Huy Cận là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập thơ “Lửa thiêng” (1940), đồng thời là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam. Sau CM thơ của HC vắng bóng trên diễn đàn thi ca một thời gian khá dài. Đến giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh. Từ chuyến đi thực tế này, hồn thơ Huy Cận mới thực sự nảy nở trở lại, dồi dào trong cảm hứng về thiên nhiên đất nước, về lao động và niềm vui trước cuộc sống mới.
Trang 1Đoàn thuyền đánh cá
I MB: - Huy Cận là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập thơ “Lửa thiêng” (1940), đồng thời là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại
Việt Nam Sau CM thơ của HC vắng bóng trên diễn đàn thi ca một thời gian khá dài Đến giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh Từ chuyến đi thực tế này, hồn thơ Huy Cận mới thực sự nảy nở trở lại, dồi dào trong cảm hứng về thiên nhiên đất nớc, về lao động và niềm vui trớc cuộc sống mới
- Bài "Đoàn thuyền đánh cá" đợc sáng tác trong thời gian ấy và in trong tập thơ
“Trời mỗi ngày lại sáng” (1958) Bài thơ khắc hoạ nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ, thể
hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con ngời lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trớc đất nớc và cuộc sống
II TB:
*Bài thơ đợc bố cục theo trình tự thời gian, không gian chuyến ra khơi của đoàn
thuyền, gồm 3 phần:
- Phần 1 (2khổ đầu): cảnh đoàn thuyền ra khơi
- Phần 2 (5 khổ tiếp theo): cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
- Phần 3 (khổ cuối): hình ảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
Bài thơ đã tạo ra một khung cảnh không gian và thời gian rất đáng chú ý:
- Không gian rộng lớn bao la với mặt trời, biển, trăng, sao, mây, gió;
- Thời gian là nhịp tuần hoàn của vũ trụ từ lúc hoàng hôn đến bình minh, cũng là thời gian của một chuyến ra biển rồi trở về của đoàn thuyền đánh cá: mặt trời xuống biển, cả trời đất vào đêm, trăng lên cao, đêm thở, sao lùa… rồi sao mờ, mặt trời đội biển nhô lên trong một ngày mới Điểm nhịp thời gian cho công việc của
đoàn thuyền đánh cá là nhịp tuần hoàn của thiên nhiên vũ trụ
a Cảnh hoàng hôn trên biển và cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi:
* Cảnh hoàng hôn trên biển đợc miêu tả bằng một hình tợng độc đáo.
Trang 2Mặt trời xuống biển nh
Sóng đã cài then đêm sập cửa ”
- Với sự liên tởng so sánh thú vị, qua biện pháp so sánh và nhân hoá đặc sắc, Huy Cận đã miêu tả rất thực sự chuyển đổi thời khắc giữa ngày và đêm khiến cảnh biển vào đêm thật kỳ vĩ, tráng lệ nh thần thoại Đó là buổi hoàng hôn thật rực rỡ, huy hoàng, tráng lệ, gần gũi, ấm áp đầy sức sống: Vũ trụ nh một ngôi nhà lớn với màn đêm buông xuống là tấm cửa khổng lồ với những lợn sóng hiền hoà gối đâu nhau chạy ngang trên biển nh những chiếc then cài cửa gợi sự gần gũi nh ngôi nhà thân quen, gợi sự bình yên đối với ng ời dân chài Phác hoạ đợc một bức tranh phong cảnh kỳ diệu nh thế hẳn nhà thơ phải có cặp mắt thần và trái tim nhạy cảm
*Khi thiên nhiên bớc vào trạng thái nghỉ ngơi thì con ngời bắt đầu làm việc
- Màn đêm mở ra đã khép lại không gian của một ngày Giữa lúc vũ trụ, đất trời
nh chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi thì ngợc lại, con ngời bắt đầu hoạt động “Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi – Câu hát căng buồn cùng gió khơi” Sự đối lập này làm nổi bật t thế lao động của con ngời trớc biển cả
- Nhịp thơ nhanh mạnh nh một quyết định dứt khoát Đoàn ng dân đã xuống đáy thuyền ra khơi và cất cao tiếng hát khởi hành Từ “lại” vừa biểu thị sự lặp lại tuần
tự, thờng nhật, mỗi ngày của công việc lao động vừa biểu thị ý so sánh ngợc chiều với câu trên: đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con ngời bắt đầu lao động, một công việc lao động không ít vất vả
- Hình ảnh “câu hát căng buồm” - cánh buồm căng gió ra khơi là ẩn dụ cho tiếng hát của con ngời cso sức mạnh làm căng cánh buồm Nó vừa khoẻ, vừa lạ lại vừa thật Câu hát là niềm vui, niềm say sa hứng khởi của những ngời lao động lạc quan yêu nghề, yêu biển và say mê với công việc chinh phục biển khơi làm giàu cho Tổ quốc
+ ở đây tác giả tả khí thế của đoàn thuyền đó ra khơi qua hình ảnh câu hát căng buồm cùng gió khơi Đó là một ẩn dụ hay, biến cái ảo thành cái thực -> khí thế
Trang 3phơi phới, mạnh mẽ của đoàn thuyền và niềm vui, sức mạnh ngời lao động trên biển, làm chủ cuộc đời đang chinh phục biển khơi
b Cảnh đánh cá trên biển d ới trời trăng sao Tác giả sáng tạo hình ảnh đẹp:
Thiên nhiên và con ngời
*Thiên nhiên ở đây là: Mây, gió, trăng sao chủ động hoà nhịp với cuộc sống lđ của ngời dân chài Gió làm bánh lái, trăng làm buồm, trăng gõ nhịp thuyền xua cá vào lới…
+ Thiên nhiên ở đây là biển Biển không chỉ giàu mà còn rất đẹp Biển đẹp một cách thơ mộng Khi màn đêm bắt đầu buông xuống, trời khuya dần, trăng bắt đầu lên, chúng ta có thể hình dung giữa không gian bao la sóng nớc, giữa ánh sáng rất dịu dàng, mờ ảo, mơ hồ của ánh trăng trên biển, lúc ấy biển mang màu sắc thật nên thơ Nó lấp lánh, dịu dàng, thanh thoát Biển đợc so sánh nh lòng mẹ bao la ôm ấp chở che ru vỗ ngời dân làng chài tự bao đời: Biển cho ta cá ….thủa nào
+ Đêm thở: sao lùa nớc Hạ Long là hình ảnh nhân hoá đẹp Đêm đ ợc miêu tả nh
một sinh vật đại d ơng : nó thở Tiếng thở của biển đêm chính là ánh sao lùa sóng nớc, hoà với tiếng gõ thuyền trong nhịp điệu hối thúc của đêm tàn… Nhng tởng t-ợng của nhà thơ đợc cắt nghĩa bằng bất ngờ: sao lùa nớc Hạ Long làm nên tiếng thở của đêm Đây là một hình ảnh đảo ngợc, sóng biển đu đ a lùa ánh sao trời nơi đáy n -
ớc chứ không phải bóng sao lùa sóng n ớc Đây là một hình ảnh lạ - một sáng tác nghệ thuật của nhà thơ Huy Cận khiến cho cảnh thiên nhiên sinh động Tất cả làm nên một bức tranh hoà nhịp kỳ diệu giữa thiên nhiên và con ng ời lao động
-Thiên nhiên ở đây cong là những đàn cá: rực rỡ, lấp lánh nh một đêm hội
Cá nhụ, cá chim cùng cá đé,
“
Đêm thở: sao lùa nớc Hạ Long ” Huy Cận đã ngợi ca sự giàu có của biển cả bằng cách liệt kê tên của các loài cá khác nhau: “Cá nhụ, cá chim cùng cá đé - cá song lấp lánh đuốc đen hồng” Chim,
Trang 4thu, nhụ, đé là những loài cá quý ở vùng biển nớc ta, những loài cá mang lại giá trị kinh tế lớn cho ngành thuỷ sản Việt Nam.Vẻ đẹp của biển hoà cùng với màu sắc của muôn loài cá trên biển Huy Cận sử dụng một loạt các tính từ chỉ màu sắc: lấp lánh, đen hồng, vàng choé Tất cả tạo nên một bức tranh sơn mài nên thơ và đầy chất lãng mạn Những con cá song giống nh ngọn đuốc đen hồng đang lao đi trong
luồng nớc dới ánh trăng lấp lánh quả là hình ảnh ẩn dụ độc đáo Tuy nhiên Cái
đuôi em quẫy trăng vàng choé lại là hình ảnh đẹp nhất ánh trăng in xuống mặt
n-ớc, những con cá quẫy đuôi nh quẫy ánh trăng tan ra vàng chéo
*Hình ảnh con ngời:
-Đợc miêu tả qua hình ảnh con thuyền: “Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lớt giữa mây cao với biển bằng… ,” + Hình ảnh nói quá, hoán dụ, các động từ mạnh cho thấy: con thuyền đánh cá hay chính là những con ng ời lđ vốn nhỏ bé trớc biển cả bao la giờ đây qua cái nhìn của nhà thơ trở nên lớn lao, kỳ vĩ và ngang tầm vũ trụ Một con thuyền đặc biệt có gió
là ngời cầm lái, còn trăng là cánh buồm -> gợi sự nhịp nhàng, hoà quện của đoàn thuyền với biển trời
+ Con thuyền băng băng lớt sóng ra khơi để dò bụng biển Công việc đánh cá đ -
ợc dàn đan nh một thế trận hào hùng -> Gợi sự khéo léo nh nghệ sĩ của ngời dân chài và tâm hồn phóng khoáng, dũng cảm chinh phục biển cả
=> Nh vậy, tầm vóc của con ng ời và đoàn thuyền đã đ ợc nâng lên, hoà nhập vào kích th ớc của thiên nhiên vũ trụ Không còn cái cảm giác nhỏ bé lẻ loi khi con ngời
đối diện với trời rộng, sông dài nh trong thơ Huy Cận trớc cách mạng Hình ảnh thơ thật lãng mạn, bay bổng và con ng ời có tâm hồn cũng thật vui vẻ, phơi phới Công việc lao động nặng nhọc của ngời đánh cá đã trở thành bài ca đầy niềm vui, nhịp nhàng cùng thiên nhiên
- Con ngời xuất hiện qua tiếng hát căng tràn mặt biển, gọi cá vào
Ta hát bài ca gọi cá vào,
“
Trang 5+ Tiếng hát gợi sự thân thiết, gợi niềm vui, gợi sự phấn chấn yêu lao động Đó còn là tiếng hát ngợi ca cuộc sống mới, tiếng hát ngợi ca khí thế lao động hang say, tiếng hát ngợi ca cuộc đời
- Đặc biệt là t thế khoẻ khoắn của ngời dân chài: “Sao mờ, kéo l ới kịp trời sáng…
Lới xếp buồm lên đón nắng hồng ”
+ Câu thơ nh tạo nên hình ảnh đẹp nh tạc vào biển cả mênh mông t thế khoẻ khoắn, mạnh mẽ của ngời dân chài ăn sóng nói gió, gợi lên khí thế lao động hăng say, khẩn trơng của ngời lao động trên nền trời đang sáng dần, ửng hồng Từ “bạc”,
“vàng” vừa gợi màu sắc sáng đẹp, vừa gợi sự quý giá, giàu có của biển ban tặng con ngời cần cù, dũng cảm
+ Lới xếp buồm lên đón nắng hồng tạo một sự nhịp nhàng giữa lao động của
con ng ời với sự vận hành của vũ trụ Con ngời muốn chia sẻ niềm vui với ánh bình minh
c Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở vềkhi bình minh lên:
- 4 câu cuối đã dựng lên quang cảnh kỳ vĩ về cuộc chạy đua của con ng ời (đoàn thuyền) với mặt trời
+ Hình ảnh câu hát lại mở đầu cho khổ thơ: “Câu hát căng buồm với gió khơi”
Nh vậy, câu hát đã theo suốt cuộc hành trình của ngời dân chài Câu hát mở đầu lúc
họ bắt đầu lên đờng ra khơi, và khi trở về lại những câu hát ấy Cấu trúc lặp: nh một
điệp khúc ngân nga, nhấn mạnh niềm vui lao động làm giàu đẹp quê h ơng Có lẽ câu hát lúc ra đi là câu hát lạc quan tin tởng khi trở về con thuyền sẽ đầy ắp cá tơi, còn câu hát lúc trở về là câu hát vui sớng trớc thành quả lao động sau một đêm vất vả
+ Không chỉ có hình ảnh câu hát đợc lặp lại ở khổ cuối, ta còn thấy hình ảnh mặt trời cũng xuất hiện Nếu khổ đầu là mặt trời của hoàng hôn thì đây là mặt trời
Trang 6của bình minh Bình minh báo hiệu một ngày mới, báo hiệu một sự sống sinh sôi nảy nở, là sự khởi đầu của những niềm vui, niềm hạnh phúc mà ngời dân chài có
đ-ợc sau một chuyến hành trình rất vất vả và cực nhọc
+ Đặc biệt ở khổ thơ cuối có một hình ảnh rất hay, rất hoành tráng và lãng mạn:
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
ảnh mặt trời Huy Cận đã lấy một sự vật bé nhỏ, bình dị để ngầm so sánh với hình
ảnh vĩ đại của thiên nhiên: “Mặt trời” Hình ảnh nhân hoá, nói quá -> sức dồi dào, vẫn hăng say mạnh mẽ sau một đêm lao động vất vả của ngời dân chài Nói nh vậy
là tác giả đã làm nổi bật t thế của những con ng ời lao động , bởi nói đoàn thuyền
nh-ng thực chất là nói đến nh-ngời dân chài, đoàn thuyền ở đây là một hoán dụ để chỉ nh-
ng-ời ng dân Họ trở về trong một t thế sánh ngang với vũ trụ, thậm chí trong cuộc chạy đua với thiên nhiên họ đã chiến thắng Chính những con ngời lao động ấy đã chiến thắng thiên nhiên và làm chủ thiên nhiên
+ Khi mặt trời ló rạng, một ngày mới bắt đầu cũng là lúc đoàn thuyền trở về
bến: “Mặt trời đội biển nhô màu mới Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi– ” Ta lại bắt gặp một hình ảnh mặt trời khác, không phải của thiên nhiên mà của muôn ngàn mắt cá lấp lánh trong buổi bình minh ý thơ phảng phất không khí thần thoại, anh hùng ca, bản anh hùng ca lao động Đó là niềm vui chiến thắng, niềm vui đủ
đầy khi đợc mùa cá, niềm vinh quang của ng ời lao động rất bình dị, nhỏ bé Nó làm nổi bật t thế làm chủ vũ trụ của những con ng ời lao động
- Huy Cận khắc hoạ đậm nét đẹp khoẻ khoắn của ngời dân chài (qua câu hát…)
và vẻ đẹp giàu có của biển khơi qua kết cấu đầu đuôi t ơng ứng
III.KB: Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá“ ” có âm hởng vừa khoẻ khoắn, sôi nổi, vừa phơi phới, bay bổng Lời thơ dõng dạc, âm điệu thơ nh khúc hát say mê hào hứng với chữ “hát” lặp đi lặp lại 4 lần, khiến bài thơ nh một khúc ca – khúc ca của tình yêu lao động
Trang 7Bài thơ là khúc ca sảng khoái của người lao động đánh cá, thể hiện niềm phấn khởi trước những thành quả lao động của mình Hình ảnh con người hiện lên trong bài thơ là hình ảnh conngười mới làm chủ thiên nhiên, nhiệt tình lao động sản xuất
để làm giàu cho tổ quốc, gắn với biển cả quê hương