văn hóa sơ kì cận thế nhật bản

Cùng với quá trình thống nhất đất nước, nghệ thuật thời kì này phát triển rực rỡ và có ảnh hưởng quan trọng trong sự phát triển văn hóa Nhật Bản.Nếu chia thời đại theo sự nắm giữ của chí

Văn hóa sơ kì cận thế

の Momoyama là thời đại ngắn nhất trong lịch sử, kéo dài khoảng bốn mươi năm từ cuối thế

kỉ 16 đến đầu thế kỉ 17, tương đương với thời địa phục hưng muộn ở châu Âu Trước thời

kì này là khoảng thời gian đen tối trong lịch sử Nhật Bản với những cuộc chiến tranh liên miên nổ ra giữa các phe phái khác nhau đẻ tranh giành ghế Shogun - tướng quân Đất nước được thống nhất lại bởi ba vị anh hùng là Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi và sau đó là Tokugawa Ieyasu Cùng với quá trình thống nhất đất nước, nghệ thuật thời kì này phát triển rực rỡ và có ảnh hưởng quan trọng trong sự phát triển văn hóa Nhật Bản.Nếu chia thời đại theo sự nắm giữ của chính quyền, ta có thể gọi thời Oda Nobumaga và Toyotomi Hideyoshi (nửa sau thế kỷ 16 đầu thế kỉ 17) là thời Azuchi Momoyama (のののの) và thời Tokugawa từ thế kỷ 17 là thời Edo Nhưng về mặt văn hóa sử, từ cuối thế kỷ

16 cho đến những năm Kan-ei (Khoan Vĩnh) giữa thế kỷ 17, khoảng thời gian dài 80 năm này có thể gọi chung là văn hóa thời Momoyama

Phần A Bảng từ mới

2 Bức bích họa ( tranh tường)

3 Văn hóa Nam Man Văn hóa từ nước ngoài vào qua tay

các nhà truyền giáo châu Âu, thương nhân

30 điêu khắc thiền lan Điêu khắc trên vách, lan can

33 Di tích cung điện Jurakutei

34 Đường môn chùa Daitoku Đường môn = cửa chính

35 Phi vân các chùa Nishi Hongan

36 Điện thờ chính ở đền Tsukubushima

37 Đường môn chùa Nishi Hongan

38 ののの Kiến trúc soin-zukuri Kiến trúc kiểu thư viện

39 Thư viện Samboin chùa Daigo

77 Sự ảnh hưởng từ Triều Tiên

78 慶長版本 Thời kì Keicho 慶長時間 Khánh trường là niên

hiệu thiên hoàng Go Yozei

79 の Sắc lệnh của thiên hoàng Go- Yojei

thân áo rộng độ chùng của vạt áp nhiều hơn chiều cao của cổ áo lộc

rõ hơn

110 Nanban tự Nơi ở của người Kito giáo

117 ののののの Seminario、 Trường sơ cấp trung học

119 ヴァリニャニ Alessandro Valignano Tên đầy đủ ののののののののののの

のののノ giáo sĩ kito giáo

120 キリシタン Các ấn phẩm của kito giáo -

Christian

hay Amakusa のののの

124 Thể chế Mạc phiên Chia đất nước ra làm các phiên

132 Thân vương Toshihito Anh trai thiên hoàng

Go-Yozei.Còn gọi là hoàng tử Hachijo ののの

Phần 2: Nội Dung Phấn A: Văn hóa thời kì Momoyama (1568–1603)

Văn hóa thời Momoyama (hay Azuchi Momoyama のののの) được ghép bởi tên hai tòa thành là Azuchi do Oda Nobunaga のののの xây dựng và Fushimi (sau được đổi tên là Momoyama) do Toyotomi Hideyoshi のののの xây dựng

Đặc điểm văn hóa:

• Sự phát triển và mở rộng của văn hóa thị dân và võ sĩ

• Ảnh hưởng của Phật giáo không còn nhiều thay vào đó là tính hiện thực ( văn hóa trần tục)

• Sự ảnh hưởng của Văn hóa Nam man ( chủ yếu là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha)

• Thành được xây ở đồng bằng hay núi thấp

• Bao quanh bởi các hào sâu công sự bằng đất và tường thành cao, có các thiên thủ các ( tòa gác cao 3 đến 5 tầng) canh gác bảo vệ thành

• Ngoài tính chất thành trì thì thành quách thời kì này còn xây dựng kiểu soin-zukuri (kiến trúc kiểu thư viện), đồng thời thành cũng là nơi cư trú của dân cư

• Trang trí bên trong bằng các bức bình phong hay bích họa lớn có màu

sắc đậm, điêu khắc thấu điêu trên các vách hay tường

1.1.1 Một số thành quách tiêu biểu

Thành Azuchi

Thời gian xây dựng từ năm 1576 đến năm 1579

Vị trí phía bờ hồ Biwa, tỉnh Omi ( ngay thuộc tỉnh Shiga)

Nobunaga định xây thành thật gần Kyoto để ông có thể quan sát xem

có ai muốn tiến tới kinh đô không Thành nằm ngoài kinh đô nên cũng

tránh được hỏa hoạn và giao tranh Vị trí này cũng khá có lợi thế về

mặt chiến lược, kiểm soát tuyến đường giao thông liên lạc giữa các

địch thủ lớn của ông là gia tộc Uesugi ở phía Bắc, gia tộc Takeda ở phía Đông và gia tộc Mōri ở phía Tây Thành có quy mô lớnvới tường thành dày từ 5,5 đến 6,5m; xây chủ yếu bằng đá Tường thành làm từ các khối đá lớn khít chặt với nhau mà không cần dùng đến vữa; thành có tháp cao 7 tầng, 42m

Thành Osaka

Thời gian: xây dựng năm 1583 – 1585, tại Osaka

thành Osaka ở tỉnh Osaka được Toyotomi xây dựng với đội thợ hai, ba chục nghìn người làm cật sức suốt hai năm trời mới hoàn thành thì năm 1615 bị đốt cháy khi Toyotomi bị lật đổ; được xây dựng lại nhưng đến 1665 tháp chính một lần nữa bị thiêu Những gì còn lại đến 1868 cũng bị thiêu rụi Tháp chính thành Osaka hiện nay được xây lại vào năm

1931 bằng bê-tông cốt thép

Thành nằm trên khu đất chỉ rộng 60000 km2,xây trên hai bệ đá cao tựa vào hai vách tường đá dựng đứng, bao quanh bởi hai con hào Kiến trúc lâu đài trung tâm có 5 tầng ở phía ngoài và 8 tầng ở phía trong, và được xây trên một tảng đá cao để bảo vệ người trong thành chống lại những kẻ tấn công dùng kiếm

Thành Fushimi

Thời gian: xây dựng từ 1592 đến 1594 tại Kyoto

Thành xây bởi 20.000 đến 30.000 người với dự định được làm nơi hòa

đàm giữa Hideyoshi với sứ thần Trung Quốc để kết thúc Cuộc chiến bảy

năm ở Triều Tiên, nhưng một trận động đất đã phá hủy hoàn toàn lâu đài

chỉ hai năm sau khi hoàn thành Nó được xây dựng lại ngay sau đó, và

được đặt dưới quyền của Torii Mototada, một thuộc hạ của Tokugawa

Ieyasu Năm 1623, lâu đài bị dỡ bỏ, và rất nhiều phòng và tòa nhả của nó được ghép vào các đền chùa và lâu đài khắp Nhật Bản

Điện Jurakutei

Thời gian xây dựng: 1586 – 1587, tại Kyoto

Jurakudai hay Jurakutei (Tụ Lạc Đệ) là một dinh thự xa hoa xây dựng

theo lệnh của Toyotomi Hideyoshi Vị trí của nó ngày nay nằm trên nền

cung điện hoàng gia thời Heian

Hideyoshi chuyển đến Jurakudai từ thành Osaka sau khi hoàn thành,

ngay sau chiến thắng trước gia tộc Shimazu ở Kyushu Ông lấy đây làm

đầu não cho sự thống trị của mình Năm 1595, khi Hidetsugu – cháu trai của Hideyoshi

mổ bụng tự sát, Jurakudai bị tháo dỡ, nhiều phần được mang đến để xây dựng lâu đài Fushimi

Thiên thủ các thành Matsumoto

Matsumoto được xây dựng năm 1504 tại Nagano,

Tokyo

Thành được mệnh danh là “Thành Quạ” vì màu đen

của đồ gỗ Điểm thu hút của lâu đài này nằm ở sự

tương phản đen- trắng, khác biệt với kiểu phủ màu

trắng toàn phần của các lâu đài khác Tòa tháp chính

cao 6 tầng trong kiến trúc đẹp, được xem là một trong những lâu đài cổ

kính nhất Nhật Bản

Ngự điện Ninomaru thành Nijo 二条城二の丸御殿

Ngự điện Ninomaru rộng 3300 mét vuông bao gồm năm tòa nhà riêng biệt

kết nối nhau và được xây dựng gần như hoàn toàn bằng Hinoki (cây bách

hội) Điện Niromaru gồm 5 toà nhà khác nhau, nằm zig-zag theo dạng "chim

bay", tổng cộng 33 phòng.Trang trí bao gồm số lượng lớn các lá vàng và các

chạm khắc gỗ tỉ mỉ , với dự định gây ấn tượng cho các vị khách về sức mạnh và sự giàu

có của các tướng quân Các cánh cửa trượt và tường của mỗi phòng đều được trang trí bằng tranh tường của các họa sĩ của trường Kano

Thành Himeji ののの ( lâu đài hạc trắng の)

Himeji nằm ở Himeji, tỉnh Hyōgo, cùng với thành Matsumoto và thành

Kumamoto hợp thành cái gọi là "Ba tòa thành quý của quốc gia (tiếng

Nhật: 三大条条城, "tam đại quốc bảo thành")".Thành là một khu phức

hợp gồm 83 toà nhà bằng gỗ tọa lạc trên một khu vực đồi núi bằng phẳng,

được sơn phủ một lớp màu trắng tinh xảo bên ngoài

1.1.2 Một số di tích

Một số di tích của Jurakutei: Đường môn chùa Daitoku

và Phi Vân Các chùa Nishi Honganの

Một số di tích thành Fushimi: bản điện đền

Tsukubushima都久夫須磨神社本殿 và thư môn chùa

Nishi Hongan西本願寺書門

1.2 Kiến trúc soin-zukuriののの

Kiến trúc soin-zukuri thời kì này phát triển rực rỡ, các căn

phòng kiểu này được trang trí lộng lẫy, trong đó phòng quan

trọng nhất là jodan – no –ma là nơi tiếp kiến

Trong kiến trúc này bao gồm: phòng cao bậc, gian hậu toko

no ma, tủ ngăn chigai dama, giá án thư shoin gamae, cửa lùa vẽ tranh

fusuma, diềm trang trí ramma,bốn ván lùa lớn chokai kazari ( có thể

không có).Sàn đơn giản, trải chiếu tatami, dải hành lang rộng hiro-en

hay irigawa trông ra vườn

Tiêu biểu là Sanboin ở chùa Daigoののののののののの và thư viện chùa Nishi Hongan 西本願寺書院鴻の間

1.3 Kiến trúc trà thấtのの

Phòng trà Myokian妙の案茶室(Taian のの) được cho là do

Sen no Rikyu dựng năm 1582 tại Yamasaki, Kyoto

Đặc điểm:

Những tảng đá để bước chân lên được sắp xếp theo lỗi tự nhiên, không theo một quy tắc nào , xây dựng chủ yếu bằng tre hay thân cây, tường bằng đất khô, lối vào nhỏ đến mức phải cúi người hay bò vào, cửa sổ đơn giản, trần làm bằng lau sậy hay tre, mái lợp bằng rơm rạ

Bên trong bố trí đơn giản với chiếu tatami, cửa shoji, không gian được thu nhỏ từ bốn chiếu rưỡi đến chỉ còn một chiếu rưỡi

2. Hội họa

Thời kì này không quá quan tâm nhiều đến yếu tố Phật giáo như trước mà chủ yếu trang trí lộng lẫy để thể hiện quyền lực và sự giàu có của mình Do đó các bức bình phong hay bích họa lớn được vẽ công phu, tinh tế là đặc trưng tiêu biểu của thời kì này.

2.1. Phái họa Kanou

Bước vào thời đại này, phái Kanou đã cố gắng tổng hợp chủ nghĩa màu sắc của tranh Yamato cùng với chủ nghĩa cấu thành của tranh mực nước, đã phát huy cách vẽ hoạt bát tươi sáng đầy sức sống, thoát khỏi cách thức giữa chừng mất hồn Tranh phái Kanou có những cấu đồ to lớn từ trước đến nay không có trong tranh Nhật bản luôn luôn có đặc sắc phong nhã, tế nhị Phái Kanou nhờ đó đã được chính quyền mạc phủ Tokugawa bảo hộ và các họa sĩ của phái này được coi như là họa sĩ của tướng quân

2.1.1.Họa sĩ Kanou Eitoku 狩野条特(1543-1590).

Eitoku đã đưa phong cách đơn sắc Kano trình bày hình ảnh cây

lá trổ hoa, chim muông, và tre phát triển xa hơn phong cách

mang tính trang trí, với bố cục phức tạp hơn nhiều, ít để lại chỗ

trống trong tranh, không bị ảnh hưởng bởi ngọn bút vẽ và màu

vàng nhạt lờ mờ được tô điểm trên bầu trời hậu cảnh, thiên về

trang trí nhưng tương đối giản dị Bút pháp của Eitoku khỏe

khoắn với cách thẻ hiện mãnh liệt thể hiện tinh thầnh thượng võ

của thời kì này Vào năm 1576, Oda Nobunaga phong cho ông là

người đứng đầu trong những họa sĩ sáng tạo những hình thức

trang trí phong phú của Lâu đài Azuchi, một chức vụ đã mang lại cho Eitoka một thẩm quyền chưa từng có trước đây đối với những họa sĩ của những trường phái khác

Tác phẩm tiêu biểu : Bình phong Rakuchuu Rakugaizu洛中洛外

条条風 miêu tả phong cảnh Kyoto; bình phong Hinokizu のののの;

bình phong gập Karajishiのののののの

2.1.2 Kanou Sanraku 狩野条落 (1559-1653)

Sanraku sáng tạo những tranh họa đơn sắc và nhiều màu Nét đặc

trưng gò bó, tinh vi của Sanraku, tương phản với những phong cách

táo bạo, mạnh mẽ của Eitoku và Tohaku , ông kết hợp kiểu bố cục mà

người ta thường gặp ở tranh họa đơn sắc với phong cách trang trí màu sắc mới Những

cành hoa mẫu đơn duyên dáng và tinh xảo hài hòa với thân cây và những tảng đá mạnh

mẽ, những kiểu cách này theo đúng quy ước hơn là những hình dáng đồ sộ được mô tả bởi hai họa sĩ đi trước

Tác phẩm tiêu biểu: hay Tùng ưng đồ (Tranh tùng và chim ưng);

Tranh hoa mẫu đơn

2.1.3.Một số họa sĩ khác trường phái Kano

Kano Naganobu : ののののののの bình phong gập chơi

đùa dưới bóng hoa

Kano Hideyori :

Kano Yoshinobu : のののののの bình phong gập miêu tả

những người thợ thủ công

2.2. Phái Hasegawa

Người lập ra phái tranh Hasegawa Tohaku　ののののの ưu thích

vẽ tranh đơn sắc lẫn tranh màu trang trí, những tranh đơn sắc

(đen trắng) của ông, chẳng hạn như bức tranh nổi

tiếng Khỉ và rừng thông ở Ryusen-an thuộc đền thờ Myoshin, Kyoto

Tác phẩm tiêu biểu: bức họa trên cửa phòng của viện Chishaku gồm tranh hoa anh đào

và tranh rừng tùng

2.3. Phái Kaihoku

Người lập ra trường phái này là Kaiho Yusho (1533 – 1615) Lúc

đầu học với Kano Eitoku nhưng về sau ông thích bút pháp của

Lang Kai thời Tống ở Trung Quốc, cuối cùng ông lập riêng một

bút pháp gọi là Kaihoku Ông hầu như nổi danh về tranh vẽ cảnh

vật, hoa lá và động vật

Tác phẩm tiêu biểu: のののの Bình phong sơn thủy

Thời kỳ Momoyama có thể được xem như là một đoạn nhạc mở đầu chói lọi đối với thành quả của phong cách trang trí Nhật Bản Các họa sĩ thời kỳ Momoyama và những môn đệ của họ trong thời kỳ Edo nhanh chóng thiết lập một phong cách lộng lẫy và phức tạp khó phát triển xa hơn Những thị hiếu thẩm mỹ đổi thay cũng đòi phải có một tính cách khác biệt Sự lộng lẫy không chút ngượng ngùng của phong cách Momoyama có thể làm hài lòng giai cấp cầm quyền, giai cấp quý tộc, những thương nhân tham vọng và giàu có, và những nghệ nhân thời kì này.

3. Thủ công nghiệp

Đặc điểm chính : sự ảnh hưởng của nghệ thuật Triều Tiên do các tù binh bắt được trong hai lần tiến hành bởi Toyotomi Hideyoshi 1592-1593 và 1594-1596 Sắc lệnh đó được ban hành bởi Thiên hoàng Go-Yozei ののののの( niên hiệu Khánh Trường 慶長 trị vì 1586 – 1611)

3.1.Sơn mài

Đồ sơn thời kì này phóng khoáng và độc đáo về bố cục

cũng như cách dùng sơn vàng, thể hiện phong vị rực rỡ và

hoa mĩ đương thời, tiêu biểu cho đồ sơn vàng thời kì này là bộ dụng cụ sơn vàng ở chùa Kodai, Kyoto

3.2.Gốm

Nghề gốm sứ thời kì này đạt đến đỉnh cao về cả kĩ thuật làm gốm cũng như nghệ thuật biểu hiện cũng là thời kì các dụng cụ gốm sứ dành cho trà đạo được sản xuất Các Daimyo thời bấy giờ rất yêu thích các loại vật dụng trà, chén, lọ làm làm bằng gốm với phong cách độc đáo Gốm thời kì này chủ yếu có kĩ thuật được truyền lại bởi những người thợ Triều Tiên bị bắt

Gốm sản xuất tại Chosa, Satsuma nay thuộc tỉnh Kagoshima , Gốm

có loại menののん đen và men trắng cao cấp ののの

Gốm Hagi ở Nagano nay thuộc tỉnh Yamaguchi Làng nghề Hagi (1615 - 1867)

Sản xuất ở Nagasaki

Matsuga Shigenobu1(1549-1614 Daimyo thứ 4 của Hirado) đã đưa 2 thợ gốm

Triều Tiên là Kyokan (1556−1643) và Koraibaba (1567−1672) từ Pusan đến tỉnh

Tochigi Sau khi đến Hirado, họ đã xây dựng các lò sản xuất ở đảo Hirado

Gốm có lớp men mỏng, trang trí các họa tiết một cách tinh xảo, những họa tiết

trang trí được khắc tinh tế, mảnh mai và một màu trắng hoàn hảo

Sản xuất tại Chikuzen nay là Fukuoka

Nguồn gốc của gốm Takatori đến từ Triều Tiên còn gọi là Hachizan, người

đưa gốm đến Nhật Bản Kuroda Josui, là một người lính phục vụ địa phương,

sau khi cuộc xâm lược của Hideyoshi Triều Tiên vào cuối thế kỷ 16 Gốm

Takatoriyaki là một trong 7 loại gốm lớn của Nhật Bản với hình dạng tinh tế

đi đôi với men rất chất lượng của nó

3.3 Nhộm, dệt

Nghề nhuộm là Nishijin oriののの(vải thêu kim tuyến)

3.4 Sứ

Sứ aritaののの(tên gọi khác là Imari-yaki) Người ta nói rằng, vào năm 1616 Ri San-pei, の

のの một người làm đồ gốm Nhật Bản đến từ Triều Tiên đã phát hiện ra một lớpのcao lanh được tích tụ lâu năm tại Izumiyama ở Arita ở bắc Kyushu ( hiện nay là Arita tỉnh Saga) và

đã làm ra các mảnh sứ đầu tiên tại Nhật Bản bằng cách sử dụng nguyên liệu này Với sự 1

phát hiện loại đá sứ này, sản xuất gốm sứ nhanh chóng phát triển tại

Arita Đây là loại sứ xanh trắng đầu tiên ở Nhật Bản

3.5 Sự du nhập của máy in từ Triều Tiên

Sau cuộc xâm lược Triều Tiên, quân lính của Toyotomi Hideyoshi

(1536-1598) đã mang về nhiều chiến lợi phẩm, trong số đó có những khuôn chữ

in Hideyoshi đã dâng những bộ chữ này cho thiên hoàng và thiên hoàng đã truyền sử dụng những bộ chữ này để in các tác phẩm cổ điển Trung Hoa Ngoài ra, thiên hoàng cũng đã đặt làm một bộ khuôn chữ mới bằng gỗ để in một loạt các “ấn phẩm hoàng gia” Những tác phẩm cổ điển Trung Hoa (1597-1603), những sách này đã trở thành những sách đẹp nhất từng được in ở Nhật Bản

A.2 Nghệ thuật

Đặc điểm chung: Đây là thời kì phát triển bởi tầng lớp thị dân và võ sĩ mới , chủ yếu tập trung ở các đô thị như Kyoto, Osaka,Sakai (nay thuộc nam Osaka), Hakata (nay thuộc Fukuoka).

1. Trà đạo

Rikyū sinh tại Sakai Cha ông là chủ nhà kho tên là Tanaka Yōhei ののののの, mẹ ông tên

là Tomomi Tayuki のののの Tên thuở nhỏ của ông là Yoshiro

Khi còn trẻ, Rikyū học trà đạo với Kitamuki Dochin, và được pháp sư Dairin Soto ở đền thờ Nanshuji tại Sakai đặt tên là Sōeki 19 tuổi, ông bắt đầu học trà đạo với Takeno Jo Rikyu cũng trải qua khóa học Zen ở Daitoku-ji

Năm 58 tuổi, Rikyu trở thành trà sư cho Oda Nobunaga và, sau khi Oda chết thì cho Toyotomi Hideyoshi Hideyoshi đã ra lệnh cho ông phải mổ bụng tự sát Ông tự sát tại dinh thự Jurakudai tại Kyoto vào 28 tháng 2, 1591

Đóng góp:

• Người cũng góp công trong việc phát triển nguyên tắc thẩm mỹ “wabi” trong trà đạo, đề cao sự đơn giản, mộc mạc Ông chính thức đưa tư tưởng và những lời huấn thị của ông vào các trường dạy trà đạo gọi là Senke-ryu (ののの, "Trà đạo dòng Sen")

• chủ trì một lễ trà đạo lớn và quan trọng do Hideyoshi tổ chức tại Kitano năm 1587

• phát triển nhiều dụng cụ dùng cho trà đạo, bao gồm bình hoa, muỗng xúc trà, và nắp tre, vẫn được sử dụng cho đến ngày nay trong nghệ thuật trà đạo, là người đi tiên phong trong việc dùng Raku bát uống trà (chawan) và thích sử dụng các đồ dùng đơn giản, mộc mạc của Nhật, thay vì những đồ dùng Trung Quốc đắt tiền vẫn thịnh hành khi đó

Ngoài Sen no Rykyu thì có hai trà sư nổi tiếng khác thời kì này là Imai Sokyu のの

の và Tsuda Sogyu のののの

1.2.Trà sư Oda Nagamasu ( のののののChức điền Trường ích, 1547–1622)