I. MB: Huy Cận là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập thơ “Lửa thiêng” (1940), đồng thời là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam. Sau CM thơ của HC vắng bóng trên diễn đàn thi ca một thời gian khá dài. Đến giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh. Từ chuyến đi thực tế này, hồn thơ Huy Cận mới thực sự nảy nở trở lại, dồi dào trong cảm hứng về thiên nhiên đất nước, về lao động và niềm vui trước cuộc sống mới. Bài Đoàn thuyền đánh cá được sáng tác trong thời gian ấy và in trong tập thơ “Trời mỗi ngày lại sáng” (1958). Bài thơ khắc hoạ nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ, thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống.
Trang 1
I MB: - Huy Cận là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập thơ “Lửa thiêng” (1940), đồng thời là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện
đại Việt Nam Sau CM thơ của HC vắng bóng trên diễn đàn thi ca một thời gian khá dài Đến giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh Từ chuyến đi thực tế này, hồn thơ Huy Cận mới thực sự nảy nở trở lại, dồi dào trong cảm hứng về thiên nhiên đất nước, về lao động và niềm vui trước cuộc sống mới
- Bài "Đoàn thuyền đánh cá" được sáng tác trong thời gian ấy và in trong tập
thơ “Trời mỗi ngày lại sáng” (1958) Bài thơ khắc hoạ nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ,
thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm
tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống
II TB:
*Bài thơ được bố cục theo trình tự thời gian, không gian chuyến ra khơi của
đoàn thuyền, gồm 3 phần:
- Phần 1 (2khổ đầu): cảnh đoàn thuyền ra khơi
- Phần 2 (5 khổ tiếp theo): cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
- Phần 3 (khổ cuối): hình ảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
Bài thơ đã tạo ra một khung cảnh không gian và thời gian rất đáng chú ý:
- Không gian rộng lớn bao la với mặt trời, biển, trăng, sao, mây, gió;
- Thời gian là nhịp tuần hoàn của vũ trụ từ lúc hoàng hôn đến bình minh, cũng
là thời gian của một chuyến ra biển rồi trở về của đoàn thuyền đánh cá: mặt trời xuống biển, cả trời đất vào đêm, trăng lên cao, đêm thở, sao lùa… rồi sao mờ, mặt trời đội biển nhô lên trong một ngày mới Điểm nhịp thời gian cho công việc của đoàn thuyền đánh cá là nhịp tuần hoàn của thiên nhiên vũ trụ
a Cảnh hoàng hôn trên biển và cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi:
* Cảnh hoàng hôn trên biển được miêu tả bằng một hình tượng độc đáo.
Trang 2“Mặt trời xuống biển như hòn lửa Sóng đã cài then đêm sập cửa”.
- Với sự liên tưởng so sánh thú vị, qua biện pháp so sánh và nhân hoá đặc sắc, Huy Cận đã miêu tả rất thực sự chuyển đổi thời khắc giữa ngày và đêm khiến cảnh biển vào đêm thật kỳ vĩ, tráng lệ như thần thoại Đó là buổi hoàng hôn thật rực rỡ, huy hoàng, tráng lệ, gần gũi, ấm áp đầy sức sống: Vũ trụ như một ngôi nhà lớn với màn đêm buông xuống là tấm cửa khổng lồ với những lượn sóng hiền hoà gối đâu nhau chạy ngang trên biển như những chiếc then cài cửa gợi sự gần gũi như ngôi nhà thân quen, gợi sự bình yên đối với người dân chài Phác hoạ được một bức tranh phong cảnh kỳ diệu như thế hẳn nhà thơ phải có cặp mắt thần và trái tim nhạy cảm
*Khi thiên nhiên bước vào trạng thái nghỉ ngơi thì con người bắt đầu làm việc
- Màn đêm mở ra đã khép lại không gian của một ngày Giữa lúc vũ trụ, đất trời như chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi thì ngược lại, con người bắt đầu hoạt động
“Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi – Câu hát căng buồn cùng gió khơi” Sự đối lập này làm nổi bật tư thế lao động của con người trước biển cả
- Nhịp thơ nhanh mạnh như một quyết định dứt khoát Đoàn ngư dân đã xuống đáy thuyền ra khơi và cất cao tiếng hát khởi hành Từ “lại” vừa biểu thị sự lặp lại tuần tự, thường nhật, mỗi ngày của công việc lao động vừa biểu thị ý so sánh ngược chiều với câu trên: đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con người bắt đầu lao động, một công việc lao động không ít vất vả
- Hình ảnh “câu hát căng buồm” - cánh buồm căng gió ra khơi là ẩn dụ cho tiếng hát của con người cso sức mạnh làm căng cánh buồm Nó vừa khoẻ, vừa lạ lại vừa thật Câu hát là niềm vui, niềm say sưa hứng khởi của những người lao động lạc quan yêu nghề, yêu biển và say mê với công việc chinh phục biển khơi làm giàu cho Tổ quốc
Trang 3+ Ở đây tác giả tả khí thế của đoàn thuyền đó ra khơi qua hình ảnh câu hát căng buồm cùng gió khơi Đó là một ẩn dụ hay, biến cái ảo thành cái thực -> khí thế phơi phới, mạnh mẽ của đoàn thuyền và niềm vui, sức mạnh người lao động trên biển, làm chủ cuộc đời đang chinh phục biển khơi
b Cảnh đánh cá trên biển dưới trời trăng sao Tác giả sáng tạo hình ảnh đẹp:
Thiên nhiên và con người
*Thiên nhiên ở đây là: Mây, gió, trăng sao chủ động hoà nhịp với cuộc sống lđ của người dân chài Gió làm bánh lái, trăng làm buồm, trăng gõ nhịp thuyền xua cá vào lưới…
+ Thiên nhiên ở đây là biển Biển không chỉ giàu mà còn rất đẹp Biển đẹp một cách thơ mộng Khi màn đêm bắt đầu buông xuống, trời khuya dần, trăng bắt đầu lên, chúng ta có thể hình dung giữa không gian bao la sóng nước, giữa ánh sáng rất dịu dàng, mờ ảo, mơ hồ của ánh trăng trên biển, lúc ấy biển mang màu sắc thật nên thơ Nó lấp lánh, dịu dàng, thanh thoát Biển được so sánh như lòng mẹ bao la ôm
ấp chở che ru vỗ người dân làng chài tự bao đời: Biển cho ta cá ….thủa nào.
+ Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long là hình ảnh nhân hoá đẹp Đêm được miêu tả
như một sinh vật đại dương: nó thở Tiếng thở của biển đêm chính là ánh sao lùa sóng nước, hoà với tiếng gõ thuyền trong nhịp điệu hối thúc của đêm tàn… Nhưng tưởng tượng của nhà thơ được cắt nghĩa bằng bất ngờ: sao lùa nước Hạ Long làm nên tiếng thở của đêm Đây là một hình ảnh đảo ngược, sóng biển đu đưa lùa ánh sao trời nơi đáy nước chứ không phải bóng sao lùa sóng nước Đây là một hình ảnh
lạ - một sáng tác nghệ thuật của nhà thơ Huy Cận khiến cho cảnh thiên nhiên sinh động Tất cả làm nên một bức tranh hoà nhịp kỳ diệu giữa thiên nhiên và con người lao động
-Thiên nhiên ở đây cong là những đàn cá: rực rỡ, lấp lánh như một đêm hội
“Cá nhụ, cá chim cùng cá đé,
Trang 4Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long”.
Huy Cận đã ngợi ca sự giàu có của biển cả bằng cách liệt kê tên của các loài cá
khác nhau: “Cá nhụ, cá chim cùng cá đé - cá song lấp lánh đuốc đen hồng” Chim,
thu, nhụ, đé là những loài cá quý ở vùng biển nước ta, những loài cá mang lại giá trị kinh tế lớn cho ngành thuỷ sản Việt Nam.Vẻ đẹp của biển hoà cùng với màu sắc của muôn loài cá trên biển Huy Cận sử dụng một loạt các tính từ chỉ màu sắc: lấp lánh, đen hồng, vàng choé Tất cả tạo nên một bức tranh sơn mài nên thơ và đầy chất lãng mạn Những con cá song giống như ngọn đuốc đen hồng đang lao đi trong luồng nước dưới ánh trăng lấp lánh quả là hình ảnh ẩn dụ độc đáo Tuy nhiên
Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé lại là hình ảnh đẹp nhất Ánh trăng in xuống
mặt nước, những con cá quẫy đuôi như quẫy ánh trăng tan ra vàng chéo
*Hình ảnh con người:
-Được miêu tả qua hình ảnh con thuyền: “Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng….”,
+ Hình ảnh nói quá, hoán dụ, các động từ mạnh cho thấy: con thuyền đánh cá hay chính là những con người lđ vốn nhỏ bé trước biển cả bao la giờ đây qua cái nhìn của nhà thơ trở nên lớn lao, kỳ vĩ và ngang tầm vũ trụ Một con thuyền đặc biệt có gió là người cầm lái, còn trăng là cánh buồm -> gợi sự nhịp nhàng, hoà quện của đoàn thuyền với biển trời
+ Con thuyền băng băng lướt sóng ra khơi để dò bụng biển Công việc đánh cá được dàn đan như một thế trận hào hùng -> Gợi sự khéo léo như nghệ sĩ của người dân chài và tâm hồn phóng khoáng, dũng cảm chinh phục biển cả
=> Như vậy, tầm vóc của con người và đoàn thuyền đã được nâng lên, hoà nhập vào kích thước của thiên nhiên vũ trụ Không còn cái cảm giác nhỏ bé lẻ loi khi con người đối diện với trời rộng, sông dài như trong thơ Huy Cận trước cách mạng Hình ảnh thơ thật lãng mạn, bay bổng và con người có tâm hồn cũng thật
Trang 5vui vẻ, phơi phới Công việc lao động nặng nhọc của người đánh cá đã trở thành bài ca đầy niềm vui, nhịp nhàng cùng thiên nhiên
- Con người xuất hiện qua tiếng hát căng tràn mặt biển, gọi cá vào
“Ta hát bài ca gọi cá vào,
+ Tiếng hát gợi sự thân thiết, gợi niềm vui, gợi sự phấn chấn yêu lao động Đó còn là tiếng hát ngợi ca cuộc sống mới, tiếng hát ngợi ca khí thế lao động hang say, tiếng hát ngợi ca cuộc đời
- Đặc biệt là tư thế khoẻ khoắn của người dân chài: “Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng…
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng”.
+ Câu thơ như tạo nên hình ảnh đẹp như tạc vào biển cả mênh mông tư thế khoẻ khoắn, mạnh mẽ của người dân chài ăn sóng nói gió, gợi lên khí thế lao động hăng say, khẩn trương của người lao động trên nền trời đang sáng dần, ửng hồng Từ
“bạc”, “vàng” vừa gợi màu sắc sáng đẹp, vừa gợi sự quý giá, giàu có của biển ban tặng con người cần cù, dũng cảm
+ Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng tạo một sự nhịp nhàng giữa lao động của
con người với sự vận hành của vũ trụ Con người muốn chia sẻ niềm vui với ánh bình minh
c Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở vềkhi bình minh lên:
- 4 câu cuối đã dựng lên quang cảnh kỳ vĩ về cuộc chạy đua của con người (đoàn thuyền) với mặt trời
+ Hình ảnh câu hát lại mở đầu cho khổ thơ: “Câu hát căng buồm với gió khơi”
Như vậy, câu hát đã theo suốt cuộc hành trình của ngời dân chài Câu hát mở đầu lúc họ bắt đầu lên đường ra khơi, và khi trở về lại những câu hát ấy Cấu trúc lặp: như một điệp khúc ngân nga, nhấn mạnh niềm vui lao động làm giàu đẹp quê hương Có lẽ câu hát lúc ra đi là câu hát lạc quan tin tưởng khi trở về con thuyền sẽ
Trang 6đầy ắp cá tươi, còn câu hát lúc trở về là câu hát vui sướng trước thành quả lao động sau một đêm vất vả
+ Không chỉ có hình ảnh câu hát được lặp lại ở khổ cuối, ta còn thấy hình ảnh mặt trời cũng xuất hiện Nếu khổ đầu là mặt trời của hoàng hôn thì đây là mặt trời của bình minh Bình minh báo hiệu một ngày mới, báo hiệu một sự sống sinh sôi nảy nở, là sự khởi đầu của những niềm vui, niềm hạnh phúc mà người dân chài có được sau một chuyến hành trình rất vất vả và cực nhọc
+ Đặc biệt ở khổ thơ cuối có một hình ảnh rất hay, rất hoành tráng và lãng mạn:
“Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời” Đoàn thuyền ở đây sánh ngang với hình
ảnh mặt trời Huy Cận đã lấy một sự vật bé nhỏ, bình dị để ngầm so sánh với hình
ảnh vĩ đại của thiên nhiên: “Mặt trời” Hình ảnh nhân hoá, nói quá -> sức dồi dào,
vẫn hăng say mạnh mẽ sau một đêm lao động vất vả của người dân chài Nói như vậy là tác giả đã làm nổi bật tư thế của những con người lao động, bởi nói đoàn thuyền nhưng thực chất là nói đến người dân chài, đoàn thuyền ở đây là một hoán
dụ để chỉ người ngư dân Họ trở về trong một tư thế sánh ngang với vũ trụ, thậm chí trong cuộc chạy đua với thiên nhiên họ đã chiến thắng Chính những con người lao động ấy đã chiến thắng thiên nhiên và làm chủ thiên nhiên
+ Khi mặt trời ló rạng, một ngày mới bắt đầu cũng là lúc đoàn thuyền trở về
bến: “Mặt trời đội biển nhô màu mới – Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi” Ta
lại bắt gặp một hình ảnh mặt trời khác, không phải của thiên nhiên mà của muôn ngàn mắt cá lấp lánh trong buổi bình minh Ý thơ phảng phất không khí thần thoại, anh hùng ca, bản anh hùng ca lao động Đó là niềm vui chiến thắng, niềm vui đủ đầy khi được mùa cá, niềm vinh quang của người lao động rất bình dị, nhỏ bé Nó làm nổi bật tư thế làm chủ vũ trụ của những con người lao động
- Huy Cận khắc hoạ đậm nét đẹp khoẻ khoắn của người dân chài (qua câu hát…) và vẻ đẹp giàu có của biển khơi qua kết cấu đầu đuôi tương ứng
Trang 7III.KB: Bài thơ “Đồn thuyền đánh cá” cĩ âm hưởng vừa khoẻ khoắn, sơi nổi,
vừa phơi phới, bay bổng Lời thơ dõng dạc, âm điệu thơ như khúc hát say mê hào hứng với chữ “hát” lặp đi lặp lại 4 lần, khiến bài thơ như một khúc ca – khúc ca của tình yêu lao động
Bài thơ là khúc ca sảng khối của người lao động đánh cá, thể hiện niềm phấn khởi trước những thành quả lao động của mỡnh Hỡnh ảnh con người hiện lên trong bài thơ là hỡnh ảnh conngười mới làm chủ thiên nhiên, nhiệt tỡnh lao động sản xuất để làm giàu cho tổ quốc, gắn với biển cả quê hương
*Toựm lái , Qua baứi thụ “ ẹoaứn thuyền ủaựnh caự ” Huy Caọn cho ta thaỏy ủửụùc sửù giaứu ủép cuỷa bieồn caỷ quẽ hửụng vaứ veỷ ủép cuỷa con ngửụứi lao ủoọng mụựi Chaỏt laừng mán , trửừ tỡnh cuỷa baứi thụ ủaừ truyền cho ta caỷm xuực dát daứo , ta caỷm nhaọn ủửụùc caựi ủép trong cuoọc soỏng mụựi giuựp ta coự niềm tin thẽm yẽu ủụứi , yẽu cuoọc soỏng Vụựi sửù saựng táo ủoọc ủaựo trong buựt phaựp laừng mán , baứi thụ giửừ ủửụùc vũ trớ xửựng ủaựng trong nền thụ ca hieọn ủái cuỷa chuựng ta