BỆNH ĐAU LƯNG

MỞ ĐẦUBệnh đau lưng gặp ở mọi lứa tuổi những người là nhân viên văn phòng, lái xe, phi công, giáo viên,thợ may,những nghề phải ngồi hoặc đứng khom lưng lâu,ít hoạt động thể lực dễ mắc ch

MỞ ĐẦU

Bệnh đau lưng gặp ở mọi lứa tuổi những người là nhân viên văn phòng, lái xe, phi công, giáo viên,thợ may,những nghề phải ngồi hoặc đứng khom lưng lâu,ít hoạt động thể lực dễ mắc chứng đau vùng lưng,thắt lưng.Căn bệnh này thường xuất hiện từ tuổi trung niên.Nhóm thanh thiếu niên mải mê chơi games hay bị đau lưng từ trẻ,do để lưng làm việc lâu trong tư thế không đúng.Nhiều người đau lưng do va chạm,nằm ngồi,bê,khiêng vác,làm việc với máy tính,ngủ sai tư thế khiến các dây chằng và mô mềm vùng thắt lưng bị giãn và cơn đau xuất hiện

Có khoảng 80% trường hợp bị đau lưng lần đầu không rõ nguyên nhân,chỉ có 6 - 8% trường hợp do bị lệch đĩa đệm cột sống.Có trên 50% bệnh nhân đau lưng khỏi trong vòng 2 tuần,nhưng tỷ lệ tái phát khá cao sau một tháng trở lên; từ 5-10% bệnh nhân bị đau vùng thắt lưng cấp chuyển thành mạn tính

Chương I TỔNG QUAN

A.Y HỌC HIÊN ĐẠI :

Nguyên nhân gây Đau lưng:

Phân loại:

Các nguyên nhân sinh đau lưng thì nhiều, nhưng có thể phân làm hai loại

1 Nguyên nhân do xương khớp bị tổn thương như: viêm tủy xương, hoại tử xương,

viêm khớp, viêm cột sống dính khớp, viêm khớp dạng thấp, khớp bị lão hóa, thoái hóa đĩa đệm cột sống, xoắn vặn vùng giãn đốt sống, chứng gù vẹo cột sống, gãy xương, loãng xương, trượt đốt sống, hẹp ống sống, gân hay là cơ bị rách, bị căng quá mức vì tai nạn hay vì cử động quá mạnh, hoặc đĩa đệm bị xô lệch, khe đốt sống bị hẹp lại đều có thể sinh đau lưng

2 Loại thứ hai tuy ít gặp nhưng lại đáng ngại hơn, khi đó đau lưng chỉ là triệu

chứng của các bệnh như: phình động mạch, ung thư từ nơi khác di căn vào xương

sống, ung thư tủy sống, bệnh ankylosing spondylitis, thường bị ở đoạn dưới thắt lưng làm cho gân quanh các đốt xương sống bị vôi hóa làm cử động không được và đau lưng; khối u, áp-xe cạnh cột sống, áp-xe ngoài màng cứng, bệnh thận, loét ống tiêu hóa

Do tính chất phức tạp và nhiều nguyên nhân có thể gây ra đau lưng Vì vậy khi bị đau lưng chúng ta cần tìm hiểu nguyên nhân để có cách phòng và chữa hiệu nghiệm

Triệu chứng đau lưng:

Nếu đau lưng phía trên kèm theo tức ngực, có ho kéo dài với sốt nhẹ, người bệnh sút cân kéo dài đó là dấu hiệu thường gặp trong bệnh lao Đau lưng ở vùng giữa hay gặp

ở người trẻ tuổi, đặc biệt thấy xương sống có chỗ gồ lên có thể là đau cột sống Đau lưng ở đoạn dưới và đau nhiều sau khi mang vác nặng có thể do bong gân, giãn dây chằng Đau lưng nhiều ở đoạn cuối, xuất hiện một cách đột ngột khi nâng vật nặng hoặc khi vặn mình là nguyên do thoát vị đĩa đệm Đặc biệt đau vùng thắt lưng kèm theo một bên đùi hoặc bàn chân thấy đau, tê và yếu có thể do dây thần kinh bị kẹt hoặc gai đôi Ở những người có tác phong đứng ngồi sai tư thế để cho hai vai thõng xuống cũng là 1 nguyên nhân gây ra đau lưng

Người có tuổi bị đau lưng lâu năm, kèm thêm làm việc chóng mệt.Hay tối sầm mặt mày đó là dấu hiệu của bệnh thoái hóa cột sống gây hội chứng thiếu máu não Phụ nữ trong kỳ có kinh hoặc có thai thường đau ở vùng thắt lưng là chuyện bình thường Ngoài ra các bệnh nhiễm trùng đường ruột, ở thận, niệu quản, bàng quang người bệnh cũng cảm thấy đau lưng cấp hoặc mạn.

Vậy cần phát hiện nguyên nhân gây bệnh một cách chính xác để có phương pháp chữa phù hợp

Cách chữa trị đau lưng

A :Đau thắt lưng – Hông :

Đau lưng là chứng đau dọc theo đường đi của dây thần kinh cột sống Do nhiều nguyên nhân ( viêm nhiễm, chèn ép đặc biệt là thoát vị đĩa đệm) thực chất là đau rễ thần kinh lưng 5 (L5)hay cùng 1 (S1)

Lâm sàng :

- Đau dọc đường đi của dây thần kinh hông- thắt lưng, xuống mông ,mặt sau đùi khoeo,cẳng chân xuyên ra phía ngón cái (nếu đau L5 ) hoặc phía ngón út (nếu đau S1)

- Dấu hiệu lasegue ,Bonnet.Neri dương tính

-Mất hoặc giảm phản xạ gót bình thường ,giảm cảm giác phía ngón út ,tổn thương rễ S1

-Có thể có teo cơ và liệt ,không đứng được bằng gót chân (S1) hoặc mu bàn chân (L5)

Xét nghiệm cần làm :

-Chụp X quang cột sống thẳng và nghiêng,chọc dò dịch màng tủy

* Tùy theo từng trường hợp có thể làm thêm

-Chụp bao dễ thần kinh,chụp cột sống cắt lớp vi tính CT-Scanner

Điều trị :

1 Điều trị nguyên nhân nếu xác định được

2 Riêng với thoát vị đĩa đệm(30-40%) các ca có xu hướng

a Phẫu thuật: Nếu phải phẫu thuật gấp

Điều trị nội khoa nếu không có kết quả mới phẫu thuật

b Điều trị nội khoa: Nằm giường cứng tránh vận động và giãn cơ

-Một số trường hợp khỏi sau đó phải có chế độ lao động thích hợp và luyện tập cơ lưng

-Nếu chưa khỏi và ở tuyến trung ương dùng:

+Chymopapain 3000-4000 đơn vị tiêm đĩa đệm (chỉ một lần có kết quả 70-80%)Hoặc triamcinolon 70mg trong 3,5ml(chỉ tiêm một lần vào đĩa đệm)kết quả như chymopapain lại ít tai biến hơn và tương đương với phẫu thuật

c Điều trị đối với những trường hợi không tìm được nguyên nhân :

1.Điều trị nội khoa :

+ Diclofenac 25mg × 2viên ×2-3 lần ngày hoặc 50mg tiêm bắp / ngày

+ Indometacin 25mg × 2viên ×2-3 lần ngày

* Thuốc giãn cơ :

+Diazepam tiêm bắp 1-2 ống 10mg hay 1-3viêm 5mg / ngày

* Tiêm ngoài màng cứng theo công thức sau:

+ Một tuần tiêm 2-3 lần trung bình 10 lần

* Lưu ý: Bảo đảm vô trùng tuyệt đối

b Giai đoạn mạn hoặc bán cấp tính :

- Kết hợp với vật lý trị liệu,châm cứu xoa bóp

- Kết hợp với chế độ ăn uống sinh hoạt lao động thích hợp

2 Điều trị ngoại khoa :

- Chỉ định đối với những trường hợp không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng Đã điều

trị nội khoa kiên trì 6 tháng không đỡ , Hoặc tái phát nhiều lần ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc có teo cơ, liệt vận động , rối loạn cơ tròn

B Đau lưng do hư cột sống thắt lưng :

Đau và hạn chế vận động cột sống thắt lưng, khi vận động Giảm rõ rệt khi nghỉ

ngơi đôi khi có dấu hiệu chèn ép dây thần kinh tọa

Các xét nghiệm :

-Chụp X quang cột sống với các tư thế cần thiết

-Làm các xét nghiệm để loại trừ các nguyên nhân khác gây ra đau vùng cột sống

Điều trị :

1.Dùng một số loại thuốc giảm đau sau:

- Acetyl salicylic 0.50 × 2-4 viên / ngày

- Indometacin 25mg × 2-4 viên / ngày

- Ibuprofen 200mg× 2-3 viên / ngày

- Diclofenac 50mg × 1-2 viên / ngày

- Acid niflumique 250mg× 1-2 viên / ngày

- Piroxican 10mg × 1-2 viên / ngày

2.Các phương pháp vật lý:

-Sử dụng các phương pháp nhiệt( hồng ngoại ,sóng ngắn ,paraffin, chườm…)

3 Với cột sống nếu đau nhiều: Cố định một thời gian dùng thêm các thuốc giãn

mạch

4.Với cột sống thắt lưng :Cần nằm nghỉ trong thời gian còn đau

- Sử dụng các thuốc giãn cơ (tolperison-Diazepanm…)

5 Phẫu thuật:

-Tùy theo trường hợp có chỉ định mổ chỉnh trục khớp,cắt xương , làm cứng

khớp,Ghép khớp cột sống nhân tạo

C: Đau lưng do viêm dính cột sống :

-Là bệnh mạn tính hay gặp ở nam giới ,Trẻ tuổi bị tổn thương viêm cột sống chưa

Điều trị nội khoa:

1 Sử dụng một số các loại thuốc chống viêm sau:

- Phenylbutazon 600mg×1 ống tiêm bắp cách ngày một ống

- Diclofenac 75mg ×1 ống tiêm bắp cách ngày một ống

- Indometacin 25mg × 4-6 viên / ngày

- Ibuprofen 200mg× 4-6 viên / ngày

- Ketoprofen 50mg× 2-4 viên / ngày

2 Dùng một trong những thuốc giảm đau sau đây:

- Diazepam 10mg /ngày uống hoặc tiêm bắp

- Tolperison 50mg× 2-4 viên / ngày

Hoặc 100mg× 1-2 ống tiêm bắp

- Clopromazin 50mg × 2-4 viên / ngày uống hoặc tiêm bắp

3.Dùng một số loại kháng sinh có tác dụng chậm sau:

- Salazosulfapyridin 500mg× 2-6 viên / ngày

- Co-Trimoxazol 480mg× 2-4 viên / ngày

- Te tracylin 250mg× 2-4 viên / ngày

- Thời gian điều trị từ 2-3 tuần Sau đó có thể chuyển sang ngoại trú

a Điều trị theo công thức sau:Một số các loại thuốc chống viêm sau

- Phenylbutazom 100mg × 2 viên / ngày

- Dielofenac 50mg ×1- 2 viên / ngày

- Ibuporofen 200mg × 2-4 viên / ngày

- ketopro fen 50mg × 2 viên / ngày

- A,tia pro fenic 0.50mg× 2-4 viên / ngày

b Thuốc kháng sinh: Dùng một trong các loại thuốc sau

- Salazosulfapyridin 0.50 × 2 viên / ngày

- Co-trmoxazol 0.48 × 2 viên / ngày

- Tetracylin 0.25 × 2 viên / ngày

-Trong thời gian điều trị một liệu trình kéo dài từ 2-4 tuần (tùy thuộc vào diễn biến của bệnh)

Trong Đông y đau lưng được gọi là yêu thống, thường liên quan đến các bệnh

về thận như thận âm hư và thận dương hư vì thận tàng tinh,thận chủ cốt ,tinh hoa hiện

ra ở tóc,thận chủ thủy.Vì vậy hay gặp ở người già và người thận yếu Thận có sỏi, viêm, ứ nước Bệnh còn do phong thấp dẫn đến các cơ lưng bị co cứng hoặc các cơ

chằng vùng lưng bị tổn thương do tại nạn, bị đánh đập

Nguyên nhân gây đau lưng:

- Do hàn thấp xâm nhập hệ cân cơ kinh lạc gây bế tắc vận hành kinh khí gây nên đau, hoặc do lao động quá sức mất thăng bằng khí cơ hoặc tổn thương cân cơ xương khớp gây đau Triệu chứng điển hình là lưng đau nhẹ, đau nặng dần, thay đổi tư thế vẫn không giảm, thời tiết thay đổi làm đau hơn, rêu lưỡi trắng nhớt

- Do công năng thận quá suy giảm không nuôi dưỡng được xương khớp, tinh tủy hoặc thận bị trệ đình tích lâu ngày gây đau.

Trong 4 nhân tố trên thì dẫn đến đau lưng

Ngoài ra còn có một số nguyên nhân khác cũng có thể dẫn đến các chưng đau lưng như phụ nữ mang thai,Bệnh sỏi thận hoặc thận hư cũng có thể dẫn đến đau lưng

A Đau lưng một bên hay đau hai bên cột sống có nhiều nguyên nhân gây ra

* Có thể chia ra làm các loại sau.Đau lưng cấp tính và đau lưng mạn

a.Đau lưng cấp tính:

- Thường gặp ở những trường hợp do lạnh gây ra co cứng các cơ ở cột sống

- Dây chằng cột sống bị viêm nhiễm

- Dây chằng bị phù nề chèn ép vào thần kinh khi vác nặng ,Làm việc,nằm sai tư thế Sang chấn vùng cột sống

b Đau lưng mạn:Thừơng gặp ở các trường hợp

+ Do viêm xương cột sống

+ Do thái hóa cột sống

+ Do lao cột sống

+ Do ung thư

+ Do đau các nội tạng ở vùng ngực,bụng lan tỏa ra sau lưng

+ Do đau cơ năng

+ Do thống kinh

+ Do suy nhược thần kinh

*Chú ý:Cần chuẩn đóan đúng nguyên nhân dẫn đến bệnh đau lưng để đưa ra phác đồ

điều trị thích hợp

I Đau lưng cấp do cứng các cơ:

- Y học cổ truyền(YHCT) dân tộc cho rằng do hàn thấp gây ra

* Triệu chứng: Đau lưng xảy ra đột ngột sau khi tắm ,bị lạnh ,mưa và ẩm thấp ,đau

nhiều không cúi được Ho và trở mình cũng đau, thường đau một bên khi ấn các cơ lưng bên đau thì thấy cơ bị co cứng, mạch trầm huyền

* Phép chữa khu phong, tán hàn, trừ thấp ,ôn kinh, hoạt lạc (hành khí, hoạt huyết) BÀI THUỐC:

Bài 1 Quế chi 8g Tỳ giải 16g

Rễ lá nốt 8g Kế huyết đằng 16g Thiên niên kiện 8g Trần bì 16g

Y dĩ 18g Cỏ xước 12g

Rễ cây xấu hổ 16g

Sắc uống ngày 1thang/ 3 lần uống sau ăn 30 phút

Bài 2 Can khương thương truột thang gia vị

Can khương 8g Quế chi 8g

Thương truột 12g Y dĩ 12g

Cam thảo 6g Xuyên khung 16g

Phục linh 12g

Sắc uống ngày 1thang/ 3 lần uống sau ăn 30 phút

Bài 3 Can khương thương truột thang gia giảm

Khương hoạt 12g Can khương 6g

Tang ký sinh 12g Phục linh 10g

Quế chi 8g Ngưu tất 12g

Thương truột 8g

Sắc uống ngày 1thang/ 3 lần uống sau ăn 30 phútNếu đau nhiều thêm phụ tử chế 8g tế tân 4g

*Ăn kiêng :Cà muối ,đố xanh , chất đắng, thịt ngan vịt, thịt trâu bò ,thịt gà ,cua

* Xoa bóp:

Phép : Thư cân (làm giãn cơ) thông kinh, hoạt lạc ,giảm đau

Huyệt: Đại trữ ,Thận du ,Mệnh môn Á thị

Thủ thuật: Day ,đấm,lăn,ấn,phân hợp,véo,phát

Trình tự xoa bóp:

Người bệnh nằm sấp hai tay xuôi theo chân Nếu đau do dính khớp cột sống thì ngực phải cách giường 5-10cm lúc đó cần gối cao Trong trường hợp khác ngực

để sát giường

Thao tác: + Day rồi đấm hai bên lưng.

+ Lăn hai bên thắt lưng và cột sống

+ Tìm điểm đau ở lưng và cột sống

+Tìm điểm đau ở lưng Day nhẹ đến mạnh ,ấn các huyệt Đại trữ,phế

Du,cách du,thận du ,Mệnh môn

+ Phân hợp hai bên thắt lưng

- Nếu người bệnh đau quá không nằm sấp được Dùng ngón tay cái bật mạnh một nhánh thần kinh đi từ cổ ra vai ở hố trên đòn ( vị trí ở trên giữa bờ xương đòn 2 khoát ngón tay )Bật 1-2 lần Sau đó day huyệt này 1 phút Khi tác động vào đây người bệnh có cảm giác đau mỏi ,nhức lan xuống bả vai ,một bên nách và ngực và có thể nằm sấp được Thầy thuốc tìm và bật gân huyệt ở lưng 1-2 lần và day 1 phút huyệt cách du ( vì ở đó có một nhánh thần kinh chạy song song với cột sống) Sau đó kiểm tra lại cơ lưng thấy mềm lại và đỡ đau hơn

-Tiếp đó ,bật gân ở sống lưng vùng đau rồi day chỗ bật gân 1 phút,Làm song người bệnh sẽ cúi được hoặc ngồi xổm được dễ dàng

- Nếu cúi mà còn có cảm giác căng ở cơ mông Để bệnh nhân nằm sấp bật gân

ở chỗ nổi 1/3 ngoài và 2/3 trong của mào chậu,sau đó day 1 phút

- Cuối cùng là vặn lưng

* Tự tập ở nhà:

Sau khi bệnh nhân được ra viện ,người bệnh cần tập một số động tác sau;

- Nằm nhấc ngực: Người bệnh nằm sấp, hai tay chống lên giường ngang với

vai ,lấy sức của hai cánh tay nhấc người lên sao cho lưng vóng xuống như tư thế ban đàu làm 5 -10 lần

- Nằm ưỡn lưng : người bệnh nằm sấp hai tay để ra sau lưng ,thân và hai chân

nhấc lên khỏi giường thành hình cung Chú ý đầu gối không được cong có nghĩa là cố định nửa thân trên và vận động nửa thân dưới làm 5-10 lần

- Đứng cúi lưng và ưỡn lưng: Người bệnh đứng hai chân mở rộng bằng vai ngón

chân chụm lại vào trong.Hai tay buông thẳng sao cho đầu ngón tay chấm đất sau đó từ từ đứng dậy rồi ngửa thân ra sau ở mức độ tối đa nhất.Làm 5-10 lần

Chú ý Mức độ làm tùy theo tình hình sức khỏe và trạng thái bệnh lý của người bệnh

tránh làm quá sức

II Đau lưng cấp do vác nặng,Khi thay đổi tư thế,Lệch tư thế

- Y học cổ truyền dân tộc cho là do khí trệ, huyết ứ

- Đau lưng cấp hay gặp ở người lao động ở các tư thế không thích hợp hoặc mang vác quá nặng.

*Nguyên nhân:

Chính là do tư thế cúi không thích hợp hoặc mang vác quá nặng làm sai gân ,co gân

cơ gây huyết ứ ,khí trệ

*Triệu chứng:

- Sau khi mang vác nặng hoặc sau khi làm sai tư thế đột nhiên thấy đau dần vùng thắt lưng Có khi đau dữ dội làm vận động lưng bị hạn chế.Nếu nặng đi đứng phải

có người dìu

- Khi thở sâu hay ho đau tăng lên,

- Khi đi đứng hoặc đang đứng nằm xuống người bệnh phải lựa dần những tư thế không đau

- Khi kiểm tra có thể thấy cơ lưng co cứng làm vẹo cột sống

- Có những điểm đau rõ ràng ở bên cạnh cột sống hay nhóm cơ cạnh cột sống

- Những chỗ thường có điểm đau là L4-L5 hoặc L5- S1

*Phép Chữa :Hành khí, hoạt huyết ,thư cân, hoạt lạc

Bài thuốc:

- Bài 1.Dùng muối rang chườm nóng tại chỗ.

- Bài 2.Lá ngải cứu sao rượu đắp ấm tai chỗ.

- Bài 3 Xoa dầu bóp ô đầu sống,quế ,đại hồi

*Chú ý Phải dán nhãn chai thuốc bảo quản tránh uống nhầm

- Bài 4 Đau lưng thang

Uy linh tiên 12g Thương truật 8g

Cam thảo 4g Cẩu tích 12g

Sắc uống ngày 1thang/ 3 lần uống sau ăn 30 phút

Ăn kiêng :Cà muối ,đỗ xanh , chất đắng, thịt ngan vịt, thịt trâu bò ,thịt gà ,cua tôm,thịt

- Phép : Thư cân (làm giãn cơ) , thông kinh, hoạt lạc ,giảm đau

- Huyệt : Đại trữ ,thận du ,mệnh môn,Á thị

- Thủ thuật: Day ,đấm,lăn,ấn,phân, hợp,véo,phát

- Trình tự xoa bóp:

Người bệnh nằm sấp hai tay xuôi theo chân Nếu đau do dính khớp cột sống thì ngực phải cách giường 5-10cm lúc đó cần gối cao Trong trường hợp khác ngực để sát giường

- Thao tác:

+ Day rồi đấm hai bên lưng

+ Lăn hai bên thắt lưng và cột sống

+ Tìm điểm đau ở lưng và cột sống

+Tìm điểm đau ở lưng day từ nhẹ đến mạnh ,ấn các huyệt Đại trữ,phế

Du,cách du,thận du ,Mệnh môn

+ Phân hợp hai bên thắt lưng

+ Véo cột sống lưng 3 lần

+ Phát huyệt Mệnh môn 3 cái

+ Vặn lưng