Tiểu luận môn Kỹ năng giao tiếp trường ĐH LĐXH.Đây là sản phẩm của môn học Kỹ năng giao tiếp, môn học đã để lại rất nhiều ấn tượng sâu sắc cũng như kiến thức quan trọng đối với bản thân tôi Trên phương diện là 1 sinh viên, tôi cực kỳ hứng thú và tâm đắc với môn học này.
Trang 2MỤC LỤC
I.ĐẶT VẤN ĐỀ
Con người chúng ta sống và tồn tại không thể độc lập theo cá thể mà phải
có các mối quan hệ, tương tác với các cá nhân, các nhóm và xã hội Để tạo dựng được các mối quan hệ đó phải dựa vào việc giao tiếp của chúng ta Ngôn ngữ dùng để biểu lộ suy nghĩ, ý định hoặc trạng thái của mỗi người và còn để che giấu, đánh lạc hướng người khác Ngôn ngữ gắn liền với ý thức và được sử dụng một cách có chủ đích Trong giao tiếp, bên cạnh ngôn ngữ chúng ta còn sử dụng một loại “ngôn ngữ” khác ít hoặc không gắn liền với ý thức đó là cử chỉ, điệu bộ, nét mặt… Đó chính là ngôn ngữ cơ thể hay còn gọi là “phi ngôn ngữ”
Theo các nghiên cứu khoa học, trong giao tiếp gồm ba yếu tố : ngôn ngữ, phi ngôn ngữ và giọng điệu.Điều đặc biệt là trong khi ngôn ngữ chỉ chiếm 7%
Trang 3việc tác động đến người nghe thì giọng điệu chiếm tới 38 % và phi ngôn ngữ trở nên quan trọng nhất khi chiếm tới 55%.Có thể thấy phi ngôn ngữ là điều vô cùng quan trọng quyết định thành công của cuộc giao tiếp
Phi ngôn ngữ bao gồm nhiều yếu tố : giao tiếp qua nét mặt như ánh mắt…; giao tiếp qua sự vận động của cơ thể như vận động bàn tay, tư thế…; giao tiếp qua giọng nói ; giao tiếp qua trang phục…
Chúng ta đều biết đôi mắt là cửa sổ tâm hồn.Vậy bạn đã bao giờ nghĩ đến việc giao tiếp qua ánh mắt chưa? Giao tiếp qua ánh mắt có tầm quan trọng như thế nào đối với cuộc sống của chúng ta? Có thể nói ánh mắt trong giao tiếp là vô cùng cần thiết và quan trọng
II.NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận
a.Định nghĩa
-Trước khi tìm hiểu về ánh mắt trong giao tiếp ta cần hiểu về giao tiếp và giao tiếp phi ngôn ngữ
Giao tiếp theo nghĩa rộng là “ Qúa trình trao đổi và tiếp xúc giữa con người với môi trường của mình, trong quá trình đó sử dụng tất cả các phương thức cảm giác, đa kênh truyền.Theo nghĩa hẹp “ Giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người nhằm trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, tri giác lẫn
Trang 4nhau, tác động ảnh hưởng lẫn nhau thôn qua ngôn ngữ và phi ngôn ngữ.” Các nghiên cứu cho thấy 85% thành công trong cuộc sống của chúng ta có liên quan trực tiếp đến kỹ năng giao tiếp
Giao tiếp phi ngôn ngữ là giao tiếp bằng sự vận động của cơ thể, cử chỉ, tư thế, nét mặt, âm giọng, thông qua trang phục hoặc tạo ra khoảng không gian nhất định khi tiếp xúc Như đã biết giao tiếp phi ngôn ngữ quyết định 55% việc tác động đến người nghe, giao tiếp phi ngôn ngữ giúp ta bộc lộ nhiều suy nghĩ, giúp mọi người hiểu rõ thông điệp mà bạn truyền đến họ hơn Ngày nay, hầu hết các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng lời nói chủ yếu được dùng để chuyển tải thông tin, còn ngôn ngữ cơ thể được dùng để trao đổi thái độ giữa người với người và trong một số trường hợp, nó còn được dùng thay cho lời nói.Ngôn ngữ cơ thể là gia vị quyết định sự thành công của món ăn giao tiếp
Trong giao tiếp phi ngôn ngữ, ánh mắt là hình thức giao tiếp mạnh mẽ nhất Người ta có lẽ đã phóng đại khi cho rằng chỉ đôi mắt của Helen cũng đủ khiến cuộc chiến tranh thành Troy xảy ra hay chỉ cần một cái lừ mắt, vua săn gấu Davy Crocket cũng có thể hạ gục một con gấu.Nhưng thực tế, trong bất kỳ cuộc giao tiếp nào việc bạn sử dụng đôi mắt cũng là vũ khí tâm lý vô cùng lợi hại Ngôn ngữ của đôi mắt điều chỉnh buổi giao tiếp Nó là dấu hiệu cho thấy sự quan tâm của mình đối với người khác và làm tăng uy tín của lời nói Một khi ngôn ngữ khó cất lên thì ánh mắt sẽ thay chúng ta nói lên nhiều điều
b.Đặc điểm
Việc quan sát hay nói cách khác là giao tiếp bằng mắt đối với người khác
có ý nghĩa khá quan trọng trong cuộc sống.Đôi mắt là bộ phận có khả năng biểu hiện cảm xúc nhiều nhất trên cơ thể Nó có thể đưa ra những cảm xúc giận
dữ hay vui vẻ, chan hòa hay cáu kỉnh, Nó là biểu hiện của sự tôn trọng hay chú
Trang 5ý đồng thời cho người khác biết rằng “ Tôi đang quan tâm đến anh/chị hơn bất kì thứ gì lúc này.”
Lịch sử luôn chứng minh, chúng ta luôn bị thu hút bởi đôi mắt và nó tác động đến hành vi của chúng ta Sự tiếp xúc bằng đôi mắt có thể cho thấy được ai đang vượt trội hơn và đồng thời góp phần hình thành những manh mối khiến người ta nghi ngờ kẻ nói dối Ca dao đã có câu:
Người khôn con mắt dịu hiền, Người dại con mắt láo liên nhìn trời!
Có thể thấy được đôi mắt là bộ phận có khả năng diễn đạt cảm xúc cao Một nghiên cứu bởi Stephen Janik và Rodney Wellens tại Đại học Miami (Florida, USA) cho thấy 12.6% sự thu hút của một người được tạo ra ở miệng và đến 43.4% được tạo bởi đôi mắt Ánh mắt còn cho ta biết được tình cảm của người đối diện, hành vi, nhu cầu, mong muốn, ánh mắt là tín hiệu để điều chỉnh hành vi, thái độ của các bên Trong lúc trò chuyện, việc sử dụng đôi mắt đầy ma lực sẽ là cách thể hiện dễ dàng nhất để người nói biết bạn có hăng say lắng nghe, chú ý đến họ hay đang ngán tận cổ Khi bạn nhìn vào người nói, ánh mắt có thể toát lên vẻ trang nghiêm hay tươi rói cũng là sự thể hiện tôn trọng, thực tâm lắng nghe và hứng thú với cuộc nói chuyện
c.Ảnh hưởng
Năm 1960 lần đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ, cuộc chạy đua vào Nhà Trắng giữa phó tổng thống Nixon và Thượng nghị sĩ Kenedy được truyền hình trực tiếp Chứng kiến cuộc tranh luận công khai giữa hai ứng cử viên, 70 triệu cử tri Mỹ đã có cơ hội không chỉ nghe thấy mà còn nhìn thấy tận mắt những cử chỉ, hành động của các ứng cử viên để so sánh lựa chọn Và phần lớn cử tri đã nói rằng hình dáng tối tăm như vào lúc năm giờ sang và ánh mắt liếc nhanh như chảo chớp của ông Nixon, khiến cho ông ta trông như một kẻ độc ác, nham hiểm
Trang 6và không thể nào sánh được với thượng nghị sĩ Kenedy Chính bằng cử ánh mắt
và hình dáng đó, ống kính máy quay truyền hình đã truyền tải ý nghĩa của ngôn ngữ không thể hiện bằng lời nói và vĩnh viên thay đổi bức tranh chính trị.Từ đó
có thể thấy ánh mắt có những ảnh hưởng nhất định và bao gồm cả ảnh hưởng tiêu cực lẫn tích cực
Trong một số nền văn hóa, ánh mắt nhìn chăm chú thường bị coi là chứa
ma thuật Ở một vài nơi khác, nhìn chằm chằm vào một ai đó có thể khiến người khác cảm thấy bị đe dọa hay thiếu tôn trọng Tuy vậy, trong nền văn hóa Mỹ, những người thành đạt luôn coi ánh mắt nhìn chăm chú có thể đem lại hiệu quả bất ngờ, đặc biệt giữa hai người khác giới Chúng ta thường quan niệm rằng giao tiếp qua ánh mắt là phải nhìn trực diện từ ánh mắt đến ánh mắt Thực tế đối với nhiều người, giao tiếp bằng mắt là một cử chỉ thân mật nhưng đối với một số khác lại làm họ cảm thấy không thoải mái.Bạn chăm chú nhìn người khác khi giao tiếp sẽ tạo cho người ta cảm giác bạn lịch sự, có thành ý, đang chú tâm đến cuộc nói chuyện Tuy nhiên nhìn thẳng vào mắt người khác trong giao tiếp sẽ hiệu quả nếu cả hai bên đều cảm thấy thoải mái, nếu không có thể gây ra sự hiểu nhầm là một sự thách thức với đối phương
Ta thường nghe có câu “Ánh mắt giết người” có lẽ là phóng đại nhưng đó lại là sự thật trong giao tiếp Ánh mắt đôi khi mang những ảnh hưởng tiêu cực đến đối tượng giao tiếp Trong khi một ánh mắt chân thành sẽ mang lại thiện cảm cho người đối diện thì ánh mắt hời hợt thiếu tinh tế sẽ mang lại sự khó chịu, cảm giác ghét bỏ cho đối tượng giao tiếp Nếu bạn tránh ánh mắt của người đối diện họ có thể cho rằng bạn không trung thực, đang lo lắng hoặc không quan tâm Họ cũng có thể sẽ nghĩ rằng bạn nghĩ bản thân mình ở địa vị cao hơn hoặc khinh thường họ nên không giao tiếp bằng mắt Ánh mắt đôi khi mang lại những ảnh hưởng mà ta không thể ngờ đến Leil Lowndes đã viết trong cuốn sách 92 thủ thuật giúp bạn trở thành bậc thầy trong giao tiếp về câu chuyện khi ông
Trang 7thuyết giảng chuyên đề nghiên cứu của mình trước hàng trăm người nhưng chỉ
có một khuôn mặt phụ nữ giữa đám đông đã gây sự chú ý của ông.Bởi lẽ suốt cả buổi thuyết giảng của ông, người phụ nữ không rời mắt khỏi ông dù chỉ trong giây lát Điều đó đã gây ấn tượng mạnh mẽ cho ông cũng như làm khơi nguồn cảm hứng giúp ông nhớ lại những câu chuyện và giảng giải cặn kẽ những điểm mấu chốt mà ông đã quên từ lâu Và sau buổi thuyết giảng ông đã cố tình tìm người bạn mới này, hỏi cô ấy về bài thuyết trình nhưng điều đặc biệt đáp lại ông
đó là người phụ nữ ấy bị nặng tai nên cô ấy cố gắng dán mắt vào ông để đọc được từ trên môi ông Dẫu vậy chính ánh mắt của cô ấy đã đem lại cho ông nguồn cảm hứng và ông đã mời cô ấy đi uống cà phê và tóm tắt lại nội dung buổi thuyết giảng Sức mạnh của ánh mắt thật mãnh liệt Điều quan trọng nhất là ta sử dụng ánh mắt ấy như thế nào, đúng thời gian địa điểm và hoàn cảnh ra sao
2.2 Vận dụng
a Trong cuộc sống
Ngày nay khi vấn đề toàn cầu hóa phát triển, các mối quan hệ trở nên nhiều hơn và vấn đề giao tiếp càng trở nên quan trọng Ánh mắt trong giao tiếp cũng vì thế càng phải cần được chú trọng và
Có bốn lỗi cơ bản khi giao tiếp qua ánh mắt mà chúng ta hay gặp:
- Tránh ánh mắt của người khác: thể hiện sự nhu nhược của bạn
- Chớp mắt quá nhiều: khiến lời nói thiếu tin cậy
- Mắt nhìn dáo dác bất định: thể hiện sự hời hợt, đôi khi mang yếu tố phản trắc
- Mắt lờ đờ vô hồn: thể hiện sự khờ khạo, ngốc nghếch
Để khắc phục những lỗi đó mỗi chúng ta phải chú ý đến việc sử dụng ánh mắt và
có những cách để giao tiếp hiệu quả:
*Nhìn thẳng vào người đối diện khi giao tiếp
Trang 8Bạn nên nhìn thẳng vào đối phương vì điều đó thể hiện sự quan tâm của bạn và đồng thời khích lệ đối phương mở lòng trò chuyện với bạn Một cái nhìn mạnh mẽ còn giúp bạn tạo ấn tượng rằng bạn là một người thông minh và lối tư duy trừu tượng Bởi những người có tư duy trừu tượng tiếp nhận dữ liệu thông tin dễ dành hơn Các nhà nghiên cứu của đại học Yale đã thừa nhận rằng: “càng giao tiếp nhiều bằng mắt, càng nảy sinh nhiều tình cảm tích cực.” Tuy nhiên cũng không nên nhìn chằm chằm mà thỉnh thoảng nhìn xung quanh để đối phương không cảm thấy áp lực Nếu bạn cảm thấy quá khó khăn và căng thẳng khi nhìn vào mắt người khác, bạn có thể tập nhìn vào một bộ phận nào đó trên khuôn mặt của họ, nhưng nhớ là phải thật khéo léo để họ không nhận ra là bạn đang không nhìn vào mắt họ
*Tránh nhìn đi nơi khác hoặc nhìn xuống
Khi nói chuyện với người khác, nếu bạn có thói quen lảng tránh ánh nhìn hay nhìn xuống thì nên thay đổi ngay Vì những thói quen này chứng tỏ bạn đang
e ngại, thiếu tự tin trong giao tiếp Hơn nữa những người bi quan, kẻ phạm tội thường có những biểu hiện này Mặt khác đối phương sẽ cảm thấy bạn đang giấu
họ điều gì và bạn sẽ không đạt được hiệu quả trong giao tiếp
*Không chớp mắt liên tục
Người ta có câu “ nói dối không chớp mắt” vì thế khi nói chuyện với người khác bạn nên tránh chớp mắt liên tục Có thể do căng thẳng, do thói quen nhưng khi bạn chớp mắt liên tục người ta sẽ nghĩ bạn đang nói dối và dẫn đến việc hai bên không tin tưởng lẫn nhau làm giảm hiệu quả gia tiếp
*Tránh ánh nhìn vô hồn
Trong một số trường hợp nội dung câu chuyện không hấp dẫn, bạn đã quá chán nản và không muốn giao tiếp nữa thì hãy khéo léo rút lui khỏi cuộc giao tiếp Đừng để lộ ánh mắt vô hồn, không quan tâm ra với đối phương Nó sẽ khiến cho người đối diện cảm thấy bị xúc phạm và họ sẽ nghĩ ánh mắt đó của
Trang 9bạn thể hiện sự khờ khạo ngốc nghếch Tất nhiên là bạn không muốn người khác nghĩ về mình như vậy đúng không? Vậy hãy tránh ánh nhìn vô hồn để tăng hiệu quả giao tiếp
*Không nên nhìn khắp nơi khi đang giao tiếp
Đến một bữa tiệc, một sự kiện, bạn có lẽ không tránh được háo hức và tò
mò về khung cảnh xung quanh Nhưng hãy chú ý rằng dù háo hức đến đâu thì khi bạn trò chuyện với người khác cũng phải tập trung vào câu chuyện Nếu bạn không tập trung vào cuộc trò chuyện, nhìn xung quanh quá nhiều họ sẽ đánh giá bạn là người hời hợt và cho họ cảm giác thiếu tin cậy về con người bạn
*Không nhìn vào khuyết điểm của người khác
Dù đối tượng giao tiếp của bạn là người lớn tuổi hay trẻ nhỏ bạn cũng đừng nên nhìn vào khuyết điểm trên cơ thể họ Dù bạn không cố ý, thì ánh nhìn
đó cũng khiến gợi lên những suy nghĩ tiêu cực đối với họ Dẫn đến những hiểu lầm không đáng có rằng bạn đang tò mò hay chế giễu họ
*Khi đang nhờ vả ai đó, trong khi chờ họ đưa ra quyết định bạn không nên nhìn chằm chằm vào họ Một cách vô tình ánh mắt bạn tạo áp lực bắt họ phải đồng ý giúp đỡ bạn Ngay cả khi ăn cơm cũng không nên nhìn người khác gắp thức ăn
vì điều đó sẽ khiến họ lúng túng
*Ánh mắt không những quan trọng trong những cuộc giao tiếp thông thường mà còn là dấu hiệu quan trọng trong tình yêu Ánh mắt đôi khi nói nên được rất nhiều điều Hãy tưởng tượng đến cảm xúc mà bạn cảm thấy khi đôi mắt của người yêu diễn tả những cảm xúc buồn bã, vui sướng, đam mê, sợ hãi, hoặc khi ngấn lệ Chắc chắn bạn sẽ bị tác động vô cùng lớn Nếu một phụ nữ bị cuốn hút bởi một người đàn ông nào đó Dấu hiệu này giải mã chính xác thái độ của cô gái
mà không cần tường tận điệu bộ Đây là lý do tại sao các cuộc hẹn hò lãng mạn diễn ra ở những nơi có ánh sao mờ ảo thường rất thành công, bởi lúc ấy con
Trang 10ngươi của hai người cùng dãn ra và tạo được ấn tượng là ca hai cùng quan tâm đến nhau
Trong giao tiếp, ngoài việc chăm chút cho ngôn từ thì việc chăm chút cho đôi mắt cũng tạo nên được hiệu ứng truyền đạt tốt hơn Phụ nữ biết rõ khả năng quyến rũ của đôi mắt Họ thường dành nhiều thời gian chăm chút chúng hơn so với đàn ông Cleopatra nổi tiếng với cách trang điểm mắt – bà dùng phấn đen để viền và làm nổi bật đôi mắt Tại Ấn Độ, phụ nữ đeo trang sức quanh mắt để thu hút sự chú ý Tại Mỹ, phụ nữ dùng kem che nếp nhăn, mi giả, phấn mắt và
mascara cũng là một phần để tạo nên sự quyến rũ của đôi mắt Phụ nữ dùng đôi
mắt để tìm hiểu người khác đánh giá mình thế nào Họ cũng cố gắng làm cho đối phương phải giao tiếp bằng mắt với mình Phụ nữ sẽ hạ đôi mắt xuống nếu họ
cảm thấy mình đã bị khuất phục Ngược lại, đàn ông dùng đôi mắt để khẳng định
vị thế và sức mạnh Họ nhìn chằm chằm nhiều hơn phụ nữ Có thể thấy ánh mắt
có muôn hình vạn dạng khi giao tiếp trong cuộc sống Giống như một loại thuốc công hiệu có sức mạnh hủy diệt hoặc cứu rỗi, giao tiếp bằng mắt có khả năng làm say đắm lòng người hoặc ngược lại.Bởi vậy phải sử dụng ánh mắt thật cẩn thận
b Trong hoạt động công tác xã hội
Phi ngôn ngữ là một hình thức giao tiếp quan trọng trong cuộc sống nói chung và trong hoạt động công tác xã hội nói riêng Khi sử dụng thái độ, cử chỉ, hành vi để giao tiếp với thân chủ sẽ khiến cho họ cảm thấy tốt hơn, tin tưởng nhân viên công tác xã hội hơn Đặc biệt việc quan sát hay nói cách khác là giao tiếp bằng mắt với thân chủ có ý nghĩa vô cùng quan trọng Raplh Waldo Emerson viết, “Đôi mắt nói nhiều như cái lưỡi.” Chúng ta đều biết điều đó là đúng Một vị bác sĩ rất giỏi giao tiếp với các bệnh nhân từng nói việc đầu tiên
Trang 11ông làm khi bước vào phòng bệnh là nhìn vào đôi mắt của bệnh nhân “Nó giúp tôi thấu hiểu mức độ căng thẳng của người bệnh,” ông giải thích
Cũng tương tự như thế giao tiếp bằng mắt sẽ giúp cho nhân viên xã hội có
cơ hội chia sẻ hay khích lệ thân chủ Cụ thể giao tiếp phi ngôn ngữ mà đặc biệt là giao tiếp bằng ánh mắt ứng dụng nhiều trong hoạt động tham vấn Việc hiểu rõ giao tiếp phi ngôn ngữ sẽ giúp quá trình tham vấn trở nên dễ dàng hơn, hiệu quả hơn Nhà tham vấn sẽ biết cách thể hiện thái độ, cử chỉ và ánh mắt của mình cho hợp lý Khi tham vấn, đối tượng có thể nhìn hay cố tình không nhìn nhà tham vấn, song nhà tham vấn cần luôn duy trì ánh mắt của mình tới thân chủ khi lắng nghe họ Tuy nhiên nếu nhìn thân chủ liên tục sẽ dễ tạo cho thân chủ cảm giác sợ sệt Do vậy, khi nhìn thân chủ có thể đôi khi nhìn đi nơi khác là cách giao tiếp mắt hợp lý Trong tham vấn, nhà tham vấn phải thường xuyên nhìn vào mắt thân chủ làm cho thân chủ cảm nhận được nhà tham vấn đang chú ý lắng nghe việc trình bày của thân chủ, ánh mắt nhà tham vấn cần ngang tầm thân chủ Khi tham vấn với trẻ nhỏ, có những lúc nhà tham vấn cần thay đổi tư thế để ánh mắt ngang tầm Khi tham vấn với người phụ nữ bị bạo hành, ánh mắt gương mặt cần thể hiện sự đồng cảm, thương xót, chia sẻ
Hiểu rõ về ánh mắt trong giao tiếp hay các yếu tố khác của giao tiếp phi ngôn ngữ giúp nhân viên xã hội nâng cao kỹ năng nhận biết thông tin về đối
tượng Nhân viên xã hội nhìn vào ánh mắt, cử chỉ của thân chủ có thể nhận biết
được tâm trạng cảm xúc của đối tượng Phát hiện ra được sự không ăn khớp giữa ngôn ngữ và biểu hiện Như khi nhân viên xã hội hỏi một đứa trẻ về cảm giác khi cha mẹ ly hôn, đứa trẻ miệng thì nói :” Cháu thấy bình thường.” nhưng ánh nhìn thì lại hạ xuống và đượm buồn, nhân viên xã hội có thể thấy được sự không thành thực của đối tượng từ đó sử dụng các kỹ năng phản hồi, thăm dò, đối chất làm sáng tỏ vấn đề và kiểm tra lại thông tin