chuyên đề CNTT trong dạy học

Nhờ có máy tính điện tử mà việc thiết kế giáo án và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống, chỉ c

Báo cáo chuyên đề:

ứng dụng CNTT trong giảng dạy các môn KHXH

Ngời báo cáo: Đỗ Thị ánh Tuyết

Trờng THCS Chu Mạnh Trinh

1- Đặt vấn đề:

Thế giới hụm nay đang chứng kiến những đổi thay cú tớnh chất khuynh đảo trong mọi hoạt động phỏt triển kinh tế - xó hội nhờ những thành tựu của cụng nghệ thụng tin (CNTT) CNTT đó gúp phần quan trọng cho việc tạo ra những nhõn tố năng động mới, cho quỏ trỡnh hỡnh thành nền kinh tế tri thức và xó hội thụng tin

2- Tại sao Ứng dụng CNTT trong dạy học diễn ra rầm rộ trong giai đoạn hiện nay?

- Xuất phỏt từ cỏc văn bản chỉ đạo của Đảng và nhà nước nhất là chỉ thị

58-CT/UW của Bộ Chớnh Trị ngày 07 thỏng 10 năm 2000 về việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT phục vụ sự nghiệp Cụng nghiệp húa và Hiện đại húa đó chỉ rừ trọng tõm của ngành giỏo dục là đào tạo nguồn nhõn lực về CNTT và đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong cụng tỏc giỏo dục và đào tạo, đõy là nhiệm vụ mà Thủ tướng Chớnh phủ đó giao cho ngành giỏo dục giai đoạn 2001 – 2005 thụng qua quyết định số 81/2001/QĐ-TTg;

- Hiện nay cỏc trường phổ thụng điều trang bị phũng mỏy, phũng đa năng, nối mạng Internet và Tin học được giảng dạy chớnh thức, một số trường cũn trang bị thờm Thiết bị ghi õm, chụp hỡnh, quay phim (Sound Recorder, Camera, Camcorder), mỏy quột hỡnh (Scanner), và một số thiết bị khỏc, tạo cơ sở hạ tầng CNTT cho giỏo viờn sử dụng vào quỏ trỡnh dạy học của mỡnh

- Cụng nghệ thụng tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới cỏc phương phỏp

và hỡnh thức dạy học Những phương phỏp dạy học theo cỏch tiếp cận kiến tạo, phương phỏp dạy học theo dự ỏn, dạy học phỏt hiện và giải quyết vấn đề càng cú nhiều điều kiện

để ứng dụng rộng rói Cỏc hỡnh thức dạy học như dạy học đồng loạt, dạy theo nhúm, dạy

cỏ nhõn cũng cú những đổi mới trong mụi trường cụng nghệ thụng tin và truyền thụng Chẳng hạn, cỏ nhõn làm việc tự lực với mỏy tớnh, với Internet, dạy học theo hỡnh thức lớp học phõn tỏn qua mang, dạy học qua cầu truyền hỡnh Nếu trước kia người ta nhấn mạnh tới phương phỏp dạy sao cho học sinh nhớ lõu, dễ hiểu, thỡ nay phải đặt trọng tõm

là hỡnh thành và phỏt triển cho học sinh cỏc phương phỏp học chủ động Nếu trước kia người ta thường quan tõm nhiều đến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thỡ nay chỳ trọng đặc biệt đến phỏt triển năng lực sỏng tạo của học sinh Như vậy, việc chuyển từ “lấy giỏo viờn làm trung tõm” sang “lấy học sinh làm trung tõm” sẽ trở nờn dễ dàng hơn

- Cụng nghệ phần mềm phỏt triển mạnh, trong đú cỏc phàn mềm giỏo dục cũng đạt được những thành tựu đỏng kể Do sự phỏt triển của cụng nghệ thụng tin và truyền thụng mà mọi người đều cú trong tay nhiều cụng cụ hỗ trợ cho quỏ trỡnh dạy học núi chung và phần mềm dạy học núi riờng Nhờ cú sử dụng cỏc phần mềm dạy học này mà học sinh trung bỡnh, thậm chớ học sinh trung bỡnh yếu cũng cú thể hoạt động tốt trong mụi trường học tập Phần mềm dạy học được sử dụng ở nhà cũng sẽ nối dài cỏnh tay của

giáo viên tới từng gia đình học sinh thông qua hệ thống mạng Nhờ có máy tính điện tử

mà việc thiết kế giáo án và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống, chỉ cần “bấm chuột”, vài giây sau trên màn hình hiện ra ngay nội dung của bài giảng với những hình ảnh, âm thanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi học sinh Thông qua giáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học Những khả năng mới mẻ và ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã nhanh chóng làm thay đổi cách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy và quan trọng hơn cả là cách ra quyết định của con người

Do đó, mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

là nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho học sinh, tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không đơn thuần chỉ là “thầy đọc, trò chép” như kiểu truyền thống, học sinh được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình tự học tập, tự rèn luyện của bản thân mình

3 Ưu điểm, khó khăn và thách thức:

3.1 Ưu điểm nổi bật của phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin so với phương pháp giảng dạy truyền thống là:

-Môi trường đa phương tiện kết hợp những hình ảnh vedeo, camera … với âm thanh, văn bản, biểu đồ … được trình bày qua máy tính theo kịch bản vạch sẵn nhằm đạt hiệu quả tối đa qua một quá trình học đa giác quan;

- Kĩ thuật đồ hoạ nâng cao có thể mô phỏng nhiều quá trình, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội trong con người mà không thể hoặc không nên để xảy ra trong điều kiện nhà trường;

- Công nghệ tri thức nối tiếp trí thông minh của con người, thực hiện những công việc mang tính trí tuệ cao của các chuyên gia lành nghề trên những lĩnh vực khác nhau;

- Những ngân hàng dữ liệu khổng lồ và đa dạng được kết nối với nhau và với người sử dụng qua những mạng máy tính kể cả Internet … có thể được khai thác để tạo nên những điều kiện cực kì thuận lợi và nhiều khi không thể thiếu để học sinh học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo, được thực hiện độc lập hoặc trong giao lưu

Những thí nghiệm, tài liệu được cung cấp bằng nhiều kênh: kênh hình, kênh chữ,

âm thanh sống động làm cho học sinh dễ thấy, dễ tiếp thu và bằng suy luận có lý, học sinh có thể có những dự đoán về các tính chất, những quy luật mới Đây là một công dụng lớn của công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học Có thể khẳng định rằng, môi trường công nghệ thông tin và truyền thông chắc chắn sẽ có tác động tích cực tới sự phát triển trí tuệ của học sinh và điều này làm nảy sinh những lý thuyết học tập mới

3.2 Các thách thức: Theo nhận định của một số chuyên gia, thì việc đưa công

nghệ thông tin và truyền thông ứng dụng vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo bước đầu đã

đạt được những kết quả khả quan Tuy nhiên, những gì đã đạt được vẫn còn hết sức khiêm tốn Khó khăn, vướng mắc và những thách thức vẫn còn ở phía trước bởi những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn Chẳng hạn:

- Tuy máy tính điện tử mang lại rất nhiều thuận lợi cho việc dạy học nhưng trong một mức độ nào đó, thì công cụ hiện đại này cũng không thể hỗ trợ giáo viên hoàn toàn trong các bài giảng của họ Nó chỉ thực sự hiệu quả đối với một số bài giảng chứ không phải toàn bộ chương trình do nhiều nguyên nhân, mà cụ thể là, với những bài học có nội dung ngắn, không nhiều kiến thức mới, thì việc dạy theo phương pháp truyền thống sẽ thuận lợi hơn cho học sinh, vì giáo viên sẽ ghi tất cả nội dung bài học đó đủ trên một mặt bảng và như vậy sẽ dễ dàng củng cố bài học từ đầu đến cuối mà không cần phải lật lại từng “slide” như khi dạy trên máy tính điện tử Những mạch kiến thức “ vận dụng” đòi hỏi giáo viên phải kết hợp với phấn trắng bảng đen và các phương pháp dạy học truyền thống mới rèn luyện được kĩ năng cho học sinh

- Bên cạnh đó, kiến thức, kỹ năng về công nghệ thông tin ở một số giáo viên vẫn còn hạn chế, chưa đủ vượt ngưỡng để đam mê và sáng tạo, thậm chí còn né tránh Mặc khác, phương pháp dạy học cũ vẫn còn như một lối mòn khó thay đổi, sự uy quyền, áp đặt vẫn chưa thể xoá được trong một thời gian tới Việc dạy học tương tác giữa người - máy, dạy theo nhóm, dạy phương pháp tư duy sáng tạo cho học sinh, cũng như dạy học sinh cách biết, cách làm, cách chung sống và cách tự khẳng định mình vẫn còn mới mẻ đối với giáo viên và đòi hỏi giáo viên phải kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học đồng thời phát huy ưu điểm của phương pháp dạy học này làm hạn chế những nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống Điều đó làm cho công nghệ thông tin, dù

đã được đưa vào quá trình dạy học, vẫn chưa thể phát huy tính trọn vẹn tích cực và tính hiệu quả của nó

- Việc sử dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học chưa được nghiên cứu kỹ, dẫn đến việc ứng dụng nó không đúng chỗ, không đúng lúc, nhiều khi lạm dụng nó

- Việc đánh giá một tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin còn lúng túng, chưa xác định hướng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Chính sách, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập, chưa tạo được sự đồng bộ trong thực hiện Các phương tiện, thiết bị phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học bằng phương tiện chiếu projector, … còn thiếu và chưa đồng bộ và chưa hướng dẫn sử dụng nên chưa triển khai rộng khắp và hiệu quả

- Việc kết nối và sử dụng Internet chưa được thực hiện triệt để và có chiều sâu; sử dụng không thường xuyên do thiếu kinh phí, do tốc độ đường truyền Công tác đào tạo, Công tác bồi dưỡng, tự bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chỉ mới dừng lại ở việc xoá mù tin học nên giáo viên chưa đủ kiến thức, mất nhiều thời gian và công sức để sử dụng công nghệ thông tin trong lớp học một cách có hiệu quả

4- Bài học kinh nghiệm và đề xuất: Qua 5 năm ứng dụng và trãi nghiệm ở

Trường THCS Chu M¹nh Trinh; theo tôi có 1 số bài học kinh nghiệm như sau:

- Giáo viên cần mạnh dạn, không ngại khó, tự thiết kế và sử dụng bài giảng điện

tử của mình sẽ giúp cho giáo viên rèn luyện được nhiều kỹ năng và phối hợp tốt các

phương pháp dạy học tích cực khác;

- Khi thiết kế Bài giảng điện tử cần chuẩn bị trước kịch bản, tư liệu (Vedeo, hình ảnh, bảng đồ, ….), chọn giải pháp cho sử dụng công nghệ, sau đó mới bắt tay vào soạn giảng Nếu sử dụng MS PowerPiont làm công cụ chính cần lưu ý về Font chữ, màu chữ (Xanh(đen)- trắng, vàng/đỏ) và hiệu ứng thích hợp (hiệu ứng đơn giản, nhẹ nhàn tránh gây mất tập trung vào nội dung bài giảng);

- Nội dung bài giảng điện tử cần cô động, xúc tích, hình ảnh, các mô phỏng cần xác chủ đề (trong 1 slide không nên có nhiều hình hay nhiều chữ), những nội dung học sinh ghi bài cần có qui ước (có thể dùng khung hay màu nền) sẽ khắc phục được việc ghi bài của học sinh; Nội dung bài giảng chứa nhiều liên kết nhất là liên kết đến hệ thống câu hỏi để khắc phục những tình huống sư phạm phát sinh (như nhắc lại kiến thức, dàn bài, hết giờ, … các liên kết nầy có thể đặt trong slide chủ), cần khai thác thế mạnh của CNTT trong kiểm tra đánh giá và kiểm chứng kết quả (Cũng cố bài cần hướng đến các câu hỏi mang tính vận dụng hay các hình thức trắc nghiệm);

- Không lạm dụng công nghệ nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học và sự phát triển của học sinh, công nghệ mô phỏng nếu không phản ánh đúng nội dung, giá trị nghệ thuật và thực tế thì không nên sử dụng, Chuẩn kiến thức ở mức độ vận dụng cần kết hợp bảng và sử dụng các phương pháp dạy học khác mới có hiệu quả;

- Giáo viên cần học, tập huấn các lớp soạn, giảng bài giảng điện tử, thường xuyên truy vào các trang web và thành viên của diễn đàn: bachkim.vn, dayhocintel.org,

giaovien.net, moet.edu.vn, … mỗi trường cần có câu lạc bộ “Giáo án điện tử” để trao đổi

và rút kinh nghiệm, tiếp thu những công nghệ mới trao đổi những các làm hay

- Trang bị thêm Phòng đa năng và đầu tư đồng bộ như: máy chiếu, máy quay, máy chụp, nối mạng, …và hướng dẫn sử dụng, (vị trí đặt máy chiếu, đèn chiếu, độ sáng cũng cần xem xét) , dự phòng kinh phí cho sửa chữa nâng cấp phần cứng, phần mềm giáo dục, có phụ cấp cho cán bộ phụ trách phòng này để khắc phục sự cố và bảo quản sử dụng lâu dài;

- Sở giáo dục cần có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các trường triển khai Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học (triển khai từ đâu và triển khai như thế nào?), Mỗi năm cần tổ chức hội thi “Giáo viên sử dụng công nghệ Giỏi” hay giải “ Bàn phím vàng”,

… để kích thích lòng đam mê sáng tạo phục vụ cho sự nghiệp giáo dục

- Các chuyên gia, các nhà quản lý giáo dục sớm đưa ra tiêu chí đánh giá tiết dạy

có sử dụng công nghệ thông tin, Chuẩn bài giảng điện tử để có cơ sở thẩm định, tạo ra ngân hàng bài giảng điện tử có chất lượng

- Sở Giáo dục cần có Máy chủ Web (WebServer) để triển khai các văn bản, tạo kho tư liệu giáo dục, www, elearning, … hơn thế nữa là cấp tên miền cho các đơn vị trực thuộc (host Domian name) để giảm chi phí và quản lý dữ liệu tập trung

Lời kết: Đổi mới phương pháp dạy học hiện đang là vấn đề cốt tử để nâng cao

chất lượng dạy học Đó là một trong những mục tiêu quan trọng nhất trong cải cách giáo dục ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông nhằm đổi mới nội dung, phương pháp dạy học là một công việc lâu dài, khó khăn đòi hỏi rất nhiều điều kiện về cơ sở vật chất, tài chính và năng lực của đội ngũ giáo viên Do đó,

để đẩy mạnh việc ứng dụng và phỏt triển cụng nghệ thụng tin trong dạy học trong thời gian tới cú hiệu quả, khụng cú gỡ khỏc hơn, là nhà nước tăng dần mức đầu tư để khụng ngừng nõng cao, hoàn thiện và hiện đại hoỏ thiết bị, cụng nghệ dạy học; đồng thời hoàn thiện hạ tầng cụng nghệ thụng tin và truyền thụng để mọi trường học đều cú thể kết nối vào mạng Internet Bờn cạnh đú, cú sự chỉ đạo đầy đủ, đồng bộ, thống nhất bằng cỏc văn bản mang tớnh phỏp quy để cỏc trường cú cơ sở lập đề ỏn, huy động nguồn vốn đầu tư cho hoạt động này, gúp phần làm thay đổi nội dung, phương phỏp, hỡnh thức dạy học và quản lý giỏo dục, tạo nờn được sự kết hợp giữa nhà trường, gia đỡnh, xó hội thụng qua mạng, làm cơ sở tiến tới một xó hội học tập./

Chuyên đề: ứng dụng CNTT trong dạy học nh thế nào để có hiệu quả

Ngời báo cáo: Đỗ Thị ánh Tuyết

I Nội dung:

1 Các kĩ năng cần có khi sử dụng CNTT

- Soạn thảo văn bản

- Trình diễn điện tử

- Chuẩn bị phần mềm

- Chụp ảnh, quy phim, chuyển t liệu vào máy

- Cài đặt hệ điều hành.

2 Những ích lợi và hạn chế khi ứng dụng CNTT vào giảng dạy

a) Những tiện ích:

- Thay thế cho bảng phụ.

- Một số tranh ảnh minh hoạ hoặc những đoạn phim t liệu …trong quá trình dạy hoạc truyền trong quá trình dạy hoạc truyền thống không thể sử dụng đợc.

- Những đoạn t liệu có nội dung dài…trong quá trình dạy hoạc truyền

- Tạo sự hứng thú cho HS

b)Những hạn chế khi sử dụng CNTT trong dạy học

* Một số quan niệm dạy học điện tử

- Một số GV ở các nơi trớc đây dùng CNTT thay thế cho tất cả hoạt động của việc giảng dạy, đa tất cả nội dung bài giảng lên trình chiếu và đặt nhiêug hiệu ứng trong một bài giảng thì đ ợc coi

là tiết dạy ứng dụng thành thạo CNTT.

- Sau một số thời gian, Bộ GD yêu cầu đa CNTT vào giảng dạy Qua thực tế giảng dạy ở nhiều nơi, nhiều trờng, nhiều cuộc thi, đã rút ra bài học kinh nghiệm về những hạn chế trong sử dụng CNTT nh sau:

+GV quá lạm dụng màn hình, máy chiếu, không hiểu thực chất việc sử dụng CNTT vào dạy học một cách tích cực.

-+GV biến giờ dạy thành giờ trình chiếu các kĩ năng, thuyết trình và đa quá nhiều kênh chữ lên màn hình khiến cho HS bị hạn chế nhiều trong việc quan sát, nghe, ghi , bị phân tán t tởng không tập trung vào nội dung bài học.

+ Sử dụng hình nền và phông chữ không hợp lí ảnh hởng tới thị giác của HS.

+ GV thiếu sự t duy sángtạo mà kết quả chỉ là sự sao chép có sửa chữa ít nhiều nội dung bài giảng của ngời khác Điieù đó dẫn tới GV bị độngvề kiến thức hoặc hiểu không đúng dụng ý của ngời soạn

3 Thức trạng sử dụng CNTT ở Hng Yên.

- Đợc đúc rút qua các cuộc thi GVG các cấp, qua việc thanh tra hoạt động s phạm của GV.

- Nhiều GV quay lng với phơng pháp truyền thống, chỉ làm động tác nhấp chuột những gì đã ghi trên máy.

- Thừa thao tác trong quá trình giảgn bài: trùng lặp nội dung ghi bảng với nội dung trên màn hình hoặc đa những thông tin không cần thiết (chiếu lại ND bài thơ, phần ghi nhớ đã có trong SGK một cách không cần thiết)

- Quảng cáo về t liệu, khoe về kiến thvs, không lựa chọn kiến thức trọng tâm cho chuẩn và thích hợp để da vào giảng dạy.HS không biết ghi chép theo nội dung nào để học bài Kiến thức trong mỗi Slai quá dày đặcvà thời gian lu lại trên màn hình còn quá ít, nhiều HS không nghe- ghi kịp.

II Những thống nhất chung:

1 Cách thức sử dụng:

- Chỉ nên coi CNTT là phơng tiện hỗ trộch giảng dạy thay thế cho bảng phụ khi cần thiết.

- Đa lên màn hình những t liệu không có trong SGK hoặc những bài tập dài, không đủ thời gian ghi bảng hoặc đa những hình ảnh động…trong quá trình dạy hoạc truyền

-không đa thêm những hình ảnh trang trí khác không có tác dụng phục vụ bài giảng gây mất sự chú ý của HS.

- Lựa chọn kiến thức trọng tâm của bài giảng, tránh dàn trải.

2, Thiết kế bài giảng trên máy tính.

a) Nội dung:

- Phù hợp với trình độ HS, thể hiện rõ đợc cái riêng và sự sáng tạo của GV.

-Kết hợp với phơng tiện truyền thống

- Kết hợp hài hoà hoạt động của thày và trò, điều khiển đợc các hoạt động của HS.

- Tránh biến bài giảng thành một buổi diễn thuyết, trình diễn…trong quá trình dạy hoạc truyền

b) Hình thức:

- Màu sắc hình nền: Nếu nền sáng thì sử dụng chữ đậm và ngợc lại.

- Phông chữ: Dũng chữ đậm rõ, gọn để tránh mất nét khi trình chiếu.

- Cỡ chữ thích hợp nhất là 20 trở lên, các đề mục dùng cỡ lớn hơn.

- Hiệu ứng: Không nên lạm dụng quá nhiều hiệu ứng gây phân tán t tởng hoặc gây cời cho HS.

- Trình bày nội dung trên hình nền: Cần lựa chọn trọng tâm phục vụ bài dạy có tính thiết thực.

C Kết luận chuyên đề

- Khi sử dụng tiết dạy bằng CNTT, GV phảI làm chủ CNTT, làm chủ bài giảng và hiểu đúng vai trò, chức năng của CNMTT trong việc dạy học từng bộ môn.

- CNTT chỉ là phơng tiện hỗ trợ cho nên đổi mới PPdạy học phảI là việc truyền đạt, khắc sâu,

mở rộng kiến thức cho HS chứ không đợc coi đổi mới nghĩa là phải sử dụng CNTT là phơng tiện duy nhât thay thế cho phơng pháp truyền thống.