Bài thuyết trình Kĩ năng kĩ xảo trí tuệ

u cản trở đến sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh tiểu học*Thói quen của học sinh tiểu học hình thành chủ yếu bằng các con đường: lặp đi lặp lại hành động, bắt c hước và bằng

Bài thuyết trình

kĩ năng, kĩ xảo trí tuệ

Các n i dung báo cáo ộ

Phát hiện và bồi dưỡng HS có năng khiếu ở tiểu học và giúp đỡ các em khó học

3.3 Sự hình thành kĩ năng, kĩ xảo

3.3.1 Các kĩ năng, kĩ xảo, thói quen:

1) Kĩ năng, kĩ xảo

*Khái niệm:

-Kĩ năng là sự vận dụng tri thức vào thực hiện một hành động.

-Kĩ xảo là hành động được cũng cố và tự động hóa nhờ luyện tập.

*Ví dụ:

Một số kĩ năng thường gặp trong cuộc sống: kĩ năng giao tiếp, kĩ nãng viết ch

ữ đẹp, kĩ năng sống, Người giáo viên cần có kĩ năng tự học, tự nghiên cứu, Gi

áo viên cần có kĩ năng hợp tác trong dạy học ……

Kĩ xảo: dân quê rất thành thạo việc đi cầu khỉ, tập chạy xe đạp…

Các quy luật hình thành kĩ xảo

*Khi hình thành kĩ xảo cho học sinh tiểu học, cần chú ý đến các quy luật hình thành kĩ xả o:

-Quy luật về sự tiến bộ không đồng đều:

+Có những loại kĩ xảo khi mới luyện tập thì tiến bộ nhanh sao đó chậm dần.

+Có những loại kĩ xảo khi mới bắt đầu luyện tập thì sự tiến bộ chậm ,nhưng đến một giai đoạn nào đó nó lại tăng nhanh.

+Có những trường hợp khi bắt đầu luyện tập thì sự tiến bộ tạm thời lùi lại, sao đó tăng dần

⇒ Khi hình thành kĩ xảo cần kiên trì không nóng vội, không chủ quan để luyện tập có kết quả.

-Quy luật đỉnh của phương pháp luyện tập:

Mỗi phương pháp luyện tập kĩ xảo chỉ đem lại một kết quả cao nhất có thể có đối với nó, g

ọi là "đỉnh của phương pháp đó Muốn đạt dược kết quả cao hơn thì phải thay đổi phương pháp tập luyện để có "đỉnh “ cao hơn.

-Quy luật về sự tác động qua lại giữa kĩ xảo cũ và kĩ xảo mới:

+Trong quá trình luyện tập kĩ xảo mới, những kĩ xảo cũ đã có người học ảnh hưởn

g đến sự hình thành kĩ xảo mới, sự ảnh hưởng này có thể tốt hoặc xấu:

Ảnh hưởng tốt: làm cho quá trình hình thành kĩ xảo mới nhanh hơn, dễ dàng hơn, bền vững hơn, người ta gọi đó là sự di chuyển kĩ xảo

Ảnh hưởng xấu: gây cản trở, khó khăn cho sự hình thành kĩ xảo người ta gọi đó là

sự giao thoa kĩ xảo

-Quy luật dập tắt kĩ xảo:

Khi kĩ xảo được hình thành, nếu không sử dụng, luyện tập cũng cố thường xuyên t

hì sẽ bị suy yếu cuối cùng sẽ bị dập tắt => Cho thấy vai trò của văn ôn võ luyện

u cản trở đến sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh tiểu học

*Thói quen của học sinh tiểu học hình thành chủ yếu bằng các con đường: lặp đi lặp lại hành động, bắt c hước và bằng giáo dục, tự giáo dục.

Các điều kiện để giáo dục các thói quen tốt cho học sinh tiểu học:

+Làm cho học sinh thấy được và tin tưởng vào sự cần thiết phải có những thói quen đó.

+Tổ chức điều kiện khách quan để hình thành các thói quen tốt cho học sinh, như phòng ăn có chậu nước rửa tay, khăn lau tay,….

+Hình thành khả năng tự kiểm soát của học sinh đối với việc thực hiên các thói quen của cá nhân

+Đấu tranh tích cực với các thói quen xấu, có hại nảy sinh ở học sinh một cách tự phát hay bắt chước ( hì

nh thức nội lực bên trong trẻ)

+ Củng cố các thói quen tốt đã được hình thành ở học sinh tiểu học bằng các hình thức: biểu dương, khen thưởng… của nhà trường, cha mẹ.

3.3.2 Việc hình thành các kĩ năng, kĩ xảo trong dạy học tiểu học

1) Một số các kĩ năng kĩ xảo cần hình thành cho học sinh

-Những kĩ năng kĩ xảo trong học tập:

Các kĩ năng và kĩ xảo cơ bản: đọc, viết, tính toán Mỗi môn cần có những kĩ năng kĩ xảo riêng Ngoài ra, học sinh tiểu học còn cần phải có những kĩ năng, kĩ xảo chung như kĩ năng, kĩ xảo đặt kế hoạch, kiểm tr

a, hệ thống hóa……

-Kĩ năng kĩ xảo lao động:

Việc hình thành kĩ năng kĩ xảo lao động tự phục vụ, lao động giản đơn là việc rất quan trọng ở nhà trườ

ng tiểu học Ví dụ kĩ năng kĩ xảo sử dụng công cụ sản xuất, kĩ năng kĩ xảo chăm sóc cây trồng, chăn nu

ôi gia súc

-Kĩ năng kĩ xảo vệ sinh: học sinh tiểu học cần phải có các kĩ năng cần thiết theo đúng quy tắc vệ sinh nh

ư đánh răng, rửa mặt, tắm giặc, chạy, nhảy, bơi lội, bóng đá…

-Kĩ năng kĩ xảo về hành vi:

Kĩ năng kĩ xảo hành vi như đứng ngồi ngay ngắn, ra vào lớp đúng lối, biết cách chào thầy cô, giơ tay ph

át biểu đúng quy định…Những kĩ năng kĩ xảo này khi đã gắn với nhu cầu của mỗi học sinh thì sẽ chuyể

n thành thói quen về hành vi đạo đức Đối với học sinh tiểu học rèn luyện hình thành thói quen tích cực rất quan trọng, bên cạnh đó có những cái cần hình thành kĩ xảo

3.3.2 Một số yêu cầu đối với kĩ năng kĩ xảo

Một số yêu cầu đối với việc hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thói quen :

- Làm cho học sinh ham thích luyện tập Luyện cho học sinh có thói quen giữ vở sạch viết chữ đẹp, vượt khó tr ong học tập.

- Làm cho học sinh hiểu được cách thức luyện tập Khi hướng dẫn một hành động hoặc một công việc gì đó cho học sinh đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu tỉ mỉ để hướng dẫn từng thao tác sau đó mới luyện tập cho nhanh ch

o khéo.

- Cần phải chỉ ra kịp thời những sai sót của học sinh Những chỉ dẫn của giáo viên về những sai sót trong phươn

g pháp hành động và sự đánh giá mức độ phù hợp giữa kết quả đạt được với mục đích đề ra có ý nghĩa quan trọ

ng Biết kết quả và hiểu nguyên nhân của sự sai sót trong hành động là một trong những điều kiện chủ yếu để c huyển từ kĩ năng sang kĩ xảo nhanh chóng.

- Phải tiến hành luyện tập có hệ thống và liên tục, việc luyện tập phải đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạ

p Ví dụ: Từ chỗ dạy cho các em đọc được, đọc đúng đến đọc lưu loát và diễn cảm

- Phải kiểm tra và đánh giá kết quả luyện tập Khi luyện tập giáo viên phải theo dõi, uốn nắn kịp thời những sai sót của học sinh ngay từ đầu Quan trọng giáo viên phải làm đúng mẫu Sau đó để các em tự làm và giáo viên th

eo dõi đánh giá Điều quan trọng là giáo viên phải dạy cho các em tự kiểm tra, dần dần sẽ hình thành thói quen

tự kiểm tra, tự đánh giá hành động của mình.

- Phải củng cố những kĩ năng kĩ xảo và thói quen đã được hình thành Ở tuổi học sinh tiểu học, kĩ năng kĩ xảo, t hói quen dễ hình thành nhưng chưa bền vững nên việc củng cố kĩ năng, kĩ xảo là một điều cần thiết.

3.4 SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ

3.4.1 Trí tuệ và sự phát triển trí tuệ

Khái niệm: “Trí tuệ là một cấu trúc động tương đối độc lập của các thuộc tính nhận thứ

c của nhân cách, được hình thành và thể hiện trong hoạt động, do những điều kiện lịch s

ử -văn hóa quy định và chủ yếu bảo đảm cho sự tác động qua lại phù hợp với hiện thực xung quanh, cho sự cải tạo có mục đích của hiện thực ấy “

Khái niệm trên đã chứa đựng những đặc trưng cơ bản của trí tuệ :

- Trí tuệ bao gồm những thành phần nhận thức và biểu hiện ở khả năng nhận thức đượ

c bản chất của vấn đề, sự vật hiện tượng

- Trí tuệ được thực hiện trong hoạt động và trước hết là: hoạt động sáng tạo ra các côn

g cụ mới, phương pháp mới cho phù hợp với hoàn cảnh mới

- Trí tuệ chịu sự chi phối của các điều kiện văn hóa- lịch sử cho nên trí tuệ đại diện ch

o một giai đoạn lịch sử nhất định, một thời kì phản ánh lịch sử nhất định

- Trí tuệ bảo đảm cho sự thích ứng của con người với ngoại cảnh xung quanh

3.4.2 CÁC GIAI ĐOẠN CỦA SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ

Các nhà tâm lí học cho rằng mỗi giai đoạn phát triển trí tuệ có thể đạt được ở một

độ tuổi nhất định Piaget đã chia sự phát triển trí tuệ thành 4 giai đoạn:

- Giai đoạn của cảm giác vận động ( từ 2 đến 3 tuổi): trong giai đoạn này, trẻ em chỉ phản ứng đối với cảm giác (thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác) đối với

cử động của các em

- Giai đoạn tiền thao tác ( 2-7 tuổi): trong giai đoạn này trẻ chưa thể tiến hành cá

c thao tác trí tuệ trong trí óc một cách đầy đủ, thao tác trí tuệ thay thế dần các thao tác chân tay Cuối giai đoạn này học sinh đến trường

- Giai đoạn thao tác cụ thể (7 đến 11 tuổi): trong giai đoạn này học sinh có thể tiế

n hành những khảo nghiệm khoa học như trồng rau, hoa, trong những điều kiện đấtt nước khác nhau, các em có thể phân biệt sự trưởng thành của cây và tiến hành quan sát có hiệu quả Học sinh đạt đến trình độ thao tác cụ thể, nắm được những khái niệm phức tạp

- Giai đoạn thao tác hình thức ( 11 tuổi trở lên): học sinh có thể tiến hành thao tá

c trí tuệ không cần sự trợ giúp của các vật liệu cụ thể

3.4.3 DẠY HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ CỦA HS TIỂU HỌC

1) Dạy học và sự phát triển trí tuệ học sinh tiểu học

Mối quan hệ giữa dạy học và sự phát triển trí tuệ học sinh :

-Chiều thứ nhất: dạy học có vai trò quyết định đến sự phát triển trí tuệ học sinh

+ Kiểu dạy học, phương thức dạy học quy định chiều hướng phát triển trí t

uệ của người học Theo kiểu dạy học truyền thống sẽ phát triển mạnh về trí nhớ Còn theo kiểu dạy học theo hướng tích cực thì tư duy là sản phẩm nh iều nhất và cao nhất của người học.

+ Dạy học cung cấp cho học sinh một hệ thống các tri thức, các khái niệm khoa học chứa đựng trong các môn học, tạo tiền đề cho sự phát triển trí tuệ của học sinh.

+ Các quá trình nhận thức như khả năng quan sát, trí nhớ tư duy trừu tượng, tưởn

g tượng sáng tạo đều được hình thành trong hoạt động dạy học của người giáo vi

ên

+ Không chỉ quá trình nhận thức mà các phẩm chất của nhân cách như nhu cầu nhận thức, tính cách như nhu cầu nhận thức, tính cách, ý chí,tình cảm… cũng được hình thành trong quá trình dạy chữ

+ Các thao tác trí tuệ cơ bản : phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng và khái qu

át hóa được hình thành trong dạy học Các thao tác trí tuệ vừa là phương tiện để h

ọc chữ, học khái niệm khoa học, vừa là sản phẩm, hệ quả của học chữ, dạy chữ ch

o học sinh

-Chiều thứ hai, trí tuệ nói riêng và các chức năng tâm lí khác trong nhân cách sau khi được hình thành và phát triển lại có ảnh hưởng đến quá trình dạy học, quá trìn

h lĩnh hội tri thức Hiện nay có ba nhóm quan niệm về vấn đề dạy học và sự phát triển trí tuệ của học sinh:

+Quan niệm thứ nhất, dạy học và sự phát triển trí tuệ độc lập nhau, dạy học và so

ng song và dựa trên kết quả của sự phát triển trí tuệ, làm bộc lộ sự phát triển

+Quan niệm thứ hai, đồng nhất dạy học với phát triển trí tuệ Dạy học và phát triể

n trí tuệ chồng khít lên nhau

+Quan niệm thứ ba, dạy học đi trước sự phát triển và kéo theo sự phát triển, dạy h

ọc là quá trình chuyển đổi liên tục giữa hai vùng phát triển “ vùng phát triển hiện đại “ và “ vùng phát triển gần nhất“

=> dạy học và phát triển trí tuệ có sự tác động qua lại chặt chẽ Sự phát triển trí tu

ệ vừa là điều kiện của việc nắm vững tri thức, của hoạt động học tập

-Hệ thống thực nghiệm dạy học của Dancop:

Những nét chủ yếu trong hướng nghiên cứu của ông là:

+ Tôn trọng vốn sống của trẻ khi dạy học.=> Kích thích lòng ham muốn học tập, sự tìm tòi và khả năng tự học của các em, hệ thống hóa chính xác hóa, khoa học hóa vố

n kinh nghiệm của trẻ và tạo điều kiện cho chúng học tập một cách thoải mái

+ Xây dựng nội dung dạy học ở mức độ khó khăn cao và nhịp độ học nhanh.=> góp phần thúc đẩy trẻ phải huy động tối đa năng lực trí tuệ trong học tập

+ Nâng tỉ trọng tri thức lí luận khái quát trong tài liệu học tập

+ Làm cho học sinh có ý thức về toàn bộ quá trình học tập và tự giác khi học

=> Những đặc trưng trên nói lên tính toàn diện và tác động lẫn nhau để kích thích tí

nh tích cực độc lập, sáng tạo của học sinh Mặt khác, cách dạy này góp phần xây dự

ng động cơ đích thực, phát triển nhu cầu nhận thức, khả năng khái quát của học sinh

2) Một số phương hướng tăng cường cho sự phát triển trí tuệ học sinh tiểu học

- Hệ thống thực nghiệm của V.V.Đavưđốp

Thực nghiệm dạy học của Đavưđốp có bốn nguyên tắc cơ bản (Xuất phát từ q uan niệm của A.N.Leeonchiev):

+Khái niệm khoa học cung cấp cho học sinh không phải là những khái niệm c

ó sẵn.

+ Cho học sinh phát hiện mối liên hệ xuất phát và và bả chất của khái niệm C hính những mối liên hệ này giúp cho các em xác định nội dung và cấu trúc củ

a khái niệm.

Hồi phục mối liên hệ ấy bằng mô hình và kí hiệu Điều đó cho phép học sinh n

ắm được các mối liên hệ ấy dưới dạng thuần khiết.

+ Giúp cho học sinh kịp thời chuyển dần từ các hành động trực tiếp với sự vật sang hành động trí tuệ.

Những nguyên tắc chỉ đạo trên đây đã được quán triệt trong quá trình hình thành khái niệ

m khoa học cho học sinh tiểu học.

+ Quá trình hình thành khái niệm khoa học không dựa trên quan sát, so sánh những tính c hất bề ngoài của sự vật và hiện tượng mà trên cơ sở tổ chức hoạt động đối với đối tượng đ

ể phát hiện ra những mối liên hệ bản chất của đối tượng đó.

+ Dạy cho học sinh nắm được cái chung, cái tổng quát, trừu tượng trước khi nắm bắt cái c

ụ thể riêng lẽ.

- Lí thuyết hình thành hành động trí óc theo giai đoạn của Ia.Galperin

Có năm giai đoạn chuyển khái niệm hình thức vật chất bên ngoài và bên trong:

+ Giai đoạn định hướng: cơ sở định hướng : nhiệm vụ chủ yếu và nội dung chính của bướ

c thứ nhất trong quá trình hành động.=> Quy định quá trình hướng vào việc làm.

+ Giai đoạn hành động với đồ vật hay vật chất hóa :

Đây chính là nguồn gốc, khởi đầu của mọi hành động trọn vẹn Mục đích : tách nội dung đ ích thực của hành động tâm lí nằm trong đối tượng vật chất.

+ Giai đoạn hành động với lời nói to:

Sau khi đã đạt chất lượng cao của hành động vật chất hay vvatj chất hóa ( tổng hợ

p rút gọn và thành thạo ) bắt đầu chuyển sang giai đoạn tiếp theo: tách đối tượng ra khỏi chỗ dựa vật chất và chuyển thành hành động với lời nói to Như vậy, chuyển h ành động vào dạng ngôn ngữ không phải là cách diễn đạt hành động trong ngôn ng

ữ, mà là cách thực hiện hành động với đồ vật bằng ngôn ngữ.

+ Giai đoạn hành động với lời nói thầm: đây là quá trình cấu tạo lại ngôn ngữ, quá trình tạo lại ngôn ngữ, quá trình tạo ra biểu tượng của hình ảnh âm thanh.

+ Giai đoạn rút gọn:

Giai đoạn này xảy ra từ khi việc luyện tập nói thầm đã trở nên thành thạo Sang gi

ai đoạn nói thầm và rút gọn, ngôn ngữ chỉ đủ cho mình Đến đây hành đọng ben ng oài đã chuyển thành hành động bên trong, cái vật chất đã chuyển thành cái tinh thầ n.

3.5 PHÁT HIỆN VÀ BỒI DƯỠNG HS CÓ NĂNG KHIẾU Ở TIỂU HỌC VÀ GIÚP ĐỠ CÁC EM KHÓ HỌC

1 Dấu hiệu nhận biết trẻ có khiếu

Đã có nhiều công trình nghiên cứu việc xác định tiêu chí nhận diện ra trẻ có khiếu trên thế giới hiện nay Sau đ

ây là một số tiêu chí cơ bản để nhận diện năng khiếu theo tài liệu của đại học Osnabrucken – Đức:

+Ngôn ngữ phát triển cao hơn so với trẻ cùng lứa: vốn từ lớn diễn đạt tốt.

+Đọc nhiều và có khả năng đọc sách không dành cho lứa tuổi Ví như trẻ học lớp 1 có thể đọc trôi chảy, viết ch ính tả tốt ngững từ vựng khó của sách lớp trên.

+Luôn muốn tự giải quyết công việc riêng và dễ dàng đạt tới kết quả cao.

+Không bằng lòng với kết quả và nhịp điệu làm việc, muốn đạt tới sự hoàn hảo Để có bản Sonate hoàn hảo thì ngoài ý tưởng ban đầu, Moda còn chỉnh sửa, gia công bài nhạc rất nhiều lần Muốn có sản phẩm tốt thì cách gi

a công các giai đoạn phát sinh ra sản phẩm là rất quan trọng nhằm tạo ra một sản phẩm hoàn hảo.

+Quan tâm tới nhiều vấn đề của người lớn: tôn giáo, kinh tế, chính trị, lịch sử, giới tính/ không chấp nhận quy

ền uy, có tinh thần phê phán Êdixơn khi học tiểu học luôn hỏi thầy giáo mọi điều, thậm chí Êdixơn còn nghi n

gờ lời giải của thầy, hoài nghi vấn đề qua câu trả lời.

+Có xu hướng tìm bạn ngang bằng năng lực, thường là hơn tuổi.

+Tinh thần trách nhiệm cao, không muốn bằng mọi giá để có sự đồng thuận.

2 Làm thế nào để bồi dưỡng trẻ có năng khiếu ?

Hiện tại một số nhà nghiên cứu phân chia ra 3 loại phương pháp chính để nghiên cứu: khả năng tập tru

ng, trí nhớ và tư duy logic.

+Phương pháp nghiên cứu khả năng tập trung đơn giản nhất được gọi là mẫu hiệu chỉnh.

Người được kiểm tra được trao một tờ giấy mẫu có nhiều chữ cái khác nhau - 40 hàng x 40 chữ cái/hàn

g Đứa trẻ cần phải xem kỹ các hàng chữ, gạch dưới những chữ đã có ở các hàng thứ nhất Với thời gia

n quy định để làm việc này là 5 phút, mức độ chú ý trung bình đối với học sinh tiểu học là 550 chữ cái, trung học cơ sở là 700 và trung học phổ thông là 850 Còn phải kể đến phương pháp Munsterberg: một đoạn văn bản lẫn lộn các chữ cái có thể có nhiều từ khác nhau Nhiệm vụ của người được kiểm tra là tr ong vòng 2 phút tìm và gạch dưới tất cả những từ này.

+ Các “công nghệ” đánh giá trí nhớ cũng có không ít

Một phép thử phổ biến được gọi là “trí nhớ thao tác” Chuyên gia thử nghiệm sẽ đọc 10 hàng số, mỗi hà

ng có 5 số Nhiệm vụ của người trả lời là ghi nhớ 5 số trong hàng vừa được đọc, sau đó trong đầu phải c ộng nhẩm số thứ nhất với số thứ hai, số thứ hai với số thứ ba và cứ tiếp tục như vậy Khoảng cách giữa mỗi lần đọc xong một hàng số là 15 giây Mức trung bình đối với học sinh tiểu học là 20 số (tất cả có 40 đáp số), trung học cơ sở là 25 số và trung học phổ thông là 30 số Nếu vượt qua được mức này, có thể n

ói học sinh đó có năng khiếu về toán.

+Để đánh giá tư duy logic, người ta thường dùng phương pháp quan hệ về số lượng.

Người được kiểm tra sẽ được giao 18 bài tập logic, mỗi bài có 2 tiền đề logic