Chức năng của dư luận xã hội

Chức năng của dư luận xã hội

Lời nói đầu

rong vòng hai thập kỉ trở lại đây, tri thức xã hội học thâm nhậpngày càng nhiều vào các lĩnh vực hoạt động của đời sống nh sảnxuất kinh doanh, quản lí lãnh đạo, giáo dục đào tạo, văn họcnghệ thuật,… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và phơng pháp của xãhội học xã hội đang tăng nhanh một cách rõ rệt Viện nghiên cứu khoahọc từ khoa học xã hội, khoa học quản lý, khoa học kỹ thuật… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph ợc tổ đchức theo phơng thức phối hợp liên ngành, trong đó đề có sự hiện diệncủa xã hội học

T

Sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đạI hoá đất nớc ta đang đòi hỏicác khoa học giảI quyết nhiều bàI toán xã hội nh mối quan hệ giữa thịtrờng và văn hoá, tăng trởng và công bằng, dân chủ và kỉ cơng, nhà nớcpháp quyền và xã hội công dân… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph Xã hội học đã đóng góp một phần tolớn vào các nhiêm vụ trên

Khoa Công nghệ thông tin Viện Đại học Mở Hà Nội đa bộ môn XãHội Học vào giảng dạy là một điều hết sức bổ ích và lí thú Qua đó tạo

điều kiện cho sinh viên chúng em dần làm quen với những vấn đề trongxã hội mà với tuổi đời còn trẻ nh chúng em cha thể nhận thức hết đợc

Do thới gian làm tiểu luận ngắn và mới tiếp xúc với môn học nênviệc nghiên cứu tài liệu của em còn cha đợc thấu đáo Em rất mongnhận đợc sự chỉ bảo tận tình của thầy

PhầnII: D luận xã hội

I Khái luận chung

1 Một số quan niệm về D luận xã hội

2 Khái niệm D luận xã hội

3 Tính chất của D luận xã hội

II Sự hình thành d luận xã hội

1 Các bớc hình thành D luận xã hội

2 Các yếu tố ảnh hởng đến sự hình thành D luận xã hội

3 Vai trò của hệ thống thông tin đại chúng

III Chức năng của d luận xã hội

1 Điều hoà quan hệ xã hội

2 Điều chỉnh hành vi của cá nhân và của nhóm

Con ngời ngay từ buổi sơ khai ban đầu của tiến trình lịch sử nhân

loạI đã sớm biết qui tụ nhau lai thành từng bầy, nhóm cộng đồng và

đ-ợc tổ chức ngày càng chặt chẽ và tạo thành các xã hội và các dân tộc,cộng đồng với những mối quan hệ đa dạng, phong phú trên trái đấtnày

Xã hội không phảI là một phép cộng cộng dơn giản các cá nhânvới nhau mà là một hệ thống các hoạt động và các quan hệ của con ng-

ời, có đời sống văn hoá chung và cùng c trú trên một lãnh thổ ở mộtgiai đoạn phát triển nhất định của lịch sử

Hệ thống ở đây đợc hiểu là sự thống nhất biện chứng của các mâuthuẫn giữa các yếu tố, các phơng diện, các quan hệ tạo thành xã hội xét

theo phơng diện thời gian và không gian và phảI xem đIũu đó nhu làmột điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của cả hệ thống cũng nh củatừng phần, từng bộ phận tạo nên hệ thống.

Bên cạnh đó, các hoạt động của con ngời cũng rất đa dạng và phongphú.Nó bao gồm các hoạt động lao động và các hoạt động với môI tr-ờng, giữ gìn mầu xanh môI trờng và có cả hoạt động đối ngoạI quan hệvới các cộng đồng quốc gia khác

Các hoạt động lao đọng của con ngời lai bao gồm nhiều hoạt độngchức năng khác nhau :

 Hoạt động sản xuất ra của cải vật chất: lơng thực, thực phẩm,quần áo, chỗ ở, công cụ lao động,các của cảI vật chất khác

 Hoạt dộng sản xuất ra của cải phi vật chất (tri thức, khoa học,

kỹ thuật, công nghệ, nghệ thuật đạo đức, các chuẩn mực xã hội,các giá trị xã hội… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph )

 Các hoạt động táI sinh sản xuất xã hội (sinh đẻ, dân số, kếhoạch hoá gia đình, xã hội, cải tạo nòi giống,… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph)

 Hoạt động quản lí xã hội và các nhóm dân c, các hoạt động bảo

vệ môI trờng sinh thái

 Hoat động giao tiép giữa các cá nhân trong xã hội

Hoạt động đảm bảo an ninh trong quá trình đối ngoạI bao gồm cáchoạt động giao tiếp của xã hội này với xã hội khác (về kinh tế, trao đổivăn hoá, t tởng, về an ninh, về bảo vệ đồng minh chống trả kẻ thùchung… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph)

Nhóm nhỏ nhất của xã hội là gia đình, cồng đồng lớn hơn là họhàng, làng xóm, quốc gia và lớn nhất là thế giới loài ngòi loài ngời Các khoa học nghiên cứu về xã hội đều thuộc về khoa học xã hội.Song, xã hội loài ngời rất phong phú, đa dạng và đợc nghiên cứu ởnhiều khía cạnh khác nhau Từ đó đã tao ra nhiều ngành khoa học xãhội đặc thù nh sử học, triết học, kinh tế học, văn học, dân tộc học,chínhtrị học… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph và Xã Hội Học Các khoa học đặc thù có đối tợng nghiên cứukhác nhau nhng có quan hệ chặt chẽ với nhau

Vậy ta có khái lợc chung nhất về Xã Hội Học:

Xã Hội Học là một môn khoa học xã hội đặc thù, nghiên cứu cáchiện tợng và qui luậtcủa sự nẩy sinh, vận động, phát triển về mối quan

hệ giữa con ngời với xã hội

Cũng giống nh các ngành khoa học khác, Xã Hội Học dựa trên haitiên đè cơ bản đó là: Mọi sự vât, hiện tợng khi phát sinh và phát triển

đều tuân theo các qui luật khách quan và có nguyên nhân nhất định XãHội Học cũng đã tiếp thu thành quả nghiên cứu của các ngành khoahọc khácvà nó cũng đã đóng góp một phần nhất định làm phong phúthêm kho tàng tri thức của xã hội

Xa kia ngay từ thời cổ đại, các vấn đề về con ngời và xã hội, mốiquan hệ giữa ngời với ngời, giữa con ngời với xã hội… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph đã đợc rất quantâm, đợc ghi lại khá nhiều trong van hoá lịch sử La Mã, Hy Lạp và vănhoá phơng Đông (ấn Độ, Trung Hoa… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph)

Văn hoá Việt Nam cổ xa cũng nói rất nhiều đến con ngời và xã hội.Nhng các vấn đề đó thờng đợc ẩn chứa trong triết học, sử học, văn học

và các khoa học xã hội cụ thể khác

Từ cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX , ở Châu Âu nhờ hai cuộc cáchmạng khoa học và kĩ thuật phát triển mạnh mẽ, xã hội đã phát triểnnhanh chóng Chế độ phong kiến lỗi thời bị loại bỏ dần Chế độ t bảnchủ nghĩa lần lợt ra đời và phát triển ở nhiều nớc Các quan Hệ xã hội

và thân phận con ngời trong xã hội ngay càng có những thay đổi lớn

Sự phát triển của khoa học kĩ thuật, kinh tế, văn hoá và xã hội đã tạo

ra những tiền đề khách quan cho nhiều ngành khoa học xã hội mới có

điều kiện để hình thành và phát triển Cũng từ đó, Xã Hội Học đã ra

đời với t cách là mộtt lĩnh vực khoa học độc lập

Tóm lại, sự xuất hiện và phát triển của hệ thống t bản chủ nghĩa đãphá vỡ trật tự xã hội phong kiến gây ra những xáo trộn và biến đổitrong đời sống kinh tế – xã hội của caca tầng lớp, giai cấp và cácnhóm xã hội Từ đó nẩy sinh nhu cầu thực tiễn phảI lập lạI trật tự xãhội và nhu cầu nhận thức để giải quyết những vấn đề mới mẻ nảy sinh

từ cuộc sống đang biến động đó Trong bối cảnh kinh tế, xã hội nh vậyxã hội học đã ra đời để đáp ứng nhu cầu nhận thức các biến đổi xã hội

và lập lạI trật tự xã hội

Có thể nói : Auguste Comte (1798-1857), ngòi Pháp, đã đợc coi làngời khai sáng ra Xã Hội Học.

A.Comte học y học và sinh lý học ở trờng Bách Khoa và sau này làngời sáng lập ra Hiệp hội thực chứng luận Comte chịu ảnh hởng củatriết học ánh sáng( Phục hng) và chứng kiến các biến động chính trị xãhội , các cuộc cách mạng công nghiệp và cuộc xung đột giữa khoa học

đó là trờng pháI xã hội học Macxit và các trờng pháI xã hội học phiMacxit

Nhìn chung , các trờng pháI phi Macxit xãhội học nói trên mangnhiều dấu ấn của chủ nghiã duy tâm, siêu hình, nặng về trực giác, cảmtính và cha thoát ra khỏi đợc triết học, dân tộc học, tâm lý học… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph Saunày Karl Marx đã cùng Ăng-ghen, sau nữa là Lê- Nin làm cho xã hộihọc có bớc phát triển nhảy vọt, có cơ sở khoa học vững chắn và trởthành một khoa học thật sự, Hình thành nên xã hội học Mac-LêNin Xãhội học Mac-Lênin lấy chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhất là các quan

đIểm toàn diện, quan đIểm lịch sử cụ thể và quan đIểm phát triển làmcơ sở phơng pháp luận nđể xem xét sự vận đoọng và phát triển của xãhội Xã hội học Mac-Lênin lấy chủ nghĩa duy vật lịch sử, với lí luận vềhình tháI kinh tế- xã hội, với các qui luật quan hệ sản xuất phải phùhợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, qui luật về vai tròquyết định của tồn tạI xã hội đối với ý thức xã hội, qui luật về vai tròquyết định của cơ sở hạ tầng với kiến trúc thợng tầng, qui luật đấu

tranh giai cấp… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph làm cơ sở khoa học để nghiên cứu sự phát triển của xãhội nh nghiên cứu một quá trình phát triển tự nhiên… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph

Xã hội họcLênin đã tiên đoán rằng xã hội không ngừng vận động vàphát triển, chủ nghĩa xã hội nhất định sẽ thay thế chủ nghĩa t bản Nh-

ng do những đIều kiện lịch sử cụ thể, sự phát triển không đi theo một

đờng thẳng tắp, giản đơn mà phát triển vừa liên tục, vừa gián đoạn, Cólúc đi nhanh, có lúc chậm lại, có khi quanh co, thậm chí có khi thụt lùi;

có cao trào, có thoái trào; có thành công, có thất bại;… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và phvà cuối cùngchủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản sẽ hoàn toàn thắng lợi

ở Việt Nam, Từ ngàn xa đã rất chú ý tới vấn đề con ngời và xã hội.Trải qua bốn ngàn năm lịch sử, kể từ khi lập nớc, các thế hệ ngời ViệtNam đã không ngừng phấn đấu để hoàn thiện mình, xây dựng các xãhội theo hệ thống bền vững Hệ Thống xã hội đó đợc tồn tạI và pháttriển trên cơ sở một nền văn hoá chung nên có đầy đủ sức mạnh để đ-

ơng đầu với những thử thách gay gắt trong cuộc đấu tranh với thiên tai

và ngoại xâm viết nên nhiều trang sử hào hùng với nhiều thành tựu vẻvang trên hai mặt dựng nớc và giữ nớc Trong quá trình lịch sử đó biếtbao tài liệu đã nói về con ngời và xã hội Việt Nam; nói khá nhiều về

đậo lý làm ngời, về các phong tục tập quán để đoàn kết gắn bó cộng

đồng, tạo nên sức mạnh để tồn tại và phát triển

Ngành xã hội học mấy năn gần đây đã có nhiều cố gắng vơn lên để

đáp ứng nhu cầu của đất nớc Một số nhà nghiên cứu đã tự vợt giankhổ, khó khăn để xuất bản các công trình đầy tâm huyết của mình, gốpphần xây dựng tri thức xã hội cho đất nớc

phần ii: d luận xã hội

I Khái luận chung

1 Một số quan điểm về d luận xã hội

D luận xã hội là một hiện tợng đặc biệt trong đời sống xã hội Trênbình diện chung nó biểu thị những mối quan tâm, tâm t, nguyện vọngcủa con ngời dợc thể hiện dới dạng những ý kiến phán xét theo chủkiến của một nhóm xã hội, đợc sự đánh giá của đông đảo của ngời dân

về một hiện tợng, một quá trình, một sự việc hay một sự kiện nào đóxảy ra trong xã hội Dù con ngời sống ở trong một xã hội nào thì d luậnxã hội có ảnh hởng nhất định, có thể nó tác động rất to lớn đến hệthống quản lí xã hội của đất nớc, đén các quá trình chính trị xã hội.Trong nhiều thế kỉ qua các nhà hoạt động xã hội, các nhà khoa học,các nhà chính trị học đã thừa nhận sự tồn tạI và tác động mạnh mẽ của

d luận xã hội nên họ có mối quan tâm đặc biệt dối với d luận xã hội

nh tìm hiểu bản chất của d luạn xã hội, quá trình hình thành và pháttriển, nghiên cứu đa ra cách thức đIều chỉnh và định hớng cho d luậnxã hội

D luận xã hội có gốc chữ dịch theo tiếng Anh là Public Opinion + Public: công chúng, công khai

+ Opinion: ý kiến, quan điểm

Hiện nay, thuật nhữ trên đã đợc sử dụng rộng rãI trong công tácnghiên cứu kho học cũng nh trong đời sống hàng ngày tuy nhiên, mỗimột lĩnh vực lạI có những cách hiểu tơng đối khác nhau Đó là do bảnchât phức tạp của d luận xã hội nh một hiện tợng xã hội đặc biệt, năng

động và hàm chứa mâu thuẫn biện chứng giữa cáI riêng và cáI chung Một mặt, trong d luận xã hội còn có sự hiện diện của các ý kiến cánhân Những cá nhân này tham gia tích cực vào quá trình bàn bạc thảoluận, tranh luận ý kiến của mình về một sự kiện, sự việc nào đó đangdiễn ra trong xã hội Nừu không có sự trao đổi, bàn bạc, thảo luận,tranh luận thì không thể có d luận xã hội

Nhng d luận xã hội không phảI là tổng hợp một cách máy móc những

ý kiến cá nhân này mà nó đợc coi nh sự tích hợp, đạI diện, đặc trng củacác ý kiến đó D luận xã hội trong trạng thái toàn vẹn của nó khôngphải là ý kiến cá nhân mà đã đợc nhân dân chia sẻ, ủng hộ

Bên cạnh đó, các nhà xã hội học lại luôn nhấn mạnh đến sự tồn tạicủa các nhóm lợi ích và ý kiến của nhóm trong quá trình trao đổi, thảoluận Hay nói một cách khác, cá nhân tham gia vào quá trình trao đổi ý

kiến với t cách đại diện của một nhóm lợi ích xã hội nhất định, nơI màngời đó tìm thấy quyền lợi của mình, có những hành vi suy nghĩ phùhợp với những giá trị, chuẩn mực của nhóm Cơ cấu của nhóm lợi ích

có thể trùng hợp với nhóm xã hội thông thờng nh nhóm xã hội sinhviên, nhóm xã hội lao động tự do nhng nó cũng có thể nẩy sinh thêmmột số cái mới do tác động của một hiện tợng xã hội nào đó Thí dụ

nh nhóm ngời tiêu dùng trớc những thông tin về nhiễm độc hoa quả,hay nhóm cá nhân trong doanh nghiệp nớc ngoài trớc thông tin về chủnớc ngoài ngợc đãi ngời lao động… Nhu cầu ứng dụng những hiểu biết và ph

Từ giác độ nhận thức luận, nhiều nhà nghiên cứu thờng nhà nghiêncứu thờng nhấn mạnh tính chất chủ quan của d luận xã hôị và đối lậpvới nó là tri thức khách quan Theo họ d luận xã hội biểu hiện thái độchủ quan với các sự kiện khách quan Tuy nhiên các phân tích này mớichỉ giúp chúng ta hiểu đợc một phần, một khía cạnh của d luận xã hội.Xã hội học đã tìm thấy trong d luận xã hội không chỉ là sự nhận thức

và lý trí mà còn cả yếu tố tình cảm, tháI độ của cộng đồng ngời đối vớicác vấn đề đang diễn ra trong xã hội Sống trong bất cứ một xã hội nàomột cộng đồng ngời nào, thì cá nhân không chỉ tìm hiểu về môi trờngsống của mình mà còn phải tìm hiểu để xác định mối quan hệ củamình đối với các sự kiện diễn ra, qua đó tạo ra đợc cho mình cách ứng

xử sao cho phù hợp với điều kiện thực tế Điều này rất quan trọng vìqua đây ta có thể đánh giá đợc sự nhận thức của con ngời đến đâu đểứng dụng một cách linh hoạt vào cuộc sống hay không Về phần mình,lợi ích của cá nhân trong xã hội luôn luôn có mối quan hệ chặt chẽ vớilợi ích nhóm, nơI cá nhân tiến hành hoạt động sống, làmm việc củamình và lợi ích cả cộng đồng, xã hội Phân tích d luận xã hội từ giác độxã hội học cho phép chúng ta bóc tách đợc các tầng lớp lợi ích và cácmối quan hệ giữa chúng, những chi phối và định hớng cho sự tham giacủa cá nhân vào quá trình thảo luận và bàn bạc công khai với công việcchung

Khi nghiên cứu d luận xã hội cần đặc biệt chú ý đến các hình thứcbiểu hiện của nó trong dời sống hàng ngày Những nhà nghiên cứu dluận xã hội cho rằng d luận xã hội không chỉ dừng lạI ở việc phát biểu

ý kiến, nhận định đánh giá mang tính chất chủ quan mà nó còn thểhiện ở những hành động cụ thể nhằm củng cố, hỗ trợ, bảo vệ cho các ýkiến phán xét phán đoán của riêng mình Chúng ta có thể lấy ví dụ cụthể từ những đề xuất, kiến nghị cụ thể đến các hoạt động của các tổchức nh hội họp, mít-tinh và thậm chí các hành động tập thể nhằm ủng

hộ hay phản kháng Chính những đặc điểm này là cơ sở cho nhận định

về d luận xã hội nh là trạng tháI tinh thần thực tiễn, là chiếc cầu nốigiữa ý thức xã hội và hành động xã hội

2 Khái niệm về d luận xã hội

D luận xã hội về mặt lý luận thì không có một định nghĩa nào toàndiện đợc tất cả các nhà nghiên cứu đồng ý Mỗi một nhóm xã hội, một

tổ chức chính trị xã hội với những chuyên nghành khác nhau thì cónhững quan niệm về d luận xã hội cũng khác nhau Sau đây là một số

định nghĩa, kháI niệm khác nhau về d luận xã hội:

 D luận xã hội là một hiện tợng xã hội đặc biệt biểu thị sự phánxét, đánh giá của quần chúng đối với những vấn đề mà xã hộiquan tâm

 D luận xã hội là sự phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội lớn

và bền vững đối với các vấn đề có ý nghĩa xã hội trong cuộcsống xã hội có động chạm đến các lợi ích xã hội Sự phán xét

nh vậy biểu thị tháI độ đối với các sự kiện, các thực tế, các hiệntợng của đời sống xã hội

 Tập hợp các ý kiến của ngời dân về các chủ đề của mối quan tâmcông cộng, và sự phân tích những ý kiến này bằng các phơngpháp thống kê trong đIều tra chọn mẫu đợc coi là d luận xã hội Các định nghĩa, quan niệm trên đợc đa ra trong các hoàn cảnh vàthời kì lịch sử khác nhau và chúng luôn phản ánh những khác biệttrong cách tiếp cận, quan điểm và định hớng sử dụng d luận xã hội.Xuất phát từ nhận thức về đối tợng và phơng pháp nghiên cứu của xãhội học, ta có kháI niệm chung nhất về d luận xã hội nh sau:

D luận xã hội là một hiện tợng xã hội đặc biệtbiểu thị sự phán xét,

đánh giá và tháI độ của các nhóm xã hộiđối với những vấn đề liênquan đến lợi ích của các nhóm trong xã hội; d luận xã hội dợchình thành qua các cuộc trao đổi và thảo luận công khai

D luận xã hội có chủ thể là các nhóm trong xã hội, lợi ích của cácnhóm nàycó quan hệ nhất định với các hiện tợng đang đợc diễn ratrong xã hội và dợc đa ra bàn bạc thảo luận Cũng có thểchủ thể của dluận là toàn bộ nhân dân, toàn bộ cộng đòng ngời hoặc đạI đa số trong

đó Chủ thể của d luận xã hội đa dạng và khác nhau nhng đều có mối

quan tâm đậc biệt đến các vấn đang diễn ra đáp ứng cho những nhu cầu

và mục đích của mình Mặc dù d luận xã hoọi đợc nhiều ngời dân thừanhận và chia xẻ nhng chúng ta có rất ít cơ hội để khẩng dịnh một cách

định lợng chính xác tính chất phổ biến của nó Kết quả của các cuộc

đIều tra, thăm dò, chng cầu dân ý cho ta nhaanj biết bề nổi cảu tơngquan các ý kiến của d luận xã hội trong giơí hạn thời gian xác định.Chính vì vậy việc nhận định tìm hiểu phân tích d luận xã hội ở trạngtháI toàn vẹn của nó là râts cần thiết kết hợp với ý kiến của các lợi íchkhác nhau cùng tồn tạI trong d luận xã hội hoặc trớc khi nó đợc hìnhthành.Các nhóm lợi ích xã hội luôn đợc nhìn nhận nh một chủ thể củatiềm năng cảu d luận xã hội

Đối tợng của d luận xã họi là các sự kiện, các hiện tợng, vụ việc

đang diễn ra trong trong xã hội làm cho mọi ngời chú ý quan tâm đếnbởi chúng có liên quan đến lợi ích của các nhóm xã hội đó Ta cầnphảI phân biệt rằng không phải một sự kiện nào đang diễn ra trong xãhội cũng tạo đợc sự chú ý của mọi ngời để đem ra bàn bạc, thảo luậnvàphát triển thành d luận xã hội Do đó chúng ta cần phải xác định đốitợng của d luận xã hội là gì, đó là nhũng sự kiện, hiện tợng đang diễn

ra mang tính chất quần chúng, công khai, đợc thông tin rộng rãi đếnmọi ngời dân

Việc thảo luận trao đổi ý kiến công khai chính là cơ sở hình thànhnên d luận xã hội Sẽ có những ý kiến rất khác nhau và chúng đều đợc

đa ra xem xét, đánh giá, tranh luận, so sánh với nhau dần loại bỏ những

điểm không tốt, không phù hợp, giữ lại những điểm phù hợp, hợp tình,hợp lí, đợc đa số mọi ngời chấp nhận hay thừa nhận Có thảo luận côngkhai mới có đợc sự đồng tình của nhiều ngời dân hơn Blumer, nhà xãhội học ngời Mỹ đã cho rằng d luận xã hội nhờ có tính chất công khai

sẽ có nhiều sắc thái hợp lý hơn là có sự thông thái

3 Tính chất của d luận xã hội

D luận xã hội đói với những sự kiện đang dễn ra trong xã hội có cáctính chất cơ bản : Tính công chúng công khai qua truyền miệng, quacác văn bản hay các phơng tiện thông tin đại chúng; Tính lợi ích, trong

đó bao gồm cả các lợi ích vật chất và lợi ích về tinh thần, là tác nhân