sửa chữa bảo quản kính hiển vi

Trong những năm đầu tiếp cận dạy môn Sinh học 8 vì chưa có nhiều kinh nghiệm nên việc hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh chưa cụ thể, hướng dẫn còn chung chung, chưa khai thác hết các

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT TRANH

ĐỂ HỌC TỐT MÔN SINH HỌC 8

…….

NGƯỜI THỰC HIỆN: LÊ THỊ NGỌC NHIỀU ĐƠN VỊ: TRƯỜNG THCS LONG THẠNH

NĂM HỌC: 2011 – 2012

PHẦN MỞ ĐẦU

I Bối cảnh của đề tài.

Giáo dục là quốc sách hàng đầu mà Đảng và nhà nước ta đang ra sức đầu

tư và phát triển cho giáo dục Bởi vì đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển của xã hội và đất nước, nhằm góp phần thực hiện mục tiêu “ bồi dưỡng thế

hệ trẻ trở thành những người làm chủ đất nước, có giác ngộ XHCN, có khoa học

kĩ thuật, có sức khỏe nhằm để phục vụ đắc lực cho việc đào tạo cán bộ và nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân trong giai đoạn hiện nay”

Trong các bộ môn học của học sinh bộ môn Sinh học là một trong những môn cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại về khoa học sinh học cả về lý thuyết lẫn thực hành Bên cạnh đó, sinh học còn cho chúng ta biết các quy luật cơ bản về cấu tạo, chức năng, lịch sử phát triển của cá thể, các mối quan hệ của sinh giới và mối quan hệ giữa các cá thể với môi trường, các cơ quan, cấu tạo cơ thể con người Đó là những kiến thức cần thiết đối với mọi người nói chung và đối với học sinh trung học cơ sở nói riêng Đặc biệt là để các

em hiểu và biết được các hoạt động sinh giới xung quanh, biết được con người hoạt động như thế nào, biết vận dụng những kiến thức sinh học vào thực tiễn để cải tạo thiên nhiên và xây dựng đất nước ngày càng đẹp hơn Đặc biệt là hiện nay đất nước ta đang hội nhập WTO, ngành công nghệ sinh học chỉ đứng sau công nghệ thông tin

II Lý do chọn đề tài.

Kết quả của việc dạy học không chỉ phụ thuộc vào nội dung kiến thức mà còn phụ thuộc vào phương pháp dạy học Việc lựa chọn các phương pháp không phải tiến hành một cách ngẫu nhiên, tùy tiện theo chủ quan của giáo viên mà là

sự tác động qua lại giữa hoạt động trí tuệ giữa thầy và trò để đạt hiệu quả cao nhất

Trong công tác dạy học đổi mới hiện nay, vấn đề tự nghiên cứu, lấy học sinh làm trung tâm của nhận thức được đặt lên hàng đầu, do đó phải có yếu tố gây hứng thú học tập, phương tiện kích thích tư duy tích cực của học sinh vào hoạt động tư duy cụ thể nhằm đạt hiệu quả cao trong học tập

III Phạm vi nghiên cứu.

Hiện nay ở tất cả môn học nói chung và môn Sinh học nói riêng, để giảng dạy có hiệu quả và học sinh tích cực chủ động học tập, người giáo viên phải sử dụng, kết hợp nhiều phương pháp và phương tiện

Tuy nhiên một trong các phương pháp thì việc kết hợp giữa tư duy và

tranh vẽ là yếu tố không thể thiếu được trong dạy học Sinh học nói chung và sinh học 8 nói riêng Trong phạm vi bài viết tôi xin đề cập đến vấn đề:

PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT TRANH ĐỂ HỌC TỐT MÔN SINH HỌC 8

Đối tượng nghiên cứu: Học sinh các lớp trong năm học 2010 – 2011

như: 8a1, 8a2, 8a9, 8a10 và năm học 2011 – 2012 như: 8a1, 8a2, 8a3, 8a5, 8a7

IV Điểm mới trong kết quả nghiên cứu.

Trong những năm đầu tiếp cận dạy môn Sinh học 8 vì chưa có nhiều kinh nghiệm nên việc hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh chưa cụ thể, hướng dẫn còn chung chung, chưa khai thác hết các chi tiết trong tranh

Qua nhiều năm được giảng dạy môn Sinh học 8, tôi dần dần tích lũy được kinh nghiệm nên trong hai năm học gần đây tôi đã đổi mới trong cách hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh

Điểm mới trong phương pháp này là học sinh sẽ được giáo viên hướng dẫn khai thác tranh ảnh trong sách giáo khoa một cách chi tiết hơn, cụ thể hơn

để từ đó học sinh có thể tự tìm ra kiến thức Ngoài tranh ảnh ở sách giáo khoa trong chương trình sinh học 8 giáo viên còn bổ sung thêm một vài tranh ảnh phù hợp với nội dung của bài để phuc vụ cho học sinh có thể làm rõ hơn về vấn đề học sinh nghiên cứu

PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

Phương pháp nêu vấn đề trong dạy học Sinh học là quá trình dạy học được dưới dạng lặp lại con đường nghiên cứu tìm tòi khoa học bằng cách nghiên cứu sách giáo khoa, tranh vẽ Giáo viên chính là người hướng dẫn học sinh biết cách nghiên cứu để học sinh quan sát được tranh vẽ mà tìm được kiến thức về các cơ quan, bộ phận cơ thể … Đó chính là nguồn cung cấp kiến thức, từ đó các

em biết cách khai thác kiến thức triệt để từ tranh ảnh giúp não trái và não phải các em hoạt động nhiều hơn, hiểu bài, nhớ lâu hơn

II Thực trạng ban đầu của vấn đề.

Ở những năm học trước, khi tôi đưa tranh ảnh cho học sinh quan sát thì chỉ một số ít các em tập trung và tìm hiểu vấn đề cần nghiên cứu còn đa số thì các em chỉ quan sát, nhận xét một cách rất cảm hứng, chỉ chú ý nhiều đến phần thẩm mỹ của tranh như: tranh này đẹp quá, dễ thương, tranh này xấu quá, thấy ghê sợ quá … Riêng bản thân tôi ở những năm đầu khi dạy sinh học 8 cũng chỉ hướng dẫn sơ lược, chưa chi tiết, cụ thể cho các em nên các em không chú ý nhiều, không quan sát kĩ từ đó dẫn đến tình trạng các em xem tranh cho có chứ không rút ra được kiến thức nhiều, không nhớ lâu bài, kiến thức

Song song đó, một số bài trong chương trình sinh học 8 các tranh ảnh cũng chưa rõ lắm, một số bài thì không có tranh ảnh nên việc hướng dẫn các em quan sát, tìm hiểu cũng gặp khó khăn

Từ những thực trạng trên mà trong hai năm gần đây tôi đã thay đổi cách hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh và đã đạt được kết quả khá tốt

III Các biện pháp giải quyết.

Là giáo viên đang giảng dạy ở lớp, tôi nghĩ các phương pháp đặc trưng của bộ môn Sinh học đều được sử dụng triệt để qua từng tiết học, từng bài học một cách hợp lý như: phương pháp trực quan, phương pháp điều tra, phương pháp đàm thoại, thuyết trình, nghiên cứu sản phẩm, thảo luận nhóm … nhằm giúp học sinh hứng thú học tập và tích cực học tốt môn học này

Theo tôi, trong các phương pháp đặc trưng đó, để giúp học sinh học tốt và thi đạt kết quả cao, hạn chế học sinh thi dưới điểm trung bình mỗi giáo viên sẽ

có phương pháp khác nhau Sau đây là phương pháp hỗ trợ tôi khi dạy môn Sinh học 8 trong hai năm vừa qua và tôi thấy có hiệu quả: PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT TRANH ĐỂ HỌC TỐT MÔN SINH HỌC 8

Khi quan sát tranh giáo viên cần cho học sinh quan sát tổng thể, chú ý vào những điểm đặt biệt cần quan sát, hướng dẫn học sinh không suy nghĩ lung tung hay chỉ biết nhận xét tranh ảnh đó đẹp hay xấu khi quan sát, sau đó đặt ra những câu hỏi mang tính chất kích thích, tò mò, tạo tình huống có vấn đề và phát triển vấn đề, đồng thời hướng học sinh vào mục tiêu cụ thể, xây dựng các giả thiết và lập kế hoạch giải quyết vấn đề

Khi giải quyết vấn đề quá khó cần phải thảo luận, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc tài liệu tham khảo để có một kết luận đúng đắn hơn

* Các bước tiến hành cho phương pháp này

1 Chuẩn bị bài soạn cho một tiết dạy

a Mục tiêu:

- Nội dung kiến thức cần cho học sinh tự nghiên cứu Trong đó kiến thức nào là trọng tâm

- Xác định được ý nghĩa giáo dục của kiến thức

- Kiến thức của bài thuộc loại kiến thức nào, trên cơ sở đó sắp xếp tiêu đề theo một hệ thống các bước cần nghiên cứu

- Chuẩn bị các câu hỏi

- Chuẩn bị sẵn các tranh vẽ có liên quan đến kiến thức bài dạy, tranh có từ sách giáo khoa hoặc từ các tài liệu khác

- Chuẩn bị phiếu học tập nếu có

b Yêu cầu của hệ thống câu hỏi và cách khai thác kiến thức từ tranh ảnh:

- Chọn thời điểm đưa tranh phải điển hình chứa đựng nội dung cơ bản của kiến thức tránh đưa ra nhiều tranh cùng lúc gây sự phân tán của học sinh, giờ học không có hiệu quả

- Những câu hỏi đưa ra phải trọng tâm, hướng học sinh vào nội dung khai thác tranh, vào tình huống có vấn đề cần phải giải quyết, câu hỏi phải vừa sức và gây hứng thú cho học sinh

2 Tiến trình thực hiện

* Yêu cầu:

- Mỗi học sinh phải có đủ một sách giáo khoa để tự học, tự nghiên cứu theo sự hướng dẫn

- Cách bố trí thời gian quan sát cho từng phần phải khoa học và cân đối.

- Giáo viên có thể đưa ra hệ thống câu hỏi trước khi ghi tiêu đề Câu hỏi phát hiện vấn đề đưa ra cần chuẩn bị các tình huống trả lời

Sau đây là một vài ví dụ cụ thể để áp dụng phương pháp này

Bài 7: Bộ Xương

I Các phần chính của bộ xương

Giáo viên cho học sinh quan sát hình 7.1 sách giáo khoa để xác định các phần chính của bộ xương Học sinh dễ dàng nhận biết được Tuy nhiên để tạo điều kiện cho học sinh tìm hiểu sâu hơn, kĩ hơn về cấu tạo bộ xương ở người đặc biệt là các bộ phận trong các phần chính của bộ xương, giáo viên cần cho học sinh quan sát thêm hình sau:

II Phân biệt các loại xương

Sách giáo khoa ở phần này không có tranh nhưng giáo viên có thể treo tranh dưới đây trước

Sau đó đặt câu hỏi: Trong bộ xương người có những loại xương nào? Học sinh tự quan sát tranh và có thể tìm được kiến thức để trả lời câu hỏi

Bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương dài

I Cấu tạo của xương

1 Cấu tạo xương dài

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát kĩ hình 8-1 sách giáo khoa sau đó đặt câu hỏi: Xương dài có cấu tạo như thế nào?

Học sinh thường trả lời theo hình vẽ là: xương dài gồm đầu trên, thân xương và đầu dưới Trong thân xương có mạch máu, tủy xương, màng xương và mô xương cứng

Tuy nhiên, giáo viên cần chỉ rõ cho học sinh thấy, đầu trên và đầu dưới của xương dài có cấu tạo giống nhau nên ta nói là hai đầu xương và thân xương

Tiếp theo giáo viên có thể chỉ sang tranh hình 8 – 2 sách giáo khoa để học sinh có thể kết hợp cả 2 hình để tìm hiểu đặc điểm cấu tạo của hai đầu xương và thân xương

Đầu xương: sụn bọc đầu xương và mô xương xốp gồm các nan xương

Thân xương: màng xương, mô xương cứng và khoang xương chứa tủy xương

2 Chức năng của xương dài

Từ đặc điểm cấu tạo, học sinh sẽ dễ dàng tìm hiểu được chức năng của xương dài

3 Cấu tạo xương ngắn và xương dẹt

II Sự to ra và dài ra của xương.

Đối với hình 8-5 sách giáo khoa, giáo viên lưu ý giảng và cho học sinh quan sát kĩ các điểm A, B, C, D để tìm ra kiến thức cho câu hỏi: Xương dài ra là nhờ đâu?

Tiếp theo giáo viên có thể cho học sinh quan sát thêm tranh dưới đây để học sinh khắc sâu kiến thức, không nhầm lẫn giữa sụn tăng trưởng và sụn bọc đầu xương

Sau đó giáo viên có thể đưa thêm tranh dưới đây để học sinh có thể tìm hiểu kĩ và sâu sơn quá trình to ra của xương

Bài 16: TUẦN HOÀN MÁU VÀ LƯU THÔNG BẠCH HUYẾT.

I Tuần hoàn máu

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh mô tả đường đi của máu trong vòng tuần hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn bằng cách treo tranh hình 16-1: “Sơ đồ cấu tạo hệ tuần hoàn máu”

Tuy nhiên giáo viên có thể thay thế hình 16-1 bằng hình dưới đây học sinh sẽ quan sát rõ hơn, dễ hiểu hơn đường đi của 2 vòng tuần hoàn

IV.Kết quả đạt được ở 2010 – 2011

* Về chất lượng chuyên môn:

Số lượng

lớp dạy

Sĩ số Điểm trung bình môn cả năm

0-3,4

3.5-4.9

Dưới TB

5-6.4

6.5-7.9

8-10

Trên TB

4 lớp 133 3 3 2,2% 27 33 70 130 97,8%

* Về khảo sát điều tra sự thích thú trong học tập đối với phương pháp này:

Năm học 2010 - 2011 Năm học 2011 - 2012

Lớp Thích Không

thích

Lớp Thích Không

thích 8a1 97,3% 2,7% 8a1 100%

8a7 100%

PHẦN KẾT LUẬN

I Những bài học kinh nghiệm.

Trong quá trình tìm hiểu về hứng thú học tập của các em ở bộ môn sinh học mà tôi trực tiếp giảng dạy hay cụ thể hơn là khi nghiên cứu phương pháp này tôi nhận ra rằng môn sinh học là một trong những bộ môn cung cấp cho các

em về kiến thức hiện đại trong giai đoạn hiện nay để từ đó các em thấy được môn sinh cũng có vai trò rất quan trọng trong cuộc sống chúng ta Muốn vậy giáo viên nói chung và riêng bản thân tôi cần phải:

+ Bên cạnh việc kết hợp các phương pháp đặc trưng để phù hợp với bộ môn, bản cần phát huy nhiều hơn phương pháp trực quan nói chung và phương pháp quan sát tranh nói riêng để tạo hứng thú cho học sinh nhiều hơn, không gây

sự nhàm chán, khô khan trong tiết học

+ Đối với chương trình sinh học 8 là một chương trình giáo viên khó dạy, học sinh cũng khó tự tìm hiểu vì chỉ có những thiên lệnh, câu hỏi được đặt ra mà

ít có phần thông tin cho học sinh nghiên cứu Từ đó, mỗi giáo viên cần tìm tòi nhiều hơn các tranh ảnh phù hợp với nội dung, kiến thức của bài để học sinh dễ tìm hiểu hơn Dân gian ta thường có câu: “ Trăm nghe không bằng mắt thấy”

+ Bản thân cần thường xuyên trau dồi chuyên môn qua việc học tập từ tài liệu, qua trao đổi với đồng nghiệp để có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy

+ Chính tranh vẽ đã đem đến kiến thức nhưng nếu ta không biết cách khai thác kiến thức từ phương tiện đó thì nó chỉ dùng để minh họa kiến thức

II Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm.

Qua những năm giảng dạy, đặc biệt trong gần hai năm áp dụng phương pháp dạy học đổi mới và sự kết hợp khai thác kiến thức từ tranh ảnh tôi thấy đã tác động

có hiệu quả đối với cách học của học sinh và có nhiều ý nghĩa hơn

+ Học sinh đóng vai trò chủ thể thực hiện toàn bộ quá trình khám phá kiến thức mới, chủ động tiếp nhận kiến thức cho mình gây hứng thú cho học sinh ở các tiết học

+ Phương pháp này đã tạo sự hoạt động tích cực ở não trái và não phải của học sinh, giúp học sinh tiếp thu bài dễ hơn và khắc sâu kiến thức

+ Học sinh biết vận dụng việc học tư duy logic thay cho cách học vẹt trong một tiết học Chương trình Sinh 8 học về nghiên cứu cơ thể con người, qua tranh ảnh học sinh sẽ tìm được kiến thức về vị trí, đặc điểm cấu tạo các cơ quan,

bộ phận …, từ đó có thể suy ra chức năng các cơ quan, bộ phận đó

+ Học sinh còn được phát huy khả năng khái quát hóa kiến thức của từng bài, từng chương, từng phần trong sách giáo khoa Từ đó học sinh hiểu được cái chung nhất của vấn đề cần nghiên cứu

+ Giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh để hướng dẫn học sinh tìm ra kiến thức mới, bên cạnh đó khi kết thúc bài học có thể yêu cầu học sinh nhìn tranh vẽ

để trình bày lại kiến thức

+ Bên cạnh việc học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản học sinh còn có thêm tình huống nảy sinh, từ đó đó có thể bổ sung thêm nhiều kiến thức

+ Phương pháp này còn có ý nghĩa trong việc vận động học sinh chống lưu ban bỏ bọc

III Khả năng ứng dụng triển khai.

Từ bài học kinh nghiệm tôi rút ra và nhận thấy được ý nghĩa của phương pháp này nên theo tôi nghĩ khả năng ứng dụng và triển khai phương pháp sẽ được thực hiện nhiều hơn trong các tiết dạy sinh học 8 của tôi ở các lớp, tiếp theo là có thể trao đổi với đồng nghiệp cùng nhóm để thực hiên, quy mô rộng hơn là trao đổi với tổ chuyên môn để được ứng dụng ở các khối 6, 7, 8 Thực chất phương pháp này là một phần nhỏ của phương pháp trực quan nên đi sâu hơn nữa tôi thấy cũng có thể triển khai ở các môn học khác nhằm gây hứng thú cho học sinh học tập, tiết học không khô khan nhàm chán

IV Những kiến nghị đề xuất.

* Đối với tổ chuyên môn:

+ Tổ chuyên môn cần trao đổi về chuyên môn nhiều hơn, sâu hơn giúp cho mỗi giáo viên có thể có nhiều kinh nghiêm trong giảng dạy ở tất cả các khối lớp

+ Mỗi giáo viên cần nắm bắt kịp thời sự phát triển của khoa học sinh học, muốn vậy tự bản thân cần phải nâng cao chuyên môn để không bị lạc hậu trong quá trình phát triển của xã hội

+ Trong giảng dạy giáo viên cần chú trọng đến học sinh theo phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, tạo sự gắn bó giữa thầy và trò

* Đối với nhà trường:

+ Ban giám hiệu cần xem lại bản đề nghị kinh phí hoạt động ở tổ bộ môn

để có thể chi tiêu mua mẫu vật phục vụ cho giáo viên và học sinh nhiều hơn đối với các tiết thực hành lấy điểm

+ Ban giám nghị đề xuất ý kiến về phòng giáo dục về việc bổ sung thêm tranh ảnh để giáo viên có thể dạy tốt hơn theo như kế hoach của tổ đã đề nghị ở đầu năm học

* Kết luận: Qua 7 năm được giảng dạy bộ môn sinh ở trường THCS Long

Thạnh, đây chỉ là một kinh nghiệm nhỏ của tôi Bài viết tuy có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những sai sót, mong quý đồng nghiệp, những người haọt động ngành giáo dục góp ý xây dựng để bài viết đạt chất lượng hơn và xây dựng chất lượng giáo dục ngày càng nâng cao hơn

Long Thạnh, ngày 26 tháng 10 năm 2011

Người viết

Lê Thị Ngọc Nhiều