ôn tập phần cấu tạo từ lớp 5

Do những tiếng cùng âm hoặc cùng vần lặp lại tạo thành - Để phân biệt với từ ghép ,ngoài hình thức trên ta phải xét trên phơng tiện về nghĩa.. Láy tiếng Láy âm Láy vần Láy cả âm lẫn vần

Cấu tạo từ

1 Từ đơn – Từ phức

Bài1 Dùng dấu gạch chéo tách các từ trong đoạn văn sau rồi ghi lại từ đơn , từ phức

trong câu

Bởi/ tôi/ ăn uống/ điều độ /và/ làm việc/ chừng mực/ nên/ tôi/ chóng/ lớn/ lắm/ ( )Cứ/ chốc chốc/ tôi/ lại/ trịnh trọng/và/ khoan thai/ đa/ hai/ chân/ lên/ vuốt /râu./

Từ đơn: Bởi, tôi, và, nên, tôi, chóng, lớn, lắm, Cứ, tôi, lại, và, đa, hai, chân/ lên/ vuốt /râu./

Từ phức : ăn uống/ điều độ/ làm việc/ chừng mực/ chốc chốc/ trịnh trọng/ khoan thai/

Bài 2: Gạch một gạch một gạch dới những từ đơn,gach 2 gạch dới từ phức dới câu nói của Bác Hồ :

Tôi có một ham muốn ,ham muốn tột bậc là làm sao cho nớc ta độc lập tự do, động bào ta ai cũng có cơm ăn ,áo mặc, ai cũng đợc học hành

Bài 3: Các từ đợc in đậm dới đây là từ phức đâu là từ đơn:

a, Cánh én dài hơn cánh chim sẻ

b, Mùa xuân đến , những cành én lại bay về

c, Cánh gà nớng rất ngon

d, Một chị đứng lấp ló sau cánh gà để xem

e, Tay ngời có ngón ngắn ngón dài

g, Những vùng đất hoang đang chờ tay ngời đến khai phá

Gợi ý : Những kết hợp lỏng lẻo đó là 2 từ đơn đó là kết hợp ở câu a, c,e

Những kết hợp chặt chẽ đó là từ phức : đó là các từ ở câu b, d, g

Bài 4 : Điền vào các câu trả lời để phân biệt nghĩa cáctừ in đậm trong các cặp từ trên

Nghĩa của cánh én trong câu b chỉ ( cánh chim én)

Nghĩa của cánh gà trong câu d chỉ : ( 2 bên màn sân khấu )

- Nghĩa của tay ngời trong câu h chỉ : (chỉ con ngời )

Bài 5 : Nghĩa của từ : nhà cửa, ăn uống ,sách vở có gì khác so với nghĩa của các từ đơn : nhà, cửa,

ăn, uống, sách, vở ?

Gợi ý : Nghĩa của các từ phức mang tính khái quát Ví dụ từ sách vở Không phải chỉ sách và vở mà chỉ chung cho đồ dùng học tập

Nghĩa các từ đơn mang tính cụ thể Ví dụ sách , vở chỉ riêng sách và vở

Bài 6 : Từ nào là từ phức

Trời trong xanh Sạch sành sanh Vô tuyến truyền hình Trờng tiểu học Hợp tác xã

2 Từ láy & Từ ghép

1) *Lí thuyết :

Từ nh thế nào đợc gọi là từ ghép ? ( Do những tiếng có nghĩa tạo thành )

Từ nh thế nào đợc gọi là từ láy ? ( Do những tiếng cùng âm hoặc cùng vần lặp lại tạo thành )

- Để phân biệt với từ ghép ,ngoài hình thức trên ta phải xét trên phơng tiện về nghĩa Từ láy có một tiếng có nghĩa rõ ràng các tiếng còn lại không có nghĩa hoặc có nghĩa không rõ ràng , Hoặc hai tiếng có nghĩa không rõ ràng

2) *Luyện tập

Bài 6: Tìm từ ghép và từ láy trong mỗi câu sau

a) Mùa xuân / mong ớc / đã/ đến Đầu tiên/ từ trong vờn ,mùi /hoa hồng/ hoa huệ /sực nức

b) Nớc /Việt Nam/ có/ muôn ngàn/ cây lá /khác /nhau/ Cây/ nào/ cũng/ đẹp/ ,cây /nào/

cũng /quý./Nhng /thân thuộc/ nhất/ vẫn /là/ tre nứa ,tre /Đồng Nai ,nứa/ Việt Bắc/,tre /ngút ngàn/ Điện Biên Phủ

Bài 7: Tìm mỗi kiểu từ láy 4 từ để ghi vào ô trống trong mỗi cột sau

Láy tiếng Láy âm Láy vần Láy cả âm lẫn vần

Xinh xinh

Xa xa

Xanh xanh

Cao cao

Long lanh

đẹp đẽ vui vẻ may mắn

Bối rối

Lò mò Lơ mơ

Lề mề

Ngoan ngoãn

Đo đỏ Nhè nhẹ Xâu xấu

Bài 8 : Tìm hai từ láy ,hai từ ghép có các tiếng sau To ,nhỏ,xinh, xấu, mới

Bài 9: Xếp các từ : châm chọc , chậm chạp,mê mẩn ,mong ngóng, nhỏ nhẹ, mong mỏi ,tơi tốt,

ph-ơng hớng ,vph-ơng vấn ,tơi tắn , vào hai cột Từ ghép và cột Từ láy ( Chữ in đậm là từ láy còn lại là từ ghép )

HS căn cứ vào cách phân biệt từ ghép và từ láy để thực hiện bài tập trên

*Bài 10 : Gạch bỏ từ không thuộc nhóm cấu tạo với các từ còn lại trong dãy từ sau :

a nắng nôi, nóng nảy, nứt nẻ, nồng nàn,nờm nợp

b lạnh lẽo , lạnh lùng, lành lạnh, lạnh tanh, lành lặn

c đi đứng ,mặt mũi, tóc tai, đứng đắn ,rổ rá

d lạnh toát, lạnh giá, lạnh nhạt, lạnh lẽo

e ngay thẳng, ngay ngắn, ngay thật, chân thật

f thật lòng ,thật thà, thành thật, chân thật

*Bài 11 : Tìm từ láy và từ ghép trong đoạn thơ sau Cho biết hai loại từ đó giống và khác nhau ở

điểm nào?

a, Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cáng buồm xa xa.

Buồn trông ngọn n ớc mới sa

Hoa trôi man mác biết là về đâu.

Buồn trông nội cỏ rầu rầu Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.

b, Từ ghép và từ láy

- Giống nhau

Đều là từ có nhiều tiếng ghép lại tạo thành

- Khác nhau :

Từ láy có quan hệ với nhau về âm

T ghép có quan hệ với nhau về nghĩa

*Bài 12 :

Các từ dới đây là từ ghép hay từ láy ? Vì sao ?

tơi tốt, buôn bán , mặt mũi ,nhỏ nhẹ ,đi đứng, đánh đập,xa lạ,mong ngóng,phẳng lặng,phơng h-ớng,châm chọc

*Gợi ý làm bài: Các từ trên là từ ghép vì các tiếng trong mỗi từ có nghĩa và quan hệ vệ nghĩa mặc dù

có âm lặp lại giống nh từ láy ,khi xét về nghĩa thì đó không phải là từ ghép

* Bài 13 : Thay các từ đơn hoặc tỏ hợp từ trong đoạn văn sau thành từ láy để các câu văn trở nên

sinh động hơn Chép lại câu văn sau khi đã thay từ

a,Gió thổi mạnh ,lá cây rơi nhiều, từ đàn cò bay nhanh theo mây

b, Ma rất to suốt đêm ngày ,ma làm tối mặt mũi

c, Trên nền trời có những cánh cò đang bay

Gọi ý làm bài :

2

a,Gió thổi ào ào ,lá cây rơi lả tả, từ đàn cò bay vun vút theo mây

b, Ma xối xả suốt đêm ngày ,ma làm tôi tăm mặt mũi

c, Trên nền trời có những cánh cò rập rờn bay

*Bài 14:

Cho các từ ghép sau đây và chia thành hai nhóm Từ ghép tổng hợp và Từ ghép phân loại

Máy nổ , mái in, máy cày, xe cộ ,xe ca, xe con ,cây ăn quả, cây cối, cây lơng thực, xe buýt , máy khâu, xe lam ,cây công nghiệp, xe bò , máy kéo ,máy móc

*Bài 15 :

Đọc đoạn văn sau :

Biển luôn thay đổi theo màu sắc mây trời Trời âm u mây ma, biển xám xịt ,nặng nề Trời

ầm ầm ,giông gió, biển đục ngầu ,giận dữ Nh một con ngời biết buồn vui, biển lúc tẻ nhạt,

lạnh lùng ,lúc sôi nổi, hả hê ,lúc đăm chiêu ,gắt gỏng.

a, Tìm các từ ghép trong đoạn văn trên,rồi chia thành hai nhóm

b, Tìm các từ láy trong đoạn văn trên và chia làm ba nhóm

Gọi ý :

- Từ ghép tổng hợp : thay đổi màu sắc , mây trời , mây ma, giông gió, giận dữ , buồn vui, tẻ nhạt, đăm chiêu

- Từ ghép phân loại : âm u, đục ngầu, con ngời,

- Từ láy : xám xịt , nặng nề, ầm ầm, lạnh lùng, sôi nổi, hả hê, gắt gỏng

*Câu 16: Nối các tiếng dới đây để tạo thành từ ghép , so sánh nghĩa của mỗi từ ghép vừa tạo đợc với

nghĩa của từng tiếng trong từ ghép ấy

thơng yêu

quí mến

- HS tự làm và tự chữa bài

- GV gợi ý :Các từ ghép mới đợc tạo thành có nghĩa tổng hợp , rộng hơn từng tiếng trong từ ghép ấy

Ví dụ : Thơng yêu có nghĩa vừa thơng vừa yêu

*Bài 17: Tạo 2từ ghép có nghĩa phân loại

2từ ghép có nghĩa tổng hợp

2 từ láy

Với mỗi tiếng sau: nhỏ , sáng, lạnh

Tiếng 2 từ ghép phân loại 2từ ghép tổng hợp 2 từ láy

sáng sáng choang,sáng rực sáng trong ,sáng tơi sáng sủa, sang

sáng lạnh lạnh ngắt , lạnh cóng lạnh giá ,lạnh buốt lạnh lẽo , lành

lạnh nhỏ nhỏ xíu, nhỏ tí nhỏ bé , nhỏ xinh nho nhỏ , nhỏ

nhắn Hỏi : Vì sao sáng choang lại có nghĩa phân loại ? (sáng choanh có nghĩa là nguồn phát ra nhiều ánh sáng)

Vì sao sáng trong có nghĩa tổng hợp? ( Vì sáng trong chỉ chung cho những ngời có tâm hồn cao đẹp)

*Bài 18 :

Hãy ghép các từ đơn sau đây thành những từ ghép thích hợp và cho biết từ nào có nghĩa phân loại ,

từ nào có nghĩa tổng hợp : bạn , gằn , thân, học , thiết, bó

Bái làm :

Các từ đơn đợc ghép thành những từ ghép sau :

bạn thân , bạn học, thân thiết, găn bó

Trong đó từ ghép có nghĩa phân loại : bạn thân, bạn học

từ ghép có nghĩa tổng hợp: găn bó ,thân thiết

*Bài 19 :

Phân các từ ghép dới đây thành hai loại : từ ghép có nghĩa phân loại và từ ghép có nghĩa tổng hợp.

Học tập , học đòi , học hành , học gạo, học lỏm , học hỏi , học vẹt ; anh cả , anh em,

Anh trai , anh rể ; bạn học , bạn đọc , bạn đờng ,bạn bè

Bài làm

Từ ghép có nghĩa tổng hợp Từ ghép có nghĩa phân loại

học tập , học hành , học hỏi, anh em,

Bài 20:

Chuyển các từ láy đôi dới đây thành các từ láy 3 láy 4

khít khít mờ ảo

hớt hải lủng củng

Gợi ý :

khít khìn khịt mờ mờ ảo ảo

hớt hơ hớt hải lủng cà lủng củng

Bài 21 : Chọn các từ : xanh rờn, xanh um, xanh tơi, xanh ngát, xanh xao,

Vào chỗ chấm cho thích hợp

a, Đồng cỏ (xanh rờn)

b, Bạn An ốm lâu ngày nớc da ( xanh xao)

c, Vờn nhà ngoại em cây cối (xanh tơi)

d, Nớc hồ (xanh ngát)

Bài 23 :

Cho câu văn : Thiên đờng khoác trên mình chiếc áo nhiều màu sắc rực rỡ, kỷ vật của các loài chim

bạn bè

Hãy tìm từ ghép có nghĩa tổng hợp , các từ ghép có nghĩa phân loại

Bài làm:

a, từ ghép có nghĩa tổng hợp : kỉ vật , bạn bè

b, Từ ghép có nghĩa phân loại : chiếc áo , loài chim

Bài 24:

Chọn các từ : dong dỏng , vời vợi , chót vót , cao cao , điền vào chỗ trống trong câc sau:

a, Thầy giáo em cao

b, Thông mọc trên đỉnh núi

c, trên cành cây , chú chim chích choè nhảy nhót

D, Bầu trời cao

Bài 25 :

Gạch dới từ không cùng nhóm cấu tạo với các từ còn lại trong những dãy từ sau?

Vì sao ?

a Lạnh lẽo , lạnh lùng , lạnh nhạt,lành lạnh, lạnh tanh

- Vì : lạnh nhạt là từ ghép , còn các từ còn lại là từ láy

b đi đứng , mặt mũi, tóc tai, lông bông, rổ rá.bờ bãi

- Vì : lông bông là từ láy , còn các từ còn lại là từ ghép

c Tơi tỉnh tơi tốt , tỉnh táo , tóc tai , hùng dũng

- Vì : tỉnh táo là từ là từ láy , còn các từ còn lại là từ ghép

Bài 26:

a.Tìm các từ ghép có tiếng đẹp đứng trớc hoặc sau

b.Xếp các từ ghép tìm đợc thành 2 nhóm : Từ ghép có nghĩa tổng hơp và các từ ghép có nghĩa phân loại :

gợi ý :

a Từ ghép có nghĩa tổng hợp : đẹp tơi, tốt đẹp , xinh đẹp, tơi đẹp

Từ ghép có nghĩa phân loại : đẹp trời, đẹp lòng , đẹp gái , đẹp ý, đẹp trai

4