Kỹ thuật dùng tế bào gốc ghép da

Tế bào gốc là gì? Cơ thể con người có rất nhiều loại tế bào cần thiết cho sức khoẻ hàng ngày. Những tế bào này giúp cho cơ thể hoạt động bình thường, bao gồm nhịp đập của tim, suy nghĩ của não, thận làm sạch máu, và sự thay đổi tế bào mới cho da…Chức năng đặc biệt cuả tế bào gốc là tạo ra toàn bộ những loại tế bào khác trong cơ thể. Tế bào gốc là nhà cung cấp của tế bào mới. Khi tế bào gốc phân ra, nó có thể làm ra thêm tế bào gốc mới, hoặc làm ra những loại tế bào khác. Ví dụ, tế bào gốc của da có thể làm ra thêm những tế bào gốc mới của da, hoặc tạo ra những tế bào với những chức năng đặc biệt, như là giúp cho sắc tố cuả da. Tại sao tế bào gốc quan trọng cho sức khỏe? Khi chúng ta bị thương hoặc bị bệnh, tế bào trong cơ thể cuả chúng ta cũng sẽ bị thương hoặc chết. Khi như vậy, tế bào gốc bắt đầu hoạt động. Công việc của tế bào gốc gồm sửa chữa những tế bào bị thương và thay tế bào mới vào chỗ những tế bào chết. Đây là cách mà tế bào gốc giữ cơ thể khỏe mạnh và chống thoái hoá không bình thường.

MỞ ĐẦU

Cơ thể con người có rất nhiều loại tế bào cần thiết cho sứckhoẻ hàng ngày Những tế bào này giúp cho cơ thể hoạt động bìnhthường, bao gồm nhịp đập của tim, suy nghĩ của não, thận làm sạchmáu, và sự thay đổi tế bào mới cho da…Chức năng đặc biệt cuả tếbào gốc là tạo ra toàn bộ những loại tế bào khác trong cơ thể Tếbào gốc là nhà cung cấp của tế bào mới Khi tế bào gốc phân ra, nó

có thể làm ra thêm tế bào gốc mới, hoặc làm ra những loại tế bàokhác Ví dụ, tế bào gốc của da có thể làm ra thêm những tế bào gốcmới của da, hoặc tạo ra những tế bào với những chức năng đặc biệt,như là giúp cho sắc tố cuả da

NỘI DUNG I/ TẾ BÀO GỐC:

1.Khái niệm:

Tế bào gốc là tế bào nguyên thủy chưa biệt hóa có khả năng tự duytrì và tự tái sinh vô hạn (phân chia vô hạn định) Có khả năng sinhsản và tạo nên các tế bào khác có những chức năng chuyên biệt (TB

cơ tim, da, xương…) một khi nó được cấy vào một môi trường thíchhợp

Công nghệ tế bào gốc là ngành công nghệ nghiên cứu về tế bào gốc

và những ứng dụng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của conngười

Một trong những khả năng kỳ diệu của cơ thể là khả năng tái tạohay tái sinh

Tế bào gốc trong cơ thể làm việc như một hệ thống sửa chữa, tái tạobằng cách phân chia thành các tế bào chuyên biệt để bổ sung cácdạng tế bào có những chức năng tương ứng cho các tế bào hư, bệnh,giảm chức năng hay mất chức năng cần được thay thế

Công nghệ Tế bào gốc tìm kiếm các nguồn tế bào gốc tốt nhất, nuôicấy, nhân rộng ra và tác động theo một cách khoa học để có thể biệthoá thành những dòng tế bào khác nhau để chữa bệnh, chăm sócsức khoẻ, sắc đẹp, và chống lão hoá

Công nghệ tế bào gốc gồm có 3 nhóm công việc chính là:

- Tạo nguồn tế bào gốc: tìm kiếm các nguồn cung cấp tế bào gốc,tách chiết và duy trì các tế bào gốc trong các ngân hàng hoặc phòngthí nghiệm để có nguồn tế bào gốc thường trực sử dụng cho nghiêncứu và ứng dụng tế bào gốc

- Biệt hoá tế bào gốc: các tế bào gốc là các tế bào còn non trẻ chưa

có cấu trúc và chức năng chuyên biệt như các tế bào đã biệt hoá.Biệt hoá tế bào gốc chính là biến đổi các tế bào gốc từ chỗ chưa cócấu trúc và chức năng chuyên biệt thành tế bào có cấu trúc và chứcnăng chuyên biệt như tế bào xương, tế bào da, tế bào cơ, tế bào gan,

- Ứng dụng tế bào gốc: là công việc sử dụng tế bào gốc vào các mụcđích khác nhau như nghiên cứu các cơ chế sinh lý và bệnh lý của cơthể, nghiên cứu phát triển thuốc và các biện pháp điều trị mới.

2 Phân loại:

 Phân loại theo nguồn gốc:

Tế bào gốc hiện nay có 4 nguồn gốc với 4 dạng nhưsau:

-Tế bào gốc phôi lấy trực tiếp từ phôi thai trong giaiđoạn phôi bào tức là hợp tứ sau 6-7 ngày đã thụ tinh.-Tế bào gốc thai lấy từ tế bào gốc đa năng của mô bàothai bị hủy do phá thai

-Tế bào gốc từ dây rốn tức từ màng dây rốn và máudây rốn của thai nhi sau khi sinh ra

-Tế bào gốc từ người trưởng thành lấy từ các môtrưởng thành của người trưởng thành

Các tế bào gốc có thể lấy ra từ phôi, thai, dịch ối, dâyrốn, nhau thai, các mô khác nhau của người sau khisinh cho đến người trưởng thành

Dựa vào nguồn mô lấy ra để phân lập so với giai đoạnphát triển phôi thai và cơ thể người ta chia các tế bàogốc

- Tế bào gốc phôi (embryonic stem cells): là các tếbào gốc được lấy từ khối tế bào bên trong của phôinang 4-7 ngày tuổi Đây là các tế bào chưa biệt hoá,

có tính vạn tiềm năng, có thể phát triển thành gầnnhư bất kỳ loại tế bào nào của cơ thể

- Tế bào gốc thai (foetal stem cells): là các tế bào gốcđược phân lập từ tổ chức thai sau nạo phá thai Đây làcác tế bào vạn tiềm năng hoặc đa tiềm năng, tức là

chúng có tiềm năng phát triển thành nhiều loại tế bàokhác nhau của các mô và cơ quan.

- Tế bào gốc nhũ nhi (infant stem cells): là các tế bào

đa tiềm năng hoặc vạn tiềm năng phân lập từ cơ thểtrẻ sơ sinh, dây rốn, và từ nhau thai

- Tế bào gốc trưởng thành (adult stem cells): là các tếbào chưa biệt hoá, được tìm thấy số lượng ít trong các

mô của người trưởng thành (tủy xương, máu ngoại vi,

mô não, mô da, mô cơ ), được cho là có tính đa tiềmnăng

- Tế bào gốc giống tế bào gốc phôi (embryonic likestem cell) hay tế bào gốc vạn tiềm năng cảm ứng(induced plutipotent stem cell) là những tế bào đượctạo ra bằng cách cảm ứng các tế bào đã biệt hoá của

cơ thể trở lại trạng thái giống như tế bào gốc phôi.Trong số các nguồn cung cấp tế bào gốc kể trên, việclấy tế bào gốc từ phôi, thai, dịch ối trước sinh có liênquan đến hủy phôi, nạo phá thai, can thiệp chọc dịch

ối trước sinh là những việc làm có liên quan đến các longại về đạo đức và ảnh hưởng bất lợi cho thai nhi.Việc lấy tế bào gốc từ các mô ở người trưởng thànhnhư tủy xương, máu ngoại vi, nang lông… có nhữngkhó khăn về kỹ thuật và hạn chế về số lượng tế bàocũng như chất lượng tế bào gốc vì chúng tương đối

“già” hơn so với các tế bào gốc lấy từ phôi và thai

 Phân loại theo chức năng:

Tế bào gốc có 2 loại : tế bào gốc toàn năng và tế bàogốc đa năng :

- TBG toàn năng : có khả năng tạo ra tất cả cácloại TB chuyên biệt khác nhau, có khả có khảnăng tạo ra một cơ thể riêng biệt

- TBG đa năng : có khả năng tạo ra hầu hết các tếbào chuyên biệt của cơ thể nhưng không thê tạo

ra một cơ thể Đây chính là loại tế bào gốc đượcứng dụng trong nhiều

Đặc tính của tế bào gốc là khả năng phân chia khônggiới hạn, khả năng tự tái tạo trong khoảng thời giandài không bị biệt hóa và có thể phát triển thành cácloại tế bào

- Tế bào gốc có thể biệt hóa thành các dạng tế bàokhác nhau của cơ thể

- Tế bào gốc hoạt động như một hệ thống sửa chữa,tái tạo bằng cách phân chia không giới hạn để bổsung các dạng tế bào khác nhau

- Tế bào gốc khi phân chia sẽ tạo ra tế bào tương tự

nó hoặc tế bào chuyên biệt có chức năng của một cơquan trong cơ thể

- Hầu hết sửa chữa mô trong cơ thể người là do kíchhoạt hệ thống tế bào gốc Nhờ vậy mà từ tế bào gốcngười ta có thể tạo ra nhiều dòng tế bào khác nhauchứa trong các sản phẩm với ứng dụng đạt hiệu quảtrong chữa bệnh và thẩm mỹ

II/ CẤU TRÚC DA

Da là một trong các cơ quan lớn nhất và hoạt động nhiều nhất ở

cơ thể người Đối với người Việt trưởng thành thì diện tích bề mặt

da trung bình chiếm khoảng 15 - 17% trọng lượng toàn cơ thể Da

có chiều dày khoảng 0,07 - 2,5mm, dày nhất ở vùng tay, bàn chân là

từ 3 - 4 mm và mỏng nhất ở vùng mi mắt 0,3 mm, môi Da dàymỏng khác nhau được giải thích bởi các tác động của các yếu tốkhác nhau của môi trường vào từng vùng riêng rẽ trên cơ thể

Lớp biểu bì

Biểu bì là lớp ngoài cùng của da, tiếp xúc trực tiếp với môitrường ngoài Và là hàng rào đầu tiên bảo vệ cơ thể, mỏng và chia

thành năm lớp nhỏ: lớp đáy, lớp sợi, lớp hạt, lớp bóng, lớp sừng.Trong biểu bì không có các mạch máu và mạch bạch huyết điểnhình Biểu bì được nuôi dưỡng nhờ cơ chế khuếch tán các chất dinhdưỡng từ mô liên kết qua màng đáy.

Xen giữa các lớp tế bào biểu mô có các đầu mút tận cùng thầnkinh trần, không có vỏ bao quanh Chúng chia nhánh nhỏ chia nhỏchạy luồn trong các khoảng gian bào và tiếp xúc với các tế bào biểu

bì Một số đấu mút thần kinh cảm giác này khi tiếp xúc với tế bàobiệt hóa thành tế bào cảm giác phụ đống vai trò như một thụ thể tiếpxúc cảm giác của da

a Lớp đáy

Lớp đáy được tại bởi một tế bào khối vuông hay trụ thấp, nằmtrên đáy màng, có khả năng phân chia liên tục và di chuyền ra bềmặt để thay thế dần cho các tế bào già bên trong bong ra, đó là các

tế bào sừng Chủ yếu lớp đáy có chứa khoảng 10% là tế bào sừng,50% các tế bào khác đang ở thời điểm giao thời của sinh trưởng,40% còn lại là các tế bào ở hậu kỳ của giảm phân Những tế bào củalớp đáy đó được gắn kết trên màng cơ bản nhờ các phân tử dínhfibronectindo nguyên bào sợi của trung kỳ tiết ra Ngoài ra nằm rảirác trong lớp đáy còn có một số loại tế bào khác: hắc tố bào, tế bàoLangerhans và Merkel

b Lớp sợi

Lớp sợi ở trên lớp đáy, đó là tập hợp của 5 - 20 tầng tế bào đadiện liên kết chặt chẽ với nhau nhờ các cầu nối liên bào phân nhánh,chặt chẽ Các tế bào này tương đối đặc trưng bởi hình đa diện vànhân hình cầu

c Lớp hạt

Lớp hạt bao gồm từ 3 - 5 lớp tế bào đa diện dẹp, ở trên lớp sợi.Các tế bào này chứa nhiều hạt sắc tố và nhân, chúng tự chết theochu trình để sẵn sàng chuyển thành dạng tế bào sừng hóa

Lớp hạt gồm các tế bào hình thoi, trong tế bào thường có chứa rấtnhiều các hạt keratohyalin bắt màu bazơ khá đậm

d Lớp bóng

Lớp bóng nằm phía trên lớp hạt là một lớp mỏng và đã có sựbiến đổi sâu sắc về bản chất của các tế bào của lớp Tế bào trở nêndài hơn, dẹt hơn, nhân và tất cả các bào quan biến mất dần do bị

phân giải Nói chung, chúng đã thoái hóa không còn hình dạng tếbào.

e Lớp sừng

Ở trên bề mặt biểu bì, tế bào biến thành những lá sừng mỏng,trong bào tương chứa rất nhiều sừng nhằm ngăn cản sự thoát hơinước, cách nhiệt và những nhân tố bất lợi khác từ ngoài môi trườngxâm nhập vào cơ thể Sự đổi mới hoàn toàn của lớp biểu bì tính từkhi sản sinh ra một tế bào gốc mới đến khi rụng thành vảy vàokhoảng 45 - 75 ngày Tuy nhiên quá trình này còn phụ thuộc vàomôi trường nội tại của mô có thuận lợi hay không bao gồm các tínhiệu tiếp xúc để tế bào sao chép và di chuyển cùng những nhân tốhóa học của các nhân tố tăng trưởng

f Các tế bào thuộc lớp biểu bì

• Tế bào sừng

Là những tế bào có nguồn gốc từ ngoại phôi bì và phân bố khắpbiểu bì (chiếm 95% tổng số tế bào của lớp biểu bì) và cũng có hoạtđộng phân bào Trong quá trình biệt hóa những tế bào này dichuyển lên phía trên thay cho các tế bào phía trên bị bong ra, nhờ

đó lớp biểu bì luôn được thay mới Quá trình di chuyển lên trên củacác tế bào thường xảy ra khoảng 25 - 50 ngày

• Tế bào melanin

Là các tế bào dạng đuôi gai chứa các sắc tố melanin có màu nâuđen được tìm thấy trong da, mắt, tóc Phân tử melanin được hìnhthành khi acid amin bị oxy hóa Chiếm tỷ lệ nhỏ khoảng 2% số tếbào của lớp biểu bì Tế bào melanin giúp hình thành nên màu sắc

da, hấp thu năng lượng UV và bảo vệ da tránh tác hại của tia UV

Có nguồn gốc từ tủy xương, theo máu xâm nhập vào da Chúngchiếm tỷ lệ 2 - 8% các tế bào biểu bì Những tế bào này liên quanđến hệ thống miễn dịch của biểu bì Chúng phát hiện và xử lý, trìnhdiện kháng nguyên lạ xâm nhập vào biểu bì, kích thích gây nên đápứng nhu cầu miễn dịch

• Tế bào Merkel

Là những tế bào thần kinh nội tiết, chiếm một lượng nhỏ khoảng1% trong lớp đáy biểu bì, liên kết với nhau bằng cầu nối gian bào.Chúng tiếp xúc với đầu cuối dây thần kinh và có chức năng như mộtthể cảm thụ cơ học Ngoài ra, còn một số tế bào khác trong biểu bì

như: tế bào bạch cầu trung tính, tế bào bạch cầu ưa acid, hồng cầu,

… Là những loại sẽ xuất hiện và tăng lên trong trường hợp bệnh lý

g Hình thái điển hình của các tế bào biểu bì

Biểu bì có cấu trúc lát tầng được tạo bởi nhiều lớp tế bào, lớptrên cùng có hình dẹt đa diện, đây có thể coi là loại biểu mô bảo vệđiển hình Biểu mô trụ tầng có lớp tế bào trên cùng trên hình trụ,loại mô này có ít Loại biểu mô vuông tầng có lớp tế bào nằm trêncùng có hình vuông, các tế bào này chứa rất nhiều sắc tố

h Một số cấu trúc đặc biệt của các tế bào biểu bì

Do đặc điểm tiếp xúc với bề mặt ngoài, luôn có một mặt tự do, tếbào biểu bì nói chung và tế bào da có một số cấu trúc liên kết đặcbiệt, vì thế khi quan sát dưới kính hiển vi quang học, màng của các

tế bào nằm sát nhau, không chứa các khoảng gian bào

Những khoảng gian bào đó (có khi rộng tới 20 - 30mm) thườngđược lấp đầy bởi glycocalyx có bản chất glycoprotein tạo thành cấutrúc lớp dải bịt Lớp này có ai trò rất quan trọng trong việc gắn kếtcác tế bào biểu mô với nhau, ngăn chặn sự ngấm của các chất dịchkhông cần thiết, nhưng lại rất linh động trong quá trình âm bào vàmiễn dịch tự nhiên cũng như việc lưu chuyển các chất mà cơ thểhay tế bào cần

Vùng dính nằm sát bên dưới dải bịt do lớp bào tương của tế bàotiếp giáp với lớp trong trở nên đặc, kết hợp với các sợi nhỏ tạothành một vành liên tục quanh tế bào

Thể liên kết dưới kính hiển vi, quan sát thấy chúng được tạo thànhhai mảnh đặc biệt đối diện của hai mảng bào tương thuộc hai tế bàonằm cạnh nhau Tại đó khoảng gian bào rộng ra và chứa một chất

có mật độ điện tử thấp Từ vị trí thể liên kết, các sợi sừng tỏa đều racác vùng bào tương xung quanh

• Thể liên kết

Khe liên kết còn gặp ở nhiều loại tế bào khác: cơ trơn, cơ tim, môthần kinh, Khoảng gian bào hẹp lại chỉ khoảng 2mm, có nhữngđơn vị kết nối hình ống nối xuyên ngang hai màng tế bào cạnhnhau Lòng ống cho phép các ion, phân tử có kích thước nhỏ (dưới

1000 Da) di chuyển từ tế bào này qua tế bào khác Đây chính làsynap điện, cơ sở cấu trúc truyền thông tin giữa hai tế bào biểu bì

• Khe liên kết

Sự phân cực của tế bào được biểu hiện rất rõ ở các tế bào biểu mô:phần bào tương phía trên hoàn toàn khác với phần phía dưới nhân.

Sự phân cực này có liên quan mật thiết tới các chức năng của tế bàobiểu bì Mặt tự do của các tế bào biểu bì thường tạo các khía (giốngnhư bàn chải) để tăng diện tích tiếp xúc và giữa các khía là những

xơ actin

2 Lớp trung bì

Trung bì là mô liên kết vững chắc bao gồm các chất nền, các tếbào liên kết, các sợi đàn hồi, nang lông, mạch máu sợi thần kinh vàcác thụ quan Bề dày của lớp trung bì phát triển tùy từng vùng, nơidày nhất có thể lên tới 2mm Trung bì được chia làm hai lớp tuynhiên ranh giới không rõ ràng

3 Màng cơ bản

Là ranh giới chỗ nối giữa trung bì và biểu bì, nếu các tế bào biểu

bì bên trên và trung bì bên dưới Nó có cấu trúc mô xơ liên kết, cóchức năng ngăn cản sự thoát các phân tử có trọng lượng phân tử lớnhơn 40 KDa nhưng vẫn cho phép tế bào Langerhans, tế bào Merkel,các tế bào lympho và các hắc tố bào đi qua chúng

Màng cơ bản gồm bốn lớp là: lớp nền của tế bào gốc, lớp lá trongsuốt, lớp lá dày và lớp lá dưới

Thành phần của màng cơ bản gồm các chất: kháng nguyênBullouspemphigoid (là một glyprotein 200.000 Da), Laminin(glyprotein 1x10 Da),Collagen IV và VII

4 Sự phân bố mạch và thần kinh

Những tiêu động mạch dinh dưỡng cho da đến từ hai đám rốimạch, một khu trí giữa lớp nhú và lớp lưới, đám rối còn lại nằmgiữa trung bì và hạ bì Sự phân bố thần kinh ở da rất đa dạng nhằmtiếp nhận các kích thích của môi trường Ước tính, mỗi cm da chứatới 70 cm mạch máu, 55 cm dây thần kinh, 100tuyến mồ hôi, 15tuyến nhờn, 230 thụ quan cảm giác và một số tuyến dịch.Ngoài ratrong lớp da, các đầu mút thần kinh trên đến tiếp xúc với các tếbàobiểu mô cũng như các tuyến phụ thuộc da, quanh các nang lông

5 Cấu trúc phụ trên da

• Lông

Lông phủ trên toàn bộ cơ thể, chúng có tác dụng như một giácquan phụ, bảo vệ điều hòa thân nhiệt, giúp dể thoát mồ hôi Lôngđược phát triển từ các tế bào bị sừng hóa và chiều dài tự nhiên biến

động từ vài mm tới hàng mét (tóc), tiết diện từ 0,005 - 0,6 mm tùytheo từng vùng Cấu tạo chung, lông gồm rễ lông nằm dưới da vàđược bao bởi bao chân lông Tại đây, lông phình ra gọi là hànhlông, nơi có cơ trơn vận lông bám vào Phần trên là thân lông vàngọn lông Trên tiết diện cắt ngang, phần ngoài cùng mỏng bao bọcgọi là màng lông, tiếp ngay đến là vỏ lông, nơi chứa các phân tử sắc

tố melanin, trong cùng là tủy lông bị sừng hóa dần từ hành lông tớingọn lông

• Móng

Đây là cấu trúc đã hóa sừng của phần thượng bì nằm ở mặt mucủa các ngón tay, ngón chân Chức năng chủ yếu của móng là đểbảo vệ ngón Móng có phần thân lộ ra ngoài và phần rễ ăn sâu tronglớp da Giữa da và rễ móng có một phần rãnh được gọi là lớpsừng trên móng và một vùng da bị sừng hóa được gọi là lớp sừngdưới móng Hai bên gờ của móng là lớp sừng quanh móng tiếp xúcvới ít da hơn.Quan sát phía trước của lớp sừng trên móng có hìnhbán nguyệt màu trắng đục, đó là nơi đang trong giai đoạn sừng hóa.Các chấm trắng lốm đốm là sự sừng hóa chưa hoàn toàn

• Các tuyến của da

Có ba tuyến:

- Tuyến nhờn: gọi là tuyến bã đổ vào nang tuyến (trừ các khu vực

không có lông thì đổ trực tiếp ra da), sản phẩm của tuyến này giúp

da luôn có độ ẩm, mềm mại và chống thấm nước nhưng lại thoát hơinước

- Tuyến mồ hôi: có cấu trúc ống, phần dưới cuộn lại thành búi

nằm rất sâudưới da, phần trên nối ra bề mặt da Trên toàn bộ diệntích da có khoảng 200 triệu tuyến, mật độ cao nhất ở các lòng bàntay, bàn chân và hốc nách Ở phần da môi không có tuyến mồ hôi.Tuyến mồ hôi còn là nơi cư trú chủ yếu của các vi sinh vật sốngcộng sinh

Việc tiết mồ hôi liên quan đến điều hòa thân nhiệt Bình thường

mồ hôi tiết liên tục nhưng ít, trung bình một ngày khoảng nửa lít.Khi môi trường nóng bức,hoạt động mạnh, bệnh lý lượng mồ hôitiết tăng lên một lượng lớn theo nghiên cứu khoảng 5 - 6 lít mộtngày

- Tuyến sữa gồm một đôi tuyến trước ngực, chúng có nguồn gốc

biệt hóa từ tuyến mồ hôi Tuyến này có liên quan mật thiết tới các

hoạt động sinh dục của con người Nó có thể được coi như một bộphận sinh dục ngoài của cơ thể.

6 Các yếu tố ảnh hưởng

Như đã biết ở trên, biểu bì gồm 5 lớp Các tế bào gốc và các tếbào sừng có khả năng tăng sinh rất mạnh chỉ có trong lớp sâu nhấtcủa biểu bì (là lớp đáy) Các tế bào gốc bám chặt vào màng nền.Cho đến khi các tế bào ở lớp đáy nhiều lên,một số tế bào bắt đầu dichuyển khỏi lớp này lên bề mặt da Và chúng mất một khoảng thờigian là 25 - 50 ngày Sự thay đổi đầu tiên là các tế bào ở lớp đáyngừng sản xuất chất sừng 5 - 14 ngày sau khi tách khỏi màngnền.Sự chuyển đổi trong biểu hiện gen xuất hiện khi tế bào sừng từlớp hạt đi lên lớp sợi và chúng bắt đầu tổng hợp protein filaggrin vàloicrin Các tế bào sừng khiở trong lớp sợi cuối cùng suy yếu đi vàhoạt hóa gen transglutaminase ở biểu bì,chúng xúc tác các liên kếtchéo của protein màng cho tới khi các tế bào sừng ở lớp sợi chết đi,thì các vảy hay bộ xương tế bào chứa đầy chất sừng do chúng để lại

và protein liên kết Xác của các tế bào chết tạo thành một mảng bảo

vệ ở lớp sừng, sau đó màng tạo thành các lớp vảy và dễ bị tróc ra

a Ảnh hưởng của môi trường đến biệt hóa tế bào

Các chất dinh dưỡng , chất độc, áp suất, nhiệt độ, ảnh hưởng rõrệt đến biệt hóa tế bào động vật Ví dụ, nuôi cấy các tế bào gốc phôi(ES) chuột ở các môi trường có chất dinh dưỡng, nồng độ CO2, vànhiệt độ khác nhau, có thể tạo nêncác loại tế bào khác nhau.Trongnuôi cấy mô thực vật, điều kiện chất dinh dưỡng và môi trườngquyết định quá trinh tạo calus…Khả năng biệt hóa và tái sinh của

da, phụ thuộc vào nồng độ một loại protein đặc hiệu

b Tác động của tín hiệu tế bào đến quá trình biệt hóa

Biệt hóa tế bào có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành

và phát triển của mọi sinh vật, từ hợp tử đến cơ thể trưởng thành.Trong quá trình biệt hóa hình thành các mô và hệ cơ quan của cơthể, mỗi lớp tế bào của phôi sớm có các quátrình biệt hóa khácnhau, chịu ảnh hưởng của nhiều loại tác nhân môi trường Mọi tếbào có khả năng tiếp nhận và xử lý nhiều loại thông tin từ môitrường như hàm lượng các chất dinh dưỡng, hàm lượng oxy, nhiệt

độ, áp suất… Trong quá trình biệt hóa của nhiều loại tế bào khácnhau, tín hiệu tế bào giữ vai trò vô cùng quan trọng Từ một loại tếbào gốc đa năng hình thành nên nhiều loại tế bàogốc khác nhau nhờtác động của các loại tín hiệu tế bào (signal) khác nhau Tế bào trảlời tín hiệu bằng nhiều con đường khác nhau như ức chế hay hoạthóa gen, thayđổi bề mặt tế bào, thay đổi hoạt hóa enzyme, Mỗiloại tế bào đều có cơ chế tiếp nhận tín hiệu, truyền tín hiệu và trả lờitín hiệu khác nhau, làm cho từ một loại tế bào gốc có thể biệt hóacác loại tế bào khác nhau.Quá trình biệt hóa của tế bào gốc tạo daphụ thuộc vào sự tác động và điều chỉnh của hàng loạt tín hiệu tếbào Các tín hiệu tế bào khác nhau tác động vào tế bào gốc tạo dadẫn đến các quá trình biệt hóa khác nhau, hình thành các loại tế bàokhác nhau

c Vai trò của gen trong quá trình biệt hóa

Biệt hóa tế bào là quá trình tất yếu trong quá trình phát sinh vàphát triển của mỗi cơ thể sống Biệt hóa tế bào giúp một hợp tử sauthụ tinh phân hóa thành nhiều lớp tế bào phôi, từ đó biệt hóa thànhnhiều loại mô, cơ quan trong mỗi cơ thể Trong quá trình biệt hóacủa mỗi loại tế bào, vai trò của các gen biệt hóa có ý nghĩa quyết