Rèn kĩ năng đọc diễn cảm

Mặc khác, trong quá trình học đa số học sinh thấy môn Ngữ văn rất nhàm chán không có gì là thú vị, mặc dù giáo viên đứng lớp đã vận dụng nhiều phương pháp dạy học mới như: phương pháp dạ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH

TRONG MÔN HỌC NGỮ VĂN

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Bối cảnh chọn đề tài

Ngày nay nền khoa học ngày càng phát triển, nhất là thời kì đất nước ta trên con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa thì việc rèn luyện cho học sinh sự yêu thích đối với môn Ngữ văn là đều hết sức cấp bách và cần thiết Bởi vì một

số học sinh cho rằng văn chương cũng chỉ là ảo ảnh của dòng suối mà thôi Nó không cần thiết đối với cuộc sống của các em Mặc khác, trong quá trình học đa

số học sinh thấy môn Ngữ văn rất nhàm chán không có gì là thú vị, mặc dù giáo viên đứng lớp đã vận dụng nhiều phương pháp dạy học mới như: phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp dạy học tích hợp, phương pháp dạy học theo nhóm, phương pháp giảng bình,… Nhưng các em vẫn dần dần xa lánh, thờ ơ với môn Ngữ văn

2 Lí do chọn đề tài

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng học sinh không thích học môn Ngữ văn, nhưng theo tôi có một lí do rất nhỏ mà ai cũng biết nhưng lại ít đề cập

tới, đó là hiện tượng đa số học sinh không đọc tác phẩm trước khi soạn bài mới.

Soạn bài chỉ là hình thức để đối phó giáo viên bằng cách soạn qua loa hoặc chép

từ sách học tốt Ngữ văn mua sẵn trên thị trường, chứ không cảm nhận được cái hay của tác phẩm Trong giờ học môn Ngữ văn đặc biệt là các tiết thuộc phần

Văn thì đa số giáo viên và học sinh đều bỏ qua khâu rèn luyện đọc diễn cảm.

Nếu có đọc cũng chỉ sơ sài, vì thế hiếm khi người học có được những giây phút thăng hoa qua những giờ đọc ngắn ngủi Các em chưa thật sự hóa thân mình vào tác phẩm, chưa dùng trí tưởng tượng của mình để thâm nhập vào từng mảnh đời, từng cuộc sống, từng nhân vật,… trong các tác phẩm thì làm sao có thể yêu

thích được? Chính vì điều đó, các em học sinh tỏ ra xem nhẹ môn Ngữ văn, không thích học môn học này Vì thế việc rèn luyện đọc diễn cảm cho học sinh trong môn Ngữ văn là hết sức cần thiết Đó cũng chính là lí do tôi chọn đề tài

Rèn luyện kỹ năngđọc diễn cảm cho học sinh trong môn Ngữ văn.

3 Mục đích chọn đề tài

Rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm góp phần thúc đẩy học sinh có thể cảm thụ được văn bản một cách nhanh chóng và phân tích tác phẩm được cụ thể, rõ ràng Đọc diễn cảm cũng chính là quá trình thổi hồn vào cho tác phẩm, làm cho thế giới trong tác phẩm hiện lên trước mắt người đọc Qua việc đọc, học sinh biết đánh giá cuộc sống xã hội thực tại Cũng qua hoạt động đọc, tình cảm, thẩm mỹ của các em được nâng lên cao, tầm hiểu biết của các em nhìn ra thế giới xung quanh và quá trình nhận thức cũng có chiều sâu hơn Kỹ năng giao tiếp thành thạo hơn

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

A CƠ SỞ VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận

Mỗi người chúng ta điều biết mục tiêu giáo dục của Việt Nam đã chuyển từ cung cấp kiến thức là chủ yếu sang hình thành những năng lực, kỹ năngcần thiết

ở người học để đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Vì thế, việc giáo dục, học tập và làm việc được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Trong đó Ngữ văn là một môn học không thể thiếu trong chương trình phổ thông của bất kì quốc gia nào Mục tiêu chính của dạy học của môn Ngữ văn là phải giúp học sinh cảm thụ được cái riêng, cái mới, giá trị chân thực và sức hấp dẫn trong văn chương Trên cơ sở đó giúp học sinh rung cảm trước vấn đề của cuộc sống, phát triển năng lực thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh Chính vì vậy quá trình dạy học môn Ngữ văn không phải chỉ chú trọng đến thời lượng của một tiết dạy mà đặc biệt phải quan tâm đến những vấn

đề cơ bản như: Dạy cái gì? Dạy để làm gì? Dạy như thế nào? Dạy ra sao?

Bên cạnh đó, quan điểm tích hợp, phát huy tính tích cực và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh luôn chi phối các hoạt động dạy học Ngữ văn, nhất là ở

phần dạy học Đọc- hiểu văn bản cũng như dạy các kỹ năng làm Tập làm văn.

Một tiết dạy học Ngữ văn đạt hiệu quả trước hết phải tạo nên không khí hứng thú cho mỗi giờ học Không khí đó chỉ có được khi người dạy biết da dạng hóa các hình thức, biện pháp dạy học

Mặc khác, với tinh thần quan điểm dạy học mới, SGK Ngữ văn không chỉ chú trọng nội dung mà còn chú trọng hình thức nhằm phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học

Để đạt được những mục tiêu trên và thực hiện theo yêu cầu của phương pháp dạy học mới, người dạy cần tổ chức cho học sinh học tập bằng các biện pháp nhằm rèn cho học sinh các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết - đây cũng chính là bốn kỹ năngchủ chốt cần hình thành cho học sinh trong quá trình dạy học Ngữ

văn Trong đó kỹ năngđọc là vô cùng quan trọng Đọc sao cho người nghe cảm

là điều không phải ai cũng thực hiện tốt Người đọc khi đã cầm văn bản trên tay thì nhiệm vụ của họ là bộc lộ, truyền đạt thông tin mà tác giả gửi gắm trong đó Muốn hoạt động đọc có hiệu quả trong giờ học Ngữ văn, người dạy phải hướng dẫn rèn luyện cho các em, tập cho các em mạnh dạn trước tập thể, cách lấy hơi, cách đọc trôi chảy, rành mạch, đúng âm, đúng chính tả, Có một số trường hợp các em muốn đọc diễn cảm nhưng lại không dám đọc vì thấy ngại hoặc sợ khi

đọc lên các bạn sẽ cười mình Như vậy người nghe và người đọc sẽ không cảm

nhận hết nội dung văn bản muốn truyền tải Bởi thế, rèn luyện đọc diễn cảm cho học sinh là việc làm thiết thực góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn

2 Thực trạng của vấn đề

Qua giảng dạy tôi thấy :

a Ưu điểm

- Một số học sinh có giọng đọc khá truyền cảm

- Học sinh đọc đúng chính tả, phát âm chuẩn

- Học sinh nắm rõ nội dung bài học, thảo luận tích cực, sôi nổi.

- Học sinh chăm chú nghe giảng bài

- Học sinh biết đọc, chuẩn bị bài trước khi đến lớp

b Hạn chế

- Phần lớn học sinh thường ngại đọc tác phẩm khi soạn bài, lý do chưa hẳn là vì tác phẩm không hay hoặc học sinh không thích học Văn mà đơn giản vì các em phải học quá nhiều môn học trong một ngày

- Ngoài ra các em còn học nhằm mục đích để đối phó - tài liệu tham khảo đã trở thành cẩm nang trong mọi tình huống

- Cuộc sống thực tại, xu hướng của học sinh không đi vào các ngành chuyên Văn nên không chú tâm đến việc học

- Ngoài ra học yếu, kém cũng là nguyên nhân dẫn đến việc lười học Ngữ văn của học sinh

- Bên cạnh đó phần lớn học sinh thiếu kỹ nănggiao tiếp với người khác Những nguyên nhân trên tác động tiêu cực đến suốt quá trình học môn Ngữ văn của học sinh Nếu sự việc này kéo dài thì môn học Ngữ văn trong các trường Trung học cơ sở sẽ như thế nào? Đó không chỉ là câu hỏi đặt ra đối với bản thân tôi mà còn với tất cả những ai đang đứng trên bục giảng, đang mang trong mình ý thức chăm lo giáo dục toàn diện cho học sinh - thế hệ trẻ trong tương lai Qua tìm hiểu, nghiên cứu và học tập ở các đồng nghiệp tôi đã sáng tạo

ra một vài biện pháp rèn luyện kỹ năngđọc diễn cảm cho học sinh trong môn Ngữ văn, mong rằng nó sẽ giúp ích nhiều trong việc bồi đắp tình yêu văn học cho học sinh

B BIỆN PHÁP CỤ THỂ

“Khởi điểm của môn Ngữ Văn là dạy học sinh đọc hiểu trực tiếp văn bản

văn học của nhà văn… Nếu học sinh không trực tiếp đọc các văn bản ấy, không

hiểu được văn bản, thì coi như mọi yêu cầu, mục tiêu cao đẹp của môn văn đều chỉ là nói suông, khó với tới, đừng nói gì tới tình yêu văn học” (Trần Đình Sử) Nhưng chỉ dừng lại ở cái đọc thì cũng chưa đủ mà phải đọc làm sao để thấm vào

từng câu từng chữ trong tác phẩm Đó là đọc diễn cảm Vậy đọc diễn cảm cụ thể

như thế nào? Đọc diễn cảm không phải là khoe giọng cũng chẳng phải là sự uốn

éo từng câu chữ mà chính là sự bày tỏ tình cảm từ nhịp đập của trái tim lên trên trang giấy và từ đó phát ra âm thanh của cảm xúc, nảy nở những ước mơ cao đẹp, được khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng tạo cũng như được bồi dưỡng tâm hồn Ngoài việc đọc đúng quy tắc ngữ pháp, đúng đặc trưng thể loại, đọc diễn cảm là sự thể hiện giọng điệu riêng phù hợp với mỗi tác phẩm Đó cũng chính là nắm bắt đúng tư tưởng tình cảm của tác giả Tác phẩm trữ tình đọc khác với tác phẩm tự sự ; đọc đoạn đối thoại khác đoạn độc thoại nội tâm ; đọc văn miêu tả khác đọc văn tự sự ; đọc văn chính luận khác với đọc bài tùy bút… Tuỳ từng văn bản cụ thể mà giáo viên và học sinh có thể chọn cho mình một cách đọc phù hợp

Muốn rèn cho học sinh cách đọc diễn cảm mà giáo viên dạy môn Văn không biết đọc diễn cảm, không tìm được ngữ điệu thích đáng trong giảng bài,

đó là sự bất lực của người dạy Văn Có nhiều giáo viên có kiến thức, nhưng khi giảng bài, học sinh thấy chán, buồn ngủ, bởi vì giáo viên đó thiếu khẩu khí, thiếu hơi văn, chưa tìm được ngữ điệu, giọng điệu thích đáng cho mình Vì thế trước hết giáo viên cũng cần rèn kỹ năngđọc diễn cảm cho riêng mình, để từ đó

có thể rèn luyện cho học sinh, bằng cách đọc mẫu cho các em trong mỗi tiết học

Qua quá trình học tập và đứng lớp tôi cũng rút ra được một số biện pháp rèn luyện kỹ năngđọc diễn cảm cho học sinh:

1 Luyện cách phát âm chuẩn

Muốn đọc đúng, đọc diễn cảm thì trước hết giáo viên cần luyện phát âm đúng cho học sinh

Hiện nay có một phần lớn các em phát âm không chuẩn vì địa phương nằm trong vùng có điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn Đa phần các em là con nhà lao động nên việc học tập của các em có phần bị hạn chế Phần lớn do cách

phát âm không đúng của những người xung quanh khi các em tiếp xúc dẫn đến các em phát âm theo

Muốn vậy, trước hết và thực chất phải giải quyết vấn đề phương ngữ Mục tiêu của chúng ta là vươn đến một tiếng nói dân tộc Việt thống nhất, đẹp đẽ

về mặt âm thanh Phát âm chuẩn sẽ được nhiều cái lợi trước hết nó giúp học sinh viết đúng chính tả sau đó còn giúp học sinh phát âm dễ dàng hơn khi học ngoại ngữ và học các môn học khác

Để giúp các em phát âm đúng thì trong quá trình dạy giáo viên phải rèn cho mình cách phát âm chuẩn, tránh phát âm sai là đều quan trọng nhất Đồng thời trong quá trình học giáo viên chỉnh sửa cho học sinh mỗi khi các em phát

âm sai Thường xuyên cho học sinh rèn luyện chính tả, rèn luyện kỹ năngnói chuẩn trong các giờ luyện nói Chẳng hạn, một số lỗi phát âm mà học sinh thường mắc phải:

Các em thường phát âm sai các phụ âm đầu như đọc lẫn lộn giữa n/ l, phát

âm p (pờ) thành b (bờ), s thành x, tr  ch Các lỗi phụ âm cuối, phần vần, các

em hay mắc như: thuê phát âm thành thê, thoa phát âm thành tho, hoa  ha, xanh  xăn, ngạt mũi  ngạc mũi; về  dề; máy bay  mái bai, thỉnh thoảng

 thỉnh thoản; hươu  hiêu, hu; mưu trí  mu chí, các em còn nói ngọng như rỡ thành rớ, quyển vở  quyện vợ, đã  đá

Mục tiêu của việc rèn phát âm chuẩn cho học sinh là các em phải đọc trơn, đọc thành thạo, đọc đúng rõ ràng, rành mạch Vì thế, để rèn luyện cho học sinh đọc diễn cảm giáo viên cần chú ý vấn đề này

2 Luyện cách đọc đúng giọng điệu

Đặc biệt khi đọc cần chú ý đến ngữ điệu trong câu Ngữ điệu bao gồm tất

cả các dấu hiệu âm thanh phức tạp : Sự thay đổi của giọng nói cơ bản, độ vang

to, âm sắc, độ dài, điểm nghỉ hơi (những điểm ngắt câu) Đó chính là cơ sở của việc đọc diễn cảm Đọc đúng giọng điệu là một phần rất quan trọng của đọc diễn cảm Vì đọc sẽ làm âm vang lên những tín hiệu của cuộc sống mà nhà văn định

gửi gắm Đọc đúng sẽ góp phần hiểu đúng, chính xác nội dung của tác phẩm Nhiệm vụ của việc đọc diễn cảm là tái hiện lại hình tượng nghệ thuật, hiểu được giá trị nội dung nghệ thuật và chủ đề tác phẩm một cách chân thực Qua đọc có thể giúp cho học sinh rèn luyện kỹ năng tổng hợp, vận dụng những kỹ năngđã học để cảm nhận những giá trị thẩm mĩ của văn bản Ngay từ lần tiếp xúc đầu tiên đã quyết định vấn đề học sinh có yêu thích tác phẩm hay không Những ấn tượng ban đầu là những ấn tượng mới mẻ, là “nền móng” cho sự sáng tạo trong quá trình phân tích văn bản

Chẳng hạn thơ, ca dao, hò, vè,… đều là các thể loại trữ tình nên khi đọc các thể loại này người đọc cần chú ý đến âm điệu, nhịp thơ, cách gieo vần, đối

xứng, … trong từng câu chữ Ví dụ trong chương trình lớp 6 bài thơ Lượm của

Tố Hữu : ở sáu khổ thơ đầu giọng đọc vui vẻ, hồn nhiên lời thơ nhanh nhẹn

Ngày Huế đổ máu Chú Hà Nội về Tình cờ chú cháu Gặp nhau hàng bè

Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên đường vàng.

Hình ảnh chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên trong sáng, nhí nhảnh, yêu đời sẽ mãi khắc sâu trong tâm trí người đọc

Không chỉ vậy, ở khoảng giữa bài thơ, nhịp thơ thay đổi đột ngột :

Ra thế Lượm ơi!

Câu thơ như bẻ gãy, giọng thơ đột ngột đứt quãng, trầm lặng nói lên nỗi đau bất ngờ, bàng hoàng, không thể tin được trước một sự thật đau lòng Sang đoạn thơ này học sinh cũng sẽ cảm nhận được nỗi đau cùng tác giả Đau vì mất đi một cậu bé liên lạc nhỏ, một chú bé hồn nhiên ngây thơ mới đó phút chốt bỗng mất đi,…

Bài Cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi lớp 8 phải đọc một cách dõng dạc,

hùng hồn :

Từng nghe:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân Quân điếu phạt trước lo trừ bạo Như nước Đại Việt ta từ trước Vốn xưng nền văn hiến đã lâu Núi sông bờ cõi đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập, Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương,

Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,

Song hào kiệt đời nào cũng có

Từ giọng đọc hùng hồn ấy giúp chúng ta nhận thấy rằng nước ta là một nước độc lập có nền văn hiến lâu đời, có lãnh thổ riêng, có phong tục tập quán riêng, có chủ quyền, truyền thống lịch sử kẻ xâm lược là phản nhân nghĩa, nhất định thất bại

Trong các tác phẩm văn xuôi cũng vậy chúng ta cần đọc đúng giọng điệu từng tác phẩm, từng phần trong tác phẩm ấy để diễn tả được đầy đủ nội dung

mà tác giả gửi gắm Chẳng hạn trong văn bản Thuế máu (Lớp 8) của Nguyễn Ái

Quốc người đọc cần đọc đúng lời lẽ, giọng điệu từng câu chữ trong tác phẩm để

thấy rõ giọng mỉa mai, châm biếm sâu cay của tác giả nhằm vạch trần bộ mặt

lừa bịp, xảo trá của bọn thực dân đối với người dân bản xứ Ví dụ: con yêu, bạn hiền, chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do, các bạn đã tự nguyện đầu quân, các bạn không ngần ngại rời bỏ quê hương xiết bao trìu mến,

Để giúp học sinh đọc đúng tác phẩm thì trước khi đọc văn bản giáo viên chú ý hướng dẫn cho các em cách đọc, giọng đọc, cách nhấn giọng

3 Đọc đúng thời điểm

Phương pháp đọc diễn cảm là cách thức dạy học mà giáo viên dùng hình thức đọc diễn cảm để tổ chức lớp học giúp học sinh tiếp cận, phân tích văn bản

để hiểu và cảm sâu sắc tác phẩm Vận dụng phương pháp đọc diễn cảm vào quá trình dạy học văn ở từng lúc, từng công việc khác nhau tùy vào mục đích sử dụng của nó Có thể vận dụng rèn luyện cách đọc diễn cảm vào những thời điểm sau:

- Đọc ở nhà trước khi chuẩn bị bài học

- Đọc tại lớp:

+ Đọc trước khi phân tích để tạo ấn tượng biết bao quát về tác phẩm + Đọc trong quá trình giảng bình (có thể đọc thầm, đọc thành tiếng)

để phân tích, nâng cao cảm xúc nghệ thuật Trong bất kì trường hợp nào chúng

ta không thể tách rời hoạt động đọc với tìm hiểu văn bản Giáo viên có thể hỗ trợ học sinh bằng những câu hỏi hay những gợi ý trong giờ học Ví dụ giáo viên có thể hướng dẫn học sinh bằng nhiều cách đọc khác nhau vừa tìm những từ ngữ khó hiểu và giải nghĩa, phát hiện các biện pháp nghệ thuật và các chi tiết quan trọng của văn bản để tái hiện, đồng cảm với những gì tác giả nói đến trong văn bản

+ Đọc sau khi giảng bình dể cảm nhận tác phẩm một cách hoàn chỉnh về giá trị nội dung và hình tượng nghệ thuật của tác phẩm

Muốn phát huy hiệu quả của phương pháp đọc diễn cảm, giáo viên cần chú ý bồi dưỡng cho học sinh cả hai mặt: động cơ, ý thức và kỹ năngđọc Có thể cho học sinh đọc hoặc nghe người khác đọc, đọc kết hợp với đọc thầm Đồng

thời chú ý rèn cho học sinh đọc từng thời điểm khác nhau để phát huy tác dụng của nó

C KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

Qua khảo sát tôi thấy kỹ năngđọc diễn cảm của các em ngày càng tốt hơn, nắm bắt nội dung tác phẩm một cách nhanh chóng và chính xác Phần lớn học sinh từ lười học môn Ngữ văn trở nên yêu thích môn học này Đồng thời kỹ năng giao tiếp của các em cũng từ đó trở nên chuẩn xác hơn, trôi chảy hơn, thu hút sự chú ý của nhiều người đối thoại… Số học sinh giỏi ngày càng tăng, học sinh yếu, kém giảm hẳn Cụ thể:

Trước khi thực hiện sáng kiến:

Tổng số HS

(2012– 2013)

Xếp loại theo học lực

124 SL29 23.4%TL SL27 21.8%TL SL54 43.5%TL SL14 11.3%TL

Sau khi thực hiện sáng kiến :

Tổng số HS

(2012– 2013)

Xếp loại theo học lực

124 SL37 29.8%TL SL40 32.3%TL SL41 33.1%TL SL6 4.8%TL

III KẾT THÚC VẤN ĐỀ

1 Kết luận

Trên đây là những biện pháp tôi rút ra được trong suốt quá trình dạy môn Ngữ văn Khi áp dụng tôi thấy biện pháp này thu được nhiều kết quả khả quan Học sinh dần thay đổi được hành vi, ý thức học môn Ngữ văn Đặc biệt các em biết nhận thức được những giá trị sống, biết sống với các giá trị ấy bằng những kỹ năngsống cơ bản, đặc biệt là kỹ nănggiao tiếp Điều đó dẫn đến kết quả học tập cuối năm đạt thành tích cao