Gioi Thieu Ngu phap kolamer

Chia động từ theo thì ở cách chỉ định: Thì Hiện tại đơn Tiếp diễn Quá khứ Tương lai Tương lai chắc chắn Quá khứ gần Chưa hoàn thành Hoàn thành Tương lai gần Đuôi động từ -gescay

CHƯƠNG I Bảng chữ cái Kolamer và cách phát âm

I. Nguyên âm

II. Phụ âm đầu

III. Phụ âm cuối

-m -m

IV. Âm đặc biệt

CHƯƠNG II Động từ

I. Cấu trúc câu:

S(i/k) + O(n) + V

II. Chia động từ theo thì ở cách chỉ định:

Thì Hiện

tại đơn Tiếp diễn Quá khứ Tương lai Tương lai chắc

chắn

Quá khứ gần

Chưa hoàn thành

Hoàn thành Tương lai gần Đuôi

động

từ

-gescaya

tled*

-dgan tled**

-kescaya

tled

-ktan tled

-mescaya

tled

-mdan tled

-nescaya

tled

-ndan tled

-vescaya

tled

-vdan tled

-d -á/a-ya -á/a-da

-á/a-dad -á/a-des -á/a-caya -á/a-dya -á/a-ss -dat tled -dan tled

*tled: chia ở thì chưa hoàn thành

**tled: chia ở thì hiện tại

Cách thêm -á/a khi chia ĐT tận cùng –d:

- Nếu nguyên âm cấu thành thân ĐT là –o thì thêm -á

- Nếu nguyên âm cấu thành thân ĐT là -á, -wa, -a, -e thì không thêm –á/a

- Nếu nguyên âm cấu thành thân ĐT là –ya bỏ -y; còn -y, -yi bỏ -y thêm –a

- T.H còn lại thêm –a

VD 1:

- Cegéd diata (Tôi đang đi đến trường.)

- Kemzan ahnan (Cô ấy đã ăn cơm.)

- Zyvoutè, nijmâ cêzi ta macaya (Theo dự báo thời tiết, ngày mai trời sẽ mưa to.)

- Vân hakcya (Chúng tôi vừa mới học bài xong.)

VD 2:

- Nicazi tet zéteg Dogwetcugteme nan muadat (Con chó này thật dễ thương Tôi

đã mua nó ở trung tâm động vật.)

- Kahvsâksan tleonya (Nó là cái cặp sách.)

- Dijk kâjn tleya? (Đây là cái gì?)

- Nocege hakva? (Bạn đang học ở trường nào vậy?)

- C’axwazn timtijasv? (Bạn đã tìm thấy chìa khóa chưa?) Ko, wen timtijkoáss (Chưa, vẫn chưa tìm thấy.)

- Xi njazn wéadat, kemzan ahnat tlesx (Khi tôi về đến nhà thì họ đã ăn cơm xong.)

*Lưu ý: Đứng trước ‘-tè’, ‘-e’, ‘-yt/-t’, ‘-éd/-d’ là danh từ và danh từ đó bỏ đuôi -sa,

-za và -z đi

III. Chia động từ ở cách điều kiện:

1. ĐK Loại 0:

(Hiện tại*)

*Thì hiện tại cách chỉ định

2. ĐK Loại 1:

(Tương lai**)

**Thì tương lai cách chỉ định

3. ĐK Loại 2:

(Tiền tương lai)

4. ĐK Loại 3:

(Tương lai hoàn thành)

IV. Một số ĐT đặc biệt:

1. Tled (Thì, là, ở)

a) Thì tương lai:

b) Thì chưa hoàn thành:

2. Kad (Có)

Thì quá khứ:

Na kadaon Vana kadaoj

V. Hiện tại phân từ và Quá khứ phân từ

VI. Chia động từ ở cách giả định hay cách phụ thuộc

thành

Hoàn thành Đuôi ĐT

*Cách dùng:

- Mệnh lệnh: dùng cho ngôi thứ nhất số ít và ngôi thứ ba

- Một giả định: Giá như, giá mà, (tôi) ước…

- Một mong muốn, hy vọng, hoài nghi, sợ hãi

- Dùng trong mệnh đề chỉ mục đích, nhượng bộ, kết quả

- Một số ĐT, thành ngữ theo sau là hiện tại giả định: dôhôrd, jkourd, xoudg, njetwétto, dénird, zêturd, tjenkyrd, xjend; dwancag tled, kentjet/tjetu tled, kevâk tled

VD 3:

- Cixwazn metat Vij, fogzan med kotélt dé wâdozjn lijd (Tôi đã làm mất chìa khóa Bây giờ, tôi không thể mở phòng để vào lấy vài thứ.)

- Vussazu njân cijdatte, cegzan wen mwen démattet (Mặc dù xe buýt chạy nhanh nhưng tôi vẫn đến trường muộn.)

- Njazn sem wéln (Cô ấy phải về nhà sớm.)

- Zâfávzan njân dyaralc kevâk tleon dé môvjeksa dyontwat (Điều cấp bách là chúng ta phải nhanh chóng đưa ra giải pháp để mọi việc được ổn thỏa.)

VII. Chia động từ ở cách mệnh lệnh

Cách mệnh lệnh được chia ở ngôi thứ nhất số nhiều và ngôi thứ hai:

Lịch sự (cho cả 2 ngôi)

+n/ha+ya

VD 4:

- Cêdidn! (Chúng ta hãy đi chơi!)

- Vâzn haktha! (Con hãy lên học bài ngay cho mẹ!)

- Ânvs nôcjendnya! (Chúng ta hãy đi nói chuyện với cậu ta!)

- Dydghaya! (Mời các bạn đứng dậy!)

CHƯƠNG III Thuật chia động từ theo ngôi

I. Các hậu tố chỉ ngôi như sau:

III

boys)

girls)

animals,…)

II. Cách chỉ định

1. Thêm vào sau đuôi thân động từ, tức sau -g, -k, -m, -n, -t, -v đối với các thì: hiện tại, tiếp diễn, quá khứ gần

2. Riêng các thì: quá khứ, tương lai, tương lai chắc chắn, ta thay –d và –s thành các hậu tố chỉ ngôi

3. Đối với ĐT –d, ta thay chữ ‘y’ trong ‘ya’ của thì hiện tại đơn và TL chắc chắn, thay –d trong tiếp diễn và quá khứ gần, thay –s thứ 2 trong –ss của thì chưa hoàn thành bằng các hậu tố chỉ ngôi

III. Cách điều kiện

4. Thêm vào sau đuôi thân động từ, tức sau -g, -k, -m, -n, -t, -f, -v, -s, -ss đối với các thì: hiện tại, quá khứ, tương lai của cách chỉ định hậu tố chỉ ngôi Riêng – lth, telth bỏ -th rồi mới thêm

5. Thì hiện tại và tương lai ở MAIN Clause chia ngôi như cách chỉ định.

6. Thì Tlai hoàn thành ở Main Clause của Loại 3, ta dùng ĐT kodes để chia bằng cách thay –s bằng hậu tố

IV. Cách giả định

7. Thì hiện tại và chưa hoàn thành, thêm hậu tố vào ngay sau ĐT Riêng –nth bỏ -th rồi thêm

8. Thì quá khứ và hoàn thành, thêm hậu tố vào sau te, ten (đã bỏ -th)

CHƯƠNG IV Danh từ

I. Danh cách

Khi DT đứng làm chủ ngữ trong câu:

DT-a+k DT-z+i

II. Đối cách

Khi DT đứng làm vị ngữ trong câu: DT+n

III. Dụng cụ cách

DT+wa Qua, thông

qua

DT+va Bằng, bởi

IV. Chỉ định cách

- Ni+DT: Này

- Ne/Da+DT: Kia, đó

V. Bất định cách

Mang ý nghĩa là: một vài, nhiều, ít… Ta thêm các tiền tố này vào DT

Wâ- vài, một

vài, một ít

VI. Tặng cách

Biểu thị ý nghĩa: để, cho, vì Cấu trúc: DT-vi

VII. Xuất xứ cách

Biểu thị nguồn gốc: từ, đến, từ…đến DT bỏ đuôi –sa, -za, -z

Cấu trúc:

-yt/t Từ

-éd/d…-yt/t

Từ…đến

VIII. Hô cách

Để xưng hô: DT bỏ đuôi –sa, -za, -z

DT+ya: Ê, Này (Thân mật)

DT+san: anh (lịch sự)

DT+na: chị (lịch sự)

DT+do/no: ngài/quý bà (kính ngữ tối cao)

IX. Vị trí cách

Biểu thị vị trí của vật DT bỏ đuôi –sa, -za, -z

X. Sở hữu cách

DT bỏ đuôi –sa, -za, -z

trung)