Bài giảng hệ sinh thái chương 4

KHÁI NIỆM HỆ SINH THÁIHệ sinh thái ecosystem là tổ hợp của một quần xã sinh vật với môi trường vật lý mà quần xã đó tồn tại, trong đó các sinh vật tương tác với nhau và với môi trường đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

BỘ MÔN SINH – KHOA SƯ PHẠM

Giảng viên Tô Nguyệt Nga

Thế nào là một hệ sinh thái? Các phần cấu trúc hệ sinh thái?

4.1 KHÁI NIỆM HỆ SINH THÁI

Hệ sinh thái (ecosystem) là tổ hợp của một quần xã sinh vật với môi trường vật lý mà quần xã đó tồn tại, trong đó các sinh vật tương tác với nhau và với môi trường để tạo nên chu trình vật chất

và sự chuyển hóa năng lượng

Hệ sinh thái là một bộ phận cấu trúc của hệ sinh thái toàn cầu là sinh quyển

4.2 CẤU TRÚC CỦA HỆ SINH THÁI

VỀ MẶT THÀNH PHẦN

Thành phần vô sinh

Các chất vô cơ: C, N2, O2, CO2, …

Các chất hữu cơ: protit, glucid, lipid, … Các yếu tố khí hậu: nhiệt độ, ánh sáng, lượng mưa, …

Thành phần hữu sinh

Sinh vật tự dưỡng: là các sinh vật có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ từ chất

vô cơ, gồm thực vật, vi khuẩn, nấm có khả năng quang hợp hoặc hóa tổng hợp

Sinh vật dị dưỡng: các loài không có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ, gồm động vật ăn thực vật, động vật ăn thịt

Sinh vật phân giải: là các vi sinh vật dị duỡng sống hoại sinh, nấm và vi khuẩn

 VỀ MẶT CHỨC NĂNG

Quá trình chuyển hóa năng lượng

Chuỗi thức ăn trong hệ

Các chu trình sinh địa hóa diễn ra trong hệ

Sự phân bố theo không gian và thời gian

Các quá trình phát triển và tiến hóa của hệ

Các quá trình tự điều chỉnh

4.3 SỰ CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT

TRONG HỆ SINH THÁI

Sự chuyển hóa vật chất được thực hiện bằng quan hệ dinh dưỡng dưới dạng chuỗi thức ăn và lưới thức ăn

Thế nào là chuỗi thức ăn?

Thế nào là lưới thức ăn?

4.3.1 CHUỖI THỨC ĂN

KHÁI NIỆM

Chuỗi thức ăn là một dãy gồm nhiều loài sinh vật Mỗi loài là một “mắt xích thức ăn”, vừa là sinh vật tiêu thụ mắc xích phía trước vừa bị sinh vật mắc xích phía sau tiêu thụ

Con mồi → Vật sử dụng 1 → Vật sử dụng 2 →

Các loài sinh vật cùng sử dụng một dạng thức ăn được gọi là bậc dinh dưỡng

CÁC DẠNG CHUỖI THỨC ĂN

Chuỗi thức ăn chăn nuôi

Chuỗi thức ăn chăn nuôi khởi đầu bằng thực vật, tiếp đến là những loài thực vật, rồi đến những loài ăn thịt các cấp (1,2,3,…), cuối cùng là vi sinh vật phân giải

TV→ ĐV ăn TV → ĐV ăn thịt bậc 1 →

ĐV ăn thịt bậc 2 → ĐV ăn thịt bậc 3 → … → vsv

Chuỗi thức ăn phế liệu (detritus)

Chuỗi thức ăn khởi đầu bằng phế liệu hay mùn bã, cặn vẩn, sau đó là những loài

ăn cặn vẩn, rồi đến các loài ăn thịt và cuối cùng là vi sinh vật phân giải

Phế liệu → ĐV ăn phế liệu → ĐV ăn thịt bậc 1 → ĐV ăn thịt bậc 2 → … → vsv

Chuỗi thức ăn thẩm thấu

Chuỗi thức ăn khởi đầu bằng các chất dinh dưỡng hòa tan, sau đó là những loài có khả năng thẩm thấu các dinh dưỡng, rồi đến các loài ăn thịt và cuối cùng là vi sinh vật phân giải

Chất dinh dưỡng → ĐV thẩm thấu → ĐV

ăn thịt bậc 1 → ĐV ăn thịt bậc 2 → … → vsv

4.3.2 LƯỚI THỨC ĂN

Tổ hợp các chuỗi thức ăn tạo thành lưới thức ăn, trong đó có một số loài sử dụng nhiều dạng thức ăn hoặc cung cấp thức ăn cho nhiều loài trở thành điểm nối các chuỗi thức ăn với

CÂU HỎI ÔN TẬP

sinh thái học cá thể, quần thể, quần xã như thế nào?

của chuỗi thức ăn?

học của lưới thức ăn?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trần Kiên (chủ biên) – Mai Sỹ Tuấn

2007 Giáo trình sinh thái học và môi trường NXB Đại học Sư Phạm

2 Vũ Trung Tạng 2003 Bài tập sinh thái học NXB Giáo dục

3 Vũ Trung Tạng 2007 Sinh thái học

hệ sinh thái Nhà xuất bản giáo dục