Đề cương ôn tập môn đầu tư công

Không những thế, nguồn vốn đầu tư công còn có ý nghĩa dẫn dắt, định hướng các nguồn vốn đầu tư ngoài nhà nước để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế -xã hội của quốc gia, của ngành,

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN ĐẦU TƯ CÔNG

1.Mục tiêu và nguyên tắc của Đầu tư Công, phân tích cơ chế tác động của Đầu tư Công tới mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, tăng trưởng và phát triển của các nước đang phát triển?

2.Các chủ thể tham gia đầu tư công và những hạn chế có thể có đối với hiệu quả thực hiện đầu tư công tại Việt Nam? 3.Bản chất và nguồn vốn đầu tư công, thực tế của Việt Nam và những cải tiến có thể được

đề cập để tăng hiệu quả sử dụng các nguồn vốn đầu tư công tại Việt Nam? 4.Giám sát và quản lý hoạt động đầu tư công tại Việt Nam và những cải tiến có thể có nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư

5.Căn cứ lập và nội dung của Kế hoạch đầu tư

6.Phương hướng đổi mới và hoàn thiện hoạt động đầu tư công tại Việt Nam? 7.Đánh giá hoạt động đầu tư công tại Việt Nam? Phân tích vai trò của đầu tư công trong phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam

8.Phân tích mối quan hệ giữa đầu tư công và

nợ công? Liên hệ với thực tiễn Việt Nam? 9.Phân tích nội dung của chương trình mục tiêu? Đầu tư theo các chương trình mục tiêu phải đáp ứng những yêu cầu gì?

10 Trình tự và thủ tục quyết định và thực hiện dự án đầu tư công?

11 Nội dung phân cấp quản lý đầu tư đối với nguồn vốn đầu tư công?

12 Hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hoạt động đầu tư công, liên hệ thực tiễn Việt Nam?

13 Chức năng, phương pháp và công cụ quản lý hoạt động đầu tư tại Việt Nam?

14 Trình tự lập kế hoạch đầu tư công tại

15 Trình bày quy trình và nguyên tắc phân

bổ nguồn vốn đầu tư công cho các chương trình, dự án tại Việt Nam Nhận xét?

NỘI DUNG VỀ ĐẤU THẦU SẼ ĐƯỢC TỔ

CÁCH THỨC TỔ CHỨC THI

(1) Hình thức thi: Thi tự luận, 90 phút (2) Tổng số đề thi: 6, chọn 2 (3) Số câu hỏi trong mỗi đề thi: 3 câu (4) Cơ cấu điểm của các câu trong đề thi: 3-3-

4ĐỀ CƯƠNG ĐẦU TƯ CÔNG

Câu 1: MỤC TIÊU & NGUYÊN TẮC

Kn: đầu tư công là sd vốn Nhà nc ( NSNN, vốn TD của NN cho đầu tư và vốn đầu tư của

DNNN) để đầu tư vào các chương trình, dự án không vì mục tiêu lợi nhuận or không có khả năng hoàn vốn trực tiếp

Hoạt động đầu tư công bao gồm qtr lập, phê duyệt KH, Ctr, dự án đầu tư công, đến triển khai thực hiện đầu tư và quản lý khai thác, sd các dự án đtc, đgia đtc

Vốn NN bao gồm:

 Vốn nhân sách NN chỉ đầu tư phát triển theo qđ của Luật NSNN

 Vốn huy động của NN từ Trái phiếu cp

 Trái phiếu chính quyền địa phương

 Công trái quốc gia

 Các khoản vốn khác trừ vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước

Mục tiêu

Đầu tư công nhằm mục tiêu tạo mới, nâng cấp, củng cố năng lực hoạt động của nền kinh tế thôngqua gia tăng giá trị các tài sản công Thông qua hoạt động đầu tư công, năng lực phục vụ của hệ thống hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội dưới hình thức sở hữu toàn dân sẽ được cải thiện và gia tăng Hoạt động đầu tư công góp phần thực hiện một số mục tiêu xã hội trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của quốc gia, của ngành, của vùng cà các địa phương Thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, nhiều vấn đề xã hội, văn hóa, môi trường được giải quyết Mục tiêu pháttriển và phát triển bền vững được đảm bảo Về cơ bản, trong thời gian qua các khoản chi đầu tư công đã mang lại hiệu quả trong phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là việc đầu tư các chương trìnhmục tiêu quốc gia tại các vùng kinh tế khó khăn đã mang lại hiệu quả như Chương trình 135, chwong trình mục tiêu Quốc gia về nước sạch vệ sinh môi trường…đầu tư về hạ tầng giao thông,trường lớp học, kiên cố hóa kênh mương, hỗ trợ sản xuất cho các hộ nghèo, cải thiện vệ sinh môitrường…Chương trình trồng rừng, đã góp phần phủ xanh đồi núi trọc, tạo chuyển biến cơ bản trong lao động và công ăn việc làm cho đồng bào dân tộc; tại hầu hết các địa phương đều có trường hợp lớp học kiên cố thay thế các lớp học tranh tre nứa lá trước đây, giáo viên đã có nhà công vụ phục vụ công tác giảng dạy, dạy chữ cho các em ở vùng sâu, vùng xa; phần lớn các hộ nghèo, các bệnh nhân nghèo đều được khám chữa bệnh tại các bệnh viện, trung tâm y tế tuyến huyện Hoạt động đầu tư công còn góp phần điều tiết nền kinh tế thông qua việc tác động trực tiếp đến việc tổng cầu của nền kinh tế Thực tiễn cho thấy, đầu tư công mở rộng thông qua tăng chi ngân sách, tín dụng đầu tư phát triển nhà nước và tín dụng đối với các đối tượng chính sách cùng với hiệu quả đầu tư xã hội và đầu tư công chưa cao kéo theo chi phí sản xuất, kim 4 ngạch nhập khẩu và tăng trưởng tín dụng tăng lên làm gia tăng tổng phương tiện thanh toán trong nên kinh tế, mất cân đối cung- cầu ngoại tệ Để duy trì tăng trưởng ở mức cao và bền vững, đảm bảo được các cân đối kinh tế vĩ mô vấn đề cấp thiết phải được xử lý là nâng cao hiệu quả đầu tư công

và hiệu quả đầu tư toàn xã hội thông qua việc khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, giảm tương đối đầu tư công và tăng đầu tư tư nhân; sửa đổi các cơ chế liên quan đến đầu tư nhất là đầu tư công phù hợp với cơ chế thị trường

Nguyên tắc

1.2.1.1 Thực hiên theo chương trình, dự án đầu tư công phải phù hợp với chiến lược,

quy hoạch phát triển, phù hợp kế hoạch đầu tư đã được duyệt

Hoạt động đầu tư công có mục tiêu tạo lập năng lực sản xuất và năng lực phục vụ của nền kinh tế

và xã hội dựa trên nguồn lực của nhà nước Vì vậy, hoạt động đầu tư công bắt buộc phải phù hợpvới chiến lược phát triển kinh tế xã hội, phù hợp vớ kế hoạch đầu tư đã được phê duyệt Việc thực hiện các dự án đầu tư công chính là việc cụ thể hóa, thực hiện hóa các chiến lược, các kế

hoạch đầu tư đã được phê duyệt Không những thế, nguồn vốn đầu tư công còn có ý nghĩa dẫn dắt, định hướng các nguồn vốn đầu tư ngoài nhà nước để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế -

xã hội của quốc gia, của ngành, của vùng và của từng địa phương

1.2.1.2 Đầu tư công phải được đúng mục tiêu, đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng, tiết

kiệm và có hiệu quả

Đây là một trong những nguyên tắc rất quan trọng bởi vì các dự án đầu tư công thường được triển khai để đáp ứng nhiều mục tiêu trong đó có cả các mục tiêu kinh tế, xã hội, văn hóa… Tuy nhiên, để có thể thực hiện được các mục tiêu khác thì hiệu quả kinh tế phải được đảm bảo Chính

vì vậy các yêu cầu về tiến độ, chất lượng, tiết kiệm và hiệu quả cần phải được xem xét, đánh giá một cách nghiêm túc Bên cạnh đó, trước khi quyết định triển khai thực tài trợ phù hợp với năng lực của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương trên cơ sở đã cân nhắc thỏa đáng các yếu

tố ưu tiên

1.2.1.3 Hoạt động đầu tư công phải bảo đảm tính công khai, minh bạch: Quá trình chuyển

đổi nền kinh tế diễn ra càng sâu sắc thì yêu cầu về tính công khai, minh bạch sẽ càng cao Công khai, minh bạch trong hoạt động đầu tư công sẽ góp phần tăng tính cạnh tranh, tính công bằng trong huy động và phân bố nguồn lực của nhà nước Hơn nữa, công khai và minh bạch cũng là điều kiện để có thể giám sát hoạt động đầu tư công được chặt chẽ và hiệu quả hơn Đây cũng là điều kiện để hạn chế sự thất thoát và lãng phí trong đầu tư và xây dựng từ nguồn vốn ngân sách

1.2.1.4 Hoạt động đầu tư công phải thực hiện trên cơ sở thống nhất quản lý nhà nước

với sự phân cấp quản lý phù hợp: Để có thể tạo ra các kết quả đầu tư với hệ thống năng lực

phục vụ được cải thiện đáp ứng yêu cầu phát triển chung của nền kinh tế, tránh dàn trải và lãng phí nguồn lực, đầu tư công cần phải được quản lý thống nhất Nhà nước có thể quản lý thống nhất hoạt động đầu tư công thông qua quy hoạch và kế hoạch phân bố nguồn lực Tuy nhiên, để phát huy năng lực và quyền chủ động của các ngành, các địa phương thì sự phân cấp trong đầu tưcông là sự cần thiết Tuy nhiên, phân cấp trong đầu tư công cần tính đến điều kiện cụ thể và nănglực của các ngành và các địa phương Phân cấp đầu tư công cho các địa phương chỉ nên giới hạn trong điều kiện năng lực ngân sách địa phương Các dự án tài trợ từ ngân sách trung ương cần phải được quyết định của cơ quan quản lý nhà nước về đầu yư của Trung ương và theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và quản lý, sử dụng tài sản công

1.2.1.5 Phân định rõ quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân có liên quan đến các hoạt động đầu tư công

Đây là nguyên tắc bắt buộc để hoạt động đầu tư công hiệu quả hơn Do nguồn lực đầu tư công thuộc sở hữu toàn dân nên sự phân định rõ quyên và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia có ý nghĩa quan trọng nhằm gia tăng trách nhiệm giải trình và đảm bảo sự giám sát của toàn xã hội đối với kết quả và hiệu quả đầu tư công

1 2.1.6 Đa dạng hóa các hình thức đầu tư công:

Nhà nước có thể có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân trực tiếp

đầu tư hoặc góp vốn cùng nhà nước 6 đầu tư vào các dự án công; khuyến khích các nhà đầu tư

bỏ vốn để nhận quyền kinh doanh, khai thác thu lợi các dự án đầu tư công khi có điều kiện Tuy

nhiên, nguồn lực đầu tư chủ yếu của các dự án đầu tư công vẫn phải là của nhà nước (Trung ương hoặc địa phương)

PHÂN TÍCH CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA ĐTC TỚI MỤC TIÊU ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ, TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN????

Từ việc xem xét bản chất của đầu tư phát triển, các lí thuyêt kinh tế, cả lí thuyết kinh tế kế hoạch hoá tập trung và lí thuyết kinh tế thị trường đều coi đầu tư phát triển là nhân tố quan trọng để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trưởng.

Tác động của đầu tư phát triển trên giác độ toàn bộ nền kinh tế của đất nước :

Đối với một nền kinh tế, hoạt động đầu tư có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nó không chỉ đóng vai trò trong quá trình tái sản xuất của xã hội mà còn tạo ra những cú hích cho sự phát triển của nền kinh tế ở những nước đang phát triển thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nợ nần và nghèo đói, tạo ra sự phát triển của các nền kinh tế phát triển.

Đầu tư vừa tác động đến tổng cung, vừa tác động đến tổng cầu:

- Về mặt cầu:

Đầu tư là một yếu tố chiếm tỉ trọng lớn trong tổng cầu của toàn bộ nền kinh tế Theo số liệu của Ngân hàng thế giới, đầu tư thường chiếm khoảng 24% -28% trong cơ cấu tổng cầu của tất cả các nước trên thế giới Đối với tổng cầu, tác động của đầu tư là ngắn hạn Với tổng cung chưa kịp thay đổi, sự tăng lên của đầu tư làm cho tổng cầu tăng (đường D dịch chuyển sang D’) kéo sản lượng cân bằng tăng theo từ Q 0 -Q 1 và giá cả của các đầu vào của đầu tư tăng từ P 0 -P 1 Điểm cân bằng dịch chuyển từ E 0 -E 1

-Về mặt cung:

Khi thành quả của đầu tư phát huy tác dụng, các năng lực mới đi vào hoạt động thì tổng cung, đặc biệt là tổng cung dài hạn tăng lên( đường S dịch chuyển sang S’), kéo theo sản lượng tiềm năng tăng từ Q 0 -Q 1 và do đó giá cả sản phẩm giảm từ P 0 -P 1 Sản lượng tăng, giá

cả giảm cho phép tăng tiêu dùng Tăng tiêu dùng đến lượt mình lại tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa Sản xuất phát triển là nguồn gốc cơ bản để tăng tích luỹ, phát triển kinh tế

xã hội, tăng thu nhập cho người lao động, nâng cao đời sống của mọi thành viên trong xã hội.

Đầu tư tác động đến sự ổn định của nền kinh tế theo 2 mặt:

Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tư đối với tổng cầu và đối với tổng cung của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tư, dù là tăng hay giảm đều cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế của mọi quốc gia.

Chẳng hạn, khi tăng đầu tư, cầu của các yếu tố của đầu tư tăng làm cho giá của các hàng hoá có liên quan tăng( giá chi phí vốn, giá công nghệ, lao động, vật tư) đến một mức độ nào

đó dẫn đến tình trạng lạm phát Đến lượt mình, lạm phát làm cho sản xuất đình trệ, đời sống của người lao động gặp nhiều khó khăn do tiền lương ngày càng thấp hơn, thâm hụt ngân sách, kinh tế phát triển chậm lại Mặt khác, tăng đầu tư làm cho cầu của các yếu tố có liên quan tăng, sản xuất của các nghành này phát triển, thu hút thêm lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, nâng cao đời sống của người lâo động, giảm tệ nạn xã hội Tất cả các tác động này tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế.

Khi giảm đầu tư( như Việt Nam thời kì 1982-1989) cũng dẫn đến tác động 2 mặt, nhưng theo chiều hướng ngược láio với tác động trên đây Vì vậy, trong điều hành vĩ mô nền kinh

tế, các nhà hoạch định chính sách cần thấy hết tác động hai mặt này để đưa ra các chính sách nhằm hạn chế các tác động xấu, phát huy tác động tích cực, duy trì được sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế.

Đầu tư tác động đến sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế:

Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy con dường tất yếu có thể tăng trưởng nhanh tốc độ mong muốn ( từ 9-10% ) là tăng trưởng đầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở khu vực công nghiệp và dịch vụ Đối với các nghành nông, lâm, ngư nghiệp do những hạn chế về đất đai và các khả năng sinh học, để đạt được tốc độ tăng trưởng từ 5-6% là rất khó khăn Như vậy, chính đầu tư quyết định quá trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế ở các nước nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh của toàn bộ nền kinh tế.

Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kếm phát triển thoát khỏi tình trạng đói nghèo, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế, chính trị những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển.

Đầu tư làm tăng khả năng khoa học và công nghệ của đất nước :

Công nghệ là trung tâm của công nghiệp hoá, đầu tư là điều kiện tiên quyết của sự phát triển và tăng cường khả năng công nghệ của nước ta hiện nay Theo đánh giá của các chuyên gia công nghệ, trình độ công nghệ của Việt Nam lạc hậu nhiều thế hệ so với thế giới

và khu vực Theo UNIDO, nếu chia quá trình phát triển công nghệ thế giới thành 7 giai đoạnthì Việt Nam đang là một trong 90 nước kém nhất về công nghệ Với trình độ công nghệ lạc hậu này, quá trình công nghiệp hoá của Việt Nam sẽ gặp rất nhiều khó khăn nếu không đề ra được một chiến lược đầu tư phát triển công nghệ nhanh và vững chắc.

Chúng ta đều biết rằng có 2 con đường cơ bản để có công nghệ là tự nghiên cứu phát minh

ra công nghệ và nhập công nghệ từ nước ngoài Dù là sự nghiên cứu hay nhập từ nước ngoài đều cần phải có tiền, cần phải có vốn đầu tư Mọi phương án đổi mới công nghệ không gắn với nguồn vốn đầu tư sẽ là những phương án không khả thi.

Đầu tư tác động đến sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế:

Kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế cho thấy: Muốn giữ tốc độ tăng trưởng ở mức trung bình thì tỷ lệ đầu tư phải đạt từ 15-20% so với GDP tuỳ thuộc vào ICOR của mỗi nước.

Nếu ICOR không đổi, mức tăng trưởng của GDP hoàn toàn phụ thuộc vào vốn đầu tư.

Ở các nước phát triển, ICOR thường lớn, từ 5-7 do thừa vốn, thiếu lao động, vốn được sử dụng nhiều để thay thế cho lao động, do sử dụng công nghệ hiện đại có giá cao Còn ở các nước chậm phát triển ICOR thấp từ 2-3 do thiếu vốn, thừa lao động nên có thể và cần phải

sử dụng lao động để thay thế cho vốn do sử dụng công nghệ kém hiện đại, giá rẻ.

Chỉ tiêu ICOR của mỗi nước phụ thuộc vào nhiều nhân tố, thay đổi theo trình độ phát triển kinh tế và cơ chế chính sách trong nước Số liệu thống kê trong những năm qua của các nước và lãnh thổ về ICOR như sau:

CHỈ TIÊU ICOR CỦA CÁC NƯỚC

Các nước Thời kì 1963-1973 Thời kì 1973-1981 Thời kì 1981-1988

Đầu tư tác động đến các cơ sở sản xuất kinh doanh:

Đối với mỗi doanh nghiệp thì đầu tư có vai trò quyết định dến cả sự ra đời, tồn tại và phát triển của mỗi cơ sở Khi tạo dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho sự ra đời của bất kì cơ sở nào cũng cần phải xây dựng nhà xưởng, cấu trúc hạ tầng, mua sắm và lắp đặt thiết bị máy móc trên nền bệ, tiến hành công tác xây dựng cơ bản và thực hiện các chi phí khác gắn liền với

sự hoạt động trong một chu kì của các cơ sở vật chất kĩ thuật vừa được tạo tạo ra Các hoạt động này chính là hoạt động đầu tư Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ đang tồn tại sau một thời gian hoạt động, các cơ sở vật chất kĩ thuật của các cơ sở này đã hao mòn, hư hoảng Để duy trì dc sự hoạt động bình thường cần định kì tiến hành sửa chữa lớn hoặc thay mới để thích ứng với điều kiện hoạt động mới của sự phát triển khoa học kĩ thuật và nhu cầu tiêu dùng của nền sản xuất xã hội, phải mua sắm các trang thiết bị mới thay thế cho các trang thiết bị cũ đã lỗi thời, cũng có nghĩa là phải đầu tư.

Đối với các cơ sở vô vị lợi ( hoạt động không thể thu lợi nhuận cho bản thân mình) :

Để duy trì sự hoạt động, ngoài tiến hành sửa chữa lớn định kì các cơ sở vật chất- kĩ thuật còn phải thực hiện các chi phí thường xuyên Tất cả những hoạt động và chi phí này đều là những hoạt động đầu tư.

Như vậy, hoạt động đầu tư có vai trò quan trọng và tác động đến mọi đối tượng kinh tế của

xã hội Hoạt động đầu tư phát triển là động lực chủ yếu thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, duy trì và phát triển cơ sở vật chất của nền kinh tế.

Trong các động lực cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2001 – 2010, đầu tư đóng một vai trò rất quan trọng thể hiện trên các điểm sau: Đầu tư công góp phần quan trọng trong việc duy trì và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; Đầu tư công góp phần phát triển các cơ sở hạ tầng; Đầu tư công hỗ trợ tích cực cho công tác bảo đảm an sinh xã hội; Đầu tư góp phần vào việc ổn định kinh tế vĩ mô Cụ thể: Một là, thông qua đầu tư công, hệ thống cơ sở hạ tầng trong nước

tiếp tục được đầu tư và phát triển, tạo ra các tác động lan tỏa, góp phần cải thiện môi trường đầu tư thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Cụ thể, vốn đầu tư phát triển từ NSNN đã được tập trung

ưu tiên cho các dự án kết cấu hạ tầng, giao thông quan trọng, có ý nghĩa chiến lược

của đất nước.

Hai là, trong tổng đầu tư toàn xã hội, nguồn vốn đầu tư công đã góp phần giải

quyết kịp thời các nhu cầu đầu tư cho công tác xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo an sinh

xã hội NSNN đã được cơ cấu lại để tăng chi cho giáo dục – đào tạo, khoa học – công

nghệ, y tế, văn hóa, thông tin,… góp phần nâng cao nguồn lực con người, tạo nền tảng

cho phát triển bền vững Đã chủ động bố trí NSNN để thực hiện các chương trình mục

tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, qua đó cung cấp thêm nguồn vốn cho phát triển

kinh tế - xã hội ở những vùng khó khăn.

Ba là, đầu tư công phát huy vai trò của mình trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ

mô Đặc biệt trong bối cảnh tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu giai đoạn 2008 –

2010, chính sách tài khóa được nới lỏng thông qua các chính sách kích cầu đầu tư.

Nhờ đó, đầu tư công đã góp phần quan trọng trong việc hạn chế tác động tiêu cực của

khủng hoảng kinh tế thế giới, hồi phục và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhất là trong

bối cảnh đầu tư của khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài suy giảm.

CÂU 2: CÁC CHỦ THỂ THAM GIA ĐẦU TƯ CÔNG VÀ NHỮNG HẠN CHẾ CÓ THỂ CÓ ĐỐI VỚI HIỆU QUẢ THỰC HIỆN ĐẦU TƯ CÔNG TẠI VN.

Chủ thể:

1.3.1 Chủ đầu tư Chủ đầu tư các dự án đầu tư công về mặt nguyên tắc chính là nhà nước Tuy

nhiên để đảm bảo cho hoạt động đầu tư được thực hiện theo đúng quy trình, thủ tục trên cơ sở xác định đúng trách nhiệm của người trực tiếp quản lý và sử dụng vốn Nhà nước sẽ chỉ định chủđầu tư các dự án đầu tư công Chủ đầu tư các dự án đầu tư công sẽ do người có thẩm quyền quyết định đầu tư quyết định trước khi lập dự án đầu tư Để được lựa chọn làm chủ đầu tư các dự

án đầu tư công, nhà đầu tư phải có đủ các điều kiện sau đây: có tư cách pháp nhân; có đủ điều kiện để được giao quản lý sử dụng vốn nhà nước theo quy định của Chính phủ Đối với các dự ánđầu tư công, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp không được trực tiếp làm chủ đầu tư dự án đầu tư công mà phải giao cho đơn vị trực tiếp quản lý,

sử dụng khai thác dự án sau này làm chủ đầu tư dự án, trừ các dự án xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của cơ quan mình, và các trường hợp đặc thù khác di Thủ tướng Chính phủ quyết định Đối

với cấp xã ở nơi không có điều kiện tổ chức các đơn vị trực tiếp quản lý sử dụng, khai thác dự ánthì Ủy ban nhân dân có thể làm chủ đầu tư do người có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét, quyết định Người có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét, quyết định việc thành lập tổ chức hoặc đơn vị mới có đủ điều kiện theo quy định để giao làm chủ đầu tư trong trường hợp không

có đơn vị đủ điều kiện làm chủ đầu tư Trường hợp có nhiều tổ chức, doanh nghiệp có đủ điều kiện và khả năng làm chủ đầu tư thì người có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét quyết định lựa chọn chủ đầu tư và chịu trách nhiệm về quyết định của mình trường hợp trong thời gian chuẩn bị đầu tư chưa xác định được tổ chức làm chủ đầu tư thì người có thẩm quyền quyết định đầu tư giao cho một đơn vị chuẩn bị dự án, lựa chọn hoặc xây dựng phương pháp thành lập đơn

vị làm chủ đầu tư để trình người có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét quyết định Quyền của chủ đầu tư trong quá trình thực hiện các hoạt động đầu tư công bao gồm: tổ chức lập và trìnhduyệt dự án đầu tư công theo quy định; được sử dụng các nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện

dự án khi có nguồn vốn cân đối và được cấp có thẩm quyền cho phép; yêu cầu các cơ quan nhà nước liên quan có thẩm quyền có ý kiến về dự án đầu tư công và cung cấp cho các tổ chức tư vấncác thông tin có liên quan đến việc lập dự án và quản lý khai thác dự án sau khi đưa vào sử dụng;

tổ chức thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật – tổng dự toán, dự toán các hạng mục công trình; tuyển chọn tư vấn lập dự án đầu tư công, quản lý dự án đầu tư công, tổ chức đấu thầu theo quy định; đàm phán; ký kết; giám sát việc thực hiện, tổ chức nghiệm thu các hợp đồng và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện đầu tư, tổ chức theo dõi, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện dự án đầu tư công; kiến nghị với cơ quan nhà nước về cơ chế, chính sách và giải pháp

để đảm bảo tiến độ thực hiện, chất lượng dự án đầu tư công và giới hạn chi phí đầu tư được duyệt; thay thế ban quản lý dự án, người đứng đầu ban quản lý dự án trong trường hợp ban quản

lý dự án, người đứng đầu ban quản lý dự án không hoàn thành trách nhiệm được giao; hủy bỏ hợp đồng tư vấn quản lý dự án đầu tư công trong trường hợp tổ chức tư vấn quản lý dự án vi phạm nghiêm trọng các quy định trong hợp đồng đã ký với chủ đầu tư Trong hoạt động của các

dự án đầu tư công, chủ đầu tư có các nghĩa vụ sau: chịu trách nhiệm về cơ sở pháp lý và độ tin cậy của các thông tin, tài liệu đã cung cấp cho tư vấn lập dự án đầu tư công và nội dung dự án trình duyệt; tổ chức thực hiện các dự án đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng và quản lý sử dụng các nguồn vốn đầu tư tiết kiệm, có hiệu quả, đôn đốc, kiểm tra và báo cáo tình hình thực hiện dự

án đầu tư công, thanh, quyết toán và tất toán tài khoản với cơ quan thanh toán theo quy định; chịu trách nhiệm toàn diện trong quá trình quản lý dự án đầu tư công và hậu quả do việc triển khai không đúng quyết định đầu tư, gây thất thoát, lãng phí; thu hồi và hoàn trả vốn đầu tư đối với các dự án đầu tư công có yêu cầu thu hồi vốn theo quy định của pháp luật Thủ trưởng cơ quan, tổ chức làm chủ đầu tư chịu trách nhiệm về các hoạt động trong quá trình thực hiện dự án đầu tư công; chịu trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm liên đới đối với các sai phạm của các đơn

vị, cá nhân liên quan đến quản lý dự án đầu tư công

1.3.2 Đơn vị nhận ủy thác đầu tư công Để có thể hiểu vị thế của đơn vị nhận ủy thác đầu tư

công cần phải hiểu ủy thác đầu tư là gì Ủy thác đầu tư được hiểu là việc người có thẩm quyền quyết định đầu tư giao cho tổ chức hoặc cá nhân có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thay chủ đầu tư thực hiện toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư công Đơn vị nhận ủy thác đầu tư

do người có thẩm quyền quyết định đầu tư quyết định, thay chủ đầu tư quản lý thực hiện đầu tư

dự án Đơn vị nhận ủy thác đầu tư phải có các điều kiện để tự quản lý thực hiện dự án Đơn vị nhận ủy thác thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chủ đầu tư trong giai đoạn thực hiện đầu tư; thực hiện việc quản lý dự án đầu tư công theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệmvới chủ đầu tư theo hợp đồng đã được ký kết Đối với trường hợp dự án của đầu tư công được thực hiện theo phương thức ủy thác đầu tư

1.3.3 Ban quản lý dự án đầu tư công Ban quản lý dự án đầu tư công là đơn vị do chủ đầu tư

thành lập để làm nhiệm vụ quản lý thực hiện dự án trong quá trình đầu tư Chủ đầu tư có thể quyết định thành lập Ban quản lý dự án trực thuộc và giúp chủ đầu tư quản lý, điều hành quá trình thực hiện dự án Chủ đầu tư lựa chọn những người có năng lực chuyên môn, có chứng chỉ

về quản lý dự án đáp ứng yêu cầu quản lý dự án để thành lập Ban quản lý dự án đầu tư công Tuynhiên, chủ đầu tư cũng có thể thuê tổ chức tư vấn làm nhiệm vụ quản lý dự án công Trong trường hợp đó, chủ đầu tư cần phải tuyển chọn tư vấn theo quy định của pháp luật về đấu thầu vàthông qua hợp đồng kinh tế Chủ đầu tư có thể thuê tư vấn quản lý toàn bộ hoặc quản lý từng phần của dự án Ban quản lý dự án, tổ chức tư vấn thực hiện quản lý dự án đầu tư công phải có

đủ các điều kiện sau: có bộ máy và đội ngũ cán bộ chuyên môn có năng lực phù hợp với yêu cầu quản lý dự án; các cá nhân trong Ban quản lý dự án đầu tư công phải có chứng chỉ nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; Ban quản lý dự án đầu tư công, sau khi có quyết định thành lập, phải đăng ký hoạt động như một đơn vị sự nghiệp trực thuộc chủ đầu tư tại nơi chủ đầu tư đăng

ký hoạt động; tổ chức tư vấn được thuê quản lý dự án phải có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật

Đối với các cơ quan chủ đầu tư của các ngành, các huyện có nhiều dự án đầu tư công chuyên ngành thì có thể thành lập Ban quản lý dự án chuyên nghiệp để quản lý đồng thời một số dự án theo từng chuyên ngành Chi phí hoạt động của Ban quan lý dự án hoặc tổ chức tư vấn, mức chi phí thực hiện theo quy định của Chính phủ Trong quá trình thực hiện các dự án đầu tư công, banquản lý dự án có thầm quyền như sau: thay mặt chủ đầu tư giải quyết các vấn đề phát sinh hàng ngày trong quá trình thực hiện dự án đầu tư công trong phạm vi nhiệm vụ và trách nhiệm được chủ đầu tư quy định; có trách nhiệm báo cáo theo yêu cầu của chủ đầu tư; điều hành; theo dõi; giám sát quá trình thực hiện dự án đầu tư công đảm bảo yêu cầu tiến độ, chi phí, chất lượng và môi trường trong phạm vi nhiệm vụ được giao; kiến nghị chủ đầu tư giải quyết các vấn đề vượt thẩm quyền

Trong quá trình thực hiện các dự án đầu tư công, ban quản lý dự án cũng có các nghĩa vụ sau: thực hiện các thủ tục đầu tư, xây dựng theo quy định của pháp luật và theo yêu cầu của chủ đầu

tư, đảm bảo triển khai thực hiện dự án đầu tư công theo tiến độ, chất lượng và chi phí đầu tư được phê duyệt; chuẩn bị và báo cáo chủ đầu tư về việc nghiệm thu, thanh toán, quyết toán; chịu trách nhiệm về những sai xót và các hành vi vi phạm pháp luật để xảy ra thất thoát lãng phí trongquá trình quản lý thực hiện dự án đầu tư công Trưởng ban quản lý dự án đầu tư công chịu trách nhiệm đối với toàn bộ các hoạt động của ban quản lý dự án; chịu trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm liên đới đối với các sai phạm của các đơn vị, cá nhân liên quan đến quản lý dự án đầu tư

công Ban quản lý dự án phải giải thể sau khi hoàn thành quyết toán vốn đầu tư dự án đầu tư công.

1.3.4 Nhà thầu Nhà thầu là tổ chức, cá nhân có đủ năng lực thực hiện hoạt động đầu tư khi

tham gia quan hệ hợp đồng trong hoạt động đầu tư công Ở mức độ khái quát, trong hoạt động đầu tư công, có thể chia nhà thầu thành nhà thầu chính và nhà thầu phụ Nhà thầu chính là nhà thầu ký hợp đồng nhận thầu trực tiếp với chủ đầu tư công để thực hiện phần việc chính của một loại công việc của dự án đầu tư công Nhà thầu phụ là nhà thầu ký hợp đồng với nhà thầu chính hoặc tổng thầu xây dựng để thực hiện một phần công việc của nhà thầu chính hoặc tổng thầu xâydựng Nhà thầu thực hiện các dự án đầu tư công được lựa chọn theo quy định của pháp luật về đấu thầu Nhà thầu có trách nhiệm và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật về đấu thầu và hợp đồng ký kết với chủ đầu tư

1.3.5 Tổ chức tư vấn đầu tư Tổ chức tư vấn quản lý dự án là các tổ chức, cá nhân được chủ đầu

tư thuê để làm nhiệm vụ quản lý thực hiện dự án trong quá trình thực hiện dự án đầu tư Tổ chức

tư vấn đầu tư thực hiện các dịch vụ tư vấn toàn bộ hoặc một phần các hoạt động đầu tư, gồm: lập, thẩm định, giám sát, đánh giá quản lý dự án đầu tư và các dịch vụ tư vấn khác có liên quan đến hoạt động đầu tư công Việc lựa chọn tổ chức tư vấn đầu tư do chủ đầu tư quyết định và được thực hiện theo quy định của pháp luật và đấu thầu Các dự án đầu tư công có yêu cầu thuê

tư vấn nước ngoài phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định Tư vấn trong nước được phép liên danh, liên kết hoặc thuê tổ chức, chuyên gia tư vấn nước ngoài trong hoạt động tư vấn đầu

tư Các dự án đầu tư công sử dụng vốn ODA được sử dụng tư vấn nước ngoài theo các hiệp định

đã ký kết với nhà tài trợ Tổ chức tư vấn đầu tư hoạt động phải có đủ điều kiện sau: có tư cách pháp nhân; có đủ điều kiện năng lực chuyên môn hoạt động phù hợp với lĩnh vực tư vấn đã đăng

ký hoạt động; có bảo hiểm nghề nghiệp theo quy định của pháp luật Trong hoạt động đầu tư công, tổ chức tư vấn đầu tư có các quyền sau: yêu cầu chủ đầu tư cung cấp thông tin, tài liệu, vănbản pháp lý có liên quan đến nhiệm vụ được giao; được hưởng quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm tư vấn của mình; từ chối thực hiện các nhiệm vụ không đúng quy định của pháp luật

Tổ chức tư vấn đầu tư cũng có các nghĩa vụ sau: thực hiện nhiệm vụ quy định trong hợp đồng đã

ký với chủ đầu tư; chịu trách nhiệm về cơ sở pháp lý và tính chuẩn xác của các thông tin, tài liệu,

số liệu, kết quả điều tra, khảo sát theo hợp đồng; bảo đảm tính khả thi của các giải pháp kinh tế -

kỹ thuật do tư vấn đề xuất trong hồ sơ dự án đầu tư công; chịu trách nhiệm trước pháp luật và bồithường về kinh tế nếu có sai sót trong sản phẩm tư vấn dẫn đến thiệt hại cho dự án

Những hạn chế thiếu sót có thể có:

1.2.2 Những hạn chế thiếu sót a) Chính sách khung pháp lý đầu tư công Trong những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau nhằm cải thiện môi trường đầu tư ở Việt Nam nói chung và đầu tư công nói riêng Một số Luật liên quan như: Luật NSNN (2002), Luật Đầu tư (2005), Luật Doanh nghiệp (2003), Luật Xây dựng (2005), Luật Đấu thầu (2005), Luật Đất đai (2003), Luật Phòng chống tham nhũng (2005), Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (2005), Luật Quản lý nợ công (2009), Luật Quản lý, sử dụng tài sản nhà

nước (2008),… Bên cạnh đó, riêng đối với các hoạt động đầu tư công được điều chỉnh bằng các Nghị quyết của Quốc hội, Nghị định, Quyết định của Chính phủ và TTCP1 Ngoài ra, còn có cả

hệ thống Thông tư, Chỉ thị hướng dẫn các nội dung cụ thể của các Bộ quản lý chuyên ngành như KH&ĐT, Tài chính, Xây dựng,… Nhìn chung, các văn bản quy phạm pháp luật nói trên đã và đang là cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý đầu tư nói chung và hoạt động đầu tư công nói riêng, đồng thời việc thi hành những luật này đã mang lại một số kết quả nhất định Tuy nhiên, qua quá trình triển khai thực hiện cho thấy, một trong những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả đầu

tư công thời gian vừa qua là do hệ thống pháp luật về đầu tư công còn chưa hoàn chỉnh và chưa đáp ứng với yêu cầu thực tế Những vướng mắc trong khung pháp lý về đầu tư hiện nay, cụ thể là: - Nhiều văn bản Luật điều chỉnh hoạt động đầu tư công chưa thật cụ thể, rõ ràng, đồng bộ và đầy đủ2 - Chưa có một văn bản Luật thống nhất điều chỉnh toàn bộ quá trình đầu tư công (một văn bản Luật riêng) làm cơ sở pháp lý cho việc triển khai thực hiện và quản lý đầu tư sử dụng nguồn vốn nhà nước (sử dụng nguồn vốn nhà nước không nhằm mục đích kinh doanh và sử dụng cho cả mục đích kinh doanh) Hiện nay, có quá nhiều các quy định liên quan đến hoạt động đầu

tư công nằm ở các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, vì vậy sẽ có những khoảng trống hoặc chồng lên nhau, và đồng thời gây khó khăn cho công tác tra cứu và thi hành - Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành chưa xác định rõ yêu cầu quản lý nhà nước về hoạt động đầu tư công, đối tượng và nội dung quản lý trong các khâu quy hoạch, kế hoạch, chuẩn bị đầu tư, triển khai thực hiện dự án, quản lý sử dụng vốn, quản lý khai thác dự án,… Bên cạnh đó, việc phân định trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào quá trình quản lý đầu tư công chưa được rõ ràng, vì vậy khi có sai phạm rất khó xác định được chủ thể có liên quan đến sai phạm trong quá trình quản lý - Thiếu các chế tài cụ thể để đảm bảo việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật trong đầu

tư công, để khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, kém hiệu quả b) Hạn chế trong cơ chế thực hiện đầu tư công Cơ chế thực hiện đầu tư công ở Việt Nam hiện nay đang tồn tại nhiều hạn chế

Cụ thể: - Cơ chế phân bổ nguồn vốn của Việt Nam tuy đã theo xu hướng phân quyền như hầu hết các quốc gia trên thế giới theo đuổi hiện nay nhưng lại không tạo ra được sự cân bằng giữa vốn đầu tư công giải ngân với sự đóng góp vốn ở cấp địa phương Cơ chế hiện tại cho phép các tỉnh được phê duyệt các dự án đầu tư sau đó trình lên chính quyền trung ương để xin ngân sách Điều này vô hình chung khuyến khích các địa phương “vẽ” ra nhiều dự án để có thể xin được càng nhiều ngân sách càng tốt Hệ quả là đầu tư công liên tục tăng cao - Quy hoạch trung ương không được tốt cũng là nguyên nhân khiến cho các chính quyền địa phương dễ dàng xây dựng các dự án đòi hỏi vốn từ trung ương Các quy hoạch khu công nghiệp, cảng hàng không, cảng biển,… đều theo hướng khuyến khích các địa phương phải có nhiều khu công nghiệp, có cảng hàng không, cảng biển cho riêng mình.

- Việc thực thi các dự án của Việt Nam phần lớn là vẫn theo hình thức Nhà nước sở hữu 100% vốn Với các dự án có thời gian ngắn, đơn giản thì hình thức sở hữu này đem lại hiệu quả Nhưng với các dự án có thời gian dài hơn và phức tạp thì các nhà thầu dễ dàng qua mặt cơ quan quản lý cũng như các cơ quan giám sát nhằm đẩy giá thành dự án lên cao Tình trạng các dự án đầu tư công của Việt Nam thường bị đội vốn lên rất nhiều lần là một minh chứng cho vấn đề này - Vốn ngân sách mà trung ương cấp cho địa phương thiếu cơ chế giám sát Quốc hội giám

sát các dự án cấp quốc gia Với các dự án cấp địa phương thì khâu giám sát thuộc về Hội đồng nhân dân các cấp Do các cơ quan phê duyệt, thực thi và giám sát đều trực thuộc địa phương trong khi vốn cấp lại thuộc trung ương nên rất khó tránh khỏi việc các cấp này cấu kết với nhau

để “làm đẹp” kết quả dự án thay vì đảm bảo có được dự án có hiệu quả nhằm có thể xin được nhiều ngân sách hơn cho các dự án trong tương lai Việc thiếu cơ chế giám sát độc lập bên ngoài khiến cho dự án đầu tư công ở các địa phương trở nên kém hiệu quả - Cơ chế giám sát hiện nay thiếu những bộ phận chuyên trách Trên nguyên tắc, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện nhiệm vụ này Tuy nhiên, hầu hết các đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân lại không phải là đại biểu chuyên trách và bản thân các địa biểu cũng không có các cơ quan trợ giúp hữu hiệu Vì lẽ đó, khả năng giám sát có phần không được trọn vẹn Ngoài ra các hoạt động giám sát cộng đồng còn yếu do các dự án đầu tư công vẫn còn thiếu công khai Chưa có quy định rõ ràng về quyền và trách nhiệm của cộng đồng trong việc tiếp cận thông tin để có thể giám sát đối với các hoạt động đầu tư công một cách hiệu quả nhất Hoạt động giám sát thiếu hiệu quả được xem là một nguyên nhân quan trọng khiến cho các dự án trở nên kém hiệu quả c) Hạn chế trong phân cấp đầu tư Việc phân cấp đầu tư công được thực hiện mạnh mẽ ở Việt Nam

kể từ năm 2000 Về nguyên tắc, phân cấp quản lý đầu tư công được thực hiện đồng bộ với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội và tổ chức bộ máy hành chính các cấp từ trung ương tới địa phương.

- Cấp trung ương: Quốc hội giữ vai trò quyết định phương án bổ sung ngân sách trung ương cho từng Bộ, ngành và mức bổ sung ngân sách trung ương cho từng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trên cơ sở văn bản trình của Chính phủ Quốc hội quyết định các chương trình, dự

án quốc gia, các công trình xây dựng cơ bản quan trọng đầu tư từ NSNN và điều chỉnh dự toán NSNN khi cần thiết - Cấp địa phương: Việc phân quyền trong việc quyết định dự án đầu tư và phân bổ kế hoạch đầu tư phát triển đã được thực hiện mạnh mẽ kể từ năm 1997 Trước đó, tất cả các dự án ở địa phương đều phải do các cơ quan Trung ương thẩm định và phê duyệt Trong giai đoạn 1997 – 2003, các địa phương được thẩm định và phê duyệt các dự án nhóm B và nhóm C; đối với các dự án nhóm A thì cần phải có sự cho phép của Thủ tướng Chính phủ Từ năm

2006 tới nay, tất cả các dự án nhóm A, B, C đều thuộc thẩn quyền thẩm định và phê duyệt của địa phương Chính phủ chỉ phê duyệt cá dự án trọng điểm quốc gia do Quốc hộ quyết định chủ trương Trên cơ sở phân cấp của Trung ương, các tỉnh và thành phố sẽ phân cấp quyết định đầu

tư cho cấp huyện và xã trong một số lĩnh vực Ủy ban nhân dân là cơ quan chịu trách nhiệm lập

dự toán và phân bổ ngân sách địa phương cho đầu tư công Đặc thù của phân cấp đầu tư của Việt Nam là phân cấp đồng bộ và phân cấp theo địa giới hành chính, nghĩa là phân cấp cùng các chức năng, nhiệm vụ nhất định đối với từng cấp quản lý nhà nước theo địa giới hành chính

mà chưa chú ý tới đặc thù về quy mô, trình độ phát triển, các yếu tố tự nhiên của từng địa phương, cũng như đặc thù về phạm vi, hiệu quả của một số dịch vụ công Cùng với hệ thống quản lý đầu tư còn nhiều bất cập, đầu tư theo phong trào đã diễn ra rầm rộ, dẫn đến vấn đề

“tỉnh hóa các cảng biển”, “tỉnh hóa khu công nghiệp”, “tỉnh hóa các khu kinh tế”, “tỉnh hóa các trường đại học” Hệ quả tất yếu của những vấn đề trên là áp lực đầu tư địa phương lớn, là đầu tư dàn trải, manh mún và lãng phí Phân cấp đồng loạt và đại trà: Nếu địa phương như là đơn vị phân cấp thì các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương ở Việt Nam được chia ra thanh

3 nhóm: Nhóm một gồm Hà Nội và Hồ Chí Minh được hưởng chính sách phân cấp đặc biệt

Nhóm hai gồm ba thành phố trực thuộc trung ương còn lại, bao gồm Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ với hướng chính sách phân cấp không rộng rãi như Nhóm một, nhưng thông thoáng hơn so với Nhóm ba, bao gồm 58 tỉnh thành còn lại, được hướng chung một chính sách phân cấp, bất chấp sự khác nhau hiển nhiên về quy mô, không gian tài khóa, nguồn lực, năng lực,… của những địa phương này Việc có một tấm áp phân cấp chung cho hầu hết tất cả các địa phương là điều có thể hiểu được từ góc độ chính quyền trung ương, song điều này hạn chế hiệu quả của chính sách phân cấp: “Một hệ thống phân cấp hiệu quả sẽ điều chỉnh mức độ tự quyết của chính quyền mỗi tỉnh sao cho phù hợp với năng lực của chính quyền tỉnh đó Tất nhiên, khi không gian phân cấp của mỗi địa phương nào đó trở nên rộng rãi hơn thì cũng cần phải quy định trách nhiệm giải trình chặt chẽ hơn và công tác điều hành của chính quyền địa phương đó phải minh bạch hơn Phân cấp không đồng bộ: Phân cấp ở Việt Nam không đồng bộ, cụ thể là các nội dung khác nhau của phân cấp không song hành với nhau, và do vậy, không những không tạo ra tác dụng cộng hưởng mà còn hạn chế hiệu quả của phân cấp Chẳng hạn như phân cấp về thẩm quyền quyết định đầu tư cho địa phương khá rộng, song phân cấp nguồn thu lại không được điều chỉnh một cách tương ứng Kết quả là trong khi không gian tự quyết được mở rộng thì nguồn lực tài chính của địa phương vẫn như cũ d) Hiệu quả đầu tư thấp Bên cạnh những thành tích đã đạt được, hiệu quả đầu tư sử dụng nguồn vốn nhà nước chưa cao Do tình trạng đầu tư dàn trải, sai đối tượng hay cùng lúc triển khai quá nhiều các dự án vượt quá khả năng cân đối của nền kinh tế nên rất nhiều công trình đầu tư dở dang, thời gian hoàn thành và đưa vào sử dụng bị kéo dài dẫn đến tình trạng đầu tư công kém hiệu quả Xét về tổng thể, hiệu quả đầu tư của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong những năm vừa qua vẫn chưa xứng so với tiềm năng Xét

về từng dự án, còn không ít dự án đầu tư có hiệu quả thấp hoặc không có hiệu quả, không đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế và xã hội, cá biệt có những dự án, nội dung đầu tư trùng lắp, chồng chéo, hoặc gây cản trở, hoặc làm mất hiệu quả của các dự án đã được đầu tư trước

Cụ thể, trong các giai đoạn kế hoạch KT-XH 5 năm, giai đoạn từ 1996-2000, vốn đầu tư công cần cho một đơn vị tăng trưởng cao gấp 1,4 con số trung bình của toàn nền kinh tế, sau đó tiếp tục tăng cao hơn trong 2 giai đoạn kế hoạch 5 năm tiếp theo (tương ứng là 1,4 và 1,5 cho giai đoạn 2000-2005 và 2006- 2010 giai đoạn từ 2011 đến nay, tuy có giảm hơn nhưng vốn đầu tư công cho tăng trưởng vẫn cao hơn 1,3 lần so với mức vốn đầu tư trung bình toàn nền kinh tế Đồng thời, hệ số tương quan giữa tăng trưởng đầu tư và tăng trưởng giá trị tăng thêm của đầu

tư sử dụng nguồn vốn nhà nước trong thời kỳ 2001 - 2010 là 1,6 lần, trong đó giai đoạn 2006 -

2010 là 1,9 lần, cao hơn so với giai đoạn 2001 - 2005 (1,5 lần), cho thấy mức tăng đầu tư để đạt được 1% tăng trưởng giá trị tăng thêm của khu vực này giai đoạn sau cao hơn giai đoạn trước, nếu không xét đến các yếu tố khác e) Cơ cấu đầu tư chưa hợp lý Hiện nay nguồn vốn đầu tư

công quá chú trọng vào lĩnh vực kinh tế Tỷ trọng đầu tư cho kinh tế chiếm gần 80% và có xu hướng tăng lên trong các giai đoạn, trong khi đầu tư vào lĩnh vực xã hội – con người chiếm tỷ lệ khiêm tốn và đang có xu hướng giảm đi Sự bất cập này thể hiện sự lấn át của kinh tế Nhà nước với kinh tế tư nhân ở nhiều lĩnh vực tư nhân có thể tham gia mà chưa thể hiện được vai trò xã hội và dịch vụ công cộng đúng với mục tiêu hàng đầu của đầu tư công là đầu tư ở những lĩnh vực mà tư nhân không làm được hoặc không muốn làm nhưng lại giải quyết vấn đề công bằng và

an sinh xã hội

Bảng 6: Tỷ lệ đầu tư cho các lĩnh vực kinh tế, xã hội (%)

Năm _Kinh tế _Xã hội _Quản lý

1.3 Nguyên nhân của các yếu kém Sự yếu kém của nền kinh tế nói chung và đầu tư công nói riêng là do các nguyên nhân sau:

Một là, việc ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác quản lý đầu tư công, nhằm tạo cơ sở pháp lý trong điều hành và quản lý Tuy nhiên, các văn bản hướng dẫn còn chồng chéo, chưa có sự thống nhất, chưa phù hợp với tình hình thực tế, dẫn đến việc áp dụng rất khác nhau, gây khó khăn cho việc hoàn chỉnh các thủ tục để triển khai thực hiện

Hai là, quyết định đầu tư công vượt quá khả năng của nền kinh tế dẫn đến đầu tư dàn trải, kéo dài Việc phân bổ vốn đầu tư cho các dự án vẫn chưa hợp lý: Việc phân bổ vốn cho công trình chưa tính đến công tác bồi thường, tái định cư đến khi khai triển đầu tư xây dựng bị vướng thì mới bắt đầu tính đến; đa số các dự án đều vượt thời gian cân đối vốn theo quy định Từ đó làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công, tiến độ giải ngân vốn đầu tư, đều kéo dài thời gian đầu tư của dự

án gây lãng phí và kém hiệu quả

Ba là, quy hoạch, đặc biệt là quy hoạch đầu tư không phát huy được tính vùng Công tác quy hoạch triển khai chưa kịp thời, chưa theo kịp với quá trình thay đổi của các yếu tố khách quan Một số quy hoạch ngành, sản phẩm quan trọng còn chưa được tiến hành xây dựng hoặc đang trong quá trình nghiên cứu; chất lượng một số dự án 20 quy hoạch chưa cao chưa có tầm nhìn xa,một số công trình đề ra trong quy hoạch còn mang tính giải quyết tình thế

Bốn là, phân cấp đầu tư không phù hợp năng lực Hiện tồn tại một số bất cập trong phân cấp quản lý đầu tư công Việc phân cấp, phân quyền đầu tư cho các địa phương, cơ sở kinh tế mà thiếu sự kiểm soát lại gây ra tình trạng đầu tư dàn trải trầm trọng hơn, đôi khi đầu tư không vì mục đích kinh tế Địa phương đua nhau xây dựng công nghiệp tràn lan (xây dựng nhà máy đường, luyện cán thép, xi măng, cảng biển, ), phá vỡ quy hoạch và cơ cấu của nền kinh tế Năm là, cơ chế phối hợp giữa các địa phương còn yếu Quan hệ giữa các địa phương với nhau hiện nay mang tính cạnh tranh nhiều hơn là phối hợp Mặc dù có tổn tại một số cơ chế điều phối vùng, chẳng hạn như thông qua các Ban chỉ đạo vùng, song ban chỉ đạo này hoạt động trên cơ sởkiệm nhiệm và bán thời gian Hơn nữa nguồn lực về con người, tài chính, và tổ chức của các Banchỉ đạo đều rất hạn chế Tất cả những điều này dẫn đến một hệ quả là việc phối hợp giữa các địa phương với nhau hiện nay rất lỏng lẻo Do cơ chế và lợi ích cục bộ địa phương, tỉnh nào cũng muốn trở thành một thực thể kinh tế "hoàn chỉnh" nông - công nghiệp - dịch vụ, kèm theo là trường đại học, bến cảng, sân bay, khu kinh tế mặc dầu không hội đủ điều kiện Công nghiệp hóa đất nước không có nghĩa là tỉnh nào, huyện nào cũng công nghiệp hóa mà cần có sự phân công lao động hợp lý phù hợp với lợi thế của từng vùng Trong khi đó, sự liên kết và quy hoạch vùng còn xa mới đáp ứng yêu cầu làm cho nguồn lực bị phân tán, trùng chéo, hiệu quả thấp, nền kinh tế nước nhà đã yếu càng yếu thêm Sở dĩ có tình trạng này một phần do sự lẫn lộn khái niệm, một phần khác do tâm lý địa phương chủ nghĩa, căn bệnh nhiệm kỳ và nhất là cách đánh giá thành tích, phân bổ ngân sách và vốn đầu tư từ trung ương đã thúc đẩy cuộc chạy đua về dự

án, công trình, tốc độ tăng trưởng "GDP tỉnh-thành”

Sáu là, theo dõi, giám sát đầu tư không sát, kém hiệu lực, hiệu quả Các cơ chế giám sát hiện nayvừa tổn tại xung đột về lợi ích Chủ đầu tư vừa thẩm định, giám sát và đánh giá hiệu quả Bên cạnh đó cũng tồn tại một cơ chế giám sát nữa ngày càng chứng tỏ vai trò quan trọng đó là thông qua các cơ quan đại biểu dân cử Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, hiệu quả và hiệu lực của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp còn rất hạn chế Bên cạnh đó, chưa hình thành được hệ thống thông tin chung về đầu tư công giữa các Bộ, ngành, địa phương để thống nhất trong việc theo dõi, giám sát đầu tư công Điều này dẫn đến sự không minh bạch, không thuận tiện trong việc quá trình thực hiện đầu tư

Bảy là, vận hành, duy tu bảo dưỡng đối với các công trình đầu tư cơ sở hạ tầng từ nguồn vốn NSNN không tương hợp với đầu tư Chính sách đầu tư chỉ quan tâm đến các dự án đầu tư mới, không quan tâm đến công tác bảo dưỡng, vận hành để khai thác có hiệu quả các dự án đầu tư công Các công trình được đầu tư luôn cần một lượng chi phí thường xuyên để vận hành và bảo dưỡng Thế nhưng thời gian qua, Việt Nam chưa chú trọng đúng mực cho chi vận hành và bảo dưỡng Ngân sách chi thường xuyên và ngân sách chi đầu tư phát triển được soạn lập một cách riêng rẽ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công Hậu quả là trong một số ngành, phần lớn các công trình qui mô lớn không mang lại hiệu quả do thiếu duy tu, bảo dưỡng

CÂU 3: BẢN CHẤT VÀ NGUỒN VỐN ĐTC, THỰC TẾ CỦA VN VÀ NHỮNG CẢI TIẾN

CÓ THỂ CÓ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐTC TẠI VN?

Bản chất đầu tư công

Vốn đầu tư là tiền đề cơ bản trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước ta thì tỷ lệ động viên vào NSNN chỉ ở mức dưới 25% GDP, còn lại hơn 75% GDP được phân phối qua các thành phần kinh tế và các kênh đầu tư khác nhau Đó chính là những nguồn lực tài chính rất lớn và dồi dào, còn tiềm ẩn để thực hiện tái cơ cấu nguồn vốn cho đầu tư công bên cạnh nguồn vốn đầu tư từ NSNN Phát biểu bế mạc Hội nghịTrung ương 3 (khóa XI), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh yêu cầu “trong 5 năm tới, cần tập trung vào 3 lĩnh vực quan trọng nhất: Tái cấu trúc đầu tư với trọng tâm là đầu tư công; cơ cấu lại thị trường tài chính với trọng tâm là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại

và các tổ chức tài chính; tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước mà trọng tâm là các tập đoàn kinh tế

và tổng công ty nhà nước”1 Tiếp đó, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 (khóa XI) đã khẳng định “Nguồn lực đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng ngày càng lớn và đa dạng Ngoài nguồn lực của Nhà nước, đã và đang mở rộng sự tham gia của toàn xã hội”

Nguồn vốn đầu tư công là toàn bộ nguồn gốc của vốn đầu tư phục vụ cho các hoạt động đầu tư

từ công sách nhà nước và các doanh nghiệp nhà nước để đầu tư vào các chương trình, dự án không vì mục tiêu lợi nhuận và (hoặc) không có khả năng hoàn vốn trực tiếp

Bản chất của nguồn vốn đầu tư: Xét về bản chất, nguồn hình thành vốn đầu tư chính là phần

tiết kiệm hay tích luỹ mà nền kinh tế có thể huy động được để đưa vào quá trình tái sản xuất xã hội Điều này được cả kinh tế học cổ điển, kinh tế chính trị học Mác - Lênin và kinh tế học hiện đại chứng minh Trong tác phẩm “Của cải của dân tộc” (1776), Adam Smith, một đại diện điển hình của trường phái kinh tế học cổ điển đã cho rằng: “Tiết kiệm là nguyên nhân trực tiếp gia tăng vốn Lao động tạo ra sản phẩm để tích luỹ cho quá trình tiết kiệm Nhưng dù có tạo ra bao nhiêu chăng nữa, nhưng không có tiết kiệm thì vốn không bao giờ tăng lên” Sang thế kỷ XIX, khi nghiên cứu về cân đối kinh tế, về các mối quan hệ giữa các khu vực của nền sản xuất xã hội,

về các vấn đề trực tiếp liên quan đến tích luỹ, C Mác đã chứng minh rằng: Trong một nền kinh

tế hai khu vực, khu vực I sản xuất tư liệu sản xuất và khu vực II sản xuất tư liệu tiêu dùng Cơ cấu tổng giá trị của từng khu vực đều bao gồm (c + v + m) trong đó

 c là phần tiêu hao vật chất,

 (v + m) là phần giá trị mới tạo ra

Khi đó, điều kiện để đảm bảo tái sản xuất mở rộng không ngừng thì nền sản xuất xã hội phải đảm bảo (v + m) của khu vực I lớn hơn tiêu hao vật chất (c) của khu vực II Tức là: (v + m) I > CII Hay nói cách khác: (c + v + m) I > CII + CI Điều này có nghĩa rằng, tư liệu sản xuất được tạo ra ở khu vực I không chỉ bồi hoàn tiêu hao vật chất của toàn bộ nền kinh tế (của cả hai khu vực) mà còn phải dư thừa để đầu tư làm tăng quy mô tư liệu sản xuất trong quá trình sản xuất tiếp theo

Đối với khu vực II, yêu cầu phải đảm bảo: (c+v+m) II < (v+m) I + (v+m) II Có nghĩa là toàn bộ giá trị mới của cả hai khu vực phải lớn hơn giá trị sản phẩm sản xuất ra của khu vực II Chỉ khi điều kiện này được thoả mãn, nền kinh tế mới có thể dành một phần để tái sản xuất mở rộng Từ

đó quy mô vốn đầu tư cũng sẽ gia tăng Như vậy để đảm bảo gia tăng nguồn lực cho sản xuất, gia tăng quy mô đầu tư, một mặt phải tăng cường sản xuất tư liệu sản xuất ở khu vực I, đồng thờiphải sử dụng tiết kiệm tư liệu sản xuất ở cả hai khu vực Mặt khác phải tăng cường sản xuất tư liệu tiêu dùng ở khu vực II, thực hành tiết kiệm tư liệu tiêu dùng ở cả hai khu vực Với phân tích như trên, chúng ta thấy rằng theo quan điểm của C.Mác, con đường cơ bản và quan trọng về lâu dài để tái sản xuất mở rộng là phát triển sản xuất và thực hành tiết kiệm cả ở trong sản xuất và tiêu dùng Hay nói cách khác, nguồn lực cho đầu tư tái sản xuất mở rộng chỉ có thể được đáp ứng

do sự gia tăng sản xuất và tích luỹ của nền kinh tế Quan điểm về bản chất của nguồn vốn đầu tư lại tiếp tục được các nhà kinh tế học hiện đại chứng minh Trong tác phẩm nổi tiếng “Lý thuyết tổng quan về việc làm, lãi suất và tiền tệ” của mình, Jonh Maynard Keynes đã chứng minh được rằng: Đầu tư chính bằng phần thu nhập mà không được chuyển vào tiêu dùng Đồng thời ông cũng chỉ ra rằng, tiết kiệm chính là phần dôi ra của thu nhập so với tiêu dùng Tức là: Thu nhập =Tiêu dùng + Đầu tư Tiết kiệm = Thu nhập – Tiêu dung

Như vậy: Đầu tư = Tiết kiệm Theo Keynes, sự cân bằng giữa tiết kiệm và đầu tư xuất phát từ tính song phương của các giao dịch giữa một bên là nhà sản xuất và bên kia là người tiêu dùng Thu nhập chính là mức chênh lệch giữa doanh thu từ bán hàng hoá hoặc cung ứng dịch vụ và tổng chi phí Nhưng toàn bộ sản phẩm sản xuất ra phải được bán cho người tiêu dùng hoặc cho các nhà sản xuất khác Mặt khác đầu tư hiện hành chính bằng phần tăng thêm năng lực sản xuất mới trong kỳ Vì vậy, xét về tổng thể phần dôi ra của thu nhập so với tiêu dùng mà người ta gọi

là tiết kiệm không thể khác vơí phần gia tăng năng lực sản xuất mà người ta gọi là đầu tư Tuy nhiên, điều kiện cân bằng trên chỉ đạt được trong nền kinh tế đóng Trong đó, phần tiết kiệm của nền kinh tế bao gồm tiết kiệm của khu vực tư nhân và tiết kiệm của chính phủ Điểm cần lưu ý làtiết kiệm và đầu tư xem xét trên góc độ toàn bộ nền kinh tế không nhất thiết được tiến hành bởi cùng một cá nhân hay doanh nghiệp nào Có thể có cá nhân, doanh nghiệp tại một thời điểm nào

đó có tích luỹ nhưng không trực tiếp tham gia đầu tư Trong khi đó, có một số cá nhân, doanh nghiệp lại thực hiện đầu tư khi chưa hoặc tích luỹ chưa đầy đủ Khi đó thị trường vốn sẽ tham gia giải quyết vấn đề bằng việc điều tiết nguồn vốn từ nguồn dư thừa hoặc tạm thời dư thừa sang cho người có nhu cầu sử dụng Ví dụ, nhà đầu tư có thể phát hành cổ phiếu, trái phiếu (trên cơ sởmột số điều kiện nhất định, theo quy trình nhất định) để huy động vốn thực hiện một dự án nào

đó từ các doanh nghiệp và các hộ gia đình - người có vốn dư thừa Trong nền kinh tế mở, đẳng thức đầu tư bằng tiết kiệm của nền kinh tế không phải bao giờ cũng được thiết lập Phần tích luỹ của nền kinh tế có thể lớn hơn nhu cầu đầu tư tại nước sở tại, khi đó vốn có thể được chuyển sang cho nước khác để thực hiện đầu tư Ngược lại, vốn tích luỹ của nền kinh tế có thể nhỏ hơn nhu cầu đầu tư, khi đó nền kinh tế phải huy động tiết kiệm từ nước ngoài Trong trường hợp này,mức chênh lệch giữa tiết kiệm và đầu tư được thể hiện trên tài khoản vãng lai CA = S – I Trong đó: CA là tài khoản vãng lai (current account)

Như vậy, trong nền kinh tế mở nếu như nhu cầu đầu tư lớn hơn tích luỹ nội bộ nền kinh tế và tài khoản vãng lai bị thâm hụt thì có thể huy động vốn đầu tư từ nước ngoài Khi đó đầu tư nước ngoài hoặc vay nợ có thể trở thành một trong những nguồn vốn đầu tư quan trọng của nền kinh

tế Nếu tích luỹ của nền kinh tế lớn hơn nhu cầu đầu tư trong nước trong điều kiện thặng dư tài khoản vãng lai thì quốc gia đó có thể đầu tư vốn ra nước ngoài hoặc cho nước ngoài vay vốn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của nền kinh tế

2 nguồn vốn đầu tư công

Nguồn vốn đầu phát triển từ ngân sách nhà nước Nhận thức được tầm quan trọng của đầu tư

phát triển, bên cạnh chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư trong nước và ngoài nước để phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nướcta luôn có sự ưu tiên hàng đầu nguồn vốn NSNN dành cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh

Căn cứ vào mục đích của các khoản chi thì nội dung chi đầu tư phát triển của NSNN bao gồm chi đầu tư xây dựng cơ bản và các khoản chi không có tính chất đầu tư xây dựng cơ bản Trong chi đầu tư phát triển thì chi đầu tư xây dựng cơ bản các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hộichiếm tỷ trọng lớn, có vai trò quan trọng và tác động trực tiếp mạnh mẽ tới tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững

Chi đầu tư xây dựng cơ bản là khoản chi lớn của NSNN, là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm cho sựphát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Trước hết, chi đầu tư phát triển từ NSNN nhằm để tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất phục vụ và vật tư hàng hoá dự trữ cần thiết của nền kinh tế

Đồng thời, chi đầu tư phát triển từ NSNN còn có ý nghĩa là vốn mồi để thu hút các nguồn vốn trong nước và ngoài nước vào đầu tư phát triển theo định hướng của Nhà nước trong từng thời

kỳ Quy mô và tỷ trọng chi NSNN cho đầu tư phát triển trong từng thời kỳ phụ thuộc vào chủ trương, đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước và khả năng nguồn vốn NSNN Nhìn chung các quốc gia luôn có sự ưu tiên NSNN cho chi đầu tư phát triển, nhất là các quốc gia đang phát triển, cơ sở hạ tầng còn thấp kém Song cơ cấu chi đầu tư phát triển của NSNN lại không cótính ổn định giữa các thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội Tỷ trọng ưu tiên chi đầu tư phát triển củaNSNN từng lĩnh vực kinh tế - xã hội thường có sự

thay đổi lớn giữa các thời kỳ

Nguồn vốn ngân sách nhà nước chính là nguồn chi của ngân sách Nhà nước cho đầu tư Đó

là một nguồn vốn đầu tư quan trọng trong chiến lựơc phát triển kinh tế - xã hội của mỗi

quốc gia Nguồn vốn này thường được sử dụng cho các dự án kết cấu kinh tế - xã hội, quốcphòng, an ninh, hỗ trợ cho các dự án của doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực cần sự tham giacủa Nhà nước, chi cho các công tác lập và thực hiện các quy hoạch tổng thể phát triển kinh

tế - xã hội vùng, lãnh thổ, quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn

Nguồn vốn trái phiếu Chính phủ

Trái phiếu Chính phủ là loại trái phiếu do Bộ Tài chính phát hành nhằm huy động vốn chongân sách nhà nước hoặc huy động vốn cho chương trình, dự án đầu tư cụ thể thuộc phạm viđầu tư của nhà nước Trái phiếu Chính phủ (TPCP) được phát hành cho mục đích đầu tư phát

triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước Trong các giai đoạn 2003 - 2010 và 2011 – 2015, Quốc hội đã ban hành một số nghị quyết về việc sử dụng nguồn vốn TPCP đầu tư các công trình giao thông, thuỷ lợi, di dân táiđịnh cư các dự án thủy điện lớn, y tế, giáo dục cấp bách Đây là nguồn vốn bổ sung, hỗ trợ đầu tưphát triển cơ sở hạ tầng hàng năm của nhà nước bên cạnh các nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhànước, có tính chất tập trung cao nhằm hỗ trợ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội theo mục tiêu, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở từng giai đoạn, từng thời kỳ.

Các quy định về trái phiếu chính phủ được quy định tại Nghị định số 01/2011/NĐ-CP ngày

05 tháng 01 năm 2011 của Chính phủ về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được

Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương; - Thông tư số 17/2012/TT-BTC ngày

08 tháng 2 năm 2012 của Bộ Tài chính về hướng dẫn

phát hành trái phiếu Chính phủ tại thị trường trong nước; - Thông tư số 81/2012/TT-BTC ngày

22 tháng 5 năm 2012 của Bộ Tài chính hướng dẫn về

phát hành trái phiếu chính quyền địa phương tại thị trường trong nước; Việc phát hành trái phiếu luôn đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, công bằng Việc phát hành trái phiếu đã tuân thủcác quy định của pháp luật liên quan, được quản lý, sử dụng

đúng mục đích, có hiệu quả và bố trí nguồn vốn trả nợ đầy đủ, đúng hạn Toàn bộ số tiền thuđược từ phát hành trái phiếu Chính phủ đều được tập trung vào ngân sách trung ương để sử dụngtheo đúng mục đích phát hành theo quy định của pháp luật

Nguồn vốn hỗ trợ từnước ngoài.

Có thể xem xét nguồn vốn đầu tư nuớc ngoài trên phạm vi rộng hơn đó là dòng lưu chuyểnvốn quốc tế (international capital flows) Về thực chất, các dòng lưu chuyển vốn quốc tế làbiểu thị quá trình chuyển giao nguồn lực tài chính giữa các quốc gia trên thế giới Trong cácdòng lưu chuyển vốn quốc tế, dòng từ các nước phát triển đổ vào các nước đang phát triển

thường được các nước thế giới thứ ba đặc biệt quan tâm Dòng vốn này diễn ra với nhiều

hình thức Mỗi hình thức có đặc điểm, mục tiêu và điều kiện thực hiện riêng, không hoàn

toàn giống nhau

Theo tính chất lưu chuyển vốn, có thể phân loại các nguồn vốn nước ngòai chính như sau:

Tài trợ phát triển vốn chính thức (ODF - official development finance) Nguồn này bao

gồm: Viện trợ phát triển chính thức (ODA -offical development assistance) và các hình

thức viện trợ khác Trong đó, ODA chiếm tỷ trọng chủ yếu trong nguồn ODF;

Nguồn tín dụng từ các ngân hàng thương mại;

Đầu tư trực tiếp nước ngoài;

Nguồn huy động qua thị trường vốn quốc tế

Nguồn vốn ODA

Đây là nguồn vốn phát triển do các tổ chức quốc tế và các chính phủ nước ngoài cung cấp

với mục tiêu trợ giúp các nước đang phát triển So với các hình thức tài trợ khác, ODA

mang tính ưu đãi cao hơn bất cứ nguồn vốn ODF nào khác Ngoài các điều kiện ưu đãi về

lãi suất, thời hạn cho vay tương đối lớn, bao giờ trong ODA cũng có yếu tố không hoàn lại (còn gọi là thành tố hỗ trợ) đạt ít nhất 25%

Mặc dù có tính ưu đãi cao, song sự ưu đãi cho loại vốn này thường di kèm các điều kiện và

ràng buộc tương đối khắt khe (tính hiệu quả của dự án, thủ tục chuyển giao vốn và thị

trường…) Vì vậy, để nhận được loại tài trợ hấp dẫn này với thiệt thòi ít nhất, cần phải xemxét dự án trong điều kiện tài chính tổng thể Nếu không việc tiếp nhận viện trợ có thể trở

thành gánh nặng nợ nần lâu dài cho nền kinh tế Điều này có hàm ý rằng, ngoài những yếu

tố thuộc về nội dung dự án tài trợ, còn cần có nghệ thuật thoả thuận để vừa có thể nhận vốn,vừa bảo tồn được những mục tiêu có tính nguyên tắc Phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội lànguồn hỗ trợ chính thức từ bên ngoài gồm các khoản viện trợ và cho vay với các điều kiện ưu đãi, được phân bổ theo công trình, dự án Chính phủ lên danh sách các lĩnh vực kêu gọi vốn viện trợ phát triển, hàng năm chính phủ họp với nhà tài trợ để kêu gọi tài trợ, các nhà tài trợ sẽ xác định lĩnh vực cần viện trợ, xây dựng dự án và tài trợ theo dự án

Ở nước ta, ODA là một trong những nguồn vốn quan trọng của Nhà nước, sử dụng cho những mục tiêu ưu tiên trong phát triển kinh tế - xã hội Một trong những trọng tâm sử dụng vốn ODA

là để đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội Căn cứ vào nhu cầu vốn

đầu tư và định hướng phát triển theo ngành, lĩnh vực và vùng lãnh thổ đề ra trong các chiếnlược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ Việt Nam đưa ra định hướng chiến

lược, chính sách và những lĩnh vực ưu tiên sử dụng vốn ODA cho từng thời kỳ Năm lĩnh vực ưutiên thu hút và sử dụng ODA bao gồm: phát triển nông nghiệp và nông thôn (bao gồm nông nghiệp, thuỷ lợi, lâm nghiệp, thuỷ sản kết hợp xóa đói, giảm nghèo); xây dựng hạ tầng kinh tế theo hướng hiện đại; xây dựng kết cấu hạ tầng xã hội (y tế, giáo dục và đào tạo, dân số và phát triển và một số lĩnh vực khác); bảo vệ môi truờng và các nguồn tài nguyên

thiên nhiên và; tăng cường năng lực thể chế và phát triển nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu và triển khai

Nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển

Điều kiện ưu đãi dành cho loại vốn này không dễ dàng như đối với nguồn vốn ODA Tuy

nhiên, bù lại nó có ưu điểm rõ ràng là không có gắn với các ràng buộc về chính trị, xã hội

Mặc dù vậy, thủ tục vay đối với nguồn vốn này thường là tương đối khắt khe, thời gian trả

nợ nghiêm ngặt, mức lãi suất cao là những trở ngại không nhỏ đối với các nước nghèo

Do được đánh giá là mức lãi suất tương đối cao cũng như sự thận trọng trong kinh doanh

ngân hàng (tính rủi ro ở nước đi vay, của thị trường thế giới và xu hướng lãi suất quốc tế),

nguồn vốn tín dụng của các ngân hàng thương mại thường được sử dụng chủ yếu để đáp ứngnhu cầu xuất khẩu và thường là ngắn hạn Một bộ phận của nguồn vốn này có thể được dùng

để đầu tư phát triển Tỷ trọng của nó có thể gia tăng nếu triển vọng tăng trưởng của nền kinh

tế là lâu dài, đặc biệt là tăng trưởng xuất khẩu của nước đi vay là sáng sủa

Nguồn vốn tính dụng đầu tư phát triển trong nước là các khoản vay của chính quyền địa

phương từ Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam với lãi suất ưu đãi hơn so với lãi suấtbình quân của thị trường, tuỳ từng trường hợp và dự án cụ thể

Nguồn vốn từ khoản thu để lại cho đầu tư

Nguồn vốn từ khoản thu để lại cho đầu tư là nguồn được thiết lập từ các khoản thu trên địabàn của từng địa phương được để lại theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước hoặc theocác quy định của Chính phủ Các khoản thu được để lại ngân sách địa phương là (theo điều

32 Luật Ngân sách 2002):

a) Thuế nhà, đất;

b) Thuế tài nguyên, không kể thuế tài nguyên thu từ dầu, khí;

c) Thuế môn bài;

d) Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;

e) Thu hồi vốn của ngân sách địa phương tại các tổ chức kinh tế, thu từ quỹ dự trữ tài chínhcủa địa phương, thu nhập từ vốn góp của địa phương;

f) Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nướcngoài trực tiếp cho địa phương;

g) Các khoản phí, lệ phí, thu từ các hoạt động sự nghiệp và các khoản thu khác nộp vàongân sách địa phương theo quy định của pháp luật;

và một số nguồn thu khác theo quy định của pháp luật

Tuỳ theo từng địa phương ở Việt Nam mà khoản thu này nhiều hay ít và sẽ được giữ lại đểcân đối cho các nhiệm vụ chi ngân sách địa phương, trong đó có hoạt động chi cho đầu tưcông Các nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương theo quy định của Luật ngân sách 2002 là:(1) Chi đầu tư phát triển:

a) Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội do địa phương quản lý;b) Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhànước theo quy định của pháp luật;

c) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật;

(2) Chi thường xuyên:

a) Các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông tin vănhọc nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trường, các hoạt động sựnghiệp khác do địa phương quản lý;

b) Quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội (phần giao cho địa phương);

c) Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam và các tổ chứcchính trị - xã hội ở địa phương;

d) Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp ở địa phương theo quy định của pháp luật;

đ) Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do địa phương quản lý;

e) Chương trình quốc gia do Chính phủ giao cho địa phương quản lý;

g) Trợ giá theo chính sách của Nhà nước;

h) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật;

(3) Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền huy động cho đầu tư trường hợp tỉnh, thành phố trựcthuộc trung ương có nhu cầu đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngânsách cấp tỉnh bảo đảm, thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm đã được Hội đồng nhândân cấp tỉnh quyết định, nhưng vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp tỉnh năm dựtoán, thì được phép huy động vốn trong nước và phải cân đối ngân sách cấp tỉnh hàng năm

để chủ động trả hết nợ khi đến hạn Mức dư nợ từ nguồn vốn huy động không vượt quá 30%vốn đầu tư xây dựng cơ bản trong nước hàng năm của ngân sách cấp tỉnh;

(4) Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của cấp tỉnh

(5) Chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới

Nguồn vốn từ trái phiếu chính quyền địa phương Trái phiếu chính quyền địa phương là một

loại chứng khoán nợ, xác nhận nghĩa vụ trả nợ của Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố đối với người sở hữu trái phiếu theo mệnh giá và lãi suất danh nghĩa Chủ thể phát hành là Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố và đối tượng tham gia mua trái phiếu là các tổ chức và cá nhân Việt Nam, tổ chức và cá nhân nước ngoài Trái phiếu chính quyền địa phương được phát hành cho mục đích đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước Trong các giai đoạn 2003 - 2010 và 2011 - 2015 Quốc hội đã ban hành một số nghị quyết về việc sử dụng nguồn vốn trái phiếu địa phương đầu tư các công trình giao thông, thuỷ lợi, di dân tái định cư các dự án thủy điện lớn, y tế, giáo dục cấp bách Đây là nguồn vốn bổ sung, hỗ trợ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng hàng năm của chính quyền địa phương bên cạnh các nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, có tính chất tập trung cao nhằm hỗ trợ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội theo mục tiêu, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở từng giai đoạn, từng thời kỳ Đối tượng tham gia Việc phát hành trái phiếu luôn đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, công bằng Việc phát hành trái phiếu đã tuân thủ các quy định của pháp luật liên quan, được quản lý, sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả và bố trí nguồn vốn trả

nợ đầy đủ, đúng hạn Toàn bộ số tiền thu được từ phát hành trái phiếu chính quyền địa phương đều được tập trung vào ngân sách địa phương để sử dụng theo đúng mục đích phát hành theo quyđịnh của pháp luật

Các quy định về trái phiếu chính quyền địa phương được quy định tại Nghị định số

01/2011/NĐ-CP ngày 05 tháng 01 năm 2011 của Chính phủ về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương; - Thông tư số 17/2012/TT-BTC ngày 08 tháng 2 năm 2012 của Bộ Tài chính về hướng dẫn phát hành trái phiếu Chính phủ tại thị trường trong nước; - Thông tư số 81/2012/TT-BTC ngày 22 tháng 5 năm 2012 của Bộ Tài chính hướng dẫn về phát hành trái phiếu chính quyền địa phương tại thị trường trong nước;

Nguồn vốn vay khác

Các nguồn vốn vay khác có thể nói đến là nguồn vốn vốn vay từ kho bạc nhà nước, từ ngânhàng chính sách… để phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế địa phương được đề cập theoquy định của Luật đầu tư công, luật quản lý nợ công, luật ngân sách nhà nước và các quy

Ngoài ra, xu hướng đầu tư công từ các khoản vay nợ ngày càng cao, trách nhiệm trả nợ của Nhà nước ngày càng lớn Đặc điểm của vốn vay trên thị trường quốc tế là nếu càng chậm trễ triển khai các dự án sử dụng các đồng vốn này thì chi phí vay nợ sẽ tăng lên Do đó các dự án sử dụng các đồng vốn vay bên ngoài đòi hỏi phải đáp ứng nghiêm ngặt hai yêu cầu cơ bản là: Khả năng thu hồi vốn và đúng tiến độ.

Trong năm 2016 cần xây dựng cơ chế phân bổ vốn Nhà nước vay về cho vay lại trên nguyên tắc thị trường Theo đó trước khi phát hành trái phiếu cho mục đích cho vay lại cần phải xây dựng danh mục các

dự án đang cần vốn và chỉ ưu tiên các dự án có khả năng thực hiện nhanh nhất, hiệu quả cao nhất Các yêu cầu như khả năng đưa vốn ngay vào thực hiện khi được giải ngân, khả năng hoàn thành dự án đúng tiến độ, khả năng thu hồi vốn, nguồn thu hồi vốn từ các dự án này cần phải được công khai ngay trước khi thực hiện phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường quốc tế…

Do đầu tư công sử dụng tiền đóng thuế của nhân dân, nên nhân dân phải có quyền được biết những đồng tiền đó được sử dụng như thế nào Đối với đầu tư công cần công bố công khai trên mạng các định mức cụ thể cho các dự án đầu tư công Các dự án đầu tư công đều bắt buộc phải kiểm toán và kết quả kiểm toán phải được công bố công khai trên mạng Internet Những quy định này cũng bắt buộc áp dụng đối với các dự án thực hiện theo hình thức hợp tác công tư.

THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM

Đầu tư công ở Việt Nam hiện được hiểu là đầu tư từ nguồn vốn của Nhà nước, bao gồm đầu tư phát triển từ NSNN, trái phiếu chính phủ, tín dụng nhà nước, vốn viện trợ phát triển chính thức, đầu tư phát triển của các DNNN và các nguồn vốn khác của Nhà nước Nhìn chung, hoạt động đầu tư vốn nhà nước trong những năm vừa qua có một vị trí, vai trò rất quan trọng, giữ vai trò chủ đạo và góp phần thu hút được nhiều nguồn lực trong nước và ngoài nước cho đầu tư phát triển, góp phần tạo nên những thành tựu phát triển kinh tế, được thế giới đánh giá cao và tin tưởng vào sự phát triển, từ đó nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế - Về quy mô đầu tư công: Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của đất nước, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cũng liêntục tăng cao Trong giai đoạn 2002-2012, tổng vốn đầu tư trong toàn xã hội liên tục tăng, bình quân mỗi năm tăng 15,89% Trong đó, tỷ trọng đầu tư của khu vực kinh tế nhà nước khá lớn (bảng 2)

Bảng 2: Vốn đầu tư của các thành phần trong nền kinh tế:

Từ bảng trên có thể thấy trong những năm gần đây, tỷ trọng đầu tư của kinh tế nhà nước đã giảm đáng kể, từ mức hơn 50% trong tổng đầu tư giai đoạn 2001 – 2005, xuống còn khoảng 39% giai đoạn 2006 – 2010, 38% trong 2 năm 2011 – 2012 Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tỷ trọng đầu tư Nhà nước trong tổng đầu tư toàn xã hội giảm không phải là do Nhà nước hạn chế đầu tư mà chủ yếu

là do sự phát triển của khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh khi khu vực này được cởi trói nhờ Luật Doanh nghiệp năm 2000, do sự tăng trưởng của khu vực có vốn FDI khi Việt Nam hội nhậpsâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu và do quá trình cổ phần hóa một bộ phận khu vực DNNN - Về

cơ cấu nguồn vốn đầu tư công: Trong thời kỳ 2002- 2012, nguồn vốn từ ngân sách chiếm từ 43%đến 64% trong tổng số vốn đầu tư, nguồn vốn vay (gồm: trái phiếu Chính phủ, tín dụng ngân hàng do Chính phủ bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Chính phủ), vốn vay nước ngoài chiếm từ 15% đến 30% và vốn đầu tư của các DNNN khoảng từ 13% đến 30% Tỷ trọng nguồn vốn từ ngân sách có xu hướng tăng liên tục, trong khi đó tỷ trọng vốn vay giảm mạnh qua các

năm (ngoại trừ năm 2010), tỷ trọng vốn đầu tư của các DNNN tăng mạnh trong hai năm 2006-07

và bắt đầu giảm dần từ năm 2008

Bảng 3: Cơ cấu nguồn vốn đầu tư công ở Việt Nam

Quy mô đầu tư công liên tục tăng cao cả ở 3 bộ phận cấu thành đầu tư công Trong 3 nhóm này,

tỷ trọng nhóm đầu tư từ NSNN có xu hướng tăng, từ mức 43,6% năm 2000 lên mức 64,3% năm

2009, nhưng lại giảm xuống mức 54,8% vào năm 2011 Trong khi đó, tỷ trọng vốn đầu tư Nhà nước từ vốn DNNN có xu hướng giảm, từ mức 25,3% năm 2000 xuống 12,8% năm 2012 Vốn đầu tư Nhà nước từ vốn vay giảm từ mức 31,1% năm 2000 xuống còn 14,1% năm 2009 nhưng lại tăng vọt trở lại tới 32,4% vào năm 2012 Cần lưu ý, nguồn vốn vay được hình thành tư các nguồn vay trong nước như phát hành trái phiếu và vay nước ngoài bao gồm vốn vay ODA và tráiphiếu ngoại tệ Tuy tỷ trọng vốn đầu tư từ nguồn vốn vay giảm nhưng nó khiến nợ nước ngoài của Việt Nam tăng rất nhanh trong thời gian gần đây - Về phân bổ vốn đầu tư công giữa Trung ương và địa phương: Việc phân bổ vốn đầu tư nhà nước được thực hiện theo hai cấp ngân sách,

đó là cấp Trung ương và cấp địa phương (cấp tỉnh) Trước năm 2002, tỷ lệ đầu tư nhà nước (chủ yếu từ nguồn thu trong nước của NSNN) theo hai cấp Trung ương và địa phương tương ứng vào khoảng 60% và 40% Từ năm 2002 đến nay, tỷ lệ vốn được phân bổ theo cấp Trung ương có xu hướng giảm liên tục và năm 2012 theo tính toán sơ bộ tỷ lệ hai cấp Trung ương và địa phương tương ứng là 41,3% và 58,7%

Bảng 4: Vốn đầu tư của khu vực KTNN phân theo cấp quản lý

- Cơ cấu đầu tư theo ngành: Tỷ trọng nguồn vốn đầu tư nhà nước theo các ngành nghề kinh tế năm 2011 so với năm 2005 khá ổn định; đầu tư khai khoáng (giảm từ 8,4% xuống 6,% trong cùng kỳ) Đầu tư nhà nước vào ngành vận tải kho bãi tỷ trọng cao nhất, là 21% năm 2005 và 20% năm 2011; đầu tư vào sản xuất và phân phối điện, khí đốt chiếm vị trí thứ 2, tương ứng là 14,6% năm 2005 và 14,2% năm 2011; kế đó là công nghiệp chế biến, chế tạo, chiếm 9,2% năm

2005 và 10,3% năm 2011 Như vậy, việc phân định chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong nền kinh tế và vấn đề tập trung nguồn vốn nhà nước vào các dịch vụ công ưu tiên của nền kinh tế(các dịch vụ không hấp dẫn đối với khu vực tư nhân, khu vực tư nhân hoạt động không hiệu quả hoặc khu vực tư nhân không có khả năng thực hiện, nhưng cấp thiết đối với nền kinh tế) chưa thực sự chuyển biến như mong muốn

Bảng 5: Cơ cấu đầu tư công theo ngành (%

CÂU 4: GIÁM SÁT VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ CÔNG TẠI VN VÀ NHỮNG CẢI TIẾN CÓ THỂ CÓ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ CÔNG TẠI VIỆT NAM?

Kn: Đầu tư là hoạt động có tính liên ngành, do đó, quản lý hoạt động đầu tư là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư Quản lý, theo nghĩa chung, là sự tác động có mục đích của chủ thể vào các đối tƣợng quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu quản lý đề ra

Quản lý đầu tư là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng và mục tiêu và quá trình đầu tư(bao gồm công tác chuản bị đầu tư, thực hiện đầu tư và vận hành kết quả đầu tư) và các yếu tố đầu tư bằng một hệ thống đồng bộ các biện pháp kinh tế xã hội nhằm đạt được kết quả, hiệu quả đầu tư và hiệu quả kinh tế xã hội cao nhất trong điều kiện cụ thể xác định và trên cơ sở vận dụng sáng tạo những quy luật khách quan và quy luật đặc thù của đầu tư.

Hệ thống tổ chức bộ máy ql ở VN:

nước VN 10 bộ công thương

2 Chính phủ 5 bộ xây dựng 8 bộ tài nguyên môi

trường

11 các bộ quản lý ngành

3 Thủ tướng cp 6.bộ tài chính 9 bộ KH- CN 12 UBND cấp tỉnh

13 ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế

CÂU 5: CĂN CỨ LẬP VÀ NỘI DUNG CỦA KẾ HOẠCH ĐẦU TƯ CÔNG TẠI ViỆT NAM?

Kế hoạch hóa hoạt động đầu tư phát triển (gọi tắt là kế hoạch hóa đầu tư) là một nội dung trong công tác kế hoạch hóa, là quá trình xác định mục tiêu của hoạt động đầu tư và đề xuất những giảipháp tốt nhất để đạt được mục tiêu đó với hiệu quả cao

CĂN CỨ ĐỂ XÂY DỰNG KHĐT

- Các nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội của Đại hội Đảng

- Các chiến lược phát triển kinh tế- xã hội của cả nước (10 năm, 20 năm) và kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội 5 năm của cả nước

- Chiến lược toàn diện về tăng trưởng xóa đói giảm nghèo đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

- Chiến lược, quy hoạch phát triển của các ngành và các lĩnh vực

- Chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, của tỉnh, thành phố đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

- Dự báo và khả năng các nguồn lực chủ yếu của địa phương và phân bổ của Trung ương

- Dự báo khả năng thị trường xuất khẩu ngoài nước và thị trường tiêu thụ trong từng tỉnh, thành phố, trong vùng và cả nước

- Các cơ chế chính sách đã ban hành, bao gồm cả chính sách của Trung ương và địa phương Căn cứ này làm cơ sở để xem xét và xây dựng têm các cơ chế, chính sách mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế tham gia trong quá trình đầu tư phát triển

NỘI DUNG KHĐTC Ở VN

a Công tác tiền kế hoạch

Trước khi lập kế hoạch đầu tư, chúng ta cần nghiên cứu chiến lược và quy hoạch, bởi chiến lược và quy hoạch là hai giai đoạn đầu của công tác kế hoạch hóa đầu tư đối với từng địa phương, từng ngành và cả nước

- Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội cho ta biết mục tiêu đất nước ta trong giai đoạn tới và những chính những mục tiêu đó quyết định phương hướng đầu tư Ví dụ: “Mục tiêu tổng quát chung của cả nước đến năm 2020 là: Xây dựng đất nước ta trở thành một nước công nghiệp- dịch vụ - nông nghiệp, có lực lượng sản xuất trung bình trong khu vực, xây dựng quan hệ sản xuất – phân phối nhằm đảm bảo: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, giữ vững độc lập chủ quyền quốc gia Đi theo định hướng xã hội chủ nghĩa”

- Quy hoạch phát triển kinh tế là hình thức định hướng phát triển dài hạn, trong đó xác định rõ quy mô va giới hạn cho sự phát triển Nó tạo ra khung cảnh và đường nét phát triển cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân, cho từng ngành, từng vùng và mỗi địa phương Có hai loại quy hoạch cần chú ý khi lập kế hoạch đầu tư:

+ Quy hoạch phát triển ngành nhằm đạt mục tiêu phát triển của ngành, nhằm khai thác nguồn lựcmột cách hiệu quả nhất

+ Quy hoạch phát triển vùng lãnh thổ nhằm kết hợp hài hòa hợp lý của các ngành trong một không gian kinh tế tránh sự trùng lặp, gây nên sự lãng phí trong sử dụng tài nguyên và nguồn lực, tránh sự chồng chéo làm triệt tiêu lẫn nhau giữa các ngành và địa phương

Trên cơ sở chiến lược và quy hoạch, chúng ta mới lập kế hoạch đầu tư bởi tất cả các kế hoạch đầu tư đều phải góp phần thực hiện mục tiêu của chiến lược và đều phải tuân thủ kế hoạch Hơn nữa, kế hoạch đầu tư phải đặt trong mối quan hệ kinh tế đa dạng, phức tạp của khu vực và quốc

tế (AFTA, WTO…)

b Công tác lập kế hoạch đầu tư

Trình tự lập kế hoạch đầu tư của Nhà nước trải qua các bước sau đây:

Bước 1: Xây dựng quan điểm phát triển1

Xây dựng quan điểm phát triển có ý nghĩa rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội và trong kế hoạch đầu tư Quan điểm phát triển phải đảm bảo cho phương hướng hành độngnhằm thực hiện được mục tiêu chiến lược, mục tiêu quy hoạch và kế hoạch đề ra Những quan điểm chung thường được đề cập trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch đầu tư của cả nước, của từng ngành, lĩnh vực và của địa phương là:

-Quan điểm về tốc độ tăng trưởng cao- ổn định – bền vững: Để thực hiện được yêu cầu này đòi hỏi các phương án phát triển kinh tế phải làm rõ định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung, chuyển dịch cơ cấu nội tại của từng ngành, từng lĩnh vực, bố trí cơ cấu đầu tư nhằm đạt được

hiệu quả kinh tế cao Với quan điểm về tốc độ tăng trưởng cao thì khi lập kế hoạch đầu tư: những lĩnh vực, ngành nào có hiệu quả kinh tế cao, mang lại tích lũy lớn thì ưu tiên tập trung nguồn lực phát triển trước; địa phương nào có lợi thế hơn thì ưu tiên phát triển trước; sản phẩm nào có thị trường và hiệu quả cao thì làm trước… Tuy nhiên khi xây dựng kế hoạch đầu tư nên tránh tư tưởng nôn nóng và mong muốn chủ quan, nên xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp với khả năng thực tế của cả nước, của địa phương mình, không chạy theo tỉ lệ tăng trưởng cao khi thực lực không có Các mốc để đánh giá kết quả của quan điểm tăng trưởng cao- ổn định- bền vững là tích lũy nội tại của nền kinh tế từng địa phương cũng như của cả nước năm sau phải caohơn năm trước và tăng liên tục.

-Quan điểm về phát triển toàn diện (đa ngành) và có trọng điểm:Xuất phát từ tình hình hiện nay trên thế giới vừa hòa nhập , vừa cạnh tranh khốc liệt, bên cạnh đó lực lượng thù địch vẫn tìm mọi cách để làm suy yếu và thay đổi chế độ chính trị của chúng ta Quan điểm phát triển kinh tế của chúng ta là mở cửa hòa nhập để tiếp thu công nghệ tiên tiến trong quan hệ sản xuất và quản

lý để tạo thế trong cạnh tranh và phá thế bao vây của kẻ thù; nhưng đồng thời phải giữ vững độc lập và tự cường Muốn thực hiện được ý đồ trên phải đứng trên quan điểm phát triển toàn diện (đa ngành), công nghiệp cũng toàn diện, nông nghiệp cũng toàn diện, thương mại – văn hóa – giáo dục đào tạo cũng phải toàn diện Với nguồn lực trong nền kinh tế là có hạn thì đây là bài toán khó cho công tác lập kế hoạch đầu tư, phải có cách đi và cách làm đúng để tránh lãng phí các nguồn lực, tránh đổ vỡ trong quá trình phát triển Quan điểm phát triển toàn diện có nghĩa là đảm bảo cho nền kinh tế của chúng ta không bị phụ thuộc vào nền kinh tế khác và tự đứng vững trong biến cố của thị trường và tình hình quốc tế

- Quan điểm tăng trưởng kinh tế phải kết hợp với xóa đói giảm nghèo, nhằm giảm bớt chênh lệchgiữa các vùng trong cả nước và giữa các vùng giàu nghèo trong địa bàn tỉnh, thành phố Quan điểm này dẫn đến trong kế hoạch đầu tư của Nhà nước, các chương trình xóa đói giảm nghèo đều chiếm vị trí rất quan trọng

-Quan điểm coi yếu tố nội lực là quyết định và khai thác nguồn lực bên ngoài là quan trọng: Quan điểm này ảnh hưởng rất lớn tới kế hoạch huy động vốn đầu tư, đến các chính sách khuyến khích đầu tư trong nước và chính sách thu hút đầu tư nước ngoài Tuy nhiên phải cân đối khả năng nội tại trước, khả năng bên ngoài sau

-Quan điểm kết hợp hài hòa kinh tế và xã hội, an ninh- quốc phòng Quan điểm này ảnh hưởng rất lớn tới kế hoạch đầu tư trực tiếp của Nhà nước

Bước 2: Dự báo các nguồn lực

Dự báo các nguồn lực (nội lực và ngoại lực), các cân đối lớn (tài nguyên, lao động, đất đai, vốn tài chính, vốn công nghệ…) có thể khai thác đưa vào sử dụng trong kỳ kế hoạch; biện pháp và khả năng huy động các nguồn vốn cho đầu tư phát triển nhằm đảm bảo các mục tiêu phát triển, nhằm huy động sức mạnh của toàn dân là rất quan trọng Để thực hiện tốt công tác dự báo cần thiết phải xây dựng hệ thống thông tin kinhn tế từ Trung ương đến địa phương nhằm nắm bắt

nhanh nhạy các nguồn lực và khả năng mới từ các địa phương, các vùng khác trong nước; từ nước ngoài.

Bước 3: Rà soát lại các chương trình quốc gia và các dự án lớn

Việc thực hiện một chương trình, dự án mới hoặc chấm dứt một chương trình, dự án chưa hoàn thành (do một vài lí do nào đó) sẽ có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ nền kinh tế Do vậy, việc rà soátlại các chương trình, dự án trong quá trình xây dựng kế hoạch đầu tư là một việc rất cần thiết

Rà soát tất cả các chương trình, dự án lớn theo những tiêu thức sau:

- Tính rõ ràng và cụ thể của mục tiêu chương trình cũng như tầm quan trọng của chương trình,

dự án

- Cụ thể hóa các nội dung thực hiện chương trình theo không gian và thời gian

- Sự đảm bảo về các nguồn lực và các điều kiện khác nhau để thực hiện chương trình, dự án

- Xác định cụ thể việc điều phối, lồng ghép các hoạt động nói trên ở các địa phương

nhằm thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả các chương trình dự án

Qua hoạt động rà soát các chương trình dự án, các cơ quan lập kế hoạch sẽ đề xuất: những dự án nào được tiếp tục thực hiện trong kỳ kế hoạch; những dự án nào cần tăng tốc và bổ sung nguồn lực để rút ngắn thời gian xây dựng; những dự án nào có thể đình hoãn hoặc sẽ phải hủy bỏ Đồngthời cơ quan lập kế hoạch sẽ nghiên cứu sự liên kết giữa các ngành, các vùng trong quá trình triển khai các chương trình dự án nhằm đẩy nhanh tiến độ và tiết kiệm chi phí đầu tư

Bước 4: Xây dựng kế hoạch đầu tư

Kế hoạch đầu tư của Nhà nước bao gồm kế hoạch định hướng và kế hoạch trực tiếp Các kế hoạch này được xây dựng theo trình tự sau:

-Phân trích tình hình kinh tế - xã hội

- Xác định nhu cầu đầu tư và khả năng nguồn vốn đầu tư Xác định tình hình cầu và cung đầu tư; mức độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu đầu tư; dự báo tình hình phát triển công nghệ, phát triển khoa học kỹ thuật có liên quan đến đầu tư

- Xây dựng kế hoạch định hướng đầu tư tổng thể, theo cơ cấu ngành và vùng lãnh thổ, theo thành phần kinh tế

- Đối với hoạt động đầu tư từ ngân sách Trên cơ sở kế hoạch định hướng và khả năng tích lũy của ngân sách, phân bổ kế hoạch đầu tư cho từng địa phương, từng ngành và cho các cơ sở Sau

đó tổng hợp và cân đối các kế hoạch của cơ sở thành kế hoạch của ngành, địa phương và cả nước

- Đối với hoạt động đầu tư bằng nguồn vốn khác Trên cơ sở kế hoạch định hướng chung, Nhà nước sử dụng hệ thống pháp luật, chính sách và những quy định nhằm khuyến khích hoặc hạn chế đầu tư để hướng dẫn các nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư

CÂU 6: PHƯƠNG HƯỚNG ĐỔI MỚI VÀ HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ CÔNG TẠI ViỆT NAM?

Thực trạng

Đầu tư công ở Việt Nam hiện có vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng

kỹ thuật, kinh tế và xã hội, tạo động lực thúc đẩy phát triển đất nước Phần vốn này được Nhà nước giao cho các bộ, ngành và các địa phương, các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị và chính trị - xã hội quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật

Tính chung trong giai đoạn 2001 - 2005, tổng vốn đầu tư công đạt khoảng 286 nghìn tỉ đồng, chiếm trên 23% tổng vốn đầu tư tồn xã hội; trong giai đoạn 2006 - 2010 ước đạt trên 739 nghìn tỉđồng, khoảng trên 24% tổng vốn đầu tư tồn xã hội Như vậy, tỷ trọng vốn nhà nước đầu tư cho các dự án công, các chương trình mục tiêu là rất lớn Chính vì vậy, việc quản lý và sử dụng có hiệu quả phần vốn đầu tư này là rất quan trọng và cần thiết

Trong thời gian qua, bên cạnh những thành công và đóng góp tích cực vào quá trình phát triển đất nước không thể phủ nhận, đầu tư công của Việt Nam còn nhiều hạn chế, nhất là về hiệu quả đầu tư Đầu tư công luôn đi cùng với lãng phí và tốn kém, thậm chí với mức độ ngày càng nặng nề Việc Tập đồn Kinh tế nhà nước Vinashin bỏ 1.000 tỉ đồng để mua tàu vận tải biển tuyến Bắc - Nam, nhưng chỉ chạy mấy chuyến rồi dừng, đang được nhắc đến như một điển hình cho sựlãng phí của đầu tư công Hay, đầu tư cảng biển dọc 600km ở bờ biển miền Trung quá dày đặc (cứ khoảng 30 - 40km lại có 1 cảng), song, các cảng biển này lại không hoạt động hết công suất…

Đầu tư công và quản lý đầu tư công kém hiệu quả không chỉ khiến hiệu quả đầu tư xã hội bị hạn chế, mà còn làm gia tăng nhiều hệ quả tiêu cực và kéo dài khác, như: tăng sức ép lạm phát trong nước; mất cân đối vĩ mô trong đó có cân đối ngành, sản phẩm, cán cân xuất - nhập khẩu, cán cân thanh tốn, dự trữ ngoại hối và tích lũy - tiêu dùng, cũng như làm hạn chế sức cạnh tranh và chất lượng phát triển của nền kinh tế trong hội nhập

Đặc biệt, đầu tư công kém hiệu quả làm tăng gánh nặng và tác động tiêu cực của chiếc bẫy nợ nần lên đất nước, do làm tăng nợ chính phủ, nhất là nợ nước ngồi Về tổng thể, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng của Việt Nam nhờ gia tăng đầu tư công đã lên tới đỉnh Nếu không điều chỉnh mà càng thúc đẩy tăng trưởng dựa vào động lực mở rộng quy mô vốn, giá trị gia tăng thấp

và sự khai thác thái quá tài nguyên, lao động rẻ thì nền kinh tế càng mất khả năng cạnh tranh, thậm chí, càng tăng trưởng, đất nước và người dân càng bị nghèo đi và thiếu bền vững

Giải pháp

Thứ nhất, phối hợp bố trí vốn đầu tư công trên cơ sở quy hoạch đầu tư công được xây dựng bảo đảm chất lượng cao và ổn định Một mặt, cần coi trọng nâng cao chất lượng và giữ ổn định các

quy hoạch đầu tư phát triển các loại được lập cả ở cấp quốc gia, ngành, cũng như địa phương, coiđây như một căn cứ chủ yếu định hướng đầu tư công, hạn chế và tiến tới không đầu tư công ngồi quy hoạch, phá vỡ quy hoạch hay bất chấp quy hoạch Mặt khác, sự điều chỉnh và hồn thiện các quy hoạch đầu tư đã lập cũng là cần thiết, cần được tiến hành nghiêm túc, có căn cứ xác đáng, cóquy trình và thời gian nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại cho các bên liên quan

Thứ hai, phối hợp hài hòa các mục tiêu, lợi ích và tính đến tác động hai mặt của dự án đầu tư công Cần xây dựng bộ tiêu thức phù hợp và chuẩn hóa để tạo căn cứ lựa chọn và thông qua các

dự án đầu tư công theo lĩnh vực và yêu cầu đầu tư, mục tiêu kinh tế - xã hội, môi trường, cũng như các lợi ích của quốc gia và địa phương, ngành, ngắn hạn và dài hạn; có phân biệt hai loại mục tiêu và hai loại tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công - đầu tư vì lợi nhuận và đầu tư phi lợi nhuận…

Thứ ba, phối hợp tăng cường tái cơ cấu đầu tư công, phân cấp và đa dạng hóa phương thức, nguồn vốn đầu tư theo yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội Về dài hạn, cần chủ động giảm thiểu dần đầu tư công, tăng đầu tư ngồi ngân sách nhà nước trong tổng đầu tư xã hội; tiết giảm việc cấp vốn ngân sách cho nhu cầu đầu tư của khối các tổng công ty, tập đồn kinh tế nhà nước

và chuyển trọng tâm đầu tư công ra ngồi lĩnh vực kinh tế, để tập trung vào phát triển các lĩnh vực

hạ tầng và xã hội Khuyến khích các chủ đầu tư huy động vốn ngồi ngân sách nhà nước để đầu

tư theo phương thức “chìa khóa trao tay”, có đặt cọc bảo hành, bảo đảm chất lượng công trình.Thứ tư, phối hợp tuân thủ các quy chuẩn về thủ tục và quy trình đầu tư, thực hiện đấu thầu thực chất và rộng rãi cho mọi thành phần kinh tế với các nguồn đầu tư công, tăng cường giám sát, phản biện và kiểm tra, tố giác, xử lý kịp thời và nghiêm khắc các vi phạm đầu tư công bằng các công cụ chế tài về tài chính và hành chính

Về tổng thể, cần giảm quy mô đầu tư và đầu tư công cho phù hợp với khả năng của nền kinh tế,

từ bỏ mô hình tăng trưởng “nóng”, dựa chủ yếu vào tăng vốn đầu tư và gia công sản xuất,

chuyển sang mô hình phát triển theo chiều sâu Tái cơ cấu thu, chi ngân sách, thay đổi cơ cấu chitiêu ngân sách theo hướng giảm bớt chức năng “nhà nước kinh doanh” và đồng thời tăng cường chức năng “nhà nước phúc lợi” Đổi mới phân bổ đầu tư công, gắn với tài chính công, và tái cấu trúc nền kinh tế bắt đầu từ chính sách tài khóa Điều quan trọng nhất là kỷ luật tài khóa và việc nâng cao chất lượng công tác quy hoạch trên cơ sở tôn trọng tính tự phát triển của địa phương, nhưng cũng cần hướng về sự phát triển tổng thể nền kinh tế, tăng cường hơn vai trò tổng cân đối chung của Chính phủ

Thực tế cho thấy rất cần sớm có Luật Đầu tư công làm căn cứ pháp lý và cơ sở chung thực hiện phối hợp chính sách trong quản lý và nâng cao hiệu quả đầu tư công./

Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả đầu tư công

Bàn về giải pháp để đầu tư công đạt hiệu quả, hạn chế dàn trải, TS Lê Đăng Doanh cho rằng, cầnthay đổi quan điểm đầu tư công, nhà nước chỉ đầu tư vào những công trình công cộng mà kinh tế

tư nhân không hay chưa đầu tư, không đầu tư vào những lĩnh vực thương mại, chạy theo lợi nhuận (chứng khoán, khách sạn, nhà hàng ) Ban hành Luật Đầu tư công, Luật mua sắm công, thu hút nguồn vốn từ khu vực tư nhân cùng đầu tư với nhà nước theo nguyên tắc công tư kết hợp.Thực hiện triệt để nguyên tắc công khai, minh bạch, giám sát độc lập quy chế độ trách nhiệm cá