ĐIỀU TRA VỤ DỊCH BỆNH TRUYỀN QUA THỰC PHẨM

• Hiểu được một số khái niệm cơ bản về dịch bệnh truyền qua thực phẩm BTQTP • Hiểu được mục tiêu của điều tra vụ dịch BTQTP • Trình bày được các bước cơ bản trong điều tra vụ dịch BTQTP.

BỆNH TRUYỀN QUA THỰC PHẨM

• Hiểu được một số khái niệm cơ bản về dịch

bệnh truyền qua thực phẩm (BTQTP)

• Hiểu được mục tiêu của điều tra vụ dịch BTQTP

• Trình bày được các bước cơ bản trong điều tra

vụ dịch BTQTP

• Chùm ca (cluster)

• Vụ dịch (epidemic)

• Bùng phát (outbreak)

• Vụ dịch bệnh truyền qua thực phẩm:

o Là số ca BTQTP vượt qua số ca bình thường dự kiến

o Khi có hai hay hơn hai ca bệnh xãy ra do cùng tiêu thụ

LOGO

Chế biến Phân phối

Bán lẻ Sản xuất

• Là một điều tra giúp ngăn chặn và kiểm soát sự lan truyền bệnh

• Có thể là một điều tra mang tính địa phương

hay mang tầm vóc quốc gia, quốc tế

• Bao gồm:

o Điều tra dịch tễ

o Điều tra môi trường và thực phẩm

Thế nào là điều tra dịch BTQTP?

• Kiểm soát sự lan truyền của bệnh

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

LOGO

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Phát hiện

vụ dịch

Xác định và tìm ca bệnh Hình thành giả

thuyết

Kiểm định giả thuyết

Tìm thấy MLQ giữa

TP và bệnh

Không tìm thấy MLQ giữa TP và bệnh Tiếp tục có ca bệnh

Tìm điểm nhiễm bẩn và nguồn TP

Ca bệnh ngưng

Kiểm soát dịch

Ca bệnh ngưng Không gq được

Tuyên

bố

dịch

đã qua

• Công tác chuẩn bị, lập kế hoạch điều tra

• Đội chống dịch (outbreak control team - OCT)

• Có thể thay đổi trình tự các bước

• Thực hiện đồng thời, lặp lại một số bước

• Có thể bỏ qua hoặc lồng ghép các bước

• Các nguồn thông tin:

o Dựa vào hệ thống giám sát (quốc gia, khu vực)

o Các báo cáo các ca bệnh từ các sở y tế

o Cộng đồng

o Cơ sở y tế, thầy thuốc

o Phương tiện truyền thông đại chúng

Vụ dịch có xãy ra hay không?

• Ghi nhận những thông tin gì?

Vụ dịch có xãy ra hay không?

LOGO

XÁC ĐỊNH CHẨN ĐOÁN

• Nhận định ca bệnh và thu thập thông tin

• Phân tích những dữ liệu theo thời gian, nơi

chốn và các đặc trưng liên quan

• Xác định người, nhóm dân số nguy cơ

• Hình thành giả thuyết về nguồn lây, cách lây

• So sánh giả thuyết với dữ kiện thực tế

DÂN SỐ NGUY CƠ

• Giúp các nhà điều tra:

o Tập trung ở nhóm bị ảnh hưởng

o Có những phát hiện rõ ràng hơn

o Thực hiện các can thiệp hiệu quả hơn

o Tiết kiệm nguồn lực

• Xác định dân số nguy cơ dựa vào các đặc

trưng dân số học như: tuổi, giới, nghề

nghiệp, dân tộc, tôn giáo…

Mô tả con người

Ống dẫn nước

Chết do tiêu chảy

LOGO

Mô tả theo không gian

Bản đồ địa dư mô tả phân bố tần suất mắc (/10.000 dân) tại các khu vực theo trục lộ, sông ngòi, quận huyện, xã phường tại Kabupatan Pidie, Indonesi a vào tháng 7, 8 năm 1982

đám cưới ở Dublin, Ireland, 1966

• Xây dựng nghiên cứu kiểm định giả thuyết

o Mục tiêu

o Thiết kế nghiên cứu

o Đối tượng, phương pháp nghiên cứu

• Triển khai nghiên cứu kiểm định

• Phân tích kết quả thu được

NGHIÊN CỨU BỔ SUNG

• Điều tra môi trường

o Tiến hành song song với điều tra dịch tễ và

điều tra trong phòng thí nghiệm

o Mục tiêu của điều tra môi trường:

Xác định nguồn, cách thức và phạm vi ô nhiễm thực

phẩm

Xác định môi trường giúp bệnh sinh tồn tại, phát triển và lây lan

Nguyên liệu

Quá trình, điều kiện sản xuất, chế biến

Quá trình, điều kiện bảo quản, phân phối (nhiệt

độ, thùng chứa, hạn sử dụng…)

Phỏng vấn nhân viên chế biến thực phẩm

o Lấy mẫu môi trường và thực phẩm thích hợp

Lấy mẫu thực phẩm

• Thành phần được dùng để chế biến TP

Lấy mẫu thực phẩm

• TP từ thực đơn có nghi ngờ về mặt dịch tễ

Lấy mẫu thực phẩm

• TP trong môi trường thuận lợi cho sự sinh

sản, phát triển của vi sinh vật

Lấy mẫu môi trường

• Bao gồm cả mẫu bệnh phẩm lâm sàng:

o Mẫu phân

o Mẫu chất nôn

o Máu máu… của người chế biến

o Nguồn nước

• Đảm bảo quy tắc vô trùng trong suốt quá

trình lấy mẫu và đối với dụng cụ lấy mẫu

• Mẫu là chất diệt côn trùng, kim loại nặng…

tránh dùng túi plastic

• Nhiệt độ bảo quản mẫu là 4oC

• Gởi mẫu

o Thu thập đúng mẫu

o Chọn đúng phương pháp kiểm nghiệm

o Diễn giải kết quả

o Khẳng định ca bệnh

Ca có khả năng thành ca xác định

Ca có khả năng thành ca không bệnh

BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT

• Kiểm soát nguồn nhiễm:

o Thu hồi sản phẩm

o Cải tiến quy trình chế biến, sản xuất thực phẩm

o Đóng cửa cơ sở, cấm bán, cấm sử dụng

• Kiểm soát sự lây nhiễm:

o Hướng dẫn cộng đồng các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm

o Cách ly người bệnh khỏi cộng đồng

o Lời khuyên vệ sinh cá nhân cho người bệnh

o Bảo vệ nhóm dân số nguy cơ

• Tuyên bố vụ dịch kết thúc

• Họp đội chống dịch

• Báo cáo kết quả điều tra dịch

o Báo cao sơ bộ và báo cáo kết thúc

o Báo cáo nhanh

• Chia sẽ thông tin

THỰC HÀNH

• Vẽ đường cong dịch

• Tính toán thời gian ủ bệnh

• Xác định nguyên nhân: tính tỉ suất tấn công

và tìm thức ăn nguyên nhân

• Mô tả: thời điểm khởi đầu, kết thúc, đỉnh

dịch, quy mô dịch, những ca không điển hình

• Giúp hình thành giả thuyết về giai đoạn ủ

bệnh, tác nhân gây bệnh, nguồn lây và cách thức lây truyền

Vẽ đường cong dịch

• Mỗi ô tượng trưng 1 ca bệnh

• Trục X mô tả thời gian, trục Y là số ca bệnh

Vẽ đường cong dịch

Hình dáng cho biết đặc điểm dịch

o Hình chuông một đỉnh: nguồn nhiễm chung,

một thời điểm

o Nguồn truyền nhiễm chung, gián đoạn

o Nguồn truyền nhiễm chung, liên tục

o Dạng lan tỏa: truyền từ người sang người

Vẽ đường cong dịch

Vẽ đường cong dịch

• Từ lúc ăn thực phẩm nhiễm đến khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên

• Thời gian ủ bệnh trung vị: là giá trị mà trên nó

có 50% số ca bệnh và dưới nó có 50% số ca

Tính thời gian ủ bệnh

• Tỉ suất tấn công = số bệnh/ tổng số người ăn

• Được tính cho tất cả các thức ăn trong 1 bữa

ăn, cả ở nhóm người có ăn và nhóm người

không ăn

đơn Những người đã ăn không ăn lệch tỉ

LOGO

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Sách:

and control, WHO (2008)

Department of Health and Environment division of health

tra bùng phát dịch, PGS.TS Lê Hoàng Ninh (2011)

• 0932492728

• thuyduongvv@gmail.com

CÁM ƠN SỰ THEO DÕI

CỦA CÁC BẠN!