HƯỚNG DẪN ÔN TẬP DẪN LUẬN NGÔN NGỮ_ VCU

DẪN LUẬN NGÔN NGỮHƯỚNG DẪN ÔN TẬPCâu 1: Trình bày các tính chất của ngữ âm. Phân tích và lấy ví dụ1.Tính chất sinh lý (về phương diện cấu âm)Âm thanh của ngôn ngữ được tạo rado sự hoạt động của bộ máy cấu âmcủa con người. Bộ máy đó gồm:2.Tính chất vật lý của ngữ âm (về phương diện âm học)Cao độCường độÂm sắc3.Tính chất xã hội của ngữ âm (về phương diện chức năng)Mỗi xã hội, mỗi dân tộc có một ngôn ngữ với hệ thống ngữ âm riêng. Mỗi xã hội xử lý âm thanh theo cách riêng của mình. 1.Tính chất sinh lý (về phương diện cấu âm)Âm thanh của ngôn ngữ được tạo rado sự hoạt động của bộ máy cấu âmcủa con người. Bộ máy đó gồm:2.Tính chất vật lý của ngữ âm (về phương diện âm học)Cao độCường độÂm sắc3.Tính chất xã hội của ngữ âm (về phương diện chức năng)Mỗi xã hội, mỗi dân tộc có một ngôn ngữ với hệ thống ngữ âm riêng. Mỗi xã hội xử lý âm thanh theo cách riêng của mình.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA TIẾNG ANH

DẪN LUẬN NGÔN NGỮ

- -HƯỚNG DẪN ÔN TẬP

Câu 1: Trình bày các tính chất của

ngữ âm Phân tích và lấy ví dụ

1.Tính chất sinh lý (về phương diện cấu âm)

Âm thanh của ngôn ngữ được tạo ra

do sự hoạt động của bộ máy cấu âm

của con người Bộ máy đó gồm:

3.Tính chất xã hội của ngữ âm (về phương diện chức năng)

Mỗi xã hội, mỗi dân tộc có một ngôn ngữ với hệ thống ngữ âm riêng Mỗi xã hội

xử lý âm thanh theo cách riêng của mình

1 Phân loại trên cơ sở cấu âm:

+ Độ mở của miệng: tùy theo miệng mở ra ít hay

nhiều

1 Nguyên âm hẹp (khép): [i ], [u]

2 Nguyên âm nửa hẹp (khép vừa): [e], [ o]

3 Nguyên âm nửa rộng (mở vừa): [ε]]

4 Nguyên âm rộng (mở): [a]

+ Chiều hướng của lưỡi: Tùy theo chiều hướng của

lưỡi nhích ra trước, lùi về sau hay ở giữa

1 Nguyên âm dòng (hàng) trước: lưỡi đưa ra phía

trước, mặt lưỡi nâng lên về phía ngạc: [ i] , [ e]

2 Nguyên âm dòng (hàng) sau: lưỡi lùi về phía sau,

gốc lưỡi đưa lên về phía ngạc: [u] , [o] , [ɔ]

3 Nguyên âm dòng (hàng) giữa: lưỡi ở giữa: [ə] trong

từ about

Câu 2: Thế nào là nguyên âm? Trình bày cách

phân loại nguyên âm

+ Hình dáng của môi:

1 Nguyên âm tròn môi: môi chúm tròn lại: [u], [o] [ɔ]

2 Nguyên âm không tròn môi: môi không chúm tròn,[ i ] , [e]

2 Phân loại trên cơ sở âm học

+ Trường độ: các nguyên âm có thể khác nhau về

độ dài thời gian của chúng

1 ngắn : [ ă ]

2 bình thường : [a]

3 hơi dài : [ a ]

4 dài : [ a:]

(mở) hoặc nửa rộng (mở vừa) [a], [ε]]

âm nửa khép [e], [ o]

Câu 3: Trình bày các loại nghĩa của từ Cho ví dụ

- Nghĩa của từ là một hiện tượng phức tạp, bao gồm các

thành tố sau:

a, Nghĩa sở chỉ (nghĩa biểu vật): là mối liên hệ giữa từ và đối

tượng, sự vật, hiện tượng mà từ biểu thị Mối quan hệ của

từ với cái sở chỉ được gọi là nghĩa sở chỉ

Ví dụ: từ “ô” (ngựa ô), “mực” (chó mực), “huyền” (tóc

huyền) có nghĩa sở chỉ khác nhau

b, Nghĩa sở biểu (nghĩa biểu niệm): là quan hệ của từ với ý,

tức là với khái niệm hoặc biểu tượng mà từ biểu hiện Mối quan hệ giữa từ với cái sở biểu gọi là nghĩa sở biểu Thuật ngữ “ý nghĩa” dùng để chỉ nghĩa sở biểu

c, Nghĩa sở dụng: là quan hệ của từ với người sử dụng, thể

hiện thái độ, cảm xúc của người sử dụng

d, Nghĩa kết cấu: là quan hệ giữa từ với những từ khác trong

hệ thống từ vựng

Câu 4: Trình bày các đơn vị chủ yếu trong hệ thống-kết cấu của ngôn ngữ Lấy ví dụ và phân tích

a Âm vị là đơn vị ngữ âm nhỏ nhất trong chuỗi lời nói

Ví dụ: Âm / b /, / f /, / v / …

b Hình vị là chuỗi kết hợp các âm vị tạo thành Hình vị có chức năng cấu

tạo từ và biểu thị ý nghĩa từ vựng, nghĩa ngữ pháp của từ.

Ví dụ: “Quốc kỳ” được tạo bởi 2 hình vị là “Quốc” và “kỳ” Hai hình vị

này đều biểu thị nghĩa Quốc: nước, kỳ: cờ

Trong tiếng Anh, từ “unfair” có 2 hình vị, từ “boxes” có 2 hình vị: 1

hình vị từ vựng và 1 hình vị ngữ pháp.

c Từ: Trong tiếng Việt, từ là đơn vị được cấu tạo bằng một hoặc một số

từ tố (hình vị) có chức năng định danh, có khả năng đóng các vai trò khác nhau trong câu như chủ ngữ, vị ngữ, bổ ngữ ,vv

d Câu: Câu là chuổi kết hợp của một hoặc nhiều từ theo quy tắc ngữ

pháp nhất định để thông báo

Câu 5: Có mấy kiểu biến thể của từ vị Phân tích và lấy ví dụ

Có các kiểu biến thể sau đây của từ:

1 Biến thể hình thái học

- Đó là những hình thái ngữ pháp khác nhau của một từ, hay còn gọi là

những từ hình.

- Ví dụ: see – saw (hiện tại – quá khứ)

boy - boys – boy’s (số ít – số nhiều – sở hữu cách)

2 Biến thể ngữ âm – hình thái học

Đó là sự biến dạng của từ về mặt ngữ âm và cấu tạo từ, chứ không phải là những hình thái ngữ pháp của nó.

Ví dụ : Giời - Trời, sờ - rờ, nhíp – díp

3 Biến thể từ vựng – ngữ nghĩa

- Mỗi từ có thể có nhiều ý nghĩa khác nhau Mỗi lần sử dụng chỉ 1 trong những ý nghĩa của nó được hiện thực hóa

- Ví dụ: từ “chết” có ý nghĩa khác nhau trong những trường hợp sử dụng

sau: Ông ấy mới chết năm ngoái/ Đồng hồ chết rồi/ Mực chết

Câu 6: Trong các phương thức ngữ pháp, thế nào là

phương thức phụ gia, phương thức biến tố bên trong

và phương thức thay căn tố Lấy ví dụ

Phương thức ngữ pháp là những biện pháp hình thức chung

nhất thể hiện nghĩa ngữ pháp

1 Phương thức phụ gia

Phương thức phụ gia là dùng phụ tố liên kết vào căn tố để thể

hiện nghĩa ngữ pháp

Ví dụ : Phụ tố -s được liên kết vào căn tố book- để thể hiện nghĩa

ngữ pháp “số nhiều” Ta nói từ books thể hiện nghĩa ngữ pháp số nhiều bằng phương thức phụ gia.

2 Phương thức biến tố bên trong

 Phương thức biến tố bên trong là cách thay đổi một bộ phận

của căn tố để thể hiện nghĩa ngữ pháp Ví dụ: foot (bàn

chân - số ít) → feet (bàn chân - số nhiều) Trong ví dụ trên

âm /u/ của căn tố foot đã biến thành âm /i/ (feet) để thể

hiện nghĩa số nhiều.

3 Phương thức thay căn tố

Phương thức thay căn tố là cách thay đổi hoàn toàn

vỏ ngữ âm của căn tố để biểu thị nghĩa ngữ pháp

Ví dụ: từ go trong tiếng Anh có nghĩa ngữ pháp thì

hiện tại, đã biến đổi hoàn toàn vỏ ngữ âm của mình

thành went để thể hiện thì quá khứ.

Câu 7: Thế nào là hiện tượng đồng âm Lấy ví dụ và phân

tích

- Là hiện tượng các từ khác nhau có hình thức âm thanh

trùng nhau một cách ngẫu nhiên nhưng có ý nghĩa hoàn toàn khác nhau

- Chúng trùng với nhau cả về âm thanh lẫn chữ viết trong

tất cả hình thái ngữ pháp vốn có của chúng

Ví dụ: từ “đường” trong “đường tàu”, “mua một cân

đường”

từ “sao” trong “ông sao trên trời”, “sao anh lại làm

thế”, “đi sao giấy khai sinh”

Câu 8: Trình bày bản chất của ngôn ngữ và phân tích

Ngôn ngữ là một hệ thống các đơn vị (âm vị, hình vị, từ, câu)

và những quy tắc kết hợp để tạo thành lời nói trong giao tiếp

1 Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội: Ngôn ngữ (NN) gắn bó

với đời sống con người, đồng thời phát triển song song với hoạt động và tư duy của con người :

a Ngôn ngữ không phải là một hiện tượng tự nhiên

b NN không phải là bản năng sinh vật của con người

c NN không phải là đặc trưng chủng tộc

d NN khác với âm thanh

e NN không phải là hiện tượng cá nhân

2 NN là một hiện tượng xã hội đặc biệt

a NN và hình thái xã hội: Theo chủ nghĩa Mác xít, NN có vị trí khác với các hiện tượng xã hội khác NN là một hiện tượng

xã hội đặc biệt Tính đặc biệt của nó là ở chỗ phục vụ xã hội, làm phương tiện giao tiếp giữa các thành viên trong xã hội loài người Nếu không có NN thì xã hội không tồn tại và ngược lại

b NN không mang tính giai cấp trong xã hội có giai cấp

NN là tài sản chung của tất cả mọi giai cấp trong xã hội NN không mang tính giai cấp, là hiện tượng xã hội xuyên suốt mọi thời gian, thời đại lịch sử.

Câu 9: Thế nào là các đơn vị ngữ âm đoạn tính Lấy ví dụ

và phân tích

Về mặt âm thanh, có thể chia cắt lời nói thành những khúc

đoạn ngày càng nhỏ, cho đến lúc không thể phân chia được nữa

Ví dụ: câu “Nhân dân Việt Nam rất anh hùng” Nếu chỉ tính

đến âm, ta gọi đó là một âm cú

- Âm cú này có thể cắt ra 2 khúc đoạn: Nhân dân Việt Nam//

rất anh hùng Mỗi khúc đoạn gọi là một âm đoạn

- Mỗi âm đoạn có thể chia tách thành những đoạn nhỏ hơn, gọi

là âm tự: Nhân dân// Việt Nam

- Tiếp tục chia âm tự “nhân dân” ta có 2 âm tiết nhân// dân

- Tách âm tiết nhân, ta có 3 âm tố nh// â/ n

Các khúc đoạn trên ta gọi là các đơn vị ngữ âm đoạn tính.Âm

tiết và âm tố là 2 đợn vị đoạn tính quan trọng nhất

Câu 10: Trình bày các cách phân loại nghĩa của từ nhiều nghĩa Lấy ví dụ và phân tích

- Cách phân loại ý nghĩa của từ đa nghĩa:

a, Căn cứ vào sự khác nhau của những mối quan hệ với sự vật:

nghĩa trực tiếp và nghĩa chuyển tiếp hoặc nghĩa đen và nghĩa bóng

Ví dụ: từ “đầu”

Nghĩa trực tiếp: phần trên cùng hoặc trước hết của cơ thể động vật

Nghĩa chuyển tiếp: đầu của con người, là biểu tượng của suy nghĩ, hoặc tóc (chải đầu)

b, Căn cứ theo ngữ cảnh: ta có nghĩa chính (nghĩa tự do, được thể

hiện qua nhiều ngữ cảnh phong phú) và nghĩa phụ (nghĩa hạn chế , chỉ được hiểu qua một số ngữ cảnh nào đó)

c, Căn cứ theo khả năng sử dụng: ta có nghĩa cổ (không còn được

sử dụng trong giao tiếp hiện nay) và nghĩa hiện dùng (được cả cộng đồng ngôn ngữ đang sử dụng)

Ví dụ: từ “đểu” nghĩa cổ là hoạt động gánh

nghĩa hiện dùng là xỏ xiên lừa đảo đến mức bất kể đạo đức

d, Căn cứ theo lịch sử biến đổi nghĩa: ta có nghĩa gốc và nghĩa phái sinh

Ví dụ: từ “vố” nghĩa gốc: là dụng cụ giống như cái búa nhỏ để điều

khiển voi

nghĩa phái sinh: lần bị đòn đau hay bị một việc

không hay gì đó do người khác gây ra (bị lừa mấy vố )

Câu 11: Cách miêu tả một phụ âm

1 Phân loại theo cấu âm:

a Theo phương thức cấu âm: Phương thức cấu âm là cách

cản trở luồng hơi khi ta phát âm Có bốn phương thức

chính:

+ Phương thức tắc: Luồng hơi bị cản trở hoàn toàn ở miệng

sau đó thoát ra ngoài Tùy theo nơi luồng hơi thoát ra, ta có các loại phụ âm sau:

- Phụ âm tắc: luồng hơi thoát ra ở đằng miệng: [b] , [d], [k]

- Phụ âm mũi: luồng hơi thoát ra đằng mũi: [m], [n], [ɲ], [ŋ]

- Phụ âm bật hơi: luồng hơi bật mạnh ra đằng miệng [ t’]

+ Phương thức xát: luồng hơi không bị cản trở mà lách qua

khe hở hẹp do hai bộ phận cấu âm tạo ra, cọ xát vào thành khe hẹp đó.

- Phụ âm xát: luồng hơi lách qua khe hẹp ngay ở giữa

đường thông từ miệng ra ngoài Ví dụ: [ f ], [ v]…

- Phụ âm bên: luồng hơi lách qua một hoặc hai bên lưỡi

Ví dụ: [l]

+ Phương thức tắc - xát: luồng hơi bị cản trở hoàn toàn như

ở phương thức tắc, rồi thoát ra một khe hẹp như ở phương thức xát Ví dụ [ t∫ ] child

+ Phương thức rung: luồng hơi bị chặn lại ở một vị trí nào

đó như đầu lưỡi chẳng hạn, nó vượt qua chướng ngại, rồi lại

bị chặn lại, cứ diễn ra liên tiếp như thế, ta có phụ âm rung

Ví dụ [ r]

b Theo điểm cấu âm

Điểm cấu âm là nơi luồng hơi bị cản trở Khi phát âm hai

bộ phận cấu âm sẽ khép đường thông từ phổi lên miệng, tạo nên nơi cản trở

- Phụ âm môi: luồng hơi bị cản trở ở hai môi hoặc ở môi và răng.

- Phụ âm ngạc (mặt lưỡi): mặt lưỡi hướng đến ngạc cứng.

2 Phân loại theo âm học

- Phụ âm hữu thanh là phụ âm có tiếng thanh, tỷ lệ tiếng thanh thấp hơn tiếng động, do có sự rung động của dây thanh khi

phát âm Ví dụ: [b] , [d] , [z], [γ] gừ , [χ] khế]

- Phụ âm vô thanh là phụ âm không có tiếng thanh Ví dụ:

[ p , t , k , f , s ]

Hai loại phụ âm hữu thanh và vô thanh được gọi là phụ âm

ồn Đối lập với phụ âm ồn là phụ âm vang.

- Phụ âm vang là phụ âm có tỷ lệ tiếng thanh cao hơn tiếng

động Đó là các âm mũi, âm bên và âm rung Ví dụ: [ m , n ,

ɲ, ŋ, l, r ]

Câu 12: Phân biệt nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, nghĩa sắc thái

- Nghĩa biểu vật: là mối liên hệ giữa từ và đối tượng, sự vật,

hiện tượng mà từ biểu thị Mối quan hệ của từ với cái sở chỉ được gọi là nghĩa sở chỉ

Ví dụ: từ “ô” (ngựa ô), “mực” (chó mực), “huyền” (tóc

huyền) … có nghĩa sở chỉ khác nhau

b, Nghĩa biểu niệm: là quan hệ của từ với ý, tức là với khái

niệm hoặc biểu tượng mà từ biểu hiện Mối quan hệ giữa từ với cái sở biểu gọi là nghĩa sở biểu Thuật ngữ “ý nghĩa” dùng để chỉ nghĩa sở biểu

c, Nghĩa sắc thái: là mối liên hệ giữa từ với thái độ chủ quan

của con người Nghĩa biểu thái biểu thị thái độ, cảm xúc, sự đánh giá của con người với đối tượng mà từ gọi tên

Ví dụ: cô, bà, nàng, thị, ả…

Câu 13: Trình bày các loại quan hệ ngữ pháp

Có ba loại quan hệ ngữ pháp:

a Quan hệ đẳng lập:

Quan hệ đẳng lập là quan hệ giữa các thành tố không phụ thuộc vào nhau trong đó chức vụ cú pháp của các thành tố chỉ được xác định khi đặt toàn bộ tổ hợp do chúng tạo nên vào một kết cấu lớn hơn

Ví dụ: tổ hợp “mẹ và con”

b.Quan hệ chính phụ:

Quan hệ chính phụ là quan hệ phụ thuộc một chiều giữa một thành tố chính với một thành tố phụ, trong đó chức vụ

cú pháp của thành tố chính chỉ được xác định khi đặt toàn

bộ tổ hợp chính phụ vào một kết cấu lớn hơn, còn chức vụ của thành tố phụ có thể được xác định mà không cần điều kiện ấy

Ví dụ: “học tiếng Anh” là một tổ hợp mang quan hệ chính

phụ trong đó “học” là thành tố chính, “tiếng Anh” là thành

tố phụ

c Quan hệ chủ vị:

Quan hệ chủ - vị là quan hệ giữa hai thành tố phụ thuộc lẫn nhau trong đó chức vụ cú pháp của cả hai đều có thể được xác định mà không cần đặt tổ hợp do chúng tạo nên vào một kết cấu lớn hơn

Câu 14: Trình bày phương thức ngữ pháp láy, hư từ, trật tự từ

a Phương thức láy: Phương thức láy là cách lặp lại toàn bộ

hoặc bộ phận vỏ ngữ âm của căn tố để biểu hiện nghĩa

ngữ pháp.

- phương thức láy để tạo nên từ mới (ví dụ: rì rào, ầm ầm,

ha ha ),

- phương thức láy để biểu thị nghĩa ngữ pháp Ví dụ: Láy

toàn bộ hoặc bộ phận danh từ để biểu thị nghĩa số nhiều:người - người người (số nhiều)

ngày - ngày ngày (số nhiều)

b Phương thức hư từ: là cách dùng hư từ để biểu thị nghĩa

ngữ pháp.

Hư từ là những từ không có nghĩa từ vựng, chỉ biểu thị nghĩa ngữ pháp (ví dụ: của, bằng, và, với, vì, do, hoặc )

Về ý nghĩa và chức năng, hư từ tương đương với phụ tố biến đổi từ (biến tố)

Ví dụ: trong kết cấu “những sinh viên” nghĩa ngữ pháp

số nhiều được thể hiện bằng hư từ “những”

Dùng hư từ thể hiện thì quá khứ, hiện tại, tương lai : đã đi (đã: quá khứ), will go (will: trợ động từ thể hiện thì tương lai)

- Dùng hư từ thể hiện nghĩa số ít, số nhiều Ví dụ: les lions

(les: số nhiều), các học sinh (các: số nhiều)

- Dùng hư từ biểu thị nghĩa xác định / bất xác định: a book (a: bất xác định), the book (the: xác định)

- Dùng hư từ chỉ nghĩa ngữ pháp giống đực, giống cái Ví dụ:le lion (le: giống đực), la table (la: giống cái)

 Hư từ không chỉ dùng để thể hiện nghĩa ngữ pháp của từ mà còn biểu thị nghĩa quan hệ giữa các thành phần câu (như kết từ) hoặc giữa các câu, cũng như chỉ ra các nghĩa ngữ pháp độc lập với các tổ hợp từ trong câu.

Ví dụ: - Vì không ai bảo nên không biết (vì: nghĩa nguyên

nhân)

7 Phương thức trật tự từ

Phương thức trật tự từ là cách thức dùng thứ tự sắp xếp các từ trong câu để biểu thị nghĩa ngữ pháp.

Với phương thức trật tự từ, mỗi vị trí của từ có một nghĩa ngữ pháp riêng Ví dụ: từ “tôi” của tiếng Việt khi đứng ở những vị trí khác nhau thì sẽ mang nghĩa ngữ pháp khác nhau:

Tôi thương mẹ (tôi: nghĩa chủ thể)

Mẹ thương tôi (tôi: nghĩa đối tượng)

Mẹ tôi ốm (tôi: nghĩa sở hữu)

Câu 15: Căn cứ vào cấu tạo của từ có thể chia từ thành các kiểu nào? Ví dụ

a, Từ đơn: là từ chỉ có một hình vị chính tố

Ví dụ: “man”, “work”, “sing”, “dance”, “bố”, “mẹ” …

b, Từ phái sinh: là từ gồm chính tố kết hợp với phụ tố cấu tạo

từ.

Ví dụ: “home” – “homeless”, “make” – “maker” …

c, Từ phức: là sự kết hợp của hai hoặc hơn hai chính tố

Ví dụ: sportscar, newspaper,…

d, Từ ghép: là những từ cấu tạo bằng cách ghép hai hay hơn hai

từ độc lập

Ví dụ: “đất nước”, “xinh đẹp”, “blackboard” …

e, Từ láy: là những từ cấu tạo bằng cách lặp lại thành phần âm

thanh của một hình vị hoặc một từ.

Ví dụ: “thưa” -> “lưa thưa”

Câu 16: Ngữ là gì? Đặc trưng cơ bản của ngữ

- Ngữ là cụm từ sẵn có trong ngôn ngữ, có giá trị tương đương với từ.

- Đặc trưng cơ bản của ngữ là: tính cố định và tính thành ngữ

- Tính cố định của một kết hợp một yếu tố nào đó với các yếu tố khác được đo bằng khả năng mà yếu tố đó có thể dự đoán sự xuất hiện đồng thời của các yếu tố còn lại của kết hợp

Ví dụ: + tính cố định bằng 1 (tức là 100%) : “dưa hấu”, “dai

nhách”, “say mềm”…

+ tính cố định bằng 0 (các yếu tố không thể cố định trong một kết hợp được) ví dụ trong các kết hợp vô lý: “tóc và đi”, “cùng nhưng”…