Hướng đi cho sinh viên Công nghệ thông tin

Giới thiệu hướng đi cho sinh viên học CNTT

MỞ ĐẦU

Ngày nay, cùng với sự tiến bộ vượt bật của khoa học kỹ thuật, Công nghệ thông tin(CNTT) đã trở thành một phần không thể thiếu trong công việc cũng như đời sống con người Với những tính năng ưu viêt, sự tiện dụng được đáp ứng rộng rãi, CNTT là một trong những động lực thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh kinh tế Do vậy, phát triển CNTT được xem là một trong những quốc sách hàng đầu của mỗi quốc gia Làm việc, nghiên cứu, học tập hay giải trí… nhìn chung, các ngành tri thức ngày nay, nhiều ít cũng có yếu tố CNTT trong đó Ngoài ra, sự phát triển của CNTT đã tạo ra hàng loạt ngành nghề mới, có giá trị tăng cao, thu hút được sự quan tâm của nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ

Tuy nhiên, nhiều năm gần đây, theo số liệu thống kê, trên 80% sinh viên ngành CNTT đều gặp khó khăn trong tìm kiếm công việc, nhất là những công việc phù hợp với bản thân và chuyên môn của mình Ngoài ra, bản thân các thành viên trong nhóm cũng là những sinh viên chuyên ngành CNTT, nên cũng rất lo lắng khi đứng trước quyết định: Lựa chọn hướng đi sao cho phù hợp với năng lực, trình độ chuyên môn, cũng như sở thích để có thể theo đuổi lâu dài

Để giải quyết khúc mắc đó, các thành viên trong nhóm đã thống nhất và quyết định chọn đề tài báo cáo cuối kỳ là:

HƯỚNG ĐI CHO SINH VIÊN CNTT

Mục tiêu của bài báo cáo là nhìn nhận một cách khách quan về tình hình CNTT

ở nước ta hiện nay, từ đó trình bày được những vấn đề quan tâm của sinh viên CNTT, nêu được nguyên nhân do đâu mà sinh viên CNTT gặp khó khăn trong vấn đề tìm kiếm việc làm, từ đó đưa ra hướng khắc phục Đồng thời, bài báo cáo cũng phân tích một số ngành cụ thể trong nhóm ngành CNTT để có cách nhìn khái quát hơn trước khi chúng ta có quyết định gắn bó lâu dài với lĩnh vực này

Bài báo cáo gồm tất cả 4 chương:

Chương 1- GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CNTT: trình bày sơ lược về CNTT và

vai trò của CNTT trong đời sống xã hội hiện nay

Chương 2- CNTT Ở VIỆT NAM: nhìn nhận một cách khách quan về tình

hình phát triển CNTT ở Việt Nam trong những năm qua

Chương 3- NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA SINH VIÊN HỌC CNTT: tóm tắc

những vấn đề cơ bản mà sinh viên CNTT quan tâm

Chương 4- MỘT SỐ NHÓM NGÀNH CỤ THỂ CỦA CNTT: giới thiệu sơ

lược về một số ngành cụ thể trong CNTT, cũng như phân tích những tố chất phù hợp khi chọn ngành

Chương 5- ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ VÀ KẾT LUẬN: tổng kết quá trình thực

hiện, và rút ra nhận xét

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu viết báo cáo, cũng như thời gian học

tập trên lớp, chúng em đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của thầy Nguyễn Hữu Thương Chúng em xin gởi lời cảm ơn chân thành đến thầy- người đã tạo điều

kiện và cung cấp những kiến thức cơ bản về trình bày một bài báo cáo để chúng em có thể thực hiện bài báo cáo này

Chúng em cũng xin gởi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, người thân và bạn

bè đã tạo điều kiện, giúp đỡ cũng như động viên chúng em hoàn thành bài báo cáo đúng thời gian

Mặc dù đã rất cố gắng, nhưng bài báo cáo vẫn còn nhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự nhận xét, góp ý của thầy để bài báo cáo có thể hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Nhóm sinh viên thực hiện

Lê Nhâm Thân Bùi Hữu Hiệp- Nguyễn Văn Vinh Trần Văn Long- Hoàng Minh Tuấn

Tháng 4 năm 2012

NHẬN XÉT (của giảng viên)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

LỜI CẢM ƠN

NHẬN XÉT

MỤC LỤC

Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CNTT - 1 -

1.1 KHÁI NIỆM - 1 -

1.2 VAI TRÒ - 1 -

Chương 2: TỔNG QUAN VỀ CNTT Ở VIỆT NAM - 5 -

2.1 TÌNH HÌNH CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CNTT Ở NƯƠC TA - 5 -

2.2 SỰ HẠN CHẾ CỦA CNTT VIỆT NAM - 6 -

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA SINH VIÊN HỌC CNTT - 10 -

3.1 HỌC CNTT NÊN HỌC GÌ? - 10 -

3.1.1 Phân loại theo công việc - 10 -

3.1.1.1 Khoa học máy tính - 10 -

3.1.1.2 Hệ thống thông tin - 11 -

3.1.1.3 Kỹ thuật phần mềm: - 11 -

3.1.1.4 Kỹ thuật máy tính - 12 -

3.1.1.5 Mạng máy tính và truyền thông - 12 -

3.1.2 Phân loại theo trình độ chuyên sâu - 12 -

3.2 HỌC CNTT RA TRƯỜNG LÀM GÌ? - 14 -

3.3 THẤT NGHIỆP - 14 -

3.3.1 Phải chăng cung đã vượt cầu? - 14 -

3.3.2 Đâu phải cứ học CNTT là chỉ để làm việc cho doanh nghiệp về CNTT? - 15 -

3.3.3 Có kiến thức, thiếu kỹ năng - 17 -

3.3.4 Yếu ở khâu đào tạo - 17 -

3.4 HỌC CNTT KHÓ GIÀU - 18 -

Chương 4: MỘT SỐ NHÓM NGÀNH CỤ THỂ CỦA CNTT - 20 -

4.1 LẬP TRÌNH VIÊN - 20 -

4.1.1 Giới thiệu - 20 -

4.1.2 Nhu cầu thị trường và cơ hội nghề nghiệp - 20 -

4.1.3 Công việc - 21 -

4.1.4 Yêu cầu kiến thức - 22 -

4.1.5 Yêu cầu về kỹ năng - 22 -

4.1.5.1 Khả năng suy nghĩ một cách logic - 22 -

4.1.5.2 Khả năng tiếp cận vấn đề có thứ tự và luôn chú ý tới chi tiết - 22 -

4.1.5.3 Khả năng làm việc nhóm - 22 -

4.1.5.4 Khả năng làm việc một mình trong thời gian dài - 22 -

4.1.5.5 Các kỹ năng thiết kế - 23 -

4.1.5.6 Tính kiên nhẫn - 23 -

4.1.5.7 Khả năng tự học cao - 23 -

4.2 QUẢN TRỊ MẠNG - 23 -

4.2.1 Giới thiệu - 23 -

4.2.2 Công việc - 24 -

4.2.3 Kỹ năng - 25 -

4.2.3.1 Suy nghĩ một cách logic - 25 -

4.2.3.2 Tiếp cận vấn đề có thứ tự và luôn chú ý tới chi tiết - 25 -

4.2.3.3 Làm việc nhóm - 25 -

4.2.3.4 Làm việc một mình trong thời gian dài - 26 -

4.2.3.5 Kỹ năng thiết kế - 26 -

4.2.3.6 Khả năng giải quyết vấn đề - 26 -

4.2.3.7 Kiên nhẫn - 26 -

4.2.3.8 Tự học - 26 -

4.3 QUẢN TRỊ HỆ THỐNG THÔNG TIN - 26 -

4.3.1 Giới thiệu - 26 -

4.3.2 Công việc - 27 -

4.3.3 Nhu cầu thị trường và cơ hội nghề nghiệp - 28 -

4.3.4 Yêu cầu kiến thức - 28 -

4.3.5 Kỹ năng - 28 -

4.3.5.1 Khả năng thích nghi nhanh - 28 -

4.3.5.2 Khả năng truyền đạt thông tin - 29 -

4.3.5.3 Khả năng làm việc độc lập - 29 -

4.3.5.4 Kỹ năng giao tiếp - 29 -

4.4 KỸ SƯ PHẦN CỨNG - 29 -

4.4.1 Giới thiệu - 29 -

4.4.2 Công việc - 30 -

4.4.3 Nhu cầu thị trường và cơ hội nghề nghiệp - 30 -

4.4.4 Yêu cầu kiến thức - 30 -

4.4.5 Kỹ năng - 31 -

4.4.5.1 Làm việc theo nhóm - 31 -

4.4.5.2 Khả năng làm việc độc lập - 31 -

4.4.5.3 Tinh thần trách nhiệm và khả năng chịu áp lực cao trong công việc - 31 -

4.4.5.4 Kỹ năng quản lý thời gian - 31 -

4.4.5.5 Biết lắng nghe và chấp nhận phê bình - 31 -

4.4.5.6 Khả năng thích nghi nhanh - 32 -

4.4.5.7 Khả năng truyền đạt thông tin - 32 -

4.5 THIẾT KẾ WEB (WEB DESIGNER) - 32 -

4.5.1 Giới thiệu - 32 -

4.5.2 Công việc - 33 -

4.5.3 Nhu cầu thị trường và Cơ hội nghề nghiệp - 34 -

4.5.4 Yêu cầu kiến thức - 35 -

4.5.5 Kĩ năng - 36 -

4.5.6 Những phẩm chất cần thiết - 37 -

4.5.6.1 Yêu thích công việc - 37 -

4.5.6.2 Tư duy thẩm mĩ và tạo hình - 37 -

4.5.6.3 Khả năng sáng tạo - 37 -

4.5.6.4 Kinh nghiệm thực tế - 38 -

4.5.6.5 Kĩ năng mỹ thuật - 38 -

4.5.6.6 Kiến thức về công nghệ - 38 -

4.5.6.7 Kĩ năng về lập trình - 38 -

4.5.6.8 Khả năng ngoại ngữ (tiếng Anh) - 39 -

4.6 QUẢN LÝ DỰ ÁN (PROJECT MANAGER –PM) - 39 -

4.6.1 Giới thiệu - 39 -

4.6.2 Công việc - 41 -

4.6.3 Nhu cầu thị trường và Cơ hội nghề nghiệp - 41 -

4.6.4.1 Lập dự án, thiết kế thi công ứng dụng CNTT - 41 -

4.6.4.2 Thẩm định dự án, thiết kế thi công ứng dụng CNTT - 42 -

4.6.4.3 Thảo luận và kiểm tra - 42 -

4.6.4 Yêu cầu kiến thức của nghề Quản lý dự án - 42 -

4.6.5 Một số yêu cầu và kĩ năng mềm đối với ngành Quản lý dự án - 43 -

4.6.6 Những tố chất đặc biệt cần có của một nhà Quản lý dự án - 43 -

4.7 MỸ THUẬT ĐA PHƯƠNG TIỆN - 45 -

4.8 NĂM NHÓM NGÀNH HOT NHẤT HIỆN NAY - 45 -

4.9.1 Lập trình ứng dụng mobile - 45 -

4.9.2 Lập trình game - 47 -

4.9.3 Thiết kế 3d - 48 -

4.9.4 Phát triển ứng dụng phần mềm và web - 49 -

4.9.5 Thương mại điện tử - 49 -

Chương 5: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ VÀ KẾT LUẬN - 50 -

5.1 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC - 50 -

5.2 HẠN CHẾ - 50 -

5.3 KẾT LUẬN - 50 -

TÀI LIỆU THAM KHẢO - 51 -

PHÂN CHIA NHIỆM VỤ - 52 -

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1-Máy vi tính là thiết bị quan trọng nhất của CNTT 1

Hình 1.2- Ứng dụng CNTT trong lĩnh vực y tế 3

Hình 1.3- Ứng dụng CNTT trong giáo dục 3

Hình 2.1- Biểu đồ thể hiện số lượng các trường đào tạo CNTT-TT……… 5

Hình 4.1- Môi trường làm việc của lập trình viên 21

Hình 4.2- Nhân viên quản trị mạng trong công việc 24

Hình 4.3- Internet ở Việt Nam có tốc độ tăng trưởng rất nhanh 34

Hình 4.4 –Trung tâm đào tạo mỹ thuật đa phương tiện bật nhất châu Á 45

Hình 4.5- Hệ điều hành Android 46

Hình 4.6- Công việc thiết kế game 48

Hình 4.7 –Sản phẩm của công nghệ 3D 48

Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CNTT

1.1 KHÁI NIỆM

Công nghệ thông tin, viết tắt CNTT, (tiếng Anh: Information Technology hay

là IT) là ngành ứng dụng công nghệ quản lý và xử lý thông tin

CNTT là ngành sử dụng máy tính và phần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền, và thu thập thông tin

Hình 1.1-Máy vi tính là thiết bị quan trọng nhất của CNTT

Ở Việt Nam: Khái niệm CNTT được hiểu và định nghĩa trong nghị quyết Chính

phủ 49/CP kí ngày 04/08/1993: Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa

học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội

Trong hệ thống giáo dục Tây phương, CNTT đã được chính thức tích hợp vào chương trình học phổ thông Người ta đã nhanh chóng nhận ra rằng nội dung

về CNTT đã có ích cho tất cả các môn học khác

Với sự ra đời của Internet mà các kết nối băng tần rộng tới tất cả các trường học, áp dụng của kiến thức, kỹ năng và hiểu biết về CNTT trong các môn học đã trở thành hiện thực Hiện nay hầu hết các ngành học đều áp dụng CNTT trong chuyên ngành của mình nhằm nâng cao hiệu quả

1.2 VAI TRÒ

Vai trò của công nghệ thông tin đối với đời sống xã hội

Chúng ta đang sống trong một thời đại mới, thời đại phát triển rực rỡ của CNTT CNTT đã ở một bước phát triển cao đó là số hóa tất cả các dữ liệu thông tin, luân chuyển mạnh mẽ và kết nối tất cả chúng ta lại với nhau Mọi loại thông tin, số liệu

âm thanh, hình ảnh có thể được đưa về dạng kỹ thuật số để bất kỳ máy tính nào cũng

có thể lưu trữ, xử lý và chuyển tiếp cho nhiều người Những công cụ và sự kết nối của

thời đại kỹ thuật số cho phép chúng ta dễ dàng thu thập, chia sẻ thông tin và hành động trên cơ sở những thông tin này theo phương thức hoàn toàn mới, kéo theo hàng loạt sự thay đổi về các quan niệm, các tập tục, các thói quen truyền thống, và thậm chí cả cách nhìn các giá trị trong cuộc sống

CNTT đến với từng người dân, từng người quản lý, nhà khoa học, người nông dân, bà nội trợ, học sinh tiểu học….Không có lĩnh vực nào, không có nơi nào không có mặt của CNTT Công nghệ thông tin là một trong các động lực quan trọng nhất của sự

phát triển Ứng dụng và phát triển CNTT ở nước ta nhằm góp phần giải phóng sức

mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần của toàn dân tộc, thúc đẩy công cuộc đổi mới, phát triển nhanh và hiện đại hoá các ngành kinh tế, tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, hỗ trợ có hiệu quả cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo an ninh quốc phòng và tạo khả năng đi tắt đón đầu để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Tác động của CNTT đối với xã hội loài người vô cùng to lớn, nó không chỉ thúc đẩy nhanh quá trình tăng trưởng kinh tế, mà còn kéo theo sự biến đổi trong phương thức sáng tạo của cải, trong lối sống và tư duy của con người

Trong nền kinh tế tri thức, các quy trình sản xuất đều được tự động hoá Máy móc không chỉ thay thế con người những công việc nặng nhọc, mà thay thế con người

ở những khâu phức tạp của sản xuất và quản lý, không chỉ thay thế thao tác lao động của con người mà cả thao tác tư duy Trong nền kinh tế toàn cầu, với sự phát triển của Internet, thương mại điện tử đang trở thành một lĩnh vực phát triển rất mạnh mẽ, nó thúc đẩy các ngành sản xuất dịch vụ trên phạm vi toàn thế giới, và đặc biệt quan trọng với các nước đang phát triển, nhất là đối với vùng xa xôi hẻo lánh, các nước và các vùng này có cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế Công nghệ thông tin là chiếc chìa khoá

để mở cánh cổng vào nền kinh tế tri thức

Mạng thông tin là môi trường lý tưởng cho sự sáng tạo, là phương tiện quan trọng để quảng bá và nhân rộng nhanh vốn tri thức, động lực của sự phát triển, thúc đẩy phát triển dân chủ trong xã hội, phát triển năng lực của con người

CNTT sẽ nhanh chóng thay đổi thế giới một cách mạnh mẽ, sự chuyển đổi này

có vị thế trong lịch sử như một cuộc cách mạng kinh tế - xã hội và có ảnh hưởng to lớn đến đời sống con người

Đối với y tế, việc ứng dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và CNTT đã trở thành một hình thức phổ biến có tác dụng hỗ trợ kịp thời và thiết thực trong việc chữa bệnh cho nhân dân Ví dụ, hiện nay đã dùng công nghệ siêu âm 3D (ba chiều), hoặc các bác sĩ có thể hội chẩn từ xa (thậm chí từ nhiều nước khác nhau trên thế giới)

Sử dụng CNTT để hỗ trợ về mặt kỹ thuật và phương pháp điều trị cho những vùng xa

trung tâm y tế đã mang lại giá trị to lớn về mặt tinh thần cũng như vật chất cho nhân dân

Hình 1.2- Ứng dụng CNTT trong lĩnh vực y tế

Trong lĩnh vực Giáo dục, đào tạo việc ứng dụng CNTT đã góp phần nâng cao chất lượng dạy và học ở các cấp, các bậc học, mở rộng thêm nhiều loại hình đào tạo như đào tạo từ xa, phối hợp liên kết giữa các trường, các Quốc gia với nhau đang nhằm đưa chất lượng giáo dục của nước ta ngang bằng với các nước trong khu vực và trên thế giới Chính phủ điện tử trên cơ sở điện tử hoá các hoạt động quản lý nhà nước đang hình thành và ngày càng trở nên phổ biến Mạng thông tin lớn và mạnh có thể nối các

cơ quan quản lý với đối tượng quản lý, giúp cho quá trình ra quyết định được thực hiện nhanh chóng, kịp thời và chính xác và tiết kiệm thông qua các hoạt động giao ban trực tuyến từ Trung ương đến cơ sở theo định kỳ hoặc khi có sự vụ đột biến xảy ra

Hình 1.3- Ứng dụng CNTT trong giáo dục

Thương mại điện tử xuất hiện, khách hàng có thể tiếp xúc và tìm hiểu mọi thông tin về công ty dễ dàng ở bất cứ nơi nào, lúc nào công ty sẽ nhận được phản hồi của khách hàng nhanh chóng về chiến lược tiếp thị hoặc danh mục hàng hoá của các doanh nghiệp để từ đó có những thay đổi về chiến lược kinh doanh cho phù hợp với thị hiếu của thị trường

An ninh quốc phòng cũng có những thay đổi cơ bản, công nghệ thông tin đã tạo

ra những thế hệ vũ khí, phương tiện chiến tranh "thông minh", từ đó xuất hiện hình thái chiến tranh, phương thức tác chiến mới, làm thay đổi sâu sắc học thuyết quân sự của nhiều quốc gia

Sự phát triển của công nghệ thông tin đã làm thay đổi cơ bản cơ cấu kinh tế, phương thức tổ chức và sản xuất, cách tiếp cận của từng người tới tri thức, giải trí, phương pháp tư duy và giải quyết công việc và các mối quan hệ trong xã hội Sáng tạo

ra những giá trị mới và các việc làm mới, cuộc cách mạng này sẽ mang lại những thị trường mới và những nghề nghiệp mới với những đột phá công nghệ có tính thách thức đối với toàn thế giới Hơn nữa, chính bản thân công nghệ thông tin đã trực tiếp tạo ra

sự biến đổi lớn lao trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội loài người Chưa bao giờ quá trình dân chủ hoá lại được mở rộng và có nhiều điều kiện để thực hiện như bây giờ

CNTT đi vào cuộc sống sẽ lan toả đến mọi nơi, mọi lĩnh vực, máy tính sẽ có mặt ở khắp mọi nơi, việc kết nối mạng cũng trở nên dễ dàng và thuận tiện nhất cho tất

cả mọi người dân

Bên cạnh đó, mặt trái của công nghệ thông tin, của nền kinh tế tri thức đang đặt

ra những thách thức rất lớn, đó là sự cách biệt giàu nghèo, sự phân hoá giữa một bên là các quốc gia, dân tộc biết nắm bắt và khai phá những nguồn lợi từ công nghệ thông tin, hạn chế những mặt tiêu cực mà nó đưa lại với các quốc gia dân tộc không có hoặc chưa phát triển những công nghệ đó Vì vậy với sự phát triển như vũ bão của CNTT hiện nay, quốc gia nào, dân tộc nào nhanh chóng nắm bắt và làm chủ được công nghệ thông tin thì sẽ khai thác được nhiều hơn, nhanh hơn lợi thế của mình Và cũng chính

từ đây nảy sinh một thách thức rất lớn đối với các nước đang phát triển như nước ta đó

là làm thế nào để phát huy được thế mạnh của CNTT thúc đẩy sự phát triển của xã hội

mà không mất đi văn hoá truyền thống quý báu của dân tộc Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay tất yếu phải khai thác được những tiềm năng thế mạnh của CNTT, thúc đẩy những ứng dụng và phát triển CNTT, coi đó là một điều kiện cần thiết để đạt được những mục tiêu của giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Chương 2: TỔNG QUAN VỀ CNTT Ở VIỆT NAM

2.1 TÌNH HÌNH CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CNTT Ở NƯƠC TA

Ngay từ thời kỳ chống Mỹ cứu nước, Đảng và Nhà nước đã có chủ trương vận dụng công nghệ - thông tin trong một số lĩnh vực Bước sang thời kỳ đổi mới, chủ trương ấy đã được nhấn mạnh và cụ thể hoá trong nhiều nghị quyết của Đảng và Chính phủ

Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 30-3-1991 của Bộ Chính trị về khoa học và

công nghệ trong sự nghiệp đổi mới đã nêu : "Tập trung sức phát triển một số ngành

khoa học công nghệ mũi nhọn như điện tử, tin học, " Nghị quyết Hội nghị lần thứ

bảy Ban Chấp hành Trung ương (khoá VII) ngày 30-7-1994 xác định : "Ưu tiên ứng

dụng và phát triển các công nghệ tiên tiến, như công nghệ thông tin phục vụ yêu cầu điện tử hoá và tin học hoá nền kinh tế quốc dân" Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng

toàn quốc lần thứ VIII nhấn mạnh : "ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các

lĩnh vực kinh tế quốc dân, tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về nǎng suất, chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế Hình thành mạng thông tin quốc gia liên kết với một số mạng thông tin quốc tế" Để thể chế hoá về mặt Nhà nước, Chính phủ đã ban hành

Nghị quyết số 49/CP ngày 04 tháng 8 nǎm 1993 về "Phát triển công nghệ thông tin ở

Việt Nam trong những nǎm 90"

Hình 2.1- Biểu đồ thể hiện tốc độ gia tăng số lượng các trường đào tạo CNTT-TT

Thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước, từ những nǎm 70 công nghệ thông tin ở nước ta đã được ứng dụng và phát triển, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Nhận thức của toàn xã hội về vai trò và ý nghĩa quan trọng của công nghệ thông tin đã được nâng lên một bước Nguồn nhân lực về công nghệ thông tin tǎng lên đáng

kể Viễn thông đang phát triển nhanh theo hướng hiện đại hoá Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP ngày 05 tháng 6 nǎm 2000 của Chính phủ về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000 - 2005 đang và sẽ tiếp tục tạo ra môi trường thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư, kinh doanh, sản xuất và cung ứng dịch vụ phần mềm

Tuy nhiên, công nghệ thông tin Việt Nam hiện nay vẫn đang ở tình trạng lạc hậu, phát triển chậm, có nguy cơ tụt hậu xa hơn so với nhiều nước trên thế giới và khu vực Việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa đáp ứng được yêu cầu của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá và yêu cầu về hội nhập khu vực và quốc tế, vai trò động lực và tiềm nǎng to lớn của công nghệ thông tin chưa được phát huy mạnh mẽ; việc phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin chưa được chuẩn bị kịp thời cả về số lượng và chất lượng, về chuyên môn cũng như về ngoại ngữ, viễn thông và Internet chưa thuận lợi, chưa đáp ứng các yêu cầu về tốc độ, chất lượng và giá cước cho ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin; đầu tư cho công nghệ thông tin chưa đủ mức cần thiết; quản lý nhà nước về lĩnh vực này vẫn phân tán và chưa hiệu quả, ứng dụng công nghệ thông tin ở một số nơi còn hình thức, chưa thiết thực và còn lãng phí

Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vai trò của công nghệ thông tin chưa đầy đủ; thực hiện chưa triệt để các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; chưa kết hợp chặt chẽ ứng dụng công nghệ thông tin với quá trình cơ cấu lại sản xuất, kinh doanh, cải cách hành chính, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước; chậm ban hành các chính sách đáp ứng nhu cầu ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin; quản lý nhà nước trong các lĩnh vực máy tính, viễn thông và thông tin điện tử chưa thống nhất, thiếu đồng bộ, chưa tạo được môi trường cạnh tranh lành mạnh cho việc cung ứng dịch vụ viễn thông

và Internet, chưa coi đầu tư cho xây dựng hạ tầng thông tin là loại đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế, xã hội

2.2 SỰ HẠN CHẾ CỦA CNTT VIỆT NAM

Chính phủ đã bỏ ra nhiều kinh phí để phát triển CNTT , nhưng kết quả tính đến nay cho thấy không có dấu hiệu nào khả quan

Sự trì trệ về công nghệ thông tin do việc thiếu trầm trọng nguồn nhân lực khiến nhiều chuyên gia ngoại quốc đánh giá tiềm năng CNTT của Việt Nam thua xa nhiều nước trong khu vực và do đó khó có cơ hội tiếp cận với tốc độ bùng nổ CNTT trên khắp thế giới hiện nay

Công nghệ thông tin là một trong những đòi hỏi bức thiết không thể thiếu trong guồng máy kinh tế ở nhiều nước trên thế giới Nước giàu thì đầu tư vào trí tuệ để trong

một thời gian nhanh nhất có thể sản xuất ra những phần mềm ứng dụng trong tất cả mọi hoạt động của xã hội Bên cạnh phần mềm, hàng triệu kỹ sư điện toán khắp thế giới cũng ngày ngày miệt mài bên trong các phòng thí nghiệm để tìm ra những thiết bị tinh vi nhất của điện toán, nhằm đưa vào ứng dụng tại các cơ xưởng sản xuất trên khắp thế giới

Đối với các quốc gia đang phát triển thì việc tranh nhau làm gia công cho các công ty đa quốc gia đã khiến nhiều nước phải bỏ ra nhiều tỷ đô la để đào tạo cấp tốc nguồn nhân lực ngày càng cấp thiết này Tại Việt Nam, tuy nhận thức rất rõ tầm quan trọng của lĩnh vực này nhưng sự trì trệ bởi nhiều nguyên nhân vẫn đang khiến Việt Nam tụt lại phía sau trên chặng đua cùng các nước trong khu vực

Chính sách, dự án sai lầm

Giáo sư Chu Hảo, nguyên thứ trưởng Bộ Công Nghệ và Khoa Học, nhìn nhận

sự yếu kém này mặc dù theo ông thì nhà nước đã có nhiều nỗ lực:

"Thực chất của công nghệ thông tin và truyền thông của Việt Nam, theo tôi biết

thì chính phủ vẫn đang rất quan tâm và có những chủ trương đầu tư và phát triển ngành công nghệ thông tin và truyền thông của Việt Nam một cách rất mạnh mẽ, thể hiện qua những kế hoạch cụ thể của Bộ Thông Tin Truyền Thông và của Tập Đoàn VNPT, của Viettel, Telecom Dầu Khí, vân vân Riêng có phần đầu tư của chính phủ thì phải thể hiện được bằng đơn đặt hàng của chính phủ với hãng làm phần mềm của Việt Nam hay là phần cứng của Việt Nam Việc đó cũng có một phần chựng lại một chút, bởi vì như mọi người đều biết là chương trình tin học hóa quản lý nhà nước, thông qua chương trình 112, đã tạm dừng lại để chuẩn bị một chương trình mới Rõ ràng là nó có chựng lại bởi vì cái chương trình 112 cũ là triển khai không thành công."

Ông Đỗ Xuân Thọ với chức vụ Chủ Tịch Hội Tin Học Việt Nam xác nhận những nỗ lực mà nhà nước đang thực hiện Ông nói:

"Bộ Thông Tin Truyền Thông mà trực tiếp là Thứ Trưởng Nguyễn Thanh Hùng

phụ trách lãnh vực công nghệ thông tin thì cũng đã tổ chức cuộc gặp mặt với đại diện của lãnh đạo Hội Tin Học Việt Nam, Hội Doanh Nghiệp Phần Mềm Việt Nam, Hội Điện Tử Việt Nam, và Hội Tin Học TP.HCM, để nghe các đại diện của các hội có những ý kiến đề xuất về tình hình hoạt động của công nghệ thông tin, và trên cơ sở đó

mà kiến nghị với nhà nước có những chính sách hoặc có những hỗ trợ phù hợp để tạo điều kiện cho ngành công nghệ thông tin tiếp tục phát triển."

Nói đến công nghệ thông tin Việt Nam không thể không nhắc tới công ty FPT Công ty này được xem là tiên phong phát triển phần mềm và giảng dạy trung cấp cho lập trình viên tại Việt Nam Cổ phần của FPT được xem là cao nhất thị trường chứng

khoán vì những thành công của nó Ông Trương Gia Bình, Tổng Giám Đốc công ty FPT, cho biết:

"Năm 2009 thì FPT cho rằng sẽ khó hơn 2008, thành ra FPT tập trung vào các lãnh vực mà vẫn có tiềm năng, ví dụ như lãnh vực phát triển internet, telecom, lãnh vực giáo dục, là những lãnh vực ít bị ảnh hưởng nhất Hiện nay FPT có khoảng 3.500 lập trình viên Và năm 2009 có dấu hiệu thay đổi, một số khách hàng của FPT cắt giảm các chi phí đầu tư, nhưng mà ngược lại cũng có một số khách hàng chuyển đổi từ các đối tác Trung Quốc và Ấn Độ chuyển sang cho Việt Nam."

Những trì trệ trong công nghệ CNTT của năm qua theo dư luận báo chí phản ảnh được ông Đỗ Xuân Thọ đồng tình:

"Theo đánh giá của các phương tiện thông tin đại chúng, việc phát triển công

nghệ thông tin của Việt nam cũng có cái trầm lắng Cái đó có nguyên nhân chủ quan

và nguyên nhân khách quan Về khách quan thì nó ảnh hưởng chung bởi vấn đề suy thoái kinh tế, vấn đề đầu tư, thị trường Một phần nó cũng do ảnh hưởng của một số sai lầm của dự án 112, thành ra nó cũng tác động tới tình hình chung."

Cần thay đổi chương trình và phương pháp dạy Đại học

Trong một bài viết mới đây, hãng tin Reuters nói về thực trạng các công ty nước ngoài gặp nhiều khó khăn khi tuyển dụng nhân lực tại Việt Nam, nhất là nguồn nhân lực thuộc lãnh vực công nghệ thông tin Reuters cũng đưa ra những nhận xét của giới chuyên gia, lo ngại việc giáo dục trong khuôn viên đại học Việt Nam hiện nay sẽ có tác hại to lớn cho nhiều thế hệ sinh viên trong tương lai

Đây không phải là lần đầu tiên báo chí nước ngoài lên tiếng về thực trạng lạc hậu của nguồn nhân lực IT Việt Nam Năm ngoái, cả nước Việt Nam đã thích thú khi nghe tin hãng chip điện tử lớn nhất thế giới là Intel chính thức xây dựng công xưởng sản xuất tại Thành Phố Hồ Chí Minh với kinh phí hơn 1 tỷ đô la và nguồn nhân lực mà Intel cần là hơn 4000 người Sau đó ít lâu, khi chính thức tuyển dụng nhân viên thì hãng này mới vỡ lẽ ra rằng sinh viên Việt Nam khi được phỏng vấn chỉ có 40% đạt yêu cầu tối thiểu còn yêu cầu thực để làm việc thì không quá 17% có thể đáp ứng

GS Chu Hảo quan ngại về những lổ hổng của đại học đã sản xuất ra những kết quả tất yếu như quốc tế đánh giá Ông nói:

"Sự chậm trễ đưa tin học vào các trường đại học, đấy là một cái đáng tiếc Và theo tôi nghĩ, tuy rằng đã có những chủ trương, đã có những chương trình cụ thể, nhưng dù sao đi nữa thì cũng còn đang chậm Cái đó một phần do những trang bị, do những dự án đưa công nghệ thông tin vào các trường đại học triển khai cũng chậm

Nhưng, cũng có một điều quan trọng, tức là chương trình giảng dạy đại học ở Việt Nam hiện nay rất nặng về thi cử, rồi thì kiểm tra theo những chương trình giảng dạy của thầy giáo dạy, cho nên nhu cầu của học sinh, sinh viên đại học dùng internet để thu thập thêm thông tin để học tập thêm là bị hạn chế Bởi vì do cách giảng dạy như vậy, do cách học như vậy, nhu cầu thật sự để dùng internet có bị hạn chế Theo tôi nghĩ, tình hình này chắc chắn là cũng sẽ phải khắc phục dần dần, khắc phục một cách rất cơ bản là thay đổi lại chương trình và phương pháp dạy ở đại học."

Phó Thủ Tướng Nguyễn Thiện Nhân trong một cuộc hội thảo về việc thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao đã nêu ra 13 giải pháp để thực hiện Dư luận tỏ

ra khá lạnh nhạt với những giải pháp này vì cho rằng chúng còn quá xa thực tế khi giải pháp cần nhất là kiến tạo lại nền giáo dục Đại học vẫn không được Bộ Trưởng Bộ Giáo Dục và Đào Tạo chú tâm giải quyết

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA SINH VIÊN HỌC CNTT

Chúng ta đã biết, CNTT là một ngành đầy triển vọng, với tốc độ phát triển vượt bật, đã tạo ra một khối lượng việc làm khá lớn trong nền kinh tế hiện nay, điều này đã thu hút được sự quan tâm của rất nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ ngày nay Tuy nhiên, trước khi có sự quyết định chọn CNTT làm sự nghiệp của mình, vẫn còn nhiều câu hỏi và thắc mắc cần được giải đáp

3.1 HỌC CNTT NÊN HỌC GÌ?

“Ngành công nghệ thông tin”- trong đời sống xã hội, chúng ta thường nghe cụm

từ này Nhiều người lầm tưởng rằng CNTT là một ngành cụ thể Đó là một suy nghĩ không chính xác Bởi lẽ, CNTT là một lĩnh vực công nghệ Bên trong từ CNTT đó, chúng ta có thể chia thành nhiều nhóm ngành nhỏ khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm, chức năng của mỗi ngành

3.1.1 Phân loại theo công việc

Xét về công việc cụ thể của sinh viên sau khi tốt nghiệp Chúng ta có thể khái quát một cách tương đối về CNTT theo những nhóm ngành sau:

Nghiên cứu và ứng dụng Công nghệ thông tin ở các viện, trung tâm nghiên cứu

và các trường đại học, cao đẳng Giảng dạy các môn liên quan đến công nghệ thông tin tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề và các trường phổ thông

Nghiên cứu khoa học thuộc các lĩnh vực về công nghệ phần mềm, công nghệ mạng và các hệ thống nhúng ở các viện nghiên cứu, các trung tâm và cơ quan nghiên cứu của các Bộ, Ngành, các trường Đại học và Cao đẳng

Làm việc ở bộ phận công nghệ thông tin hoặc cần ứng dụng công nghệ thông tin của tất cả các đơn vị có nhu cầu (hành chính sự nghiệp, ngân hàng, viễn thông, hàng không, xây dựng…)

Làm việc trong các công ty sản xuất, gia công phần mềm trong nước cũng như nước ngoài Làm việc tại các công ty tư vấn về đề xuất giải pháp, xây dựng và bảo trì các hệ thống thông tin

Có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, hiểu biết đúng đắn về đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, có sức khỏe tốt và có những kỹ năng làm việc tốt trong môi trường quốc tế

Chuyên viên kiểm định và thử nghiệm phần mềm

Trưởng nhóm phần mềm, kiểm định, thử nghiệm và đánh giá phần mềm

Lập dự án, lên kế hoạch, hoạt định chính sách phát triển phần mềm và các ứng dụng

Cán bộ nghiên cứu và ứng dụng Công nghệ thông tin ở các viện, trung tâm nghiên cứu và các trường đại học, cao đẳng

Giảng viên Công nghệ thông tin ở các các trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề

3.1.1.4 Kỹ thuật máy tính

Làm việc trong các dự án phát triển, thiết kế, chế tạo các thiết bị phần cứng; làm việc trong các công ty về phần cứng cũng như phần mềm máy tính, thiết kế các hệ thống số, hệ thống nhúng

Cán bộ nghiên cứu và ứng dụng Công nghệ thông tin ở các viện, trung tâm nghiên cứu và các trường đại học, cao đẳng

Giảng viên Công nghệ thông tin ở các các trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề

3.1.1.5 Mạng máy tính và truyền thông

Chuyên viên phân tích, thiết kế, cài đặt, quản trị, bảo trì và đảm bảo an ninh cho các hệ thống mạng máy tính và truyền thông trong các cơ quan, công ty, trường học

Cán bộ nghiên cứu và ứng dụng Công nghệ thông tin ở các viện, trung tâm nghiên cứu và các trường đại học, cao đẳng

Giảng viên Công nghệ thông tin ở các các trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề

Nếu xét theo một đặc điểm khác, tính chất, hay công dụng khác, chúng ta lại có thể chia CNTT thành những ngành khác Tuy giống nhau là cùng làm việc trên máy tính, nhưng CNTT là một lĩnh vực rất rộng Do đó, khi có quyết định gắn bó với CNTT, chúng ta nên tìm hiểu kỹ về vấn đề này

3.1.2 Phân loại theo trình độ chuyên sâu

Đầu tiên là phải chia những người đang làm CNTT ra làm 2 mức hoàn toàn khác nhau:

Mức nghề: bao gồm rất nhiều công việc từ sửa chữa máy tính, lắp đặt mạng,

thiết kế đồ họa, cài đặt phần mềm… Để làm được những công việc này chỉ cần theo học các khóa đào tạo nghề tương ứng Nhưng xin lưu ý là có rất nhiều sinh viên Đại học CNTT cuối cùng lại làm những công việc này, điều này có thể coi như họ đã thất bại hoàn toàn trong việc theo học các trường ĐH CNTT Nguyên nhân chính của vấn

đề này là do việc tuyển sinh CNTT tràn lan của các trường Đại học Một hệ quả tất yếu

là những SV này phải theo học một thứ không phù hợp với năng lực của họ và cuối cùng thì phí phạm cả 4-5 năm trên giản đường! Giả sử ngay lúc đầu họ chọn cho mình những khóa học phù hợp với khả năng và năng khiếu như một khóa đào tạo Thiết kế

đồ họa chẳng hạn, thì có lẽ họ sẽ thành công

Mức Kỹ sư – Chuyên gia: Những kiến thức trong chương trình đào tạo đại học

CNTT, thạc sĩ CNTT, tiến sĩ CNTT, thậm chí là sau Tiến sĩ là để phục vụ cho cấp độ này Và tất nhiên cấp độ này sẽ tiếp cận theo nhiều xu hướng khác nhau, kèm với mỗi

xu hướng là nhiều mức khác nhau tùy theo năng lực mỗi người

Bây giờ chúng mới nhận xét về các xu hướng và các mức độ tiếp cận của mỗi một xu hướng trong ngành Ở đây, chúng ta chỉ đề cập tới việc tiếp cận CNTT của các

Cử Nhân, Thạc Sĩ, Tiến Sĩ… CNTT Cụ thể như sau:

Hướng Khoa Học: Nghiên cứu sâu xa về những thuật toán nhằm tối ưu hóa

chúng, nghiên cứu và phát triển về trí thông minh nhân tạo, về “thị giác” máy tính, về khả năng nhận dạng ngôn ngữ….Đây là 1 lĩnh vực khoa học rất khó, chỉ dành riêng cho những con người đặc biệt thông minh và có hoài bão trở thành một nhà khoa học thực thụ Đặc biệt nếu chấp nhận hướng đi này các bạn phải sẵn sàng chấp nhận xác xuất 99% … thất bại

Hướng Kĩ Thuật: Bao gồm kỹ sư mạng và lập trình viên

Hướng phát triển của một kỹ sư mạng là thành chuyên gia an ninh mạng cao cấp (đòi hỏi nền tảng về kinh nghiệm, trí tuệ và kiến thức rất cao và rất ít kỹ sư mạng đáp ứng được các yêu cầu đó)

Lập trình viên: Các bạn lưu ý rằng để làm việc ở cấp độ lập trình viên thì chỉ cần theo học tại một trung tâm đào tạo lập trình viên như Aptech là đủ, không cần thiết phải theo học đại học Bởi theo chương trình của các trường ĐH hàng đầu như Bách khoa, Khoa học tự nhiên, họ cung cấp cho các Kỹ sư – cử nhân CNTT những kiến thức

về công nghệ, về tầm nhìn công nghệ, về tư duy thuật toán, về quản trị dự án và xem việc lập trình bằng một ngôn ngữ cụ thể nào đó là do SV mặc định phải tự học lấy Chính vì lẽ đó nếu muốn làm lập trình viên thì hãy theo học tại các trung tâm đào tạo lập trình viên, họ sẽ “nắm tay” bạn để dạy bạn kỹ thuật lập trình

Chúng ta có một vài nhận xét về việc lập trình (ở mức độ bình thường chứ không nói đến lập trình để giải quyết các vấn đề khoa học) như sau: Lập trình là một công việc 100% kỹ thuật không mang tính khoa học và công nghệ, nó cũng không đòi hỏi cao về khả năng tư duy Tuy nhiên như những công việc kỹ thuật khác, nó đòi hỏi rất cao về sự cần cù và tính kiên nhẫn Do đặc thù của Việt Nam mà hầu hết các bạn sinh viên CNTT đều đi theo hướng này, đây là một điều rất đáng tiếc! Hướng phát triển của lập trình viên là trở thành một quản trị dự án, một tư vấn giải pháp phần mềm Nhưng để đạt được thì phải mất một thời gian rất dài làm lập trình viên Tóm lại vấn đề ở đây là: Nếu muốn làm lập trình viên thì phải có tố chất phù hợp với ngành (cần cù, kiên nhẫn, ….) nếu không rất dễ thất bại!

Hướng Kinh tế: Trong thời đại thông tin, tư duy thông tin đang nhen nhóm

trong các doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam Các bạn sinh viên CNTT có nhìn thấy cơ hội nào cho mình không? Hãy bắt đầu bằng việc nghiên cứu để thực sự hiểu: Thời đại thông tin là gì? Nó đã bùng nổ trên thế giới như thế nào? Nó sẽ bùng nổ ở các doanh nghiệp Việt Nam ra sao? Và quan trọng nhất là các bạn sẽ hưởng lợi từ nó như thế nào? Không cần cao siêu đến mức giữ vai trò dẫn dắt thời đại thông tin ở các doanh nghiệp Việt Nam (như Bill Gates đã từng đẫn dắt thời đại thông tin khi nó bùng nổ ở các nước phát triển để rồi thành người đàn ông giàu nhất hành tinh), mà chỉ cần hiểu

nó sẽ diễn ra như thế nào và tìm cho mình một vai trò phù hợp

3.2 HỌC CNTT RA TRƯỜNG LÀM GÌ?

Để trả lời câu hỏi này, Ông Phí Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Tin học TP.HCM, Giám đốc CMC Phía Nam chia sẻ: “Những nghề nghiệp khi học ngành CNTT có thể lựa chọn (để đi làm) là: Lập trình viên phát triển phần mềm, Chuyên viên quản trị cơ

sở dữ liệu, Kiểm lỗi phần mềm, Quản trị hệ thống thông tin, Quản trị mạng, Thiết kế web, Mỹ thuật đa phương tiện, Giảng viên… Nhắm đến vị trí nào thì cần biết yêu cầu chuyên môn của công việc đó để học tốt nhất các môn học cần thiết cho công việc Điều quan trọng là cần biết được những đặc tính cá nhân mà công việc đòi hỏi như tư duy logic tốt, giao tiếp tốt, sẵn sàng làm việc nhóm, luôn tiếp thu kiến thức mới…”

3.3 THẤT NGHIỆP

Nhiều bạn trẻ đã thành đạt với ngành Công nghệ thông tin nhưng cũng không ít người phải bỏ học giữa chừng, hay sau khi tốt nghiệp ra trường không có việc làm đúng với chuyên môn đã đào tạo gây lãng phí về thời gian và tiền bạc, để lại nỗi bức xúc, mặc cảm khi mới chập chững vào đời

Hiện nay cả nước có hàng chục trường ĐH, CĐ, THCN với hàng trăm khoa đào tạo CNTT với các tên gọi khác nhau như Công nghệ thông tin, Tin học quản lý, Đồ họa vi tính, Tin học kế toán, Điện tử tin học… Ngoài ra còn có nhiều trung tâm cũng

mở lớp đào tạo CNTT, đây là cơ hội nhưng cũng là thử thách rất lớn cho những học sinh khi lựa chọn hệ đào tạo, bậc học cho phù hợp với năng lực và học lực của mình

Theo số liệu thống kê, trên 80% sinh viên ngành CNTT đều gặp khó khăn trong tìm kiếm công việc, nhất là những công việc phù hợp với bản thân và chuyên môn của mình.” Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến thì tình trạng thất nghiệp của sinh viên CNTT còn

cao hơn Như vậy, nguyên nhân là do đâu?

3.3.1 Phải chăng cung đã vượt cầu?

Theo nhận định của TS Lê Trường Tùng - Chủ tịch Hội Tin học TP.HCM, có một nghịch lý đang tồn tại hiện nay là thiếu nhân lực nhưng tỷ lệ thất nghiệp vẫn cao

Vì sao vậy? Trước hết, ai có thể trở thành chuyên viên ở các công ty phần mềm? Không cần tìm hiểu nhiều, chúng ta có thể thấy các công ty này chỉ tuyển lựa những sinh viên ưu tú nhất và con số này chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số tốt nghiệp ngành CNTT Nhưng tuy vậy, ngay cả những sinh viên đạt học lực cao cũng không dễ

gì bước chân vào đây bởi bước tiến của CNTT là rất nhanh và những gì mà nhà trường trang bị cho họ khó lòng đáp ứng được yêu cầu thực tế Đến đây, câu hỏi đặt ra cho các sinh viên không đạt được kết quả học tập như họ sẽ đi đâu và làm gì Sự lựa chọn cho các sinh viên này có thể là làm tin học cho những nơi có nhu cầu tin học hoá Tuy nhiên, những thực tế gặp phải cũng cho thấy không dễ dàng gì

Dường như, bất kể cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp nào cũng có nhu cầu tin học hoá và rất cần tuyển được cán bộ tin học chuyên trách Bản thân họ thấy điều đó là cần và riêng với người được tuyển thì có lẽ không cần thiết phải thật giỏi chuyên môn

mà phải nhanh chóng am tường về quy trình làm việc và nhu cầu tin học hoá Chí ít khi

đi xin việc, họ thường nhận được những đề nghị sửa chữa máy hỏng, xử lý lỗi hệ thống hoặc giảng dạy tin học cho cơ quan tuyển dụng Nếu làm được, họ sẽ được trả thù lao trước khi chính thức làm Tuy nhiên, cũng chỉ dưới 30% số họ dám nhận xử lý ngay những việc đó

TS Mai Anh - Tổng thư ký Hội Tin học Việt Nam đưa ra lời nhận xét: "Trong

khi sinh viên các ngành khác được học thêm tin học để bổ trợ kiến thức tin học phục vụ chuyên môn thì sinh viên tin học lại hầu như không được học về các chuyên môn khác Rất giỏi lập trình nhưng không biết lập trình cái gì thì sao có thể gọi là giỏi được"

Tuy nhiên, những gì ông Mai Anh nhận xét mới chỉ là một vế của vấn đề để sinh viên CNTT có thể chủ động bắt tay sang các lĩnh vực khác Vấn đề còn tồn tại ngay ở chính những kỹ năng tối thiểu nhất để làm chủ CNTT Giống như các lĩnh vực khác, việc đào tạo CNTT của ta thiếu tính thực hành nên sinh viên tốt nghiệp ngành này không biết

xử lý các lỗi thông thường cũng như những thủ thuật đơn giản là điều dễ hiểu

Chúng ta tạm có thể đưa ra kết luận về nhân lực CNTT: Cung chưa hề vượt cầu

mà thực chất là chưa đáp ứng được cầu cả ở mức độ chuyên sâu lẫn phổ dụng

3.3.2 Đâu phải cứ học CNTT là chỉ để làm việc cho doanh nghiệp về CNTT?

Không ít sinh viên tốt nghiệp ngành này đã “vỡ mộng” vì lúc đăng ký theo học không nắm rõ thông tin, cứ tưởng CNTT vẫn còn “thời thượng” Vì sao họ “vỡ mộng”? Có lẽ vì thiếu thông tin cho một cái nhìn toàn cảnh nên những sinh viên này

đã ôm mộng rằng đã theo học ngành CNTT thì phải làm việc cho những cơ quan, doanh nghiệp chuyên sâu về CNTT Tuy nhiên, những mộng tưởng như thế chắc chắn

là hết sức sai lầm vì nếu ngành luật cũng có suy nghĩ kiểu đó thì tất cả những ai tốt nghiệp cử nhân luật đi làm luật sư hết chăng

Tuy nhiên, cũng tội nghiệp cho các em sinh viên bởi họ đâu có biết gì về vai trò,

vị trí đích thực của CNTT trong xã hội Trách nhiệm ở đây có lẽ thuộc về các nhà hoạch định chính sách và quản lý không chỉ của riêng ngành CNTT

Theo phân tích của chiến lược phát triển CNTT-TT Việt Nam giai đoạn 2005 –

2010, CNTT-TT gồm 4 trụ cột là hạ tầng CNTT-TT; ứng dụng CNTT; công nghiệp CNTT và nhân lực CNTT-TT Như vậy, trụ cột của nhân lực CNTT-TT đương nhiên cũng phải tương thích với 3 trụ cột còn lại và như thế, nguồn nhân lực cho CNTT-TT không chỉ là duy nhất với công nghiệp CNTT (trong đó có sản xuất, gia công phần mềm) mà còn phải thoả mãn cả cho hạ tầng CNTT-TT và ứng dụng CNTT Cách hiểu của không ít sinh viên cho rằng học CNTT thì cứ phải làm việc cho doanh nghiệp, cơ quan nhà nước về CNTT mới là đúng chuyên môn có lẽ cũng một phần bởi những tuyên truyền thái quá cho nhu cầu gia công, xuất khẩu phần mềm Song cũng phải thấy rằng dù nhu cầu tuyển dụng là rất lớn nhưng đòi hỏi về chuyên môn và ngoại ngữ cũng

là rất cao vì đã là gia công phần mềm cho nước ngoài thì nhân lực tham gia phải thích ứng với các công nghệ mới nhất Trong khi đó, những kiến thức được nhà trường cung cấp cùng các công cụ lập trình chắc chắn là không thể theo kịp đòi hỏi đó Vì thế, trước những dư luận thái quá cho nhu cầu nhân lực để gia công, xuất khẩu phần mềm vào năm 2005, TS Mai Liêm Trực – Thứ trưởng Thường trực Bộ Bưu chính Viễn thông khi đó đã ngắn gọn nói rằng: Thực ra thì sinh viên tốt nghiệp ngành CNTT ngoài việc có thể tham gia thị trường này còn phải phục vụ rất nhiều nhu cầu đa dạng của xã hội với CNTT

Đương nhiên, thị trường nhân lực cho ứng dụng CNTT có thể thấy ngay là rất rộng lớn và hết sức đa dạng Tuy nhiên để có thể tham gia được là không dễ vì cũng phải có những hiểu biết đủ mức cần thiết về nó Song TS Mai Anh – nguyên Tổng thư

ký Hội Tin học Việt Nam lại đưa ra nhận xét: Trong khi sinh viên các ngành học khác được học thêm các kiến thức về CNTT để bổ trợ, ứng dụng cho lĩnh vực chuyên môn của mình thì sinh viên ngành CNTT lại dường như không được học các kiến thức của những ngành khác có nhu cầu ứng dụng CNTT Rất giỏi về lập trình nhưng không biết lập trình cho cái gì thì sao gọi là giỏi được

Qua những thực tế của sinh viên ngành CNTT không tìm được việc làm ở những nơi mà họ đã trót kỳ vọng cùng hoàn cảnh thất nghiệp hoàn toàn có thật của sinh viên ngành CNTT, đã đến lúc cần phải có xúc tiến, thúc đẩy việc nhận thức lại cho đúng về vai trò và ý nghĩa của CNTT-TT trong đời sống và xã hội Sự thay đổi đó trước hết phải xuất phát từ những nhà quản lý, hoạch định chính sách và cho chính những người thày… rồi mới đến chính bản thân đối tượng sinh viên Tuy nhiên, ai có

thể đứng ra làm được việc này nếu như bản thân sinh viên không tự ý thức được về bến

bờ tương lai của chính mình Vậy sẽ phải chờ… ai?

Ngoài ra, tình trạng sinh viên mới ra trường thường bị thất nghiệp không chỉ riêng ngành CNTT, mà cả những ngành khác

Bà Nguyễn Thị Thu Giao, Giám đốc nhân sự Công ty Interfloor Việt Nam nhận xét: “Kỹ năng của sinh viên mới ra trường là chưa hình thành nếu không muốn nói là không có”

3.3.3 Có kiến thức, thiếu kỹ năng

Cũng theo bà Giao, trên 80% sinh viên mới ra trường có kiến thức nhưng quá yếu kỹ năng xử lý những tình huống và điều đó làm “mất điểm” ngay từ đầu tiếp xúc với các nhà tuyển dụng

“Hiện nay, trên thị trường lao động Việt Nam không thiếu việc làm mà nguy hiểm nhất là thiếu người làm được việc” Ông Nguyễn Tiến Lợi, chuyên viên tuyển dụng nhân sự Công ty Cổ phần Đại Phát, TP.HCM khẳng định Không ít các bạn trẻ mắc sai lầm khi cho rằng các nhà tuyển dụng chỉ cần lao động trẻ có kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ thành thạo, vi tính… và bằng cấp này bằng cấp nọ Chính vì thế, các bạn lại đổ xô nhau đi học bằng này bằng kia, khóa học này nọ Tuy nhiên, các bạn không biết rằng, hiện các doanh nghiệp, công ty (đặc biệt là các công ty nước ngoài) luôn chú trọng đến kỹ năng làm việc, khả năng tổ chức công việc, tư duy trong mọi tình huống, giải quyết nhanh những khó khăn, vướng mắc

Bà Phan Thị Bạch Nhung, cán bộ phụ trách tuyển dụng Công ty Xuất nhập khẩu

đồ gỗ Mỹ Nghệ Nam Dương phân trần: “Qua nhiều năm làm công tác tuyển dụng từ

công ty trong nước đến công ty 100% vốn nước ngoài, tôi chưa bao giờ ưng ý trong khả năng giao tiếp của sinh viên mới ra trường, sinh viên ra trường thất nghiệp ngày càng nhiều là điều dễ hiểu”

3.3.4 Yếu ở khâu đào tạo

Do công tác tổ chức hướng nghiệp cho học sinh còn bị xem nhẹ nên sinh viên không mấy mặn mà với ngành mình đang theo học chiếm một tỷ lệ khá lớn và điều hiển nhiên là không thể phát huy năng lực của mình khi ra trường (trong đó có kỹ năng

xử lý tình huống, giao tiếp…) Một nguyên nhân khác không kém phần quan trọng dẫn đến tỉ lệ sinh viên mới ra trường kiếm được việc làm thấp là do nhiều sinh viên mới ra trường có tâm lý cần phải có kinh nghiệm làm việc nên còn nhiều hạn chế trong việc thử sức mình, dễ gây ra tâm lý thụ động, an phận với công việc Trong khi đó vẫn có nhiều cơ hội để sinh viên mới ra trường thoải mái lựa chọn Cũng theo bà Nhung, chương trình đào tạo hiện nay không đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội nên

ngay sau khi ra trường, thay vì phải làm việc ngay thì sinh viên phải được đào tạo lại các kỹ năng cần thiết mới có hể đáp ứng yêu cầu của các nhà tuyển dụng

Nhiều năm nay, để đáp ứng lao động cho thị trường ngày càng khủng hoảng thiếu, các công ty săn đầu người đã đưa ra nhiều chiến lược tuyển dụng và đào tạo Không chỉ riêng các công ty cung ứng lao động mà ngay các doanh nghiệp, xí nghiệp công tác này cũng được tổ chức khá bài bản, tuy nhiên vẫn còn bị hạn chế một số mặt Qua đó, các công ty trong và ngoài nước đã “để ý” đến kỹ năng hơn là kinh nghiệm làm việc nên đã không tiếc thời gian và tiền bạc để xây dựng nhiều chương trình đào tạo thu hút lao động là sinh viên mới ra trường Nhiều công ty khác tổ chức các chương trình huấn luyện kỹ năng kinh doanh định kỳ hàng tháng, hàng năm cho sinh viên mới ra trường để trở thành lực lượng nòng cốt của công ty mình

Trên thực tế vẫn còn một số khó khăn trong công tác tuyển dụng và sử dụng lao động như một số doanh nghiệp đặt hàng đào tạo nhân lực nhưng hiệu quả chưa cao lắm nên đã dẫn đến cuộc khủng hoảng thiếu lao động chất lượng cao “Sở dĩ có tình trạng này là do chương trình đào tạo lao động vẫn theo lối cũ, không bám sát thực tế,

cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ đào tạo còn nghèo nàn, thiếu thốn, chưa nắm được điều kiện thiết yếu khi đào tạo…” Bà Giao giải thích

Một thực tế nữa là lâu nay, có không ít doanh nghiệp, nhà xưởng không tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực tập mà chỉ làm theo kiểu qua loa, chiếu lệ Lãnh đạo nhiều doanh nghiệp tuyển dụng cho biết cần phải có nhiều đơn đặt hàng với nhà trường, cơ sở đào tạo nghề trong thời gian dài chứ không thể “chữa cháy” như lâu nay

Ông Lợi cho rằng: “Quy trình đào tạo của một số trường ĐH-CĐ tại Việt Nam còn nặng về lý thuyết nên sinh viên không tránh khỏi mắc phải nhược điểm là yếu kém

về kỹ năng làm việc, không có thói quen làm việc theo nhóm, có ý tuởng nhưng còn ngập ngừng, ấp úng trong cách diễn đạt”

3.4 HỌC CNTT KHÓ GIÀU

Nhiều người đã có suy nghĩ này, và cũng không ít bạn sinh viên vướn vào vấn

đề này Tư tưởng chung của mọi người là muốn làm giàu, phải làm kinh tế Còn học khối ngành kỹ thuật thì miễn may chỉ trang trải được cuộc sống mà thôi Vừa nghe thì

có lẽ đúng Chúng ta làm kinh tế, chúng ta có đồng vốn, đồng lãi Khi chúng ta làm kỹ thuật, thì chúng ta chỉ có đồng lương, cùng lắm là tiền thưởng Dựa vào tiền lương hằng tháng, mà muốn làm giàu thì rất khó, nếu không muốn nói là không thể

Tuy nhiên, về quan điểm này, Ông Trần Ngọc Tuấn, Tổng giám đốc Aptech & FPT-Arena có lời khuyên các bạn nên chia nhỏ mục tiêu ra, thử nghĩ xem làm thế nào kiếm được 1 USD, 10 USD và nhiều lần tích lũy lại sẽ có con số lớn

FPT-“CNTT thực sự tạo cơ hội cho nhiều người có cơ hội làm giàu từ những ý tưởng không

quá cao siêu, ví dụ điển hình là câu chuyện của 2 sinh viên sáng lập Google với thông điệp "sắp xếp dữ liệu của thế giới bằng công cụ tìm kiếm" Hoặc bạn cũng thấy các phương tiện chia sẻ media như Youtube đã thành công với ý tưởng "quảng cáo trên từng pixel màn hình", mang lại cho tác giả trẻ hàng triệu đô Hay hiện nay các ứng dụng, game trên thiết bị di động đang tạo nhiều cơ hội cho các bạn trẻ làm giàu…”,

ông Tuấn chia sẻ

ta ví lập trình là những người thợ “coding” – người ngồi gõ những dòng lệnh (code) trên máy tính, làm ra các phần mềm hoặc chỉnh sửa, phát triển nó dựa trên các công cụ lập trình

Thu nhập của một lập trình viên cao hơn hẳn so với những nghề khác Lập trình viên mới vào nghề cũng được khoảng 200$/tháng Nếu có vài năm kinh nghiệm hoặc làm quản lý, họ sẽ được trả khoảng 700 – 1000$/tháng Tuy nhiên mức thu nhập của nghề này ở Việt Nam vẫn còn bị coi là quá thấp so với các nước trên thế giới

Thách thức lớn

Lập trình viên nói riêng và nhân lực ngành CNTT nói chung vẫn còn là thách thức lớn trong công cuộc công nghệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nguồn nhân lực này thiếu nghiêm trọng về lượng và còn yếu về chất

Ngành CNTT hiện nay cần khoảng 50.000 nhân lực nữa mới có thể đáp ứng được nhu cầu của xã hội Còn số lao động đã tốt nghiệp thì có tới 72% không có kinh nghiệm thực hành, 42% thiếu kĩ năng làm việc nhóm và đến 77,2% doanh nghiệp phải đào tạo lại nhân viên mới (theo thống kê của Viện Chiến lược CNTT)

Trong khi đó, chương trình đào tạo cử nhân mất quá nhiều thời gian cho các môn học đại cương nhưng lại đầu tư ít thời gian cho môn học chuyên ngành, cho sinh viên thực tập tại doanh nghiệp và dạy ngoại ngữ

Mặt khác, hiện nay Việt Nam chưa hình thành hệ thống chứng chỉ quốc gia về đào tạo CNTT để chuẩn hóa và liên thông đào tạo Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục

vụ công tác đào tạo còn thiếu và nhanh lạc hậu Do vậy chất lượng đào tạo nhân lực CNTT ở Việt Nam bị đánh giá là thấp so với các nước tiên tiến trong khu vực

4.1.2 Nhu cầu thị trường và cơ hội nghề nghiệp

Vì CNTT được xem là đòn bẩy, là nền tảng để phát triển các ngành kinh tế khác

nên Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã khẳng định “việc đào tạo nguồn nhân lực

CNTT là việc tối trọng trong thời điểm hiện nay, quyết định vận mệnh cho sự nghiệp phát triển của đất nước”

Ngành CNTT của Việt Nam đã nhảy những bước tiến vươt bậc rút ngắn khoảng cách so với các nước trong khu vực và trên thế giới Với tốc độ tăng trưởng 50%/năm, Việt Nam đang gây sức hút mạnh mẽ đối với nhiều nước phát triển Các tập đoàn CNTT hàng đầu thế giới liên tục đến thăm Việt Nam và tìm kiếm cơ hội đầu tư Nhiều đại gia như Samsung, Fujitsu, Foxconn,… đã triển khai xây dựng và hoạt động tại Việt Nam Mặc dù còn nhiều bất cập nhưng chất lượng đào tạo đã bắt đầu được công nhận

ở nhiều công ty nước ngoài Việt Nam còn có tham vọng sẽ “xuất khẩu” lao động IT vào năm 2020

Hình 4.1- Môi trường làm việc của lập trình viên

Với mức lương cao gần gấp đôi so với ngành khác, thị trường tuyển dụng nhân lực CNTT tại Việt Nam đang trở nên nóng bỏng Các doanh nghiệp luôn trong tình trạng “săn đầu người” IT Rất nhiều sinh viên vừa mới tốt nghiệp đã được các công ty, doanh nghiệp “đặt” trước Thậm chí nhiều doanh nghiệp còn sẵn sàng tuyển dụng cả ứng viên chưa có kinh nghiệm về đào tạo lại Còn dân IT thì rất hãnh diện khi thấy thị trường đang “phát điên lên vì họ”

Nhu cầu lớn, thách thức lớn nhưng đây chính là cơ hội vàng cho các bạn làm nghề IT làm một cuộc bứt phá cho chính bản thân và cho đất nước

4.1.3 Công việc

Có thể hiểu về công việc của một lập trình viên đơn giản là dùng các ngôn ngữ lập trình và các công cụ hỗ trợ khác để tạo nên một phần mềm cụ thể phục vụ cho con người

Cụ thể là tham gia xây dựng các dự án phần mềm, kiểm chứng, phát triển, vận hành và bảo trì phần mềm