BỆNH lý ứ nước THẬN

Giai đoạn đầu độ I• Thành các đài thận tách nhau ra bởi sự tích tụ nước tiểu tạo thành dải trống âm từ đỉnh tháp Malpighi hội tụ về bể thận • Đáy các đài thận cong lõm ra ngoài • Kích t

BỆNH LÝ THẬN Ứ NƯỚC

TS BÙI VĂN LỆNH ThS NGUYỄN ĐÌNH MINH KHOA CĐHA – BV VIỆT ĐỨC

Hoàn cảnh phát hiện

• Ngẫu nhiên: bít tắc xảy ra từ từ, không có dấu hiệu lâm sàng.

• Thể trạng suy nhược, gầy sút

• Đau mỏi thắt lưng, đau hạ vị

• Đau quặn thận

• Phát hiện khi làm xét nghiệm u tiểu khung

• Thận mất chức năng trên UIV

• Vô niệu do bít tắc cả hai thận, bít tắc thận duy nhất hay đã bị cắt thận một bên.

CÁC MỨC ĐỘ Ứ NƯỚC THẬN

Giai đoạn đầu (độ I)

• Thành các đài thận tách nhau ra bởi sự tích tụ nước tiểu tạo thành dải trống âm

từ đỉnh tháp Malpighi hội tụ về bể thận

• Đáy các đài thận cong lõm ra ngoài

• Kích thước trước-sau bể thận < 3cm

• Gặp trong: tăng bài niệu, bàng quang

căng, kỳ thai cuối….

• ứ nước thận độ I

• ứ nước độ I

Giai đoạn ứ nước rõ (độ II)

• Đài thận cong lồi ra ngoài

• Kích thước trước sau bể thận > 3cm

• Đài bể thận giãn thông nhau

• Nhu mô thận teo mỏng

• Giãn khu trú một số đài  bệnh lý tại chỗ; Nếu giãn đài bể thận  bệnh lý niệu quản

• Các dấu hiệu cần đánh giá: viêm thận bể thận, nước tiểu lắng cặn, vỡ các đài thận gây tụ dịch dưới bao, quanh thận, cạnh thận…

• ứ nước thận độ II

Giai đoạn ứ nước nặng (độ III)

• Thận to, tăng kích thước, chiếm toàn bộ hố thắt lưng

• Nhu mô thận teo mỏng, không còn cấu trúc bình thường

• Các đài thận giãn hình giả nang thông nhau

và ngăn cách bởi các vách ngăn không hoàn toàn

• Niệu quản có thể giãn, thông với túi dịch

trên

• ứ nước thận nặng

Chẩn đoán phân biệt

• Nang thận, nang cạnh bể thận : các nang

có vách hoàn toàn, không thông nhau

• Tháp Malpighi giảm âm : hiếm gặp, có

hình tam giác, đáy quay ra ngoại vi

• U mỡ xoang thận : có thể giảm âm nên

nhầm với đài bể thận giãn

• Nếu chụp UIV thấy các đài thận không giãn

và chức năng thận còn tốt

Chẩn đoán vị trí bít tắc

• Giãn khu trú một hay nhóm đài: sỏi, u chèn

ép, lao … gây hẹp cổ đài

• Giãn khu trú thận trên ở thận đôi hoàn toàn:

do sa lồi niệu quản, sỏi… Thận dưới không giãn.

• Giãn đài bể thận nhưng không giãn niệu

quản: sỏi bể thận, sỏi đoạn đầu niệu quản, u

đoạn đầu niệu quản, hội chứng nối bể thận niệu quản.

• Giãn bể thận có giãn niệu quản: sỏi niệu quản,

u niệu quản, u bàng quang, dị dạng thận tiết niệu ( niệu quản cắm lạc chỗ, sa lồi niệu quản…)

Nguyên nhân bít tắc

• Sỏi tiết niệu

• U đường bài xuất

• Máu cục đài bể thận

• Viêm đài bể thận, niệu quản

• Xơ hóa sau phúc mạc…

• Siêu âm có thể phát hiện sỏi >3mm

• Cấu trúc tăng âm hình vòng cung kèm

bóng cản âm hình nón phía sau

• Siêu âm không đánh giá được bản chất hóa học, tính chất cản quang của sỏi

• Sỏi thận

• Sỏi thận dưới / thận đôi

Yếu tố ảnh hưởng chẩn đoán

• Sỏi càng lớn bóng cản càng rõ, sỏi nhỏ < 3mm

không có bóng cản

• Môi trường xung quanh sỏi: vị trí xoang thận tăng

âm sẽ có nhiều hình nhiễu Dễ phát hiện sỏi trong đài thận giãn chứa nước niểu.

• Sỏi nằm trước vùng hội tụ của đầu dò (khoảng

6cm) thì rõ bóng cản

• Các hiện tượng hình nhiễu trong siêu âm sẽ che lấp một phần bóng cản

Chẩn đoán phân biệt sỏi thận

• Vôi hóa nhu mô: nằm trong vùng vỏ thận,

không có nước tiểu bao quanh, không liên quan đến các đài thận

• Nốt mỡ tăng âm: không có bóng cản, không gây giãn đài thận

• Khí trong đường bài xuất: tăng âm, không có bóng cản, khu trú vùng cao tùy theo tư thế

• Khác: khí trong đại tràng, gai ngang đốt

sống….nằm ngoài thận

• Sỏi thận luôn có bóng cản, di chuyển cùng thì

theo nhịp thở, nên thăm khám ở nhiều bình diện khác nhau

• Vôi hóa tháp thận - Bệnh Cacci ricci

Sỏi niệu quản

• Siêu âm: hình tăng âm kèm theo bóng cản nằm trong lòng niệu quản Phù nề niêm mạc niệu

quản xung quanh ( dấu hiệu Vespinagni)

• Đài bể thận và niệu quản đoạn trên sỏi giãn

• Vị trí hay gặp: đoạn đầu niệu quản, chỗ bắt

chéo bó mạch chậu, chỗ niệu quản đổ vào bàng quang

• Phân biệt: khí tiêu hóa, gai ngang cột sống, vôi hóa…

• Sỏi niệu quản 1/3 trên và 1/3 dưới dễ tìm thấy; sỏi 1/3 giữa rất khó  kết hợp với phim X quang tiết niệu, bàng quang đầy nước tiểu

Chẩn đoán sỏi niệu quản

gây bít tắc cấp tính đường bài xuất

• Sỏi chỗ nối bể thận – niệu quản

• Sỏi niệu quản đoạn sát thành bàng quang

• Sỏi NQ

• Sỏi niệu quản trái gây ứ nước thận

• Xuất dịch dưới bao trong cơn đau quặn thận

• Sỏi niệu quản do ứ đọng

• Sỏi niệu quản sát bàng quang

• UIV: thì nhu mô thận trái xuất hiện muộn

• UIV: thì nhu mô thận phải kéo dài

• Sỏi niệu quản trên CLVT

• Sỏi niệu quản trên CLVT

• CLVT

• Dấu hiệu Vespinagni lỗ niệu quản trái

• Sỏi niệu quản phải

• Sỏi niệu quản

– Cục máu đông có đậm độ âm thấp hơn,

không có bóng cản, biến đổi hình dạng khi

thay đổi tư thế bệnh nhân

– U bàng quang: có thể tăng âm bề mặt do

• Sỏi bàng quang

• Sỏi bàng quang

• Sỏi bàng quang

• Sỏi niệu đạo

• Sỏi lớn bàng quang

Hội chứng chỗ nối bể thận-NQ

• Nam gặp nhiều hơn nữ, bên trái nhiêu hơn bên phải, 10-30% cả hai bên

• Lâm sàng: đau thắt lưng mơ hồ

• Siêu âm: giãn đài bể thận tuy theo mức độ tiến triển, niệu quản không giãn, không

tìm thấy nguyên nhân khác gây bít tắc

• Phần lớn do chức năng thành niệu quản

• Các nguyên nhân có thể: van niệu quản,

• Hội chứng chỗ nối BT-NQ

• Hội chứng chỗ nỗi BT-NQ

Các khối u

trúc tổ chức, đậm âm, không rõ bóng cản,

không di động, xuất phát từ thành niệu quản

từ ngoài niệu quản, đè đẩy xâm lấn gây bít tắc niệu quản  chụp CLVT

Các khối u

• Cục máu đông: cấu trúc ít âm nằm trong

đường bài xuất, di động, biến dạng khi đè ép

hay thay đổi tư thế, tan đi sau khoảng 2 tuần

• Xơ hóa SPM: lành tính hoặc ác tính, tạo thành mảng bọc quanh các mạch máu và niệu quản, vị trí là đoạn thắt lưng

• Thâm nhiễm mỡ lan tỏa SPM: gây chít hẹp niệu quản thường là hai bên Chẩn đoán dễ trên chụp CLVT

• Viêm niệu quản: do lao hay nhiễm trùng

Không phân biệt được trên siêu âm

• U niệu quản

• Máu cục bể thận

• Tụ nước tiểu: do vỡ các đài thận, nước tiểu đọng lại quanh thận hay sau phúc mạc tạo

thành các ổ tụ nước tiểu ngoài thận

• Thận ứ mủ

• Thận ứ mủ do sỏi trên CLVT

Vai trò của siêu âm Doppler

cấp sẽ là tăng sức cản lòng mạch (RI)

0,05-0,1 có độ nhạy 93% và độ đặc hiệu

100%

vào bàng quang sẽ giảm hoặc mất ở bên bị bít tắc

• Sỏi niệu quản phải

• Hình nhiễu của sỏi thận trên Doppler

(artefacts de scintinllement)

• Sỏi NQ

• Phân biệt với mạch thận

• RI = 0,75

Kết luận

• Siêu âm rất có giá trị trong chẩn đoán bít tắc

đường bài xuất

• Siêu âm cung cấp thông tin về mức độ ứ nước,

vị trí bít tắc, nguyên nhân gây bít tắc

• Siêu âm phối hợp với UIV để chẩn đoán sỏi tiết niệu, đặc biệt là sỏi không cản quang

• Tuy vậy, siêu âm cũng gặp phải một số khó

khăn khi thăm khám tiết niệu như vướng khí ống tiêu hóa, vôi hóa, xương…cần phải chụp CLVT