Bước đầu phân tích proteomics tế bào bệnh leukemia

Leukemia là nhóm bệnh máu của hệ thống tạo máu, gặp ở mọi lứa tuổi với biểu hiện bệnh rất đa dạng, tỷ lệ mắc bệnh ngày càng cao.

MỞ ĐẦU

Leukemia là nhóm bệnh máu của hệ thống tạo máu, gặp ở mọi lứa tuổi

với biểu hiện bệnh rất đa dạng, tỷ lệ mắc bệnh ngày càng cao Ở Mỹ, Hàng năm

có 30.800 người được chẩn đoán mắc bệnh leukemia và nó cướp đi sinh mạng

của khoảng 21.700 người [27] Tại Việt Nam, tuy chưa có nghiên cứu nào tiến

hành đầy đủ về dịch tễ học của bệnh leukemia cấp trên toàn quốc nhưng theo

tổng kết tại Viện Huyết học-Truyền máu thì thấy bệnh gặp tỷ lệ cao nhất

(32,1%) [2] trong số các bệnh máu gặp tại đây Đặc trưng của bệnh là sự tăng

sinh không kiểm soát được của một hoặc vài dòng tế bào non (blast), bắt đầu và

chủ yếu tại tuỷ xương Các khối tế bào này gây tổn thương các cơ quan tạo máu,

hệ thống miễn dịch và một số cơ quan khác, nhanh chóng đe dọa đến sức khỏe

và tính mạng của người bệnh

Việc điều trị bệnh leukemia đạt hiệu quả cao đòi hỏi phải có sự phân loại

và chẩn đoán chính xác các thể bệnh Những nghiên cứu đầu tiên về bệnh

leukemia bắt đầu từ đầu thế kỷ XIX, và cho đến nay, trên thế giới đã có rất

nhiều nghiên cứu về vấn đề phân loại và chẩn đoán bệnh Cùng với sự tiến bộ

của khoa học, bệnh leukemia đã được nghiên cứu và phân loại từ cấp độ phân tử,

nhờ đó việc điều trị leukemia cấp đã có những tiến bộ rõ rệt

Một trong những phương pháp mới nhất bước đầu được áp dụng để

nghiên cứu bệnh leukemia chính là proteomic Đây là một phương pháp hữu

dụng trong việc phân tích hệ protein của một cơ thể sinh vật, mang lại nhiều ứng

dụng quan trọng trong sinh học, y học, dược học và trong nghiên cứu cơ chế các

quá trình sinh học của cơ thể Với kỹ thuật proteomics người ta đã nghiên cứu

chỉ thị sinh học của nhiều loại bệnh khác nhau, đặc biệt là các bệnh ung thư như

ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thanh quản, ung thư phổi, ung thư

gan, ung thư buồng trứng…

Trong khuôn khổ luận văn này, tôi đã tiến hành đề tài nghiên cứu:

“Bước đầu phân tích proteomics tế bào bệnh leukemia” nhằm mục tiêu

tách các tế bào bạch cầu của bệnh nhân bị bệnh leukemia và phân tách các

protein của chúng phục vụ cho nghiên cứu proteome bệnh leukemia

CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN 1.1 Khái quát về bệnh leukemia

1.1.1 Leukemia là gì?

Leukemia là một dạng ung thư liên quan đến hệ thống tạo máu của cơ thể,

bao gồm hệ bạch huyết và tủy xương, được đặc trưng bởi sự tăng sinh ác tính

của các các dòng tế bào máu, đặc biệt là bạch cầu

Leukemia chiếm khoảng 2% tổng số các bệnh ung thư[6] Nam giới

dường như mắc leukemia nhiều hơn phụ nữ và người da trắng mắc bệnh nhiều

hơn các nhóm chủng tộc người khác Người trưởng thành bị leukemia tấn công

và phát triển nhiều hơn 10 lần so với trẻ em Leukemia gặp ở hầu hết các lứa

tuổi trưởng thành Khi leukemia diễn biến ở trẻ em, nó thường xảy ra nhất ở độ

tuổi dưới 4 Riêng tại Mỹ năm 2008, theo tính toán có khoảng 44 270 người

(25180 nam và 19090 nữ) được chuẩn đoán leukemia và nó sẽ cướp đi sinh

mạng của 21700 người 11% số người mắc bệnh ở độ tuổi dưới 20 [18]

1.1.2 Nguyên nhân gây bệnh leukemia

Cho tới nay nguyên nhân gây leukemia vẫn chưa được làm sáng tỏ Tuy

nhiên, các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh đến 4 nhóm nhân tố chính có thể gây ra

bệnh leukemia:

- Các bức xạ tự nhiên và nhân tạo

- Một vài dạng chất hóa học như các hóa chất nhómAlkyl

- Một số dạng virus: HTLV1, 2 gây leukemia dòng T lympho

- Các yếu tố di truyền: các dạng bất thường ở nhiễm sắc thể như chuyển

đoạn, thiếu hoặc thừa nhiễm sắc thể,…

Cũng giống như các bệnh ung thư khác, leukemia là kết quả từ các đột

biến ADN trong quá trình nguyên phân Các đột biến này gây hoạt hóa các gen

ung thư hoặc bất hoạt các gen triệt tiêu u bướu, làm hỏng quá trình phá hủy tế

bào chết cũng như quá trình biệt hóa và phân bào Những đột biến này có thể

phát sinh một cách ngẫu nhiên hoặc là kết quả của việc phơi nhiễm bức xạ hoặc

hợp chất gây ung thư và những chất ảnh hưởng đến bộ máy di truyền Virus

cũng có liên quan đến một vài dạng leukemia Bệnh thiếu máu Fanconi cũng là

một tác nhân dẫn đến sự hình thành bệnh leukemia dòng tủy [24]

Do chưa tìm được nguyên nhân của bệnh, người ta không có bất cứ biện

pháp nào để có thể phòng bệnh

1.1.3 Phân loại bệnh leukemia

Leukemia được chia làm 2 loại là Leukemia cấp (Acute leukemia - AL) và

Leukemia kinh (Chronic leukemia – CL) Leukemia cấp là sự tăng sinh của các

tế bào non, đôi khi một số tế bào đã biệt hóa, còn leukemia kinh là sự tăng sinh

của các tế bào trưởng thành hơn hoặc đã biệt hóa

Dựa vào nguồn gốc của tế bào ác tính thuộc dòng lympho hay dòng tủy,

người ta chia thành leukemia cấp dòng lympho (acute lymphocytic leukemia,

ALL), leukemia cấp dòng tủy (acute myelocytic leukemia, AML), leukemia kinh

dòng lympho (Chronic lymphocytic leukemia-CLL) và leukemia kinh dòng tủy

(Chronic myelocytic leukemia - CML) Nhờ những đặc điểm về hình thái học,

hóa học tế bào, phương pháp miễn dịch sử dụng kháng thể đơn dòng để xác định

dấu ấn màng tế bào (CD), di truyền tế bào, sinh học phân tử, người ta phân loại

leukemia cấp dòng tủy thành 8 thể từ Mo đến M7 và leukemia dòng lympho

thành 3 thể L1, L2, L3

Ngoài ra còn một số thể khác như Leukemia tế bào gốc sinh máu chưa

biệt hóa, Leukemia tế bào hỗn hợp (Mixed Leukemia): tủy lai với lympho, tủy

lai với tế bào diệt tự nhiên (NK), tủy lai T hoặc B lympho

Hình 1 Sơ đồ phân loại bệnh leukemia

1.1.3.1 Leukemia cấp

Đặc điểm của leukemia cấp là sự tăng sinh tế bào non chưa trưởng thành

(immature hemopoietic), tủy xương có ≥ 30% tế bào non (blast) trong tổng số

các tế bào có nhân Các tế bào máu non sinh sản nhanh chóng trong tủy xương,

chúng lấn át các tế bào bình thường, gây ức chế tạo hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu,

đôi khi có thể lan ra các cơ quan khác (hiện tượng thâm nhiễm hay xâm lấn)

Leukemia cấp được chia làm hai nhóm chính

* Leukemia cấp dòng lympho xảy ra phổ biến ở trẻ em và người mới

trưởng thành Theo thống kê ở Mỹ năm 2008 có 5430 người mắc ALL trong đó

61% ở dưới độ tuổi 20 [18]

ALL xảy ra khi các tế bào tạo máu sơ cấp gọi là nguyên bào lympho tăng

sinh mà không phát triển thành các tế bào máu bình thường Những tế bào bất

thường này lấn át các tế bào máu khỏe mạnh Chúng có thể tập trung lại trong

các hạch bạch huyết và gây ra sưng tấy Tỷ lệ sống sót đối với bệnh biến thiên

theo lứa tuổi, 85% ở trẻ em và 50% ở người lớn[14]

Leukemia

Leukemia kinh

(CL)

Leukemia cấp (AL)

Leukemia cấp dòng tủy (AML)

Leukemia cấp dòng lympho (ALL)

Leukemia kinh

dòng tủy

(CML)

Leukemia kinh dòng lympho (CLL)

Dựa vào hình thái và hóa học tế bào (hệ thống phân loại FAB), ALL được

chia thành 3 thể khác nhau[5]:

+ L1: Tế bào tương đối đồng nhất về mặt hình thái, đó là các tế bào nhỏ,

kích cỡ tương đối đồng đều, tỷ lệ nhân và nguyên sinh chất rất hẹp

+ L2: Hình thái tế bào to nhỏ khác nhau, tỷ lệ nhân, nguyên sinh chất

không đồng đều, nhân có biểu hiện không thuần nhất

+ L3: Tế bào ác tính cao: to, nhân có nhiều hốc (vacuole)

Dựa vào dấu ấn miễn dịch của màng tế bào, ALL được phân loại theo

HLA-DR, TdT, CD19 HLA-DR, TdT, CD19, Ig trong bào tương

HLA-DR, TdT, CD19, CD10 (CALLA)

HLA-DR, TdT, CD19, Ig trên bề mặt tế bào

TdT, CD3, CD7 TdT, CD3, CD&, CD1a/2

* Leukemia cấp dòng tủy là dạng leukemia cấp phổ biến nhất ở người

trưởng thành, tỷ lệ mắc bệnh tăng dần theo tuổi Ở Mỹ, tử vong do AML chiếm tỷ

lệ 1,2% trong tổng số các ca tử vong vì ung thư [16] AML xảy ra khi các tế bào

non tăng sinh quá mức nhưng không hoặc kém biệt hóa để phát triển thành tế bào

máu bình thường Các nguyên tủy bào non chất đầy trong tủy xương và cản trở sự

sản sinh của các tế bào máu khỏe mạnh bình thường Điều này dẫn tới thiếu máu

(không có đủ tế bào hồng cầu), chảy máu và thâm tím (do thiếu các tế bào tiểu

cầu, yếu tố giúp tạo thành cục máu đông) và thường xuyên bị nhiễm trùng vì

không có đủ các tế bào bạch cầu làm nhiệm vụ bảo vệ Tỷ lệ sống sót trong 5 năm

của bệnh nhân mắc AML là 40% [9]

Dựa vào hình thái và hóa học tế bào (FAB), AML được chia thành 8 thể

khác nhau [5]

+ M0: Tế bào tủy không biệt hóa hoặc biệt hóa rất ít, phản ứng PO+ <3%

+ M1: Tế bào tủy biệt hóa rất ít, phản ứng PO+ >3%

+ M2: Tế bào tủy đã biệt hóa một phần, phản ứng PO+ >20%

+ M3: Tế bào biệt hóa ở giai đoạn tiền tủy bào – gọi là leukemia cấp tiền

+ Dòng tủy chung: M0, M1-M3 CD33+, CD34

+ Dòng hạt/mono: M4 CD33+, CD14+, CD13, CD11+,

+ Dòng tủy mono: M5 CD14+, CD33+

+ Dòng hồng cầu M6 Glycophorin –A, CD71

+ Dòng mẫu tiểu cầu: M7 CD41, CD61

Hiện nay, hệ thống phân loại của tổ chức y tế thế giới (WHO) cũng được

khuyến cáo sử dụng và thêm vào đó các dữ liệu về mặt lâm sàng cũng như các

đặc tính sinh học đáng quan tâm như hình thái học, hoá học tế bào, kiểu hình

miễn dịch, di truyền tế bào và sinh học phân tử Việc phân chia các phân nhóm

cũng dựa vào sự khác biệt các thông số chẩn đoán và xác định các bệnh nhân

phù hợp hơn với các phương pháp điều trị đặc biệt

1.1.3.2 Leukemia kinh

Leukemia kinh phân biệt với Leukemia cấp là cơ thể sản sinh quá nhiều tế

bào máu gần trưởng thành, chúng phát triển theo các con đường khác nhau

nhưng thường không thực hiện chức năng giống như các tế bào máu trưởng

thành Leukemia kinh thường phát triển chậm hơn và ít biểu hiện rầm rộ hơn

leukemia cấp Có hai dạng leukemia kinh chủ yếu:

- Leukemia kinh dòng lympho thường gặp ở những người trên 55 tuổi Tỷ

lệ người mắc bệnh này cao nhất là ở độ tuổi từ 60 đến 70 tuổi Ở CLL, các tế

bào ác tính trong tủy xương là tế bào thuộc lympho Những tế bào bất thường

này không có khả năng chống lại sự nhiễm trùng như các tế bào bình thường Ở

CLL, các tế bào ung thư có trong tủy xương, máu, lách và hạch bạch huyết,

chúng gây ra lách to, hạch to Tỷ lệ sống sót trong 5 năm của bệnh nhân mắc

CLL là 75% [18]

- Leukemia kinh dòng tủy hay gặp nhất ở độ tuổi từ 25 đến 60 tuổi Ở

CML, các tế bào ác tính là tế bào thuộc dòng tủy Các tế bào CML thường chứa

một dạng bất thường trong mã di truyền gọi là nhiễm sắc thể Philadelphia Tuy

nhiên, bệnh này không di truyền Leukemia kinh dòng tủy có thể được chữa khỏi

bằng việc cấy ghép tủy xương Tỷ lệ sống sót trong 5 năm của bệnh nhân mắc

CML là 90% [20]

Ngoài ra còn có Leukemia tế bào tóc (Hairy cell leukemia - HCL) HCL

đôi khi được coi là một dạng của CLL, tuy nhiên nó không hoàn toàn giống

những đặc điểm của CLL Khoảng 80% những người bị bệnh này là nam giới và

chưa có một trường hợp nào xảy ra ở trẻ em Tỷ lệ sống của bệnh này trong 10

năm là từ 96-100% [12]

1.1.4 Triệu chứng của bệnh leukemia

Các biểu hiện ban đầu của leukemia cũng giống như triệu chứng của cảm

cúm hay các bệnh thông thường khác, bao gồm 4 hội chứng chủ yếu:

- Hội chứng nhiễm trùng: sốt, mệt mỏi, đau khớp, thường xuyên nhiễm

trùng

- Hội chứng thiếu máu: da xanh, đau đầu, chóng mặt, chảy máu hay sưng

tấy ở răng, lợi

- Hội chứng xuất huyết ở da, niêm mạc, cơ khớp, chậm lành các vết

thương, chảy máu mũi hay thường xuyên bị bầm tím

- Hội chứng hạch: hạch to, lách to, gan to, cảm thấy đầy bụng, chướng

bụng

1.4.5 Chẩn đoán bệnh leukemia

Bác sỹ có thể không phát hiện ra leukemia nếu chỉ dựa trên những triệu

chứng của bệnh nhân Tuy nhiên, qua quá trình khám sức khỏe, bác sỹ có thể

phát hiện ra rằng bệnh nhân có hạch bạch huyết nổi lên hay hiện tượng tăng kích

thước của gan hoặc lách Việc chẩn đoán có thể trở nên rõ ràng hơn khi các xét

nghiệm máu định kỳ (đặc biệt là đếm tế bào máu) cho kết quả khác thường

Bệnh nhân được chỉ định tiến hành lần lượt các xét nghiệm cho đến khi xác định

chính xác thể bệnh mắc phải Các xét nghiệm bao gồm: huyết đồ, tủy đồ, sinh

thiết tủy, hóa học tế bào, miễn dịch tế bào và di truyền tế bào Dựa vào đó, bác

sĩ đưa ra phác đồ điều trị thích hợp cho từng bệnh nhân

Huyết đồ là xét nghiệm cho phép xác định số lượng các tế bào máu và các

thành phần liên quan của máu ngoại vi: hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, hàm

lượng huyết sắc tố, tỷ lệ hồng cầu trên thể tích máu toàn phần, phản ánh tình

trạng thiếu máu hoặc cô đặc máu (hematocrit) Huyết đồ được tiến hành nhằm:

- Sàng lọc những bệnh lý đặc trưng bởi những thay đổi nghiêm trọng về

số lượng tế bào máu (ví dụ trong các bệnh nhiễm trùng, một số bệnh ung thư, ở

các bệnh nhân tiếp xúc với hóa chất độc hại…)

- Theo dõi diễn biến của một số bệnh như: bệnh leukemia, u bạch huyết,

các bệnh liên quan tới máu, bệnh mạn tính…

- Theo dõi tác dụng phụ của một số thuốc có khả năng ức chế hoạt động

của tủy xương Điều này đặc biệt quan trọng đối với những bệnh nhân bị một số

bệnh ung thư (nhất là ung thư máu, u bạch huyết), và những người phải dùng

hóa trị liệu hoặc xạ trị Nếu số lượng tế bào máu giảm xuống mức quá thấp, bác

sĩ sẽ cho bệnh nhân nhập viện ngay vì lúc này họ rất dễ bị nhiễm trùng, chảy

máu hoặc bị các biến chứng nghiêm trọng khác, gây nguy hiểm cho tính mạng

Ở bệnh nhân leukemia cấp, huyết đồ thể hiện tình trạng giảm 1-3 dòng tế

bào của máu ngoại vi và xuất hiện bạch cầu non trong công thức bạch cầu Các

chỉ số hồng cầu máu ngoại vi thường cho thấy một tình trạng thiếu máu bình sắc

hồng cầu bình thường không hồi phục Số lượng bạch cầu có thể từ dưới 1G/l

cho đến trên 200G/l Đa số các bệnh nhân có số lượng bạch cầu khoảng từ

5-30G/l [4][1] Tủy đồ của bệnh nhân leukemia cấp thường cho thấy một tình

trạng tủy giàu tế bào Tuy nhiên trong những trường hợp leukemia thứ phát tủy

thường nghèo tế bào hoặc có mật độ bình thường Các dòng tế bào tạo máu bình

thường trong tủy bị thay thế bởi những tế bào non ác tính Các tế bào này phải

chiếm một tỷ lệ ≥30% các tế bào có nhân trong tủy thì mới có thể xác định chẩn

đoán là leukemia Bên cạnh đó có thể quan sát thấy sự trưởng thành không bình

thường của các dòng tế bào còn lại, thể Auer trong bào tương của tế bào

leukemia, đặc biệt trong các trường hợp leukemia cấp dòng tủy

Ở bệnh nhân leukemia kinh dòng tủy, huyết đồ thể hiện tình trạng thiếu

máu (thường là nhẹ hoặc vừa) bình sắc, kích thước hồng cầu bình thường Số

lượng bạch cầu tăng cao (thường trên 50-80G/l), gặp đủ các tuổi của dòng bạch

cầu hạt trong công thức bạch cầu máu ngoại vi, tỷ lệ tế bào blast hoặc nguyên

tủy bào và tiền tủy bào dưới 15%, tăng tỷ lệ bạch cầu đoạn ưa acid và bạch cầu

đoạn ưa base, số lượng tiểu cầu tăng trên 400G/l Tủy đồ thường giàu tế bào, số

lượng tế bào tủy trên 100G/l, tăng sinh dòng bạch cầu hạt đủ các lứa tuổi, tỷ lệ

dòng bạch cầu hạt/dòng hồng cầu trên 10:1 (tỷ lệ bình thường là 3-4:1), tỷ lệ tế

bào blast hoặc nguyên tủy bào và tiền tủy bào dưới 15% [4]

Ở bệnh nhân CLL, huyết đồ thể hiện sự tăng các tế bào thuộc dòng

lympho trưởng thành về số lượng, có khi tăng trên 5G/l thậm chí tăng hơn

500G/l, số lượng hồng cầu giảm, tiểu cầu giảm, dòng bạch cầu hạt giảm nặng

Xét nghiệm tủy cho thấy tế bào thuộc dòng lympho xâm lấn, lán át toàn bộ tủy,

các tổ chức mỡ bị lấn át

1.2 Proteomics

1.2.1 Proteomics là gì

Từ "proteome" được cấu thành từ "protein" và "genome" Proteome của

cơ thể sinh vật là tập hợp của tất cả các loại protein được sản xuất trong suốt

cuộc đời chúng, cũng giống như khái niệm "genome" để chỉ tập hợp của các loại

gen Thời kỳ “proteome” bắt đầu từ năm 1994 bởi Mark Wilkins và cộng sự ở

Macqarie University tại Sydney, Australia, và nó bao hàm tất cả những protein

trong tế bào, mô, hay cơ quan [17]

Proteomics là môn khoa học rộng lớn nghiên cứu protein sản phẩm của

gen, không chỉ là tất cả các protein của một tế bào nào đó, mà còn là tập hợp của

tất cả các dạng, những protein đã được cải biến, những tương tác giữa chúng,

cấu trúc không gian và cả những phức hệ cao hơn của protein Nghiên cứu

proteomics thường được coi như là bước tiếp theo trong quá trình nghiên cứu hệ

thống sinh học

Vì sao phải nghiên cứu hệ protein? Việc giải mã hoàn chỉnh hệ gen người

là một bước tiến lớn của nền khoa học nhưng đồng thời cũng đặt ra một thực tế

là thông tin di truyền của bộ gen người cho biết không đầy đủ chức năng của nó

Ở mức độ phiên mã, mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng kể trong nghiên

cứu mức độ biểu hiện, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều vấn đề không thể

giải quyết được như: sau dịch mã, đa số các protein bị biến đổi hóa học bởi các

quá trình cải biến, các tương tác protein-protein, các phản ứng với gốc

cacbonhydrat, gốc photphat Những biến đổi này đóng vai trò chủ yếu trong việc

kích hoạt chức năng của protein Kết quả là từ một gen ban đầu có thể tìm thấy

sự đa dạng về biểu hiện, cấu trúc, và chức năng dưới nhiều loại protein khác

nhau Có nhiều nghiên cứu cho thấy, ở người có 25.000 gen đã được nhận diện

nhưng có khoảng lớn hơn 500.000 protein được tạo ra từ các gen đó [17] Điều

này là tăng thêm phần khó khăn với những thay đổi do sự tác động cơ học, sự

cải biến của các protein (các quá trình glycosyl hóa, phosphory hóa) và sự biến

tính của protein Như vậy, mức độ biểu hiện gen không phản ánh đúng về số

lượng protein có hoạt tính trong tế bào Ngoài ra, theo các kết quả nghiên cứu thì

chỉ có khoảng 2% số bệnh tật đã biết được xác định là do các sai lệch về gen: ví

dụ như ở bệnh bạch cầu cấp dòng tủy, thể M2 là do chuyển đoạn nhiễm sắc thể

số 8 và nhiễm sắc thể số 21 hoặc thể M3 là sự chuyển đoạn nhiễm sắc thể số 15

và nhiễm sắc thể số 17, 98% số bệnh còn lại cần được làm sáng tỏ ở mức tương

tác protein hay còn gọi là mạng lưới protein Do đó cần xác định cấu trúc không

gian ba chiều của những protein này, từ đó cho thấy việc nghiên cứu hệ protein

người là cần thiết

Các nhà khoa học trên thế giới rất quan tâm đến proteomics bởi vì nó

mang lại những hiểu biết về thế giới sinh học nhiều hơn so với những hiểu biết

về cấu trúc cơ thể cũng như là hệ gen Từ khi protein đóng vai trò trung tâm

trong cơ thể sống thì proteomics chính là công cụ hữu hiệu trong việc khám phá

ra các chỉ thị sinh học (biomarkers), nhằm nhận diện các loại bệnh khác nhau

Cơ thể con người thậm chí có thể có đến trên 2 triệu loại protein, mỗi loại đóng

một vai trò khác nhau Tính chất không đồng nhất giữa các loại protein đã cho

thấy sự đa dạng của protein không thể giải thích và mô tả hoàn toàn thông qua

quá trình phân tích hệ gen Do đó proteomics được sử dụng hữu hiệu hơn trong

việc nghiên cứu tế bào và các loại mô

1.2.2 Proteomics và chỉ thị sinh học

Một trong những ứng dụng quan trọng của proteomics là sử dụng các

protein đặc hiệu làm các chỉ thị sinh học trong chẩn đoán bệnh Một số kỹ thuật

cho phép kiểm tra quá trình sinh ra của các protein trong suốt quá trình hình

thành của từng loại bệnh, từ đó có thể chẩn đoán các loại bệnh rất nhanh chóng

Các kỹ thuật này bao gồm Western blot, nhuộm mô hóa miễn dịch, hấp phụ

miễn dịch liên kết enzyme (enzyme linked immunosorbent assay-ELISA) hoặc

khối phổ Theo đó có một vài loại bệnh mà những chỉ thị sinh học có thể nhận ra

một cách dễ dàng để chẩn đoán bệnh

Ở người bị bệnh Alzheimer, sự tăng lên của β-Secretase tạo nên

amyloid/beta-protein, chúng tập hợp tạo thành mảng trong não bệnh nhân, gây

ra chứng mất trí Tấn công vào enzyme này làm giảm amyloid/beta-protein và

làm chậm tiến trình của bệnh Để xác định sự tăng của amyloid/beta-protein,

người ta đã áp dụng kỹ thuật nhuộm hóa mô miễn dịch (immunohistochemical

staining), trong đó kháng thể được gắn vào amyloid/beta-protein có mặt trong

các mô[15]

Đau tim là căn bệnh thường được đánh giá bằng một vài loại protein chỉ

thị sinh học Các protein chuẩn làm chỉ thị cho các bệnh tim mạch bao gồm

interleukin-6, interleukin-8, serum amyloid A protein, fibrinogen, và troponins

cTnI cardiac troponin I sẽ tăng lên và tập trung trong vòng từ 3 đến 12 giờ trước

khi những triệu chứng ban đầu khi bị đau tim xuất hiện và có thể dự đoán trước

nhiều ngày sau khi có cơn nhồi máu cơ tim cấp tính Có rất nhiều thương phẩm

đã được sản xuất và được dùng trong bệnh viện như là những phương thức chính

để kiểm tra chứng nhồi máu cơ tim cấp

Phân tích proteomics của tế bào thận và tế bào ung thư thận đã được tiến

hành hứa hẹn tạo ra chỉ thị sinh học cho các tế bào ung thư biểu mô ở thận và

phát triển thành bộ kit thử để kiểm tra bệnh Ở các bệnh liên quan đến thận,

nước tiểu là một nguồn chỉ thị sinh học đầy tiềm năng Gần đây, người ta đã

nghiên cứu được các polypeptides trong nước tiểu có thể là những chỉ thị sinh

học của các bệnh liên quan đến thận, cho phép người ta có thể phân tích, chẩn

đoán bệnh một vài tháng trước khi xuất hiện các triệu chứng của bệnh [22]

Việc nắm được thông tin của hệ proteome, cấu trúc và chức năng của từng

protein và phức hệ tương tác protein-protein sẽ quyết định đến việc phát triển

các kỹ thuật chẩn đoán hữu hiệu cũng như những phương pháp chữa trị bệnh

trong tương lai

1.2.3 Một số kỹ thuật quan trọng sử dụng trong Proteomics

Proteomics phát triển dựa trên sự tiến bộ của rất nhiều công nghệ

- Kỹ thuật điện di một chiều và hai chiều :

Điện di là hiện tượng dịch chuyển của các vật thể mang điện tích dưới tác

động của điện trường Điện di hay điện di trên gel áp dụng trong sinh học phân

tử là một kĩ thuật để phân tích các phân tử ADN, ARN hay protein dựa trên các

đặc điểm vật lý của chúng như kích thước, hình dạng hay điểm đẳng điện

(isoelectric point) Kĩ thuật này hoạt động nhờ vào lực kéo của điện trường tác

động vào các phân tử tích điện và kích thước lỗ của thể nền (gel) Các phân tử

được phân tách khi di chuyển trong gel với vận tốc khác nhau phụ thuộc vào sự

khác nhau của lực điện trường tác động lên chúng (nếu các phân tử tích điện

khác nhau), kích thước của phân tử so với kích thước lỗ của gel và hình dạng, độ

cồng kềnh của phân tử Điện di protein thường sử dụng là điện di trên gel

acrylamide có SDS (SDS-PAGE), hoặc điện di 2 chiều (2-DE)

Phương pháp nền tảng trong nghiên cứu proteomics là điện di hai chiều

(2-DE), cho đến nay vẫn được coi là phương pháp không thể thay thế trong việc

mô tả thành phần protein (hệ proteome) của một cơ thể 2-DE được giới thiệu

lần đầu tiên vào năm 1975 bởi Klose và O'Farrell [19] Kỹ thuật này cho phép

phân tích và nhận rõ ràng đến hàng nghìn protein trong một bản gel điện di,

trong đó các protein được phân tách dựa trên hai đặc tính là điểm đẳng điện và

khối lượng phân tử

Ứng dụng của điện di hai chiều là phân tách phức hệ protein hỗn hợp và

phân tích sự cải biến protein sau khi phiên mã Điện di hai chiều còn cho ta biết

những thông tin có giá trị về đặc tính phân tử protein, mối quan hệ giữa điểm

đẳng điện (pI) của protein và khối lượng phân tử

- Các phần mềm phân tích ảnh

Các phần mềm phân tích ảnh điện di có khả năng định lượng và tự động

nhận ra các điểm của protein trong gel mẫu Mặc dù các phần mềm này chưa

thật hoàn hảo nhưng kết hợp với năng lực xử lý và kinh nghiệm người sử dụng,

các phần mềm này đều cho những kết quả rất tốt

- Sắc ký lỏng đa chiều (Multidimentional Liquid

Chromatography-MDLC)

Mặc dù điện di hai chiều có nhiều ưu điểm như đã trình bày ở trên nhưng

phương pháp này còn có hạn chế là: khó phát hiện các protein có hàm lượng

thấp, có điểm đẳng điện quá thấp hoặc quá cao cũng như các protein không hòa

tan là thành phần cấu trúc của màng Một phương pháp khác cho phép khắc

phục những nhược điểm ấy là kỹ thuật sắc ký đa chiều (MDLC) MDLC cho

phép phân tích hiệu quả các thành phần protein phức tạp, trong đó mỗi hỗn hợp

protein có thể giảm độ phức tạp qua một loạt cột sắc ký lỏng khác nhau Dựa

vào số lần mẫu được tiến hành phân tích qua sắc ký mà người ta chia thành sắc

ký lỏng một chiều, hai chiều (2DLC) (kết hợp sắc ký trao đổi ion hoặc sắc ký ái

lực và sắc ký pha đảo), hoặc ba chiều

- Khối phổ

Phương pháp khối phổ xuất hiện từ những năm đầu của thế kỉ XX do

Thomson và các nhà khoa học khác tìm ra từ năm 1912 [17] Nó đóng vai trò

quan trọng trong việc xác định cấu trúc của những phân tử nhỏ Sau đó, phương

pháp này cũng được cải tiến để ứng dụng trong nghiên cứu sinh học đặc biệt là

xác định cấu trúc của các đại phân tử như protein Proteomics dựa trên nguyên

lý khối phổ đã trở thành một môn khoa học thật sự nhờ các dữ liệu về trình tự

gen và genome cùng với nhiều thành tựu kỹ thuật vượt bậc trong nhiều lĩnh vực

khác, trong đó đặc biệt phải kể đến sự phát triển của những phương pháp ion

hóa protein Các kỹ thuật này là những kỹ thuật không thể thiếu được để diễn

giải những thông tin được mã hóa trong hệ genome Cho đến nay những phân

tích về protein (trình tự bậc 1, những biến đổi sau phiên mã, dịch mã hoặc tương

tác giữa protein-protein v.v.) bằng khối phổ không chỉ thành công với những

nhóm protein có chức năng riêng biệt, mà cả với phức hệ protein được biểu hiện

trong tế bào

Trong những năm gần đây, khối phổ (MS) đã trở thành công cụ được lựa

chọn để hoàn thiện phân tích những mẫu protein Khối phổ là một phương pháp

kỹ thuật ở đó đo được 2 đặc tính: tỷ lệ khối lượng/điện tích của phân tử ở dạng

ion hóa (m/z); và số lượng những ion biểu hiện cho mỗi giá trị m/z Một cách

đơn giản, kỹ thuật phân tích này làm cho từng phân tử protein tách khỏi nhau

thành các peptid nhỏ và phát tán rộng như một đám mây gồm các ion mang điện

tích và di chuyển tự do Phương pháp phổ biến để xác định khối lượng của các

ion này - là gia tốc chúng trong buồng chân không, để đo được thời gian bay

(Time of Flight - TOF) của chúng Chúng "đạt tới mục tiêu" trong một trật tự

được xác lập, một phần bởi điện tích và một phần bởi khối lượng của chúng

Những ion nhanh nhất là những ion nhẹ nhất và có điện tích lớn nhất Sản phẩm

cuối cùng là một phổ khối lượng hay đồ thị với một loạt những đỉnh nhọn, mỗi

một đỉnh tiêu biểu cho ion hoặc chất mang những mảnh protein có mặt trong

mẫu thử đã cho Chiều cao của đỉnh và khoảng cách giữa chúng là dấu hiệu của

mẫu và cung cấp đầu mối để nhận dạng chúng

1.3 Proteomics trong nghiên cứu bệnh leukemia

Với những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị bệnh leumkemia, tỷ lệ bệnh

nhân tử vong đã giảm và tỷ lệ bệnh nhân sống sót cũng tăng ở cả người trưởng

thành và trẻ em trong tất cả các thể bệnh Tuy nhiên vẫn có tới 21790 người chết

ở Mỹ vào năm 2007 vì loại bệnh máu ác tính này Với các thể bệnh leukemia, tỷ

lệ sống sót chỉ chỉ hơn 50% Mặc dù tỷ lệ tử vong ở trẻ em từ 0-14 tuổi mắc

leukemia đã giảm đến 70% qua ba thập kỷ nhưng bệnh này vẫn gây ra nhiều cái

chết hơn bất cứ bệnh ung thư nào khác đối với trẻ em Mỹ Ước tính đã có 515 trẻ

em chết vì leukemia tại Mỹ năm 2007[18] Do đó, việc điều trị bệnh leukemia vẫn

luôn là một trong những thách thức to lớn của nền y học hiện đại

Mục tiêu của việc điều trị là làm giảm hoàn toàn các triệu chứng, bệnh lý

của bệnh và bệnh nhân trở lại sức khỏe bình thường với các tế bào máu và tủy

bình thường Đối với bệnh leukemia cấp, sự lui bệnh hoàn toàn (không có các

biểu hiện về bệnh trong máu và tế bào) trong 5 năm liên tục là dấu hiệu chứng tỏ

bệnh đã được chữa trị Các báo cáo gần đây cho thấy càng ngày càng có nhiều

bệnh nhân leukemia đã lui bệnh hoàn toàn ít nhất sau 5 năm khi họ chẩn đoán

phát hiện bệnh

Để nâng cao khả năng chẩn đoán và đẩy lui bệnh, ngày càng có nhiều

phương pháp mới được áp dụng trong nghiên cứu leukemia Phương pháp quan

sát kiểu nhân đã cung cấp các thông tin quan trọng nhất trong chẩn đoán ở AML

trưởng thành Ngoài ra, bằng việc sử dụng các phân tích trên nhiễm sắc thể thấy

rằng xấp xỉ 50% số bệnh nhân AML không có các bất thường nhiễm sắc thể [13]

Đối với các bệnh nhân AML này, các phương pháp di truyền phân tử trở thành

yếu tố quan trọng chính Liệu pháp miễn dịch cung cấp cơ hội loại bỏ các tế bào

miễn dịch còn sót lại trong quá trình lui bệnh và có thể giảm đáng kể hay thậm

chí loại trừ rủi ro của sự tái phát Trong suốt 20 năm qua, y học đã có sự cải tiến

đáng kể trong khả năng đánh giá xác định các kháng nguyên ung thư Phân tích

huyết thanh qua các ngân hàng biểu hiện cADN tái tổ hợp cho phép việc nhận

dạng các kháng nguyên liên kết với leukemia dựa vào việc nhận ra chúng bằng

các phản ứng dịch thể nhưng cũng đưa ra một chứng minh rằng những kháng

nguyên này được nhận biết bằng các tế bào T CD4+ và CD8+ cũng tốt như tế bào

B Gần đây, kỹ thuật vi chuỗi phản ứng (microarray), phân tích đa hình

nucleotide đơn (SNPs) và điện di hai chiều cho phép chúng ta phân tích sâu rộng

về sự khác biệt về gen, ARN và protein giữa bệnh nhân và các mẫu đối chứng

bình thường

Hiện nay, với việc áp dụng các kỹ thuật proteomics trong phân tích

leukemia người ta đã đi sâu vào nghiên cứu leukemia theo nhiều con đường và

mục đích khác nhau Tất cả các nghiên cứu này hướng tới mục đích cuối cùng là

làm tăng hiệu quả điều trị bệnh leukemia

Các nghiên cứu proteomics bệnh leukemia thường dựa trên một trong hai

nguồn nguyên liệu chính là huyết tương và tế bào bệnh nhân

1.3.1 Phân tích proteomics trong huyết tương bệnh nhân leukemia

Huyết tương (plasma) là phần dịch lỏng màu vàng nhạt còn lại sau khi

máu đã loại bỏ các tế bào máu Một người trưởng thành chứa khoảng 2,5 lít

huyết tương với gần 250gram protein Hàm lượng protein trong huyết tương

thay đổi từ 60-80mg/ml Dịch huyết tương có tính lỏng, keo nhớt, có tỷ trọng

1,0510,005, pH=7,3-7,4, ở 370C, áp suất thẩm thấu trong khoảng 7,2-8,1

Người ta ước lượng có khoảng từ 1000 đến 2000 protein khác nhau có mặt trong

huyết tương tại một thời điểm nhất định, phần lớn trong số chúng là các protein

có nồng độ rất thấp (<1ng/ml) Các protein trong huyết tương thay đổi khác

nhau về số lượng và nồng độ, nó được coi là hệ protein phức tạp nhất ở người

Huyết tương cũng được coi là hệ protein hoàn thiện nhất, chứa một loạt các

protein khác nhau, là mẫu proteome hàng đầu được dùng cho chẩn đoán y học

Những hiểu biết hệ protein huyết tương rất quan trọng về mặt lâm sàng, cung

cấp những thông tin chắc chắn thúc đẩy nhanh quá trình phát hiện bệnh

Một số protein có hàm lượng cao (>mg/ml) như albumin thông thường

thay đổi từ 35-50 mg/ml (chiếm từ 50-70%), do sự tổng hợp hàng ngày của gan

(12g) và có chu kỳ sống là 21 ngày nên nó được coi là chỉ thị của bệnh sơ gan

hay bệnh suy dinh dưỡng Các protein có hàm lượng thấp (<ng/ml) chỉ chiếm

1% hàm lượng protein tổng số, như interleukin 6 thông thường thay đổi trong

khoảng 0-5 pg/ml được coi là chất chỉ thị có độ nhạy cao trong quá trình viêm,

nhiễm vi sinh vật

Hiện nay hơn 22 triệu lít huyết tương của người đã được xử dụng trên

toàn thế giới thông qua quá trình phân đoạn trong mỗi một năm nhằm tạo ra các

protein điều trị bệnh cho hơn một triệu người

Những hiểu biết về hệ protein trong huyết tương mang lại những thông tin

quan trọng về nhiều quá trình sinh học diễn ra trong cơ thể Bất cứ một thay đổi

nào của các protein huyết tương cũng sẽ là dấu hiệu của tình trạng bệnh lý như:

ung thư, tiểu đường, tim mạch v.v Do đó việc nhận dạng các protein, peptid

trong huyết tương có thể cung cấp nhiều thông tin mà cơ thể phản ứng với

những thay đổi này Phân tích và so sánh các thành phần protein trong huyết

tương của người ở trạng thái bình thường và bị bệnh có thể giúp cho các nhà

nghiên cứu hiểu rõ hơn các sự cố trong tế bào dẫn đến bệnh lý, đồng thời đưa ra

phương pháp chẩn đoán mới, nhanh và có hiệu quả Một trong những động lực

khi nghiên cứu hệ protein là khám phá ra những chỉ thị sinh học, những protein

này có thể là đích tác động của thuốc chữa bệnh và chúng sẽ có một vai trò quan

trọng đối với sự phát triển những liệu pháp chữa trị mới Đã có nhiều nghiên cứu

chứng minh rằng protein huyết tương có thể là các chỉ thị sinh học đủ tin cậy

trong chẩn đoán một số bệnh như: ung thư buồng trứng (CA 13-5), ung thư

tuyến tiền liệt (PAP), ung thư gan (-fetoprotein), và các bệnh về tim mạch

(C-ractive protein) [11] Mặc dù qua nhiều thập kỉ nghiên cứu nhưng mới chỉ có

một lượng nhỏ các loại protein được sử dụng cho mục đích chẩn đoán

Bệnh leukemia là một bệnh liên quan trực tiếp đến hệ thống máu trong cơ

thể, do đó, rõ ràng việc lựa chọn hệ protein huyết tương làm đối tượng nghiên

cứu bệnh leukemia là một việc tất yếu, hứa hẹn đem lại nhiều thành quả quan

trọng trong việc nghiên cứu leukemia nói chung Trên đối tượng là huyết tương

của các bệnh nhân leukemia kinh dòng lympho (CLL), năm 2003, Cochran và

cộng sự đã phân tích proteomics các phân nhóm CLL với các gen Ig VH đột biến

và không đột biến [8] Phân tích hệ protein của 12 bệnh nhân CLL với 6 trường

hợp có đột biến và 6 trường hợp không đột biến trên chuỗi nặng Ig bằng cách sử

dụng điện di hai chiều và khối phổ Kết quả là họ đã tìm ra một số protein biểu

hiện khác biệt giữa mẫu có đột biến và không có đột biến Nồng độ của protein

F-actin-capping tiểu đơn vị , protein 14-3-3  và tiền chất protein gắn laminin

tăng lên ở CLL đột biến so với thể không đột biến Ngoài ra, nucleophosmin chỉ

xuất hiện dưới dạng một vài spot protein ở CLL thể đột biến mà không phát hiện

thấy trên mẫu không đột biến Điều này có thể được giải thích rằng một số dạng

cải biến sau dịch mã của nucleophosmin biến đổi giữa hai nhóm này Kết quả

này cho thấy phân tích proteomics huyết tương có thể bổ sung các phương pháp

trong việc nhận dạng protein, các protein này có thể có vai trò quan trọng trong

việc xác định sự khác biệt về sinh học và trong chẩn đoán giữa các phân nhóm

CLL

1.3.2 Phân tích proteomics tế bào bệnh nhân leukemia

Wang và các cộng sự (2004) đã tiến hành nghiên cứu proteomics dòng tế

bào leukemia (K562/CR3) bằng việc sử dụng điện di không dòng kết hợp với

sắc ký lỏng và khối phổ LC/MS [28] Các tế bào được dung giải đã được phân

tách thành 96 phân đoạn bằng điện di không dòng, sau đó được chạy qua SDS-

PAGE và những phân đoạn hiện băng được chạy tiếp qua LC/MS Trong 96

phân đoạn đó có 35 phân đoạn pH từ 4,75 đến 9,6 được lựa chọn để xác định và

đã nhận dạng được 736 protein khác nhau

Cũng vào năm 2004, Cui và cộng sự đã tiến hành phân tích proteomics tế

bào bệnh nhân leukemia cấp nhằm tìm hiểu sâu hơn về hệ thống phân loại chúng

[10] Hệ thống phân loại của Pháp-Mỹ-Anh (FAB) về leukemia cấp với các khác

biệt di truyền đóng vai trò quan trọng trong điều trị và chẩn đoán bệnh Tuy

nhiên, việc mô tả và xác định các phân tử protein khác nhau phân biệt giữa các

phân nhóm của hệ thống phân loại leukemia cấp vẫn chưa rõ ràng Nghiên cứu

được thực hiện trên 61 bệnh nhân leukemia cấp đã được phân loại theo hệ thống

FAB Các protein của những tế bào leukemia lấy từ các bệnh nhân này được

phân tách bằng điện di hai chiều và các spot protein có biểu hiện khác nhau

được nhận dạng bằng khối phổ Nhóm nghiên cứu này đã thành công trong việc

mô tả các protein khác biệt giữa các nhóm và các phân nhóm theo phân loại

FAB, bao gồm leukemia cấp dòng tủy, các phân nhóm của nó (M2, M3 và M5)

và leukemia cấp dòng lympho Họ đã nhận được kết quả đồng nhất giữa các mẫu

thuộc cùng một phân nhóm và sự khác biệt rõ rệt với tất cả các phân nhóm khác

Một nhóm protein biểu hiện với hàm lượng cao hơn ở M2 và M3 so với các

phân nhóm khác cũng được xác định Cũng trong nghiên cứu này, các protein

liên quan dòng tủy Mrp 8 và Mrp 14 lần đầu tiên được đưa ra để đánh dấu sự

khác biệt của AML và phân biệt AML với ALL Protein sốc nhiệt 1 (HSP 1) và

một số protein khác biểu hiện tăng ở ALL được tìm thấy đóng vai trò quan trọng

trong việc phân biệt ALL với AML Protein NM23-H1 có biểu hiện mạnh ở tất

cả các phân nhóm trừ dạng M3a có thể có ích trong chẩn đoán Những kết quả

nghiên cứu này liên quan đến việc mô tả các con đường biểu hiện gen bất

thường trong phát sinh bệnh leukemia có thể làm cho việc xác định ở mức độ

phân tử hệ thống phân loại FAB được dễ dàng

Năm 2005, Rezaul và nhóm nghiên cứu đã phân tích hệ protein ty thể từ

các tế bào T bệnh nhân leukemia [21] Với 40 g protein tinh sạch từ ty thể,

nhóm nghiên cứu đã xác định được 227 protein ty thể đã được biết đến và thêm

453 protein được coi là protein liên kết với ty thể Phân tích 60 g protein ty thể

xác định được 466 protein được biết đến là có chức năng tham gia vào các quá

trình khác nhau như hô hấp, chu trình tricarboxylic acid (chu trình TCA),

chuyển hóa amino acid và nucleotide, đường phân, stress bảo vệ chống oxy hóa,

tập trung ty thể, vận chuyển các phân tử, sinh tổng hợp protein, điều khiển chu

trình tế bào và rất nhiều các quá trình khác trong tế bào

Với một nghiên cứu tương tự, năm 2006, López-Pedrera và nhóm nghiên

cứu của mình đã tiến hành phân tích những thay đổi trong biểu hiện protein ở

các tế bào leukemia cấp dòng tủy bằng các kỹ thuật proteomics nhằm đi sâu vào

chẩn đoán sớm chính xác hơn bệnh ung thư này Bẩy protein được xác định có

thay đổi đáng kể trong hầu hết các tế bào nguồn AML phân tích trong mối tương

quan với các tế bào máu đơn nhân bình thường: alpha-enolase, RhoGD12,

annexin A10, catalase, peroxiredoxin 2, tromomyosin 3 và lipocortin (annexin

1) Các protein khác biệt này đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các

chức năng tế bào như thủy phân glycogen, ngăn chặn khối u, apoptosis, hình

thành mạch, di căn và chúng có thể tạo ra tiến triển bất lợi cho bệnh Trong

nghiên cứu này, áp dụng phân tích proteomics lần đầu tiên xác định các protein

mới không những giúp ích cho chẩn đoán mà còn được sử dụng như là các dấu

chuẩn sinh học của bệnh, vì thế cung cấp các đích mới quan trọng cho các liệu

pháp dựa trên cơ chế sinh bệnh của AML

1.3.3 Nghiên cứu proteomics bệnh leukemia ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, phương pháp proteomics đã bắt đầu được áp

dụng trong việc nghiên cứu bệnh leukemia ở Việt Nam Năm 2005, Trịnh Hồng

Thái và cộng sự đã áp dụng kỹ thuật điện di hai chiều kết hợp với khối phổ để

phân tích proteomics huyết tương người bị bệnh leukemia cấp dòng tủy [25]

Bằng việc so sánh các bản gel điện di hai chiều, nhóm nghiên cứu đã nhận ra 12

protein biểu hiện khác nhau trong đó có các protein là chất phản ứng pha cấp và

một số là chất chỉ thị ung thư Trong số các protein này có enzyme ADN

topoisomerase được biểu hiện tăng lên ở người bị leukemia cấp dòng tủy,

enzyme này đã được chứng minh có liên quan tới sự chuyển vị nhiễm sắc thể

8;21 trong bệnh này Tiếp theo nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu đã phân tách

được trung bình 600 spot protein trên các bản gel điện di huyết tương các thể

bệnh leukemia cấp dòng tủy Phân tích so sánh đã chỉ ra được 2 protein chỉ xuất

hiện ở người bình thường mà không có ở các bản gel bệnh, 4 spot protein chỉ có

mặt trên các bản gel bệnh mà không tìm thấy trên mẫu đối chứng

Để mở rộng đối tượng nghiên cứu trên các thể bệnh leukemia, năm 2007

Trịnh Thị Thanh Hương và Trịnh Hồng Thái đã công bố kết quả phân tích

proteomics huyết tương người bệnh leukemia cấp dòng lympho [3] Trong kết

quả này, sự khác biệt trong biểu hiện protein giữa mẫu đối chứng và các thể

bệnh cũng được phát hiện Tất cả các kết quả trên của nhóm nghiên cứu này

nhằm chỉ ra sự khác biệt trong biểu hiện protein ở huyết tương bệnh nhân, tìm ra

các marker sử dụng trong chẩn đoán bệnh Các công trình nghiên cứu trên đang

tiếp tục và mở rộng đối tượng, hứa hẹn nhiều kết quả khả quan, ứng dụng thiết

thực trong sinh, y, dược học