SKKN sơ đồ tư DUY vật lí 12

Làm sao để học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ, nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức, kỹ năng đã thu nhậnđược như tinh thần của

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH ĐỊNH TRƯỜNG THPT SỐ 3 PHÙ CÁT

MỤC LỤC:

A.PHẦN MỞ ĐẦU :……….……

I.Đặt vấn đề:……… …

1.Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết 2.Ý nghĩa và tác dụng của dạy- học môn Vật lí theo phương pháp sơ đồ tư duy 3.Phạm vi nghiên cứu………

II.Phương pháp tiến hành………

1.Cơ sở lí luận và thực tiễn có tính định hướng cho việc nghiên cứu, tìm giải pháp của đề tài: 1.1.Cơ sở lí luận của phương pháp bản đồ tư duy ……….…

1.2.Cơ sở thực tiễn……… …

2.Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp……… …

B.PHẦN NỘI DUNG ĐỀ TÀI :

I.Nhiệm vụ của đề tài………

II.Mô tả giải pháp của đề tài……….….…

1 Thuyết minh tính mới ……….…

1.1 Khái niệm và nguyên lí hoạt động bản đồ tư duy……….………

1.2.Tác dụng của sơ đồ tư duy………

1.3 Phương thức tạo lập ……….……

2 Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học chương Dao động cơ

2.1.Sơ đồ tư duy đối với việc học bài cũ của học sinh

2.2.Sử dụng sơ đồ tư duy vào kiểm tra bài cũ

2.3.Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy bài mới

2.4.Bản đồ tư duy trong việc củng cố, khái quát bài học

3.Khả năng áp dụng và lợi ích kinh tế……….…………

C KẾT LUẬN ………

1.Kết quả đạt được………

2.Đề xuất, kiến nghị………

Trang 3 3 3 4

5 5

5 5 7 7 8 8 9 9 10 12 13 13 13 15 20 25 25 25 25

A.PHẦN MỞ ĐẦU

I.Đặt vấn đề:

1.Thực trạng của việc dạy – học vật lí hiện nay:

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Vật línói riêng là vấn đề quan tâm hàng đầu của ngành giáo dục Làm thế nào để học sinh không còn

là những bình chứa thụ động mà là những chủ thể nhận thức tích cực dưới sự tổ chức, hướngdẫn của giáo viên? Làm sao để học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm

vụ, nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức, kỹ năng đã thu nhậnđược như tinh thần của nghị quyết TW2 - khóa VIII của Đảng đã nêu: “Đổi mới mạnh mẽ

phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”?

Đó là vấn đề then chốt để đổi mới và phát triển giáo dục của nước ta hiện nay

Để đạt được yêu cầu đó, chúng ta đã tích cực đổi mới phương pháp dạy học Hiện nay ở

các trường phổ thông, phương pháp dạy học đã có nhiều đổi mới và có nhiều chuyển biến tíchcực Vai trò của người học được nâng cao Tuy nhiên sự đổi mới này diễn ra không thườngxuyên và đồng bộ Phương pháp dạy học vẫn mang nặng tính thuyết trình có xen kẽ vấn đáp,giải thích, minh hoạ Giáo viên tổ chức cho học sinh các hoạt động tự lực chiếm lĩnh tri thứchiệu quả đạt được chưa cao Lượng kiến thức mới trong một tiết học còn quá nặng gây không ítkhó khăn cho học sinh trong quá trình ghi nhớ, tái hiện và vận dụng kiến thức Các tiết dạy sửdụng ít thí nghiệm vì sợ không thành công và mất nhiều thời gian để chuẩn bị cũng như thựchiện Kiểu dạy học như vậy không phát huy được tính tích cực của học sinh, hạn chế khả năng

tự học, tự nghiên cứu của học sinh Làm cho học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ,sắp xếp các ý tưởng và vận dụng kiến thức vào thực tiến Để phát huy tính tích cực và giúp họcsinh sắp xếp các ý tưởng trong quá trình nghiên cứu, tự học để chiếm lĩnh tri thức thì việc vận

dụng Sơ đồ tư duy tổ chức tiến trình dạy học là một cách dạy có thể đáp ứng được các yêu cầu

trên

Thực tế đổi mới phương pháp và thực tế giảng dạy môn Vật lí trong trường phổ thôngtrong những năm gần đây, chúng ta đã thấy ưu thế của phương pháp dạy học theo sơ đồ tư duytrong đổi mới dạy học Đây là phương pháp hiệu quả để chấm dứt cách dạy học đọc – chép và

là phương pháp dạy học thực sự có hiệu quả để phát huy được sự chủ động, sáng tạo, sự hứngthú trong học tập của học sinh, giúp học sinh nhớ nhanh, nhớ lâu và có hệ thống các kiến thức

đã học

Vì vậy trong bài viết này tôi xin trình bày kinh nghiệm Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học chương DAO ĐỘNG CƠ vật lí 12 cơ bản

2.Ý nghĩa và tác dụng của vấn đề Sử dụng s ơ đồ tư duy vào dạy- học môn Vật lí

Chúng ta đã biết với cách dạy truyền thống theo lối truyền thụ kiến thức một chiều ngườithầy đã máy móc, rập khuôn trong dạy học, dễ có tư tưởng phó mặc, không hứng thú trong cậpnhật kiến thức, không sáng tạo trong việc tìm kiếm các phương án thiết kế bài dạy phù hợp vớimọi đối tượng học sinh, với nội dung trong từng bài dạy để kết quả giảng dạy đạt mức tối ưu.Người học theo cách này sẽ trở nên thụ động, chỉ biết thu nhận kiến thức một chiều, khôngđộng não suy nghĩ, không biết tự mình chiếm lĩnh tri thức, trở nên thui chột về tư duy, khó vậndụng kiến thức vào giải quyết các bài tập cụ thể

Hơn nữa, đã dạy theo kiểu “đọc – chép” thì đề thi phải ra theo kiểu học thuộc Học sinh khihọc, chép được điều gì thì lúc kiểm tra, thi cử, lại chép những điều ấy vào bài làm, không cókhả năng sáng tạo, học sinh hiểu bài một cách máy móc, không thể hiện được “cái riêng” củamình hoặc không dám thể hiện “cái riêng” của mình Bài dạy học đọc – chép tất yếu phải được

tổ chức theo phương thức diễn dịch, do đó tiết dạy “đọc – chép” sẽ nhàm chán và mang tính ápđặt

Lý luận dạy học đã chỉ ra rằng, học sinh vừa là đối tượng, vừa là chủ thể của quá trình dạy học. Dạy học theo lối đọc - chép có nghĩa giáo viên đã thủ tiêu mất vai trò chủ thể của họcsinh, đưa các em vào trạng thái hoàn toàn thụ động, bị nhồi nhét một cách đáng thương Dạyhọc bằng sơ đồ tư duy học sinh có điều kiện trao đổi với thầy với bạn, sẽ phát huy tốt tính tíchcực, chủ động của các em, giúp các em vươn lên chiếm lĩnh tri thức, đồng thời giúp học sinhrèn luyện kỹ năng và tư duy khoa học, đặc biệt ghi nhớ được sâu mà không sa vào lối học vẹt,thuộc lòng máy móc Bởi sơ đồ tư duy có cấu tạo như một cái cây có nhiều nhánh lớn, nhỏ mọcxung quanh “thân cây” ở giữa sơ đồ là một ý tưởng chính hay hình ảnh trung tâm Nối với nó

là các nhánh lớn thể hiện các vấn đề liên quan với ý tưởng chính Các nhánh lớn sẽ được phânthành nhiều nhánh nhỏ, rồi nhánh nhỏ hơn, nhánh nhỏ hơn nữa nhằm thể hiện chủ đề ở mức độ

sâu hơn Sự phân nhánh cứ thế tiếp tục và các kiến thức, hình ảnh luôn được nối kết với nhau.

Sự liên kết này tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả ý tưởng trung tâm một cách đầy đủ và rõràng Một sơ đồ tư duy cho phép ta thỏa sức vạch ra các ý tưởng, suy nghĩ đầy đủ trước mộtvấn đề Nó mang đến những giá trị lớn hơn nhiều so với việc chúng ta đặt bút viết từ đầu đếncuối Nó giúp học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng và tư duykhoa học, đặc biệt ghi nhớ được sâu sắc mà không sa vào lối học vẹt, thuộc lòng máy móc.Ngoài ra việc học sinh lập sơ đồ tư duy còn giúp cho các em phát triển khả năng thẩm mỹ, doviệc thiết kế đòi hỏi phải có bố cục, màu sắc, các đường nét, các nhánh sao cho đẹp, sắp xếpcác ý tưởng một cách khoa học, súc tích, hợp lý, trực quan, dễ hiểu, dễ đọc, dễ tiếp thu, nó giúp

ta khai thác tối đa tiềm năng vô tận của bộ não

William A Warrd đã có câu nói nổi tiếng về giáo dục : " Người thầy trung bình chỉ biết nói, Người thầy giỏi biết giải thích, Người thầy xuất chúng biết minh họa, Người thầy vĩ đại biết cách truyền cảm hứng ”

Vì vậy, vận dụng sơ đồ tư duy vào dạy học môn Vật lí nói chung trong trường phổ thông

là một yêu cầu không thể thiếu, là nhiệm vụ cấp thiết của mỗi giáo viên trong đổi mới phươngpháp dạy học hiện nay

3.Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Nội dung kiến thức : Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học :chương Dao Động Cơ vật lí 12

1.1.Cơ sở lí luận và khoa học của phương pháp bản đồ tư duy:

Từ những năm 60 của thế kỉ XX cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng căn dặn người

giáo viên phải: “ gõ vào trí thông minh” của học sinh, giáo dục là đào tạo học sinh thành những

thế hệ thông minh sáng tạo Sự thông minh sáng tạo phải xuất phát từ những hiểu biết rộng lớn,

nó tạo cho nền tảng tư duy được vững vàng hơn Phải hiểu rộng, biết nhiều mới có thể chuyên

sâu, mới “ làm được cuộc trường chinh vạn dặm trên con đường học vấn” Muốn được như

vậy, thì ngay hôm nay, những người giáo viên như chúng ta phải tích cực, chủ động vận dụng

những thành tựu dạy học tiên tiến để giảng dạy cho học sinh, để làm sao “ gõ được vào trí

thông minh” của các em, để " Nhà giáo không phải là người nhồi nhét kiến thức mà đó là công việc của người khơi dậy ngọn lửa cho tâm hồn" ( Uyliam Batơ Dit ).

Sơ đồ tư duy, còn gọi là bản đồ tư duy, là một cách dạy học mới dựa trên cơ sở sơ đồ hóakiến thức mà từ trước đến nay chúng ta vẫn vận dụng để phân tầng kiến thức, hệ thống chuỗi sựkiện hoặc thiết lập biểu bảng ôn tập tổng kết…

Các nhà khoa học chỉ ra rằng bộ não của con người

gồm 2 bán cầu: não phải và não trái Não phải nhạy cảm

với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng,

tưởng tượng… những yếu tố đó sẽ tác động, kích thích

não trái Não trái thích hợp với các từ ngữ, con số, tư

duy và phân tích cho ra sản phẩm Do đó người ta tìm

cách kích thích não phải tốt nhất và khi hai bán cầu não

có sự tương tác, tác động, kích thích lẫn nhau nó sẽ đem

đến cho con người khả năng to lớn

Thế nhưng, từ trước tới nay, chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các ký tự, đườngthẳng, con số theo trật tự tuyến tính Nghĩa là chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa bộ não (nãotrái) mà chưa sử dụng kĩ năng nào bên não phải – nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịpđiệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng Nói cách khác, chúng ta vẫn thường đang chỉ sửdụng 50% khả năng bộ não của chúng ta khi ghi nhận thông tin Với mục tiêu giúp chúng ta sửdụng tối đa khả năng của bộ não, Tony Buzan đã đưa ra sơ đồ tư duy để giúp mọi người thựchiện được mục tiêu này

Bản đồ tư duy không những sử dụng chữ, số, các dòng kẻ mà còn có thể sử dụng cả màusắc và hình ảnh Các dòng kẻ, chuỗi, chữ, số, và các danh sách được xử lí bằng chức năng thầnkinh của não trái Đây là bán cầu não được sử dụng cho các công việc bình thường Do đó khi

sử dụng nó, tư duy sáng tạo của con người bị giới hạn Để thực sự trở nên sáng tạo, chúng cần

sử dụng trí tưởng tượng - chức năng hoạt động của bán cầu não phải như sự tri giác màu sắc,hình ảnh, nhịp điệu, không gian.

Với đặc điểm trên, bản đồ tư duy kết hợp hoạt động của hai bán cầu não trái và não phải.Điều này giải thích vì sao chúng ta có thể phát huy toàn bộ mọi khả năng tư duy của mình khi

sử dụng bản đồ tư duy Như vậy bản đồ tư duy là một công cụ hỗ trợ tư duy hiện đại, một kĩnăng sử dụng bộ não rất mới mẻ Đó là một kĩ thuật hình họa, một dạng sơ đồ kết hợp giữa từngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động của bộ não.Phương pháp này rất phù hợp để dạy-học chương DAO ĐỘNG CƠ vật lí lớp 12 cơ bản

1.2.Cơ sở thực tiễn:

Thực tiễn dạy học ở nhiều địa phương trong nhiều năm qua: giáo viên chưa thật sự quantâm trong việc hình hóa kiến thức bài học Trước đây, các tiết ôn tập chương một số giáo viêncũng đã lập bảng biểu, vẽ sơ đồ, biểu đồ,… và cả lớp có chung cách trình bày giống như cáchcủa giáo viên hoặc của tài liệu, chứ không phải do học sinh tự xây dựng theo cách hiểu củamình, hơn nữa, các bảng biểu đó chưa chú ý đến hình ảnh, màu sắc và đường nét Còn học theo

sơ đồ tư duy mỗi học sinh có một cách thể hiện riêng, phát huy được sự sáng tạo, tích cực củahọc sinh

Trong năm học 2011-2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai giảng dạy theo sơ đồ tư duy

ở bậc học THPT, nhưng thực tế vẫn chưa đưa sơ đồ tư duy vào sử dụng đại trà để học sinh họctập hiệu quả hơn Nhiều phương pháp kích thích sự chủ động sáng tạo ở học sinh chưa đượcphát huy tối đa vì thiếu thao tác sơ đồ hóa hoặc sử dụng với mật độ thấp

Chưa đổi mới cách ghi chép nội dung kiến thức bài học, theo kiểu kích thích tư duy mà chủyếu là quan tâm đến độ chuẩn của nội dung ghi Do vậy, dù ở lớp, học sinh tích cực chủ động

để phát hiện, hiểu kiến thức nhưng khi học bài cũ ở nhà thì rất thụ động

Vậy vì đâu mà Phương pháp sơ đồ tư duy chưa được áp dụng rộng rãi? Về phía học sinh, để

có kết quả học tập tốt, học sinh phải học vẹt vì phải nhớ kiến thức để trả lời câu hỏi mà theocác em, nội dung ghi của giáo viên là chuẩn, là cách diễn đạt tốt nhất Chính điều này dẫn đếnhiện tượng học sinh học thuộc để trả lời chứ chưa thực sự chủ động, sáng tạo trong học tập

Về phía giáo viên, giáo viên chưa mạnh dạn vận dụng sơ đồ tư duy là vì giáo viên ngại ghichép theo kiểu vắn tắt, chẳng ngay hàng thẳng lối, thoát khỏi quy cũ đề mục, mặc dù giáo viên

nào cũng có thể hình dung được kiến thức có thể thiết lập trên một sơ đồ Nếu ai đó đã mạnhdạn làm việc này với tư cách là hoạt động trung tâm của tiết học thì chưa chắc đã được côngnhận là một tiết dạy tốt Một số giáo viên còn lúng túng trong quá trình sử dụng sơ đồ tư duykhông biết đưa vào dạy thế nào, lúc nào cho hợp lí Một số người làm sẵn ở nhà, đưa vào tổngkết bài dạy như sơ đồ hóa bài học để củng cố nên chưa phát huy hết ưu điểm của cách dạy –học này…

Qua thực tế sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy học trong suốt hai năm vừa qua, tôi đã nhận thấy

Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học các bài trong chương Dao Động cơ rất hiệu quả, đã thực sự

biến những tiết học khô khan, các đơn vị kiến thức rời rạc thành những tiết học hứng thú, hấpdẫn và sáng tạo

2.Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:

Để thực hiện đề tài này, năm học 2011-2012 tôi đã thử nghiệm sử dụng sơ đồ tư duy vào

dạy một số tiết ôn tập chương ở lớp 10 và 12 Trong năm học 2012-2013 này, tôi sử dụng sơ đồ

tư duy làm phương pháp chính để giảng dạy các bài ở chương Dao Động Cơ

Để tiến hành viết sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã áp dụng các biện pháp tiến hành sau:

- Phương pháp thực nghiệm trong từng giờ giảng

- Tham khảo các tài liệu dạy học có liên quan

- Rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy của bản thân

- Sưu tầm, tra cứu trong sách vở, trên thông tin đại chúng và cả học hỏi từ đồng nghiệp

B.NỘI DUNG ĐỀ TÀI:

I.Nhiệm vụ của đề tài:

Trong đề tài này tôi tập trung nghiên cứu các nội dung: cơ sở khoa học và thực tiễn đểhình thành sơ đồ tư duy; Cách tạo lập sơ đồ tư duy; Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học các bàitrong chương Dao Động Cơ

Với đề tài này, mục đích đạt được là:

- Giúp giáo viên có thêm tư liệu bổ sung cho phương pháp, kĩ thuật dạy học làm phong phú nộidung bài dạy và dạy học có hiệu quả hơn

- Đối với học sinh, phương pháp này sẽ giúp các em khắc sâu, mở rộng, nâng cao kiến thức đã

và đang học, nhằm đáp ứng từng mức độ nhận thức của các em, khêu gợi sự hứng thú học tập,

làm cho giờ học diễn ra sôi nổi hơn, học sinh ham học hơn Từ đó giúp các em chủ động chiếmlĩnh kiến thức, kĩ năng theo yêu cầu dạy học mới mà ngành đã đề ra, làm cho bài học nhẹnhàng hơn nhưng hiệu quả đạt được cao hơn

II.Mô tả giải pháp của đề tài:

1.Thuyết minh tính mới :

1.1 Khái niệm và nguyên lí hoạt động của sơ đồ tư duy :

*Khái niệm bản đồ tư duy:

Theo Tony Buzan, người đầu tiên tìm hiểu và sáng tạo

ra sơ đồ tư duy thì: Bản đồ tư duy là một hình thức ghi chép

sử dụng màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý

tưởng Ở giữa sơ đồ (bản đồ) là một ý tưởng hay một hình

ảnh trung tâm Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được

phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho các ý chính và

đều được nối với các ý trung tâm Với phương thức tiến dần

từ trung tâm ra xung quanh, sơ đồ tư duy khiến tư duy con

người cũng phải hoạt động tương tự Từ đó các ý tưởng của

con người sẽ phát triển

*Nguyên lí hoạt động:

Nguyên tắc hoạt động của bản đồ tư duy đúng theo nguyên tắc liên tưởng “ý này gọi ý kia”của bộ não Ở vị trí trung tâm của bản đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý tưởnghay một khái niệm chủ đạo Ý trung tâm đó được nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằngcác nhánh chính Từ các nhánh chính đó lại có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiêncứu sâu hơn Cứ thế sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối kếtvới nhau Chính sự liên kết này tạo ra một bức tranh tổng thể mô tả về ý trung tâm một cáchđầy đủ, rõ ràng

Sự khác nhau cơ bản giữa ghi chú truyền thống và ghi chú bằng sơ đồ tư duy là: Nếu ghichú truyền thống chỉ lấy “chữ” làm phương tiện biểu hiện theo một trật tự nhất định (thường là

từ trên xuống dưới, từ trái sang phải) thì sơ đồ tư duy sử dụng cả đường nét, hình vẽ, màusắc…lại được người sử dụng thiết kế hoàn toàn theo sở thích cá nhân của mình Vì vậy việc sử

Tony Buzan

dụng sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của bộnão Việc học sinh lập sơ đồ tư duy còn giúp cho các em phát triển khả năng thẩm mỹ, do việcthiết kế nó phải đảm bảo bố cục, màu sắc, các đường nét, các nhánh sao cho đẹp, sắp xếp các ýtưởng một cách khoa học, súc tích, hợp lý, trực quan, dễ hiểu, dễ đọc, dễ tiếp thu.

1.2 Tác dụng và của sơ đồ tư duy:

Đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về tác dụng của sơ đồ tư duy trong dạy – học Vì vậy, phần này tôi chỉ xin điểm lại những lợi ích cơ bản:

- Giảng dạy theo sơ đồ tư duy tăng cường tính tích cực của học sinh Khi học sinh trở thành

chủ thể, thành nhân vật trung tâm trong mỗi tiết học, các em sẽ trở nên hào hứng và hăng say hơntrong học tập

- Sơ đồ tư duy giúp HS ghi chép bài giảng ngắn gọn, dễ nhớ: Học sinh có thể sử dụng sơ đồ

tư duy để học bài mới, ghi chép, tóm tắt hay hệ thống hóa kiến thức của từng bài học, từng mônhọc một mà không tốn nhiều thời gian Bởi thay vì phải học thuộc lòng các khái niệm, địnhnghĩa và cả bài giảng đọc chép như lúc trước, giờ đây học sinh có thể hiểu và nắm được kháiniệm qua hình vẽ Chính sự liên tưởng theo hướng dẫn của giáo viên cũng giúp các em nhớ được phần trọng tâm của bài giảng.

Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của từng học sinh không chỉ về trí tuệ, vẽ,viết gì trên sơ đồ tư duy, hệ thống hóa kiến thức chọn lọc những phần nào trong bài để ghi, thểhiện dưới hình thức kết hợp hình vẽ, chữ viết, màu sắc, vận dụng kiến thức được học qua sách

vở vào cuộc sống

- Giúp HS tự học: Đây là hình thức tự học theo hướng phát huy tính độc lập và tính sáng tạocủa học sinh Học sinh nghiên cứu nội dung SGK trước ở nhà, soạn các ý chính và kiến thứctrọng tâm một cách có hệ thống, và theo ý kiến của bản thân nên khả năng thu nhận kiến thứcmới, ghi nhớ và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt

- Là phương pháp tối ưu trong thảo luận nhóm và thuyết trình: Sơ đồ tư duy chính là mộtbức tranh tổng thể về chủ đề đang hướng tới để mỗi cá nhân có thể hiểu được bức tranh đó,nắm bắt được diễn biến của quá trình tư duy theo nhóm đang diễn ra đến đâu, đang ở nhánhnào của sơ đồ tư duy và tổng quan toàn bộ kết quả của nhóm ra sao Điều này giúp tiết kiệmthời gian làm việc trong nhóm do các thành viên không mất thời gian giải thích ý tưởng của

mình thuộc ý lớn nào

Trong quá trình thảo luận nhóm có rất nhiều ý kiến trong khi đó mỗi người luôn giữ chínhkiến của mình, không hướng vào mục tiêu đã đề ra dẫn đến không rút ra được kết luận cuốicùng Sử dụng sơ đồ tư duy sẽ khắc phục được những hạn chế đó bởi sơ đồ tư duy tạo nên sựđồng thuận trong nhóm, các thành viên đều suy nghĩ tập trung vào một vấn đề chung cần giảiquyết, tránh được hiện tượng lan man và đi lạc chủ đề Không những vậy, sơ đồ tư duy đachiều tạo nên sự cân bằng giữa các cá nhân và cân bằng trong tập thể Mọi thành viên đều đónggóp ý kiến và cùng nhau xây dựng nên sơ đồ tư duy của cả nhóm Các thành viên tôn trọng ýkiến của nhau và các ý kiến đều được thể hiện trên sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một công cụ tư duy thực sự hiệu quả bởi nó tối đa hoá được nguồn lực của

cá nhân và tập thể Mỗi thành viên đều rèn luyện được khả năng tư duy, kỹ năng thuyết trình vàlàm việc khoa học Sử dụng sơ đồ tư duy giúp cho các thành viên hiểu được nội dung bài họcmột cách rõ ràng và hệ thống Việc ghi nhớ cũng như vận dụng cũng sẽ tốt hơn Chỉ cần nhìnvào sơ đồ tư duy, bất kỳ thành viên nào của nhóm cũng có thể thuyết trình được nội dung bàihọc

Như vậy sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học nhóm đã phát huy được tính sáng tạo, tối đahoá khả năng của mỗi cá nhân đồng thời kết hợp sức mạnh cá nhân thành sức mạnh tập thể để

có thể giải quyết được các vấn đề một cách hiệu quả Sơ đồ tư duy tạo cho mỗi thành viên cơ

hội được giao lưu học hỏi và phát triển chính mình một cách hoàn thiện hơn

Như vậy,nói một cách ngắn gọn, phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh:

Tuy nhiên bản đồ tư duy không phải là một tác phẩm hội họa nên cần tránh rơi vào việc trangtrí cầu kì, trau chuốt thay cho ghi chú (là mục đích chính khi sử dụng bản đồ tư duy).

1.3.Phương thức tạo lập:

- Bước 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm trên một tờ giấy (đặt nằm ngang), vẽ trung tâm của bảng.

+ Người vẽ sẽ bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề Hình ảnh có thể thay thế cho nhiều

từ và giúp chúng ta sử dụng tốt hơn trí tưởng tượng của mình Sau đó có thể bổ sung từ ngữvào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không rõ ràng

+ Nên sử dụng màu sắc vì màu sắc có tác dụng kích thích não như hình ảnh

+ Có thể dùng từ khóa, kí hiệu nào đó gợi ấn tượng sâu sắc về chủ đề

- Bước 2: Vẽ thêm các tiêu đề phụ vào chủ đề trung tâm

+ Tiêu đề phụ có thể viết bằng chữ in hoa nằm trên các nhánh to để làm nổi bật

+ Tiêu đề phụ được gắn với trung tâm

+ Tiêu đề phụ nên được vẽ chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa ra một cách

dễ dàng

- Bước 3: Trong từng tiêu đề phụ vẽ thêm các ý chính và các chi tiết hỗ trợ.

+ Khi vẽ các ý chính và các chi tiết hỗ trợ chỉ nên tận dụng các từ khóa và hình ảnh

+ Nên dùng những biểu tượng, cách viết tắt để tiết kiệm không gian vẽ và thời gian

+ Mỗi từ khóa, hình ảnh nên được vẽ trên một đoạn gấp khúc riêng trên nhánh Trên mỗi khúcnên chỉ có tối đa một từ khóa

+ Sau đó nối các nhánh chính cấp 1 đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp 2 đến các nhánhcấp 1, nối các nhánh cấp 3 đến các nhánh cấp 2…bằng đường kẻ Các đường kẻ càng ở gầntrung tâm thì càng được tô đậm hơn

+ Nên dùng nhiều nhánh cong hơn là đường thẳng để tránh sự buồn tẻ, tạo sự mềm mại, cuốnhút

+ Tất cả các nhánh tỏa ra cùng một điểm nên có cùng một màu Chúng ta thay đổi màu sắc khi

đi từ ý chính ra đến các ý phụ cụ thể hơn

- Bước 4: Người viết có thể thêm nhiều hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng thêm nổi bật

cũng như giúp lưu chúng vào trí nhớ tốt hơn

2 Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy - học chương Dao Động Cơ Vật lí 12 cơ bản

2.1 Sơ đồ tư duy đối với việc học bài cũ của học sinh:

Ở cuối mỗi bài học đều có phần câu hỏi để học sinh tự soạn vào vở, nhưng đa số học làdùng sách tham khảo để soạn vào để đối phó với giáo viên trên lớp Để khắc phục vấn đề trêngiáo viên nên giao nhiệm vụ cho học sinh thể hiện các đơn vị kiến thức đó bằng Sơ đồ tư duyvào vở bài tập Qua Sơ đồ tư duy học sinh liên kết lại các kiến thức đã học, sắp xếp lại mộtcách khoa học, có hệ thống hoặc có thể suy luận ra các biểu thức để vận dụng vào tính nhanh ởbài tập trắc nghiệm

2.2.Sử dụng sơ đồ tư duy vào kiểm tra bài cũ:

Qua kiểm tra bài cũ giáo viên kiểm tra kiến thức học sinh đã học và việc chuẩn bị bài tập,soạn bài của học sinh ở nhà Vì thời gian giới hạn nên thông thường giáo viên chỉ kiểm tra mộtphần kiến thức của bài học trước Còn học sinh trình bày từ đầu đến cuối kiến thức của bài họcmột cách cụ thể, chi tiết đến dẫn chứng nên rất tốn thời gian mà khả năng diễn đạt, trình bày