Có rất nhiều cách thức khác nhau nhằm đổi mới phương pháp dạy, học lịch sử nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh như: hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa, hướng dẫn học
Trang 1A/ PHẦN MỞ ĐẦU I/ Bối cảnh của đề tài.
Hiện nay đất nước ta đang đổi mới mở cửa hội nhập vào nền kinh tế thế giới Để tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, Đảng và Nhà nước
ta đang chú trọng quan tâm đến việc “nâng cao đào tạo là quốc sách hàng đầu là chìa khóa mở cửa để tiến hành vào tương lai” Nhận rõ vai trò của giáo dục – đào tạo Đảng và Nhà nước đã không ngừng chăm lo sự nghiệp “Trồng người” Đồng thời tiến hành cải cách giáo dục trên cả 3 mặt (hệ thống giáo dục, nội dung giáo dục và phương pháp giáo dục) trong đó nhấn mạnh đến sự đổi mới căn bản
về giáo dục và phương pháp dạy học
Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông cũng như nhiều môn học khác bao giờ cũng mang tính giáo dục Nhưng bộ môn lịch sử lại có chức năng riêng là giáo dục truyền thống dân tộc, đồng thời rất có ưu thế trong việc giáo dục đạo đức, tư tưởng, tình cảm và hành vi văn minh của học sinh nhưng đã có một thời gian khá dài việc dạy học môn lịch sử rơi vào tình trạng khô khan, giáo điều (thầy đọc trò chép) làm cho môn lịch sử kém hấp dẫn và không phát huy năng lực nhận thức, phát triển trí thông minh của học sinh
Để thoát khỏi tình trạng trên, các nhà giáo dục lịch sử đã đặt ra vấn đề cần giải quyết: Đó là đổi mới hệ thống, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học lịch sử Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học hay “ lấy học sinh làm trung tâm” là cần thiết, phù hợp với nguyện vọng của giáo viên và học sinh Vậy cách thức tiến hành đổi mới phương pháp dạy học lịch sử diễn ra như thế nào? Có rất nhiều cách thức khác nhau nhằm đổi mới phương pháp dạy, học lịch sử nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh như: hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa, hướng dẫn học sinh sử dụng tài liệu tham khảo…Trong đó phương pháp sử dụng kênh hình sách giáo khoa có vai trò, ý nghĩa thiết thực Vì do đặc điểm của việc học tập lịch sử là không trực tiếp quan sát các sự kiện nên việc sử dụng kênh hình có ý nghĩa rất quan trọng, nó có tác dụng nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, giúp học sinh
có thể chủ động thu thập thông tin, tư duy (nhận thức), ghi nhớ và vận dụng kiến
Trang 2thức, nhằm tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên
cơ sở trực tiếp quan sát đồ dùng trực quan minh họa đồ vật
Do đó việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THCS là một điều kiện không thể thiếu được
Kết quả học tập của học sinh thể hiện cụ thể sự cố gắng của bản thân các
em và một phần rất lớn công sức giảng dạy của giáo viên Vì thế mỗi giáo viên cần phải nổ lực tự nâng cao trình độ chuyên môn của mình, từ đó áp dụng vào công tác giảng dạy, tạo sự hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn mà mình phụ trách
Bộ môn lịch sử là một môn mang tính giáo dục cao vì lịch sử chính là là sự thật, là hiện thực đã xảy ra trong xã hội loài người, những sự thật hiện thực đó
đã được chọn lọc và đưa vào giảng dạy trong chương trình ở trường phổ thông
Vì vậy nó càng có tính giáo dục cao hơn nữa
Do đó nhiều năm gần đây, việc đổi mới giáo dục nói chung, dạy học lịch sử
ở trường THCS nói riêng cũng có nhiều thay đổi về quan niệm, nội dung, phương pháp Song sự phát triển của giáo dục chưa đáp ứng được yêu cầu của công cuộc đào tạo thế hệ trẻ trong thời kì đổi mới, trong đó có môn lịch sử
Thực tế hiện nay trong dạy học lịch sử ở trường THCS nói chung và địa phương tôi nói riêng chưa đem lại hiệu quả cao, chất lượng dạy học vẫn bị giảm sút Học sinh chưa nắm được kiến thức cơ bản theo yêu cầu đặt ra, tình trạng coi thường bộ môn lịch sử, nhớ nhầm sự kiện, hoặc khi hỏi về tên ông Vua đầu tiên
và ông Vua cuối cùng của triều Nguyễn là ai? Thì chưa chắc các em đã biết, hoặc nhiều em khẳng định Lê Lợi và Lê Lai là hai anh em…
Trang 3Xuất phát từ tình hình thực tế như thế, các nhà giáo dục luôn đưa ra các phương pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, tạo sự đam mê trong học tập bộ môn Có rất nhiều phương pháp nhưng nhìn chung việc khai thác sử dụng kênh hình, đặc biệt là sử dụng kênh hình để giảng dạy phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 ở lớp 9 vẫn còn nan giải đối với nhiều giáo viên.Đúc kết những kinh nghiệm qua những năm giảng dạy và qua việc trao đổi học hỏi ở những bạn đồng nghiệp, các thầy cô đi trước, qua tài liệu …trong giảng dạy bộ môn lịch sử, thời gian qua tôi đã đạt được kết quả khá khả quan do
đó bằng những hiểu biết của bản thân, xin góp một phần nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn lịch sử ở trường THCS nên tôi xin trao
đổi cùng quý thầy cô đề tài “ Sử dụng kênh hình sách giáo khoa nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 ở lớp 9 trường THCS”.
III/ Phạm vi và đối tượng của đề tài.
2/ Đối tượng của đề tài.
Quá trình dạy học và việc sử dụng khai thác kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử lớp 9 ở trường THCS
IV/ Mục đích của đề tài.
Với đề tài này sẽ giúp giáo viên phát huy tối đa và triệt để vai trò của kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 9 hiện nay Đồng thời trên cơ sở đó đề tài sẽ đi sâu vào phương pháp sử dụng kênh hình trong vấn đề dạy và học ở trường THCS để nâng cao chất lượng học tập của học sinh, tạo hứng thú học tập và từ
đó góp phần tạo biểu tượng lịch sử cho các em Do vậy, đề tài được tiến hành nhằm giải quyết những vấn đề sau:
Trang 4Lý giải vai trò và tầm quan trọng của việc sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa để dạy phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 ở lớp 9 – THCS.Nêu lên thực tiễn việc giảng dạy bằng cách sử dụng kênh hình ở một trường THCS mà tôi đang dạy.
Đề ra một số giải pháp để sử dụng kênh hình có hiệu quả, đặc biệt là phần lịch sử Việt Nam lớp 9 – THCS
V/ Những điểm mới trong kết quả nghiên cứu.
Qua kết quả nghiên cứu tôi thấy các em đều hứng thú với việc học tập lịch
sử bằng kênh hình cũng như nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc sử dụng kênh hình trong học tập bộ môn
Điều đó chứng tỏ phương pháp sử dụng kênh hình sách giáo khoa trong dạy học lịch sử có tính khả thi rất cao, góp phần nâng cao hiệu quả bài học sẽ làm cho bài học thêm sinh động và hấp dẫn vì học sinh được cung ứng kiến thức lịch
sử lại được trực tiếp quan sát kênh hình Qua kênh hình các em còn được giáo viên giải đáp những thắc mắc nếu chưa hiểu kỹ về kiến thức lịch sử Do đó việc học tập kênh hình sẽ gây hứng thú cho học sinh và nâng cao chất lượng học tập của bộ môn lịch sử
VI/ Tính sáng tạo về khoa học và thực tiễn của đề tài.
Trang 5B/ PHẦN NỘI DUNG I/ Cơ sở lý luận của việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THCS.
1/ Những cơ sở xuất phát.
Xuất phát từ đặc trưng tâm lý của học sinh ta thấy rằng quá trình học tập lịch sử của học sinh về bản chất là quá trình nhận thức của con người, đó là đi từ hình ảnh cụ thể, trực tiếp đến trừu tượng, từ đơn giản đến khái quát
Về đại thể, quá trình nhận thức lịch sử của học sinh ở giai đoạn cảm tính là tiếp cận với những sự kiện, hiện tượng trong sách giáo khoa thông qua bài giảng của giáo viên và các loại đồ dùng trực quan như sơ đồ, bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, niên biểu… sự tiếp cận với các kiến thức “lịch sử cụ thể” này sẽ tạo ra ở học sinh quá trình tri giác và những biểu tượng lịch sử cụ thể
Ở giai đoạn kế tiếp, bằng tư duy trừu tượng, các em sẽ đi đến những kiến thức khái quát, hình thành khái niệm, rút ra được quy luật và bài học lịch sử.Cuối cùng, bài học vận dụng kiến thức đã được học để tiếp thu kiến thức mới, hoặc giải quyết những vấn đề đặt ra trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày
Như vậy, quá trình nhận thức nói chung và quá trình nhận thức lịch sử nói riêng đều tuân theo quy luật “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ
tư duy trừu tượng đến thực tiễn” – đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, của nhận thức thật khách quan
Hiện nay, ngoài nguồn kiến thức trong sách vở và các bài giảng của thầy ở trên lớp, các em còn có khả năng tiếp cận thông tin từ sách báo, phim ảnh,đặc biệt là mạng Internet Do đó, so với thế hệ trước cùng lứa tuổi thì các em có điều kiện tiếp thu kiến thức sâu rộng và toàn diện hơn
Theo nhà giáo dục học người Đức Disterrg thì người giáo viên giỏi dạy học sinh cách tìm ra chân lý, còn ở nước ta các nhà giáo dục học nhấn mạnh đến phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập lịch sử theo hướng “Lấy học sinh làm trung tâm” Một trong những biện pháp quan trọng nhằm cải tiến phương pháp dạy học – đó là sử dụng kênh hình trong dạy học
Trang 6lịch sử Vì kênh hình là một bộ phận quan trọng trong đồ dùng trực quan Kênh hình có mặt trong hầu hết các tiết, bài lịch sử, đặc biệt là lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 ở lớp 9 – THCS Kênh hình không chỉ là tài liệu minh họa cho nội dung của bài giảng, mà bản thân nó còn là nguồn kiến thức cơ bản, rất phong phú góp phần tạo dựng nên bức tranh chân thực của quá khứ.
Xuất phát từ đặc trưng của bộ môn ta thấy rằng: “Lịch sử là cái bánh xe luân chuyển trong không gian”, là hiện thực bản thân quá khứ Do đó, dạy học lịch sử tức là dạy những gì đã qua không lặp lại và cũng không thể tái tạo lại được, phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử không giống các môn học khác Bởi vì, khi dạy các môn tự nhiên, chúng ta có thể cho học sinh hiểu bài bằng thí nghiệm và thực hành, nhưng môn lịch sử của chúng ta không thể tái tạo lại được một trận đánh, một cảnh sinh hoạt đã qua và cũng là hình ảnh đó nhưng không gian và thời gian không còn như cũ nữa Vẫn biết rằng một sự kiện, hiện tượng chỉ xảy ra trong một bối cảnh lịch sử nhất định, song không thể vì đặc trưng bộ môn mà chúng ta có thể “dạy chay” trong các tiết lịch sử Chính vì vậy,
ưu thế trong dạy học lịch sử là chúng ta có thể sử dụng đồ dùng trực quan, đặc biệt là kênh hình
Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử: Lý luận dạy học hiên đại nhấn mạnh đến vấn đề phát huy hoạt động nhận thức độc lập của học sinh trong học tập Theo các nhà giáo dục học thì một trong những biện pháp nâng cao chất lượng dạy học là chú trọng đến vai trò của người học, coi học sinh là chủ thể của quá trình dạy học hay “Lấy học sinh làm trung tâm” Trong lý luận cũng như trong thực tiễn đã khẳng định quá trình to lớn của người học, vì suy cho cùng kết quả thu lượm kiến thức của học sinh càng cao thì chất lượng dạy học càng tốt Tuy nhiên, làm thế nào để phát hy năng lực hoạt động độc lập của học sinh? Đây là một trong những vấn đề khó không chỉ giải quyết bằng lý luận thuần túy
mà phải thông qua thực nghiệm Chúng ta đã biết từ sau năm 1986, Bộ giáo dục đào tạo liên tiếp đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, song nhìn chung
sự chuyển biến chưa mạnh Bởi vậy, chất lượng dạy học lịch sử hiện nay vẫn chưa cao nhất là ở các vùng nông thôn và các tỉnh trung du miền núi, hải đảo xa
Trang 7Thực trạng trên chỉ cho chúng ta thấy cần thiết phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học lịch sử, đa dạng các hình thức dạy học, trong đó tăng cường sử dụng các phương tiện trực quan (kênh hình) để học sinh có hứng thú học tập bộ môn Đây là cơ sở quan trọng để các em có biểu tượng về sự kiện lịch sử đang học một cách chính xác Cuối cùng, việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch
sử nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh, rèn luyện cho các em kỹ năng quan sát, đánh giá, phân tích, rút ra những kết luận khoa học
2/ Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THCS.
a/ Vai trò:
Kênh hình là một nguyên tắc vàng trong dạy học lịch sử, nó có vai trò là một kiến thức quan trọng giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh được giữ lại vững chắc trong trí nhớ của học sinh là hình ảnh mà các em thu nhận được thông qua việc quan sát và cùng thầy cô khai thác nội dung kênh hình
Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử thì kênh hình còn có tác dụng phát triển khả năng quan sát trí tưởng tượng, tư duy ngôn ngữ của học sinh Nhìn kênh hình, sau khi đã quan sát học sinh rất thích thú nhận xét, phán đoán, hình dung lại quá khứ lịch sử được phản ánh và minh họa Các em có thể tự suy nghĩ tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, có hình ảnh rõ ràng cụ thể về bức tranh vừa qua
Từ rất sớm, các nhà giáo dục học đã khẳng định vai trò không thể thiếu của tính trực quan trong dạy học
I.A Cnenxki (1592-1670) Nhà giáo dục học người Tiệp Khắc đã đưa ra yêu cầu phải đảm bảo tính trực quan trong dạy học
K.Đ.Uinxki (1823-1870) cũng quan niệm rằng: Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là những hình ảnh mà chúng ta thu thập được bằng trực giác
Trang 8Do vậy, việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử là một phương tiện trực quan, quan trọng góp phần tạo biểu tượng cụ thể, chân thực, chính xác cho học sinh, nó có giá trị xuyên suốt trong nhận thức lịch sử đối với học sinh.
b/ Ý nghĩa:
Về mặt giáo dưỡng:
Thứ nhất kênh hình có ý nghĩa rất lớn đối với việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh, học tập lich sử thông qua các kênh hình sẽ giúp các học sinh nhanh chóng nắm bắt được các nội dung kiến thức cơ bản của bài học Kênh hình phản ánh chân thực, chính xác các sự kiện, hiện tượng, vị trí các đơn vị hành chính của nước ta, các đề tài về chiến tranh như giai đoạn 1945-1954 ở lớp
9 THCS Nguồn tài liệu này như đã vẽ ra trước mắt học sinh những hình ảnh sinh động và phong phú của thời kì lịch sử đã qua Đây là cơ sở quan trọng để các em có biểu tượng về các sự kiện lịch sử một cách chính xác và cụ thể
Thứ hai, kênh hình có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố kiến thức lịch
sử cho học sinh, học kênh hình không những được cung cấp kiến thức mới mà còn được củng cố lại kiến thức đã học
Ví dụ: Khi học bài 27- - Mục II “ Cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân (1953-1954) và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ (1954)” Ngoài việc cung cấp kiến thức mới, học sinh còn có thể củng cố kiến thức cũ như âm mưu kế hoạch
Na Va của Pháp – Mỹ sau thất bại ở chiến dịch Biên Giới (1950) Khi đó quân ta
đã luôn luôn giữ vững thế chủ động chiến lược như thế nào? Từ những thất bại của Pháp, được sự thỏa thuận của Mỹ nên Na Va đã sang Đông Dương và đề ra
Trang 9Sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử còn có ý nghĩa giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh Trong thời đại mới, các em được tiếp xúc với công nghệ thông tin hiện đại, bên cạnh sự đổi mới tiên tiến của giáo dục các em nhận thức và tư duy lôgic Vì vậy chúng ta không thể giáo dục các em bằng lý thuyết suông, mà chúng ta cần truyền đạt kiến thức để các em biết cách tìm ra chân lý Để làm được điều đó, người giáo viên cần phải cung cấp kiến thức bằng cách sử dụng kênh hình để gây cho các em tính hiếu kỳ khoa học và lòng ham hiểu biết, óc suy luận, kích thích sự độc lập suy nghĩ Từ đó hình thành cho các
em có cảm xúc lịch sử như: Biết yêu, ghét, kính trọng, khâm phục…Đây là con đường hiệu quả nhất đối với việc giáo dục niềm tin, tư tưởng, tình cảm một cách
tự nhiên không gò bó, gượng ép, miễn cưỡng
Kênh hình không chỉ giáo dục các em lòng yêu nước, yêu quê hương, tự hào về truyền thống cách mạng mà còn ý thức được trách nhiệm của bản thân, nâng cao được nhận thức và nhân cách học sinh
Về mặt phát triển:
Việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử không chỉ có ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục mà còn có ý nghĩa phát triển như khả năng quan sát, óc tưởng tượng, tư duy của học sinh Từ đó học sinh có thể phân tích đối chiếu, so sánh
để hiểu bản chất bên trong Việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử sẽ giúp các em tránh được tình trạng nắm lịch sử một cách chung chung, trừu tượng Có khả năng tổng hợp, đánh giá sự kiện một cách chính xác
Như vậy, với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển tư duy học sinh nêu trên thì việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử sẽ là “chiếc cầu nối” giữa hiện thực quá khứ với đời sống hiện tại Đồ dùng trực quan nói chung
và kênh hình nói riêng đã góp một phần to lớn trong việc nâng cao chất lượng
bộ môn, gây hứng thú học tập cho học sinh
3/ Quan niệm về kênh hình và sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử.
Kênh hình trong sách giáo khoa không chỉ minh họa làm cơ sở cho việc tạo biểu tượng lịch sử, mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh.Kênh hình trong sách giáo khoa gồm nhiều loại: Bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch
Trang 10sử Mỗi loại có một phương pháp sử dụng riêng song tựu trung lại có thể sử dụng trong khi trình bày kiến thức mới, củng cố kiến thức đã học, ra bài tập về nhà và trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Với sự phong phú,
đa dạng của kênh hình trong sách giáo khoa như vậy đòi hỏi giáo viên khi sử dụng phải linh hoạt sáng tạo Đối với kênh hình được trình bày với tư cách để minh họa cho kênh chữ thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh họa nhằm làm cho nội dung bai giảng sinh động, phong phú hấp dẫn hơn Ngoài
ra giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu trước nội dung của bài để các em có biểu tượng ban đầu về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử thể hiện trong kênh hình Tuy nhiên, đây là một việc làm khó khăn đối với học sinh vì việc tìm kiếm tài liệu không phải dễ dàng do vậy khi giao nhiệm
vụ chop học sinh, giáo viên phải tùy vào từng điều kiện, hoàn cảnh học tập của học sinh để vận dụng cho phù hợp
Để sử dụng tốt kênh hình, trước hết giáo viên phải xác định rõ nội dung lịch
sử được phản ánh qua hình vẽ, tranh ảnh…Tiếp đó, giáo viên phải dự kiến và xác định phương pháp sẽ sử dụng trong từng bài cụ thể, đặc biệt là đối với từng đối tượng học sinh
II/ Thực trạng vấn đề.
1/ Đối với giáo viên.
Bản thân không giảng dạy liên tục các em từ lớp 6 đến lớp 9 nên chưa theo sát các em, nắm bắt khả năng học tập của từng em để từ đó rèn luyện các kỹ năng sử dụng kênh hình cho các em
Đôi lúc chưa quan tâm nhiều đến phương pháp học tập của các em
Phương tiện dạy học còn thiếu thốn, học sinh đa số là học trung bình nên chưa vận dụng triệt để khả năng phát huy tính tích cực của các em
2/ Đối với học sinh.
Nhiều học sinh bị mất căn bản từ các lớp học dưới Không nắm vững các kiến thức cơ bản từ đó thiếu vận dụng tư duy sáng tạo trong học tập
Các kỹ năng sử dụng kênh hình còn hạn chế
Thời gian tự học ở nhà rất ít vì nhiều em về nhà phải phụ giúp gia đình
Trang 11Học sinh lười học, thụ động ít giơ tay phát biểu trao đổi bài.
3/ Về khách quan.
Sự thay đổi sách giáo khoa, thay đổi phương pháp học đã mang đến cho các
em một luồng gió mới Các em phải tự tìm tòi tìm ra kiến thức thông qua hệ thống kênh hình, kênh chữ thông qua hướng dẫn của giáo viên Nhưng học sinh
có thói quen cũ, chưa tiếp cận kịp thời với phương pháp học mới
Đồng thời các em phải học nhiều môn học hơn trước đây, mỗi môn có các phương pháp học khác nhau, có nhiều nội dung kiến thức đa dạng
Trong một thời lượng 1 tiết dạy giáo viên không thể mang đến cho các em một khối lượng kiến thức đầy đủ trọn vẹn mà chính các em phải tự tìm tòi nghiên cứu là chính
III/ Những biện pháp giải quyết vấn đề.
Kênh hình trong sách giáo khoa cũng có nhiều loại khá nhau do đó phương pháp và cách thức sử dụng cũng khác nhau Do vậy, giáo viên cần nắm vững nội dung của bài học, nội dung của kênh hình theo từng thể loại để áp dụng cho phù hợp với chương trình và đối tượng học sinh THCS Tuy nhiên, việc sử dụng kênh hình trong dạy học theo lịch sử cần phải tuân thủ những yêu cầu có tính nguyên tắc, đó là:
+ Bảo đảm tính khoa học, chính xác
+ Bảo đảm tính tư tưởng
+ Bảo đảm tính sư phạm (vừa sức)
+ Phát huy được tính tích cực của học sinh
1/ Phương pháp sử dụng bản đồ, lược đồ sách giáo khoa trong dạy học lịch
sử Việt Nam giai đoạn (1946-1954) ở lớp 9 – THCS.
a/ Phương pháp sử dụng bản đồ, lược đồ sách giáo khoa trong dạy học lịch
sử Việt Nam giai đoạn (1946-1954) ở lớp 9 – THCS.
Trước tiên chúng ta thấy rằng việc sử dụng lược đồ sách giáo khoa cũng như các loại đồ dùng khác đã khắc phục được tình trạng nhầm lẫn, hiện đại hóa lịch sử của học sinh Trên lược đồ các sự kiện luôn được thể hiện trong một không gian, thời gian, địa điểm, cùng một yếu tố địa lí nhất định, thậm chí qua
Trang 12lược đồ sách giáo khoa cần giúp học sinh hình dung lại được một cách khái quát diễn biến của các trận đánh, các chiến dịch, hay một khu vực địa lý của nhiều năm, nhiều thế kỷ trước.
Ví dụ: Khi dạy bài 25: “Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1950)” Để hình thành cho học sinh hiểu được diễn biến của chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông (1947) và vị trí của nơi diễn ra trận đánh thì giáo viên phải sử dụng lược đồ Hình 45: “Lược đồ chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông (1947)”
Khi sử dụng lược đồ này, về phía giáo viên phải nắm vững các kiến thức cơ bản có liên quan tới chiến dịch để diễn đạt một cách lưu loát, chính xác, không nên nói chung chung, mơ hồ Do đó, ở mục 1 “ Thực dân Pháp tiến công căn cứ kháng chiến Việt Bắc” khi sử dụng lược đồ Hình 45 giáo viên cần tập trung vào những nội dung sau:
Trang 13Trước hết, giáo viên phải giới thiệu khái quát lược đồ như: Lược đồ chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông 1947 là lược đồ miền Đông Bắc Việt Nam, biểu thị diễn biến của chiến dịch Sau đó giáo viên giới thiệu các ký hiệu trên lược đồ: Mũi tên màu đen là chỉ đường tiến công của địch, mũi tên màu đen nét đứt là chỉ quân địch rút lui…
Tiếp theo, giáo viên phải trình bày âm mưu và kế hoạch của địch: Thu – Đông 1947, thực dân Pháp quyết định dùng lực lượng lớn bao gồm cả thủy, lục, không quân với 12000 quân, mở cuộc tấn công quy mô lớn lên Việt Bắc Kế hoạch của Pháp triển khai theo các hướng sau: Ngày 7 và 8 tháng 10 năm 1947, binh đoàn đổ bộ đường không nhảy dù xuống Bắc Cạn, chợ Mới, chợ Đồn Binh đoàn bộ binh từ Lạng Sơn theo đường số 4 lên Cao Bằng, rồi đánh xuống Bắc Cạn nhằm tạo thành gọng kìm bao vây căn cứ địa Việt Bắc ở phía Đông và phía Bắc
Ngày 9 tháng 10 năm 1947, binh đoàn bộ binh hỗn hợp và lính thủy đánh
bộ từ Hà Nội ngược sông Hồng, sông Lô tạo thành gọng kìm lớn thứ 2 lên Tuyên Quang, Chiêm Hóa, bao vây căn cứ địa Việt Bắc phía Tây
Đây là cuộc tiến công chiến lược của Pháp, phạm vi chiến dịch rộng 12 tỉnh, các cánh quân hình thành những mũi thọc sâu vào hậu phương của ta, với những gọng kìm dài từ 300 km đến 400 km, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ địch của ta, nhằm phá tan cơ quan đầu não, tiêu diệt bộ đội chủ lực và khủng bố nhân dân, lập chính phủ bù nhìn
Ở mục 2 “ quân dân ta chiến đấu bảo vệ căn cứ địa Việt Bắc” Giáo viên hướng dẫn quan sát lược đồ và nội dung sách giáo khoa rồi gợi mở: Tại Bắc Cạn
ta đánh địch như thế nào? Trên đường số 4, ta thu thắng lợi lớn ở đâu? Trên sông Lô, quân ta chiến thắng như thế nào? Hai gọng kìm Đông Tây của địch có khép lại được không?
Sau khi học sinh trao đổi và phát biểu ý kiến, giáo viên lược thuật diễn biến chính của chiến dịch trên lược đồ Đồng thời cuối tiết học giáo viên có thể ra bài tập cho học sinh: Dựa vào sách giáo khoa, hãy vẽ “ Lược đồ chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông 1947” vào vở và tập trình bày diễn biến chiến dịch trên lược đồ