bai giang dien tu TCCN bai 9

Quan niệm về nhận thức của một số trào lưu triết học trước C.Mác + Những người theo “thuyết hoài nghi” nghi ngờ tính xác thực của tri thức + Những người theo “thuyết không thể biết” phủ

BÀI 3

NHẬN THỨC KHOA HỌC VÀ

HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

I BẢN CHẤT CỦA NHẬN THỨC

1 Quan niệm về nhận thức của một số trào lưu triết học trước C.Mác

+ Những người theo “thuyết hoài nghi” nghi ngờ tính xác thực của tri thức

+ Những người theo “thuyết không thể biết” phủ nhận khả năng nhận thức thế giới, đối với họ, thế giới là không thể biết được, lý trí của con người có tính chất hạn chế, ngoài giới hạn của cảm giác ra con người không thể biết gì nữa.

2.Quan điểm triết học Mác – Lênin về bản chất của nhận thức

Bản chất của nhận thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào trong đầu óc con người, nhưng đó không phải là sự phản ánh giản đơn, thụ động mà là sự phản ánh chủ động tích cực sáng tạo của chủ thể trước khách thể

Như vậy, theo quan điểm của triết học Mác – Lênin, nhận thức là quá trình con người phản ánh thế giới khách quan một cách biện chứng, năng động sáng tạo trên

cơ sở thực tiễn lịch sử – xã hội

II THỰC TIỄN VÀ VAI TRÒ CỦA THỰC TIỄN ĐỐI VỚI NHẬN THỨC

1 Phạm trù thực tiễn

Thực tiễn là những hoạt động vật chất có

mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội.

Thực tiễn gồm có những dạng cơ bản sau đây:

- Hoạt động sản xuất vật chất

- Hoạt động chính trị – xã hội

- Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị – xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Trong ba dạng cơ bản trên, hoạt động sản xuất vật chất giữ vai trò quyết định Tuy nhiên hai dạng hoạt động còn lại cũng có sự tác động trở lại hoạt động sản xuất vật chất.

2 Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

- Thực tiễn là cơ sở nguồn gốc của nhận thức

- Mục đích và động lực chủ yếu và trực tiếp của nhận thức

- Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

+ Ý nghĩa phương pháp luận

Sự phân tích trên đây về vai trò của thực tiễn đối với nhận thức đòi hỏi chúng ta phải quán triệt quan điểm phát triển Quan điểm này yêu cầu việc nhận thức phải xuất phát từ thực tiễn, dựa trên cơ sở thực tiễn, đi sâu vào thực tiễn, tổng kết thực tiễn, lý luận phải đi đôi với thực tiễn, học đi đôi với hành Nếu xa rời thực tiễn sẽ dẫn tới các bệnh chủ quan, giáo điều, máy móc,…

III HAI GIAI ĐOẠN CỦA QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC

1.Trực quan sinh động (nhận thức cảm tính)

Là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức Đó là sự phản ánh trực tiếp, cụ thể, sinh động, phong phú các sự vật khách quan bằng các giác quan của con người Nó được thể

hiện dưới ba hình thức là: Cảm giác, tri giác, biểu tượng.

+ Cảm giác: Là sự phản ánh từng mặt,

từng thuộc tính bên ngoài của sự vật khi các sự vật đó tác động trực tiếp vào các giác quan của con người.

+ Tri giác: Là sự phản ánh tổng hợp

nhiều cảm giác, nó đem lại hình ảnh hoàn chỉnh hơn về sự vật

+ Biểu tượng: Là hình ảnh về sự vật được giữ

lại trong trí nhớ một cách khái quát khi không còn trực tiếp tiếp xúc với sự vật

Đặc điểm của nhận thức cảm tính là sự phản ánh trực tiếp, sinh động, phong phú, nhưng đó là sự phản ánh bề ngoài của sự vật.

2 Tư duy trừu tượng (nhận thức lý tính)

Là giai đoạn tiếp theo và cao hơn về chất của quá trình nhận thức đó là sự phản ánh gián tiếp và khái quát hiện thực khách quan Nó

được thể hiện ở các hình thức như: Khái niệm, phán đoán, suy lý.

+ Khái niệm : Là hình thức của tư duy trừu

tượng, phản ánh những mối liên hệ và thuộc tính bản chất, phổ biến của một lớp các sự vật hiện tượng.

+ Phán đoán : Là hình thức của tư duy

trừu tượng, vận dụng các khái niệm đã có để khẳng định hay phủ định một thuộc tính, một mối liên hệ nào đó của hiện thực khách quan

+ Suy lý : Là hình thức của tư duy trừu

tượng trong đó xuất phát từ một hay nhiều phán đoán làm tiền đề để rút ra phán đoán mới làm kết luận

Đặc điểm của nhận thức lý tính là sự phản ánh gián tiếp, trừu tượng, khái quát, đó là sự phản ánh bản chất, quy luật của sự vật

3 Sự thống nhất biện chứng giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng,

từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn là con

đường biện chứng của sự nhận thức chân lý

khách quan.

IV CHÂN LÝ

1.Khái niệm chân lý.

Chân lý là những tri thức của con người phù hợp với hiện thực khách quan đã được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là kết quả của quá trình con người nhận thức thế giới

2.Đặc điểm chân lý

+Tính cụ thể

+Tính tương đối và tính tuyệt đối

V.QUAN HỆ GIỮA ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VÀ ĐỔI MỚI XÃ HỘI Ở NƯỚC TA

1 Thực tiễn cách mạng đòi hỏi đổi mới nhận thức

Thực tiễn nước ta sau ngày giải phóng đất nước (khủng hoảng trầm trọng kéo dài, khó khăn chồng chất, lòng tin của nhân dân đối với Đảng giảm sút…) và thực tiễn thế giới ( cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ với quy mô lớn chưa từng có, đã lan truyền và ảnh hưởng đến nhiều nước trên thế giới, trong đó có nước ta), đòi hỏi chúng ta phải có cách nhìn mới, cách suy nghĩ mới; phải đổi mới, mà trước hết là đội mới nhận thức, tư duy Sự đôi mới đó vừa có tính cấp bách vừa có

ý nghĩa sống còn của sự nghiệp cách mạng nước ta hiện

2 Nội dung và phương hướng đổi mới nhận thức

+ Đổi mới nhận thức, trong đó, đổi mới về nhận thức kinh tế là cơ bản nhất, quan trọng nhất, có vị trí nổi lên hàng đầu.

+ Đổi mới nhận thức không chỉ đổi mới về phương pháp mà còn phải đổi mới cả nội dung nhận thức, làm cho nó phản ánh đúng hiện thực khách quan, đúng hiện thực xã hội bằng quan niệm mới.

+ Đổi mới nhận thức nhưng không phủ nhận tất cả các thành quả khoa học, lý luận đã đạt được Trái lại, đổi mới phải bảo đảm tính khoa học, phải bổ sung, kế thừa, phát triển những giá trị cũ, thành tựu cũ, đồng thời còn phải sáng tạo ra những giá trị mới, thành quả mới.

3 Phải làm gì để đổi mới nhận thức

tập lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh theo tinh thần biện

+ Biết kế thừa và phát triển những di sản tư tưởng, lý luận của chủ tịch Hồ Chí Minh và các vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

+ Tiếp thu có chọn locï những thành tựu lý luận, những kinh nghiệm thành công và không thành công của các Đảng, ở các nước anh em, những giá trị văn hoá, những tri thức khoa học của loài người và của thời đại.

+ Tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc đối mới nhận thức.

+ Kiên quyết đấu tranh chống khuynh hướng tư tưởng bảo thủ, trì trệ cản trở sự phát triển xã hội Đồng thời cũng đấu tranh chống mọi sự nôn nóng, vội vàng, cực đoan, thiếu thận trọng, thiếu trách nhiệm trong nhận thức và thực tiễn

Với thành tựu to lớn của 20 năm qua

chứng tỏ đường lối đổi mới của đảng ta là đúng đắn và sáng tạo, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là phù hợp với thực tiễn Việt Nam