Các nhà triết học Hy Lạp cổ đại đều có xu hướng đi tìm khởi nguyên của vũ trụ từ một dạng vật chất cụ thể nào đó, chẳng hạn: Talét coi thực thể đầu tiên của vũ trụ là nước và từ nước mà
Trang 1
BÀI 2 VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC
Trang 2I VẬT CHẤT VÀ VẬN ĐỘNG
1 Quan niệm của các nhà duy vật trước C.Mác về vật chất và sự ra đời định nghĩa vật chất của Lênin.
+ Vật chất với tính cách là một phạm trù triết học ra đời trong triết học Hy Lạp ở thời kỳ cổ đại Các nhà triết học Hy Lạp cổ đại đều có xu hướng đi tìm khởi nguyên của vũ trụ từ một dạng vật chất cụ thể nào đó, chẳng hạn: Talét coi thực
thể đầu tiên của vũ trụ là nước và từ nước mà sinh ra toàn bộ thế giới này; Anaximen (không khí); Hêraclit (lửa)
+ Quan niệm về vật chất có một bước tiến mới được đánh dấu bởi nhà triết học Anaximanđrơ Ông cho rằng, thực thể của thế giới là một bản nguyên không xác định được về mặt chất và vô tận về mặt lượng Bản nguyên này không thể quan sát được
và Ông gọi đó là Apâyrôn.
Trang 3+ Đỉnh cao của chủ nghĩa duy vật cổ đại trong quan niệm về vật chất thuộc về các nhà nguyên tử luận Lơxíp và Đêmôcrít Theo Lơxíp và Đêmôcrit thì thực thể của thế giới là nguyên tử Đó là các phần tử cực kỳ nhỏ, cứng, tuyệt đối không thâm nhập được, không quan sát được… và nói chung là không cảm giác được
+ Từ cuối thế kỷ XVI và đặc biệt là trong thế kỷ XVII – XVIII, quan niệm về vật chất đã có những bước tiến mới, tiến gần đến phạm trù vật chất, Tiêu biểu là quan niệm của
HônBách – nhà triết học Pháp thế kỷ XVIII: “vật chất là tất
cả những gì tác động vào giác quan ta.Những đặc tính khác nhau của các chất mà ta biết được là nhờ cảm giác”.
+ Đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi xuất hiện những phát minh mới trong khoa học tự nhiên, con người mới có những hiểu biết căn bản hơn và sâu sắc hơn về nguyên tử Tiêu biểu là ba phát minh:
Trang 4- Năm 1895, Rơnghen phát hiện ra tia X
- Năm 1896, Beccơren phát hiện ra hiện tượng phóng xạ Với hiện tượng này, người ta hiểu rằng quan niệm về sự bất biến của nguyên tử là không có cơ sở tồn tại
- Năm 1897, Tômxơn phát hiện ra điện tử và chứng minh được điện tử là một trong những thành phần cấu tạo nên nguyên tử Đồng thời với những phát minh đó, con người cũng đã phát hiện ra những dạng mới của vật chất như dạng trường (trường điện tử, trường hấp dẫn…) và dạng hạt ( hạt electron, proton và các hạt cơ bản khác)
Với những phát hiện này, quan niệm về vật chất đã tiến thêm một bước mới, song vẫn chưa thoát khỏi giới hạn siêu hình về phạm trù vật chất
Sai lầm chung, phổ biến của các nhà triết học duy vật trước
C.Mác là đã đồng nhất vật chất với các dạng cụ thể của vật
chất.
Trang 52 Quan niệm của triết học Mác - Lênin về vật chất.
V.I.Lênin đã đưa ra định nghĩa khoa học về vật chất như sau:
“Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác ”.
V.I.Lênin muốn nhấn mạnh rằng con người có thể nhận thức được thế giới vật chất Như vậy, định nghĩa vật chất của V.I.Lênin đã bác bỏ những quan điểm sai lầm của chủ nghĩa duy
tâm, bác bỏ thuyết “không thể biết”; đồng thời cũng khắc phục
được những khiếm khuyết trong quan điểm siêu hình, máy móc về vật chất
Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin còn có ý nghĩa định hướng đối với các khoa học cụ thể trong việc tìm kiếm các dạng hoặc các hình thức mới của vật chất trong thế giới
Trang 62 VẬN ĐỘNG LÀ PHƯƠNG THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT
a Định nghĩa vận động
“Tất cả mọi sự thay đổi và mọi
quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể
từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho
đến tư duy” (Ph.Aêngghen)
F.¡ngghen (1820 - 1895)
Trang 72 Nguồn gốc của vận động
Theo quan điểm của triết học
Mác – Lênin, vận động là sự
tự thân vận động của vật
chất,do mâu thuẫn bên trong,
do sự tác động qua lại giữa
các yếu tố hay giữa các sự vận
động với nhau
V.I.Lªnin (1870- 1924)
Trang 83 Những hình thức vận động cơ bản của vật chất
Theo Ph Aêngghen, vận động được chia thành 5 hình thức cơ bản sau:
+ Vận động cơ học (Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong
không gian)
+ Vận động vật lý (Vận động của các phân tử, các hạt cơ bản,
vận động điện tử, các quá trình nhiệt, điện…)
+ Vận động hoá học (Vận động của các nguyên tử, các quá
trình hoá hợp và phân giải các chất)
+ Vận động sinh học (Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi
trường)
+ Vận động xã hội (Sự thay đổi, thay thế của các quá trình xã
hội, của các hình thái kinh tế – xã hội)
Trang 94 Vận động và đứng im
Theo quan điểm của chủ
nghĩa duy vật biện chứng,
vận động là tuyệt đối,
vĩnh viễn; đứng im chỉ là
tương đối, tạm thời.
C M¸c (1818 - 1883)
Trang 103 TÍNH THỐNG NHẤT CỦA THẾ GIỚI
+ Chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất, tồn tại khách quan, có trước và độc lập với ý thức con người
+ Thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn, vô hạn và vô tận, không được sinh ra và không bị mất đi
Trang 11II Ý THỨC, MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC
1 Khái niệm kết cấu và nguồn gốc của ý thức
Nguồn gốc tự nhiên
* Bộ óc người:
* Phải có thế giới khách quan tác động lên bộ óc người.
Nguồn gốc xã hội
Lao động :
Ngôn ngữ:
và phát triển của ý thức là nguồn gốc xã hội
a Khái niệm và kết cấu của ý thức
Yù thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
b Nguồn gốc của ý thức
Trang 122 Bản chất của ý thức
+ Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan,hay ý
thức chẳng qua chỉ là là hình ảnh của thế giới khách quan được
di chuyển vào trong bộ óc con người và được cải biến đi
+ Hay nói cách khác, ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo.
Trang 133 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức
* Vật chất quyết định ý thức: Vai trò quyết định của vật chất thể hiện ở những nội dung sau:
+ Vật chất là tiền đề, nguồn gốc cho sự ra đồi, tồn tại, phát triển của ý thức
+ Điều kiện vật chất như thế nào thì ý thức như thế đó
+ Vật chất phát triển đến đâu thì ý thức hình thành và phát triển đến đó
+ Vật chất biến đổi thì ý thức biến đổi theo
* Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất
Trang 14* Ý nghĩa phương pháp luận:
Xuất phát từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, trong nhận thức và trong hoạt động thực tiễn phải:
+ Xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình Đồng thời phải khắc phục bệnh chủ quan, duy ý chí
+ Phải phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò của nhân tố con người để tác động cải tạo thế giới khách quan Đồng thời phải khắc phục bệnh bảo thủ, trì trệ, thái độ tiêu cực, thụ động, ỷ lại, ngồi chờ trong quá trình đổi mới hiện nay
Trang 15Bài t p v nhà ậ ề
1.Những nội dung cơ bản trong định nghĩa vật chất của Lênin ?
2 Ý thức là gì ? Nguồn gốc của ý thức ?
3 Quan điểm của triết học Mác – Lênin về mối quan hệ giữa vật chát và ý thức ?
