HÓA HỌC 12CHƯƠNG I: ESTE - LIPIT- GLIXERIN Este là sản phẩm của phản ứng este hóa giữa axit hữu cơ hoặc axit vô cơ với rượu.. Công thức cấu tạo Este của axit cacboxylic đơn chức và rượu
Trang 1HÓA HỌC 12
CHƯƠNG I: ESTE - LIPIT- GLIXERIN
Este là sản phẩm của phản ứng este hóa giữa axit hữu cơ hoặc axit vô cơ với rượu
Thí dụ:
I Công thức cấu tạo và danh pháp
1 Công thức cấu tạo
Este của axit cacboxylic đơn chức và rượu đơn chức có công thức cấu tạo chung :
Gốc R và có thể giống nhau hoặc khác nhau,có thể là gốc hiđrocacbon no hoặc không no
2 Danh pháp
Tên thông thường của este được gọi như sau : Tên gốc hiđrocacbon của rượu + tên gốc axit có đuôi at
Metyl axetat Etyl axetat
Etyl propionat
II Tính chất vật lí
Este của axit cacboxylic thường là những chất lỏng dễ bay hơi.Este sôi ở nhiệt độ thấp hơn so với các axit cacboxylic tạo nên các este đó,do không có liên kết hiđro giữa các phân tử este
Các este đều nhẹ hơn nước,rất ít tan trong nước
Đặc điểm của este là có mùi thơm dễ chịu,giống mùi quả chín.Thí dụ Etyl fomiat có mùi quả táo,isoamyl axetat
có mùi chuối chín,amyl propionat có mùi dứa chín
III Tính chất hóa học
Tính chất hóa học quan trọng nhất của este là phản ứng thủy phân (phản ứng với nước).Trong quá trình thủy phân được thực hiện trong dung dịch axit hoặc bazơ
Trong dung dịch axit : Đun nóng este với nước,có axit vô cơ xúc tác,phản ứng tạo ra axit cacboxylic và
rượu.Nhưng cũng trong điều kiện đó,các axit cacboxylic và rượu lại phản ứng với nhau cho este.Thí dụ :
Phản ứng theo chiều từ trái sang phải là phản ứng thủy phân este,phản ứng theo chiều từ phải sang trái là phản ứng este hóa
Vậy phản ứng thủy phân este trong dung dịch axit là phản ứng thuận nghịch
GV : Nguyễn Thị Phương Thảo
Trang 2HÓA HỌC 12
Trong dung dịch bazơ : Đun nóng este trong dung dịch natri hiđroxit,phản ứng tạo ra muối của axit cacboxylic
và rượu
Thí dụ:
Đây là phản ứng không thuận nghịch vì không còn axit cacboxylic phản ứng với rượu để tạo lại este.Phản ứng này được gọi là phản ứng xà phòng hóa
Nếu este của phenol thì thu được 2 muối và nước, nếu là este vòng thì thu được một muối
Ví dụ: RCOOC6H5 + 2NaOH → RCOONa + C6H5ONa + H2O
Phản ứng ở gốc hidrocacbon: Gốc hidrocabon của este có thể tham gia phản ứng thế, cộng, tách, trùng
hợp như những hợp chất có tham gia các phản ứng này
IV Điều chế
Có nhiều phương pháp điều chế este,nhưng phương pháp thông dụng nhất là dùng phản ứng este hóa giữa rượu với axit cacboxylic
V Ứng dụng
Trong công nghiệp thực phẩm,một số este có mùi thơm hoa quả,không độc,được dùng để tăng thêm hương vị cho bánh kẹo,nước giải khát
Trong công nghiệp mĩ phẩm,một số este có mùi thơm hấp dẫn được pha vào nước hoa,xà phòng thơm,kem bôi dao động
Nhiều este có khả năng hòa tan nhiều chất hữu cơ nên được dùng để pha sơn
Một số este là nguyên liệu để sản xuất sợi tổng hợp.Thủy tinh hữu cơ
-NHỮNG ĐIỂM CẦN NHỚ KHI GIẢI BÀI TẬP
Thủy phân mà :
es es
1 1
−
Đốt cháy este mạch hở mà n CO2 −n H O2 =neste →este đơn chức không no chứa 1 nối đôi C=C, hoặc
este 2 chức no
GV : Nguyễn Thị Phương Thảo