xã hội và sự giải phóng dân tộc, đồng thời tôn trọng đặc tính, giá trị và phẩm chất riêng của mỗi nền văn hoá, cũng như quyền của mỗi con người trong việc tự do chọn lựa và phát triển những hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế và văn hoá Như vậy, nhà báo tham gia một cách tích cực vào sự chuyển biến của xã hội tiến tới cải tiến dân chủ và đóng góp thông qua những bài viết đối thoại cho xu thế tự tin chung trong các mối quan hệ quốc tế có lợi cho hoà bình và sự công bằng ở mọi nơi, vì hoà bình, giải trừ quân bị và phát triển xã hội Một điều trong đạo đức nghề nghiệp là nhà báo phải nhận thức được những điều khoản cần thiết trong các quy ước, tuyên ngôn và nghị quyết quốc tế

9 Loại trừ chiến tranh và những tai họa lớn khác mà nhân loại đang phải đối mặt: Lời cam kết phù hợp với luân thường đạo lý đối với những giá trị toàn cầu của chủ nghĩa nhân văn kêu gọi nhà báo phải tiết chế đối với bất cứ lý lẽ bào chữa, hay sự khích động, các cuộc chiến xâm lược và cuộc chạy đua vũ trang, đặc biệt là chạy đua vũ khí hạt nhân, và tất cả các hình thức bạo lực, lòng căm thù hay đối xử phân biệt, đặc biệt là chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa tách biệt chủng tộc Nam Phi, sự áp bức bởi các chế độ bạo ngược, chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa thực dân mới, cũng như những tai hoạ lớn khác đe doạ nhân loại, như nạn đói, suy dinh dưỡng và bệnh tật Bằng việc làm như thế, nhà báo có thể đóng góp sức mình trong việc xoá nạn mù chữ và mối bất hoà giữa

các dân tộc, làm cho kiều bào của một nước có thể hiểu, thông cảm cho những nhu cầu và ước nguyện của nhau, đảm bảo sự tôn trọng đối với những quyền lợi

và chân giá trị của tất cả các quốc gia, tất cả các dân tộc và tất cả các cá nhân không có phân biệt về chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ, dân tộc, tôn giáo

10 Phát triển thông tin thế giới mới và nội quy truyền thông: Nhà báo hoạt động trong thế giới đương thời trong khuôn khổ của phong trào hướng tới

những mối quan hệ quốc tế nói chung và một trật tự thông tin mới nói riêng Trật tự mới này, có thể được hiểu như một phần không thể tách rời của Trật tự kinh tế quốc tế mới, nhằm phi thực dân hoá và dân chủ hoá lĩnh vực thông tin

và truyền thông, cả trong nước và trên bình diện quốc tế, trên cơ sở của sự chung sống hoà bình giữa các dân tộc và tôn trọng hết mức bản sắc văn hoá của

họ Nhà báo có nhiệm vụ đặc biệt trong việc thúc đẩy quá trình dân chủ hoá các mối quan hệ quốc tế trong lĩnh vực thông tin, đặc biệt bằng việc bảo vệ, giữ gìn

và phát triển những mối quan hệ hoà bình và hữu nghị giữa các nhà quốc gia và các dân tộc

B/

Quy tắc đạo đức của các nhà báo ASEAN

1 Các nhà báo ASEAN sẽ chỉ sử dụng các phương pháp trung thực, rõ ràng, thật thà để thu lượm tin tức, hình ảnh hoặc những tài liệu cần thiết khác để giúp thực hiện công việc của mình, giới thiệu mình là đại diện của một cơ quan truyền thông một cách phù hợp trong quá trình tác nghiệp

2 Các nhà báo ASEAN không để những động cơ cá nhân hay lợi ích ảnh hưởng tới mình hoặc tô vẽ quan điểm của mình ảnh hưởng tới sự liêm chính của nghề nghiệp

3 Các nhà báo ASEAN không yêu cầu hay chấp nhận bất kỳ khoản thù lao, quà tặng cho việc tường thuật những thông tin không chính xác, ém tin hoặc bác bỏ

sự thật

4 Các nhà báo ASEAN tường thuật trung thực, đảm bảo rằng đó là những thông tin họ hiểu tốt nhất theo khả năng và kiến thức của mình, không che giấu những

sự thật quan trọng hoặc bóp méo sự thật bằng cách phóng đại hay nhấn mạnh (vào các chi tiết) không thích hợp

5 Các nhà báo ASEAN sẽ thực hiện “quyền được trả lời” của những người đau khổ bởi những thông tin mà họ đưa trên mặt báo (tức là nếu tin đưa lên báo, khiến ai đó chịu hậu quả, ai đó kiện thì nhà báo có trách nhiệm phải giải thích Điều này càng đúng trong trường hợp tin sai)

6 Nhà báo ASEAN không vi phạm nguyên tắc bí mật thông tin/tài liệu mà họ

có được trong quá trình tác nghiệm (tức là các thông tin này được giữ bí mật)

7 Nhà báo ASEAN không để lộ nguồn tin của mình, chống lại những thế lực buộc học phải tiết lộ nguồn tin

8 Các nhà báo ASEAN sẽ không tường thuật các thông tin có hại cho

danh tiếng hay uy tín của một cá nhân, trừ phi các thông tin này có lợi cho cộng đồng

9 Các nhà báo ASEAN tôn trọng tính đa dạng văn hóa, tôn giáo, dân tộc của các nước ASEAN

10 Các nhà báo ASEAN không thông tin, bình luận làm nguy hại đến an ninh của nước mình, gây ra sự đối đầu giữa nước mình với các nước ASEAN khác,

mà cố gắng thúc đẩy quan hệ thân thiện hơn giữa các nước

Ủy ban Đạo đức báo chí ASEAN thông qua năm 1987

Nguyên tắc đạo đức báo chí Ấn Độ

1 Một nền báo chí tự do chỉ có thể phát triển lành mạnh và tốt đẹp trongmột xã hội tự do Chủ nghĩa tập thể là một mối đe dọa cho cho cơ cấu của xã hội tự do của chúng ta và cho sự thống nhất của quốc gia

2 Báo chí có một vai trò thiết yếu trong trong việc hoàn thiện những mục tiêu

cơ bản đề ra trong hiến pháp, như dân chủ, chủ nghĩa thế tục (phi tôn giáo), sự

thống nhất đất nước và hoà hợp, và pháp trị Nhiệm vụ của báo chí là giúp thúc đẩy sự hợp nhất và đoàn kết trong trái tim và khối óc của mọi người, và không xuất bản những tài liệu kích động sự căm thù giữa các tộc người

3 Để làm được việc này, báo chí nên theo những hướng dẫn sau khi tường thuật những sự vịêc xảy ra trong đất nước:

 Nên thận trọng trong tất cả các bình luận, xã luận và thể hiện ý kiến, dù qua các bài viết báo, thư gửi tổng biên tập, hoặc bất kỳ thể loại nào và không có những công kích tục tĩu chống lại lãnh đạo hoặc cộng đồng, hoặc kích động bạo lực

 Tránh những lời cáo buộc chung chung khi chưa có đủ bằng chứng, tạo

sự nghi ngờ và vu khống bôi nhọ đối với lòng yêu nước và sự trung thành với bất kỳ cộng đồng nào

 Tương tự như vậy, tránh những cáo buộc chung chung chống lại bất kỳ cộng đồng nào dựa trên sự phận biệt không công bằng, gây nên sự thù ghét và căm giận giữa các cộng đồng

 Nhưng dù vậy, không nên bác bỏ sự thật, hay cố tình làm méo mó tin tức

 Tin về những tai nạn liên quan đến sự mất mát cuộc sống, vô luật pháp, đốt phá,…, nên được miêu tả, tường thuật, và đặt tít trong điều kiện nghiêm khắc khách quan, không nên thể hiện một cách nặng nề

 Các loại tin tức giúp ích cho hoà bình, hoà hợp và giúp lập lại hoặc duy trì luật pháp và trật tự nên được ưu tiên trước các loại tin khác

 Sự cẩn trọng lớn nhất cần được thực thi trong việc chọn lựa và xuất bản hình ảnh, tranh biếm, thơ…để tránh tạo ra cảm xúc mạnh mẽ hoặc sự thù hận giữa các tộc người

 Tên của các tộc người không nên được đề cập cùng với từ “cộng đồng chiếm đa số” hay “cộng đồng chiếm thiểu số” trong tường thuật tin tức

 Nguồn tin cung cấp số liệu thương vong luôn nên được đề cập đến (trong bài viết)

 Không sự thật hoặc con số nào nên được xuất bản nếu trước đó không có

sự xác minh đầy đủ theo khả năng của phóng viên Tuy nhiên, nếu sự xuất bản tin tức hoặc con số đó có thể có ảnh hưởng tới cảm xúc mạnh

mẽ của cộng đồng, những tin tức và con số này có thể không nên đưa ra

D/

Quy chuẩn đạo đức báo chí Hàn Quốc (1986)

Nhận thức sâu sắc điều này, các nhà báo Hàn Quốc đã tổ chức Hiệp hội Biên tập viên báo chí Hàn Quốc gồm những biên tập viên các tờ báo hàng ngày và các cơ quan báo chí trên toàn quốc và đã lập nên Quy chuẩn Đạo đức báo chí để sửa đạo đức báo chí và gìn giữ một cách chắc chắn sự thống nhất khi làm báo Các nhà báo đã cam kết sẽ tuân thủ nghiêm ngặt những quy chuẩn làm báo và

đáp ứng kì vọng của nhân dân về báo chí tốt đẹp Không chỉ các biên tập biên

mà tất cả những ai làm việc có liên quan đến ngành báo sẽ tuân theo quy chuẩn này

Vì Quy chuẩn này kêu gọi việc thực thi một cách tự nguyện, không có tổ chức nào cưỡng chế việc thực thi Tuy nhiên nếu các tờ báo và nhà báo không trung thành với Quy chuẩn này, chắc chắn họ sẽ mất sự ủng hộ của công chúng, do đó

sẽ gây nguy hại cho sự tồn tại của chính mình

Tự do Tự do báo chí, một trong những quyền cơ bản của con người, phải được

bảo vệ để làm thỏa mãn quyền được biết của con người Báo chí có quyền tự do hòan tòan được báo cáo và bình luận Mặc dù bất cứ sự vi phạm nào đối với mối quan tâm của công chúng phải chịu sự kiểm sóat theo luật chung, không có luật nào có thể giới hạn hay can thiệp vào tự do báo chí Dĩ nhiên tự do báo chí bao gồm quyền tự do phê bình và chống lại bất kì đạo luật nào như thế

Trách nhiệm Báo chí, là một công cụ xã hội, có một vị trí đặc biệt, và các nhà

báo đòi hỏi một chỗ đứng xã hội độc nhất vô nhị Tuy nhiên, vị trí này chỉ đến khi báo chí cho công chúng một bức tranh chân thực về các sự việc và công chúng sử dụng bức tranh làm nền tảng cho những đánh giá của mình Vì vậy, trách nhiệm quan trọng nhất của báo chí là phục vụ mối quan tâm của công chúng một cách trung thành dựa trên nhận thức là công chúng trông cậy vào báo chí Trách nhiệm này cũng chính là lí do vì sao gìn giữ được vị trí đặc biệt trong công chúng của báo chí Báo chí thể hiện vị trí cụ thể của mình bằng cách luôn luôn kiên cường trong việc theo đuổi sự công bằng, dũng cảm trong việc chống đối những việc bất công, và trong việc kề vai và lên tiếng cho người yếu

Viết bài và Bình luận Việc phổ biến thông tin nhanh và trung thực rất quan

trọng đối với việc viết bài Vì vậy, những thông tin được báo cáo phải được giới hạn cho những cái mà giá trị có thể được xác minh về nguồn và nội dung Trong bình luận, Những niềm tin và ý kiến độc lập của nhà báo nên được bày tỏ một cách công bằng và dũng cảm; nói cụ thể là nên chống lại bất cứ thiên kiến nào

cố tình bóp méo hay lẩn tránh sự thật Nhà báo cần trung thực đối với công chúng bằng cách triệt để và chính xác ở mức cao nhất trong khi viết bài và bình luận

Tính độc lập Báo chí nên đứng trên quan điểm rằng tất cả mọi người đều bình

đẳng trước pháp luật, và không nên bị lung lạc vì bất cứ thiên kiến nào về mặt chính trị, xã hội hay kinh tế Cùng lúc đó, báo chí không thể được sử dụng một cách riêng tư cho những vụ lợi cá nhân trái ngược với quyền lợi của công chúng hay vì những mục đích vô đạo đức hay không có giá trị Các nhà báo không thể

rũ bỏ trách nhiệm chỉ bởi vì những nhà báo khác ra lệnh hay đòi hỏi đối xử đặc biệt

Danh dự và tự do Báo chí nên tôn trọng danh dự của những người khác và

không được xâm phạm quyền cá nhân hay những tình cảm do tò mò hay do có mục đích xấu Song song với yêu cầu đòi tự do của báo chí, báo chí nên có lòng hào hiệp công nhận tự do những người khác muốn

Nhân phẩm Báo chí cần có nhân phẩm tốt và lòng tự ái cao bởi vì vị trí trước

công cộng của nó Đặc biệt, những hành vi thiếu tế nhị, hay bất cứ những hành động nào dẫn tới sự thiếu tế nhị không thể được chấp nhận

Những hướng dẫn cho việc làm phóng viên

[1] Diễn giải các điều khoản của mục 3 và 4, Chương “Danh dự và Quyền tự do của Người khác”, Hướng dẫn cho việc thực thi Quy chuẩn Đạo đức Báo chí (13 tháng 10, 1961):

1 Những người vi phạm bị bắt quả tang sẽ bị loại ra khỏi “nguyên tắc mà trong trường hợp viết bài về những trường hợp tội phạm, người bị kết tội sẽ không bị đối xử như là có tội cho đến khi bị kết án”, “Hướng dẫn cho Việc thực thi Quy chuẩn Đạo đức Báo chí”

2 Thuật ngữ “vị thành niên” được đề cập ở Điều 4, Chương “Danh dự và Tự do của người khác” trong Hướng dẫn cho Việc thực thi Quy chuẩn Đạo đức Báo chí, có nghĩa là những người dưới 20 tuổi