Đứng trước tỡnh hỡnh đú, là một giỏo viờn giảng dạy lịch sử đó trờn 10 năm, tham dự nhiều chuyờn đề do Phũng, Sở tổ chức, lại trực tiếp dạy mụn lịch sử lớp 9 tụi muốn nờu lờn một số kinh
Trang 1A: Phần mở đầu
I Đặt vấn đề
Lịch sử cú một vị trớ, ý nghĩa quan trọng đối với việc giỏo dục thế
hệ trẻ Từ những hiểu biết về quỏ khứ học sinh hiểu rừ truyền thống dẫn tộc, tự hào với truyền thống dựng nước và giữ nước của ụng cha ta, xỏc định nhiệm vụ hiện tại, cú thỏi độ đỳng với quy luật của tương lai nhất là đối với học sinh lớp 9 cuối cấp Trung học cơ sở
Tuy nhiờn hiện tại cú những nhận thức sai lệch về vị trớ chức năng của bộ mụn trong đời sống xó hội dẫn đến sự giảm sỳt chất lượng bộ mụn trờn nhiều mặt Tỡnh trạng học sinh khụng biết những sự kiện lịch sử cơ bản phổ thụng, nhớ sai, nhớ nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khỏ phổ biến ở nhiều trường hiện nay, trong đú cú Trường THCS Thọ Sơn
Đứng trước tỡnh hỡnh đú, là một giỏo viờn giảng dạy lịch sử đó trờn
10 năm, tham dự nhiều chuyờn đề do Phũng, Sở tổ chức, lại trực tiếp dạy mụn lịch sử lớp 9 tụi muốn nờu lờn một số kinh nghiệm của bản thõn về
Một số Phương phỏp ụn tập Lịch sử lớp 9 đó được ỏp dụng tại trường để
nõng cao nhận thức lịch sử cho học sinh cuối cấp đảm bảo cho cỏc em cú
đủ hành trang kiến thức để bước vào cấp học Trung học phổ thụng
Với việc nghiờn cứu đề tài này , tụi mong muốn sẽ gúp phần nhỏ để giỳp giỏo viờn tiến hành một tiết dạy ụn tập đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tớch cực chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức Đõy cũng là lý do tụi chọn đề tài này
Rất mong được bạn đọc gúp ý kiến giỳp đỡ từ cỏc bạn đồng nghiệp!
II Nhiệm vụ nghiờn cứu:
Để thực hiện tốt đề tài nghiên cứu bản thân phải thực hiện các nhiệm vụ:
- Thực hiện theo Tài liệu hướng dẫn thực hiện theo chuẩn kiến thức kĩ năng mụn Lịch sử ở THCS- Nhà xuất bản giỏo dục Việt Nam
1
Trang 2- Nghiên cứu các tài liệu về“ Phơng pháp dạy học Lịch sử”
- Thaogiảng, dự giờ đồng nghiệp trao dồi rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
- Nghiên cứu tài liệu gây hứng thú về dạy học lịch sử
- Nghiên cứu tài liệu: Tâm lí học
- Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử lớp 9
- Kiểm tra đánh giá kết quả học sinh học và làm bài để từ đó có điều chỉnh và bổ sung hợp lí
III Phạm vi nghiờn cứu :
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với việc:“ Sử
dụng một số phương phỏp trong việc ụn tập Lịch sử 9” Đối tợng
nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là học sinh khối 9 của Tr-ờng THCS Thọ Sơn năm học 2010-2011
B: Giải quyết vấn đề.
I: Lý do chọn đề tài
1) Cơ sở lý luận:
Như ta đó biết, dạy học lịch sử là quỏ trỡnh giỏo viờn cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về lịch sử nhằm phục vụ cho việc giỏo dưỡng, giỏo dục và phỏt triển học sinh qua mụn học Lịch sử vốn tồn tại khỏch quan, là những vấn đề đó xảy ra trong quỏ khứ nờn trong quỏ trỡnh giảng dạy ụn tập để học sinh nắm bắt được những hỡnh ảnh lịch sử cụ thể, đũi hỏi bờn cạnh những lời núi sinh động giỏo viờn phải lựa chọn cỏc phương phỏp giảng dạy khỏc nhau để phỏt huy tớnh tớch cực của học sinh
và đạt được hiệu quả cao trong truyền thụ
Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử? Có rất nhiều biện pháp, ví nh: Phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phơng pháp hớng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại
Trang 3tốt một tiết ụn tập trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trong những yếu tố rất quan trọng, rất có u thế để nõng cao nhận thức lịch sử cho học sinh cuối cấp đảm bảo cho cỏc em cú đủ hành trang kiến thức để bước vào cấp học Trung học phổ thụng.Quá trình hoạt động chung, thống nhất giữa thầy và trò nhịp nhàng sẽ làm cho học sinh nắm vững hơn những tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho các em
Mặt khác nhằm giảm bớt số lợng học sinh yếu kém trong nhà trờng và phát huy hết năng lực của các em khá giỏi nắm chắc đợc kiến thức của từng bài , từng chương, từng phần và hiểu sâu hơn các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử trong chương trỡnh Lịch sử lớp 9
Căn cứ vào tài liệu học tập đặc biệt là Tài liệu chuẩn kiến thức kĩ
năng và mục đớch truyền thụ người dạy phải đề ra những phương phỏp
ụn tập phự hợp với đối tượng học sinh giỳp cỏc em nắm bắt nhanh và lưu giữ tốt kiến thức lịch sử, biết nhận xột, đỏnh giỏ một sự kiện, một chõn dung, một giai đoạn lịch sử Tạo nờn hứng thỳ trong quỏ trỡnh chủ động lĩnh hội kiến thức của học sinh Vỡ vậy phương phỏp tiến hành để ụn tập lịch sử cú vai trũ quan trọng trong quỏ trỡnh giảng dạy lịch sử ở cỏc lớp THCS núi chung và lớp 9 cuối cấp THCS núi riờng
2) Cơ sở thực tiễn:
Là giỏo viờn trực tiếp giảng dạy lịch sử ở bậc THCS trờn 10 năm, đặc biệt là 9 năm dạy lịch sử lớp 9 ở trường THCS Thọ Sơn tụi thấy:
a Về đặc điểm tỡnh hỡnh :
a.1 Thuận lợi
- Học sinh cú đầy đủ sỏch giỏo khoa, cú kỹ năng làm bài tập lịch sử
- Học sinh ham thớch tỡm hiểu kiến thức lịch sử trong giờ học cỏc
em học tập tớch cực, thực sự là trung tõm của quỏ trỡnh dạy học
3
Trang 4- Khả năng nắm bắt sử liệu tốt, biết so sánh đánh giá sự kiện lịch sử
- Giáo viên được cung cấp tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng để làm
cơ sở cho việc dạy học
- Đội ngũ giáo viên dạy lịch sử khá đồng đều ở các khối lớp, tham gia đầy đủ các chuyên đề đổi mới phương pháp do Sở, Phòng tổ chức
- Phương tiện trực quan trong giảng dạy đã được quan tâm mua sắm khá đầy đủ
- Phòng giáo dục, Ban giám hiệu nhà trường quan tâm đến quá trình đổi mới phương pháp, luôn tạo điều kiện để người dạy phát huy tốt khả năng của bản thân, có nhiều biện pháp để nâng cao chất lượng bộ môn và đội ngũ học sinh giỏi các cấp
a.2 Khó khăn
- Đặc điểm vùng dân cư:
+ Thọ Sơn là xã miền núi của huyện Triệu Sơn, đa số dân cư sống bằng nghề nông nghiệp, kinh tế nghèo nàn, trình độ dân trí thấp, sự quan tâm đến giáo dục của các cấp ngành chưa cao
+ Học sinh còn thiếu nhiều điều kiện học tập, hoàn cảnh khó khăn, chưa chú trọng đến vấn đề học cho nên học sinh chưa thực sự chăm học
- Nhìn chung trình độ học sinh ở xã Thọ Sơn không đồng đều, phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con em mình
- Việc tiếp cận kiến thức môn học còn hạn chế, phần lớn học sinh còn coi Lịch sử là môn phụ nên chưa nhiệt tình với môn học thậm chí còn
có cách nhìn thiển cận về môn Lịch sử
- Phương tiện dạy học còn thô sơ, thiếu các loại sa bàn, băng hình, Đội ngũ giáo viên chưa thực sự đồng đều, nhận thức vấn đề lịch
sử chưa thực sự sâu sắc
Trang 5- Trỡnh độ sử dụng CNTT vào dạy học bộ mụn cũn cú nhiều hạn chế
b Về thực trạng dạy học ở trường THCS Thọ Sơn
ở trờng THCS Thọ Sơn đa số học sinh còn lời học và cha có sự say
mê môn học Lịch sử, cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử còn yếu Đa số các em cha độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà phải đọc nguyên xi trong sách giáo khoa hay chỉ nêu đợc mốc thời gian mà không diễn tả đợc thời gian đó nói lên sự kiện gì Nhằm giảm bớt số lợng học sinh yếu kém và nâng cao chất lợng dạy và học của nhà trờng bản thân tôi đã thấy đợc điều đó và cố gắng đa ra các phơng
pháp học tập tích cực mà cụ thể là: “Một số Phơng pháp ụn tập Lịch Sử
9’’.
- Học sinh chưa thực sự yờu thớch mụn học bởi trong quỏ trỡnh giảng dạy, ụn tập nhiều giỏo viờn chưa cú phương phỏp phự hợp để tạo nờn hứng thỳ, kớch thớch sự suy nghĩ tỡm tũi của học sinh.Mặt khỏc, mụn Lịch sử hiện nay cũn thiếu ô chỗ đứng ằ trong xó hội nờn khụng được cỏc bậc phụ huynh và học sinh quan tõm và đầu tư
- Khả năng nắm bắt, đỏnh giỏ sự kiện lịch sử của học sinh chưa cao, chưa hiểu hết bản chất của một sự kiện, vấn đề lịch sử
- Phương phỏp ụn tập cuối cấp cũn nghốo nàn, đơn điệu, khả năng kết hợp đa dạng cỏc phương phỏp trong ụn tập chưa tốt, tớnh sỏng tạo trong giảng dạy chưa cao
- Kết quả học tập của học sinh cũn thấp đặc biệt là ở kỳ thi học sinh giỏi cấp trường, cấp huyện và thi khảo sỏt chất lượng hàng năm
Như vậy, cú thể thấy rằng ở trờng THCS Thọ Sơn đa số học sinh còn lời học và cha có sự say mê môn học Lịch sử, cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử còn yếu Đa số các em cha
độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà phải đọc nguyên xi trong sách giáo khoa hay chỉ nêu đợc mốc thời gian mà không diễn tả đợc thời gian
đó nói lên sự kiện gì Bởi vậy bản thân các em nên có một phơng pháp học nh thế nào để chiếm lĩnh kiến thức từ bài giảng của giáo viên Mặt
5
Trang 6khác giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử ở trờng một phần nào đó cha đa
ra đợc hệ thông câu hỏi và sử dụng câu hỏi đó trong tiết ụn tập nh thế nào cho phù hợp, cho nên chất lợng kiểm tra một số em ở một số lớp còn thấp
và tỉ lệ yếu kém còn nhiều Nhằm giảm bớt số lợng học sinh yếu kém và nâng cao chất lợng dạy và học của nhà trờng bản thân tôi đã thấy đợc điều
đó và cố gắng đa ra các phơng pháp học tập tích cực mà cụ thể là: “Một
số Phơng pháp ụn tập Lịch Sử 9 ’’ được ỏp dụng trong quỏ trỡnh dạy học
học sinh khối 9 trường THCS Thọ Sơn
* Xuất phỏt từ nhu cầu của học sinh và tỡnh hỡnh mụn học, qua quỏ trỡnh giảng dạy và tỡm tũi phương phỏp tụi đó thực nghiệm phương phỏp ụn tập tổng hợp, kết quả học sinh học tập chăm chỉ, hứng thỳ, nắm bắt sử liệu nhanh, quỏ trỡnh tư duy tổng hợp, so sỏnh, nhận xột đỏnh giỏ linh hoạt hẳn lờn, kết quả thi học sinh giỏi, thi chất lượng ngày càng cao
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trờn tụi đó quyết định chọn đề tài này để nờu lờn những kinh nghiệm bản thõn, đúng gúp một ý kiến vào quỏ trỡnh đổi mới mụn học nõng cao khả năng nhận thức và kết quả học tập mụn lịch
sử ở lớp 9 cuối cấp THCS
c Điều tra ban đầu:
- Bắt đầu nhận dạy lịch sử 9 ngay từ đầu năm học 2010 - 2011 tại trường THCS Thọ Sơn tụi đó tiến hành, đỏnh giỏ, khảo sỏt chất lượng như sau:
Tổng
số học
sinh
Kết quả Điểm 9 - 10 Điểm 7 - 8 Điểm 5 - 6 Điểm dưới 5
89 02 2,2 18 20,2 39 43,8 30 33,8
Nhỡn chung chất lương bộ mụn cũn thấp, đặc biệt là tỉ lệ học sinh yếu kộm cũn cao ( 33,5%) , tỉ lệ học sinh khỏ giỏicũn thấp ( 22,4%) chưa đỏp ứng được nhu cầu thực tế hiện nay
Trang 7II Nội dung thực hiện
a/ Phát hiện của giáo viên:
a.1/ Đối với học sinh yếu kém: Xác định rõ phần kiến thức học
sinh chưa nắm được và yếu kém ở kĩ năng nào: hạn chế nhớ sự kiện hay yếu trong cách diễn đạt, trình bày
a.2/ Đối với học sinh đại trà: Xác định rõ những trọng tâm của các
giai đoạn lịch sử, điều tra những phần học sinh còn hổng kiến thức, hiểu
sơ sài để ôn tập
a.3/ Đối với học sinh giỏi: Phát hiện là yếu tố quan trọng trong quá
trình ôn luyện học sinh giỏi lịch sử Đối với học sinh giỏi môn lịch sử cần chú ý mấy điểm:
+ Cần cù chịu khó, ham hiểu biết lịch sử
+ Có trí nhớ tốt, khả năng so sánh, nhận xét nhạy bén
- Chữ viết sạch đẹp, trình bày bài cẩn thận rõ ràng
b/ Phương pháp ôn tập chung:
b.1/ Ôn tập theo sự kiện lịch sử
Phương pháp ôn tập theo sự kiện là bước khởi đầu cung cấp cho học sinh nguồn sử liệu cơ bản Ôn tập theo phương pháp này giúp học sinh bổ sung các sự kiện lịch sử theo một hệ thống sử thế giới và sử Việt Nam
Ví dụ: Những sự kiện lịch sử thế giới tiêu biểu từ 1917 đến 1945
- 7/11/1917: Cách mạng tháng 10 Nga
- 2/3/1919: Thành lập quốc tế cộng sản (Quốc tế III)
- 4/5/1919: Phong trào Ngũ tứ (Trung Quốc)
- 1//9/1939: Chiến tranh thế giới lần thứ 2 bùng nổ
- 22/6/1941: Đức tấn công Liên Xô
- 2/2/1943: Chiến thắng Xtalingrát
- 9/5/1945: Đức đầu hàng đồng minh
- 14/8/1945: Nhật đầu hàng đồng minh, chiến tranh thế giới lần thứ
2 kết thúc
* Những sự kiện lịch sử Việt Nam tiêu biểu từ 1930 đến 1945
7
Trang 8- 3/2/1930: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời
- 27/9/1940: Khởi nghĩa Bắc Sơn
- 23/11/1940: Khởi nghĩa Nam kì
- 13//1941: Cuộc binh biến Đô Lương
- 5/1941: Hội nghị Trung ương lần thứ VIII
- 22/12/1944: Thành lập đội Tuyên truyền giải phóng quân
- 19/8/1945: Khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội
- 23/8/1945: Khởi nghĩa thắng lợi ở Huế
- 25/8/1945: Khởi nghĩa thắng lợi ở Sài Gòn
b.2/ Ôn tập tổng hợp giai đoạn.
Phương pháp dạy tổng hợp giai đoạn nhằm giúp học sinh hệ thống hoá từng giai đoạn lịch sử cụ thể Khi ôn tập giáo viên nên tổng hợp theo từng giai đoạn, trong mỗi giai đoạn cần nên những nét chính, có so sánh, đánh giá, nhận xét
Ví dụ: Sử Việt Nam có thể tổng hợp một số giai đoạn sau:
- Phong trào công nhân 1919 - 1930: Chia làm 2 giai đoạn nhỏ, khi
ôn tập giáo viên cần cho học sinh so sánh đánh giá về quy mô, diễn biến, hình thức, tính chất của hai giai đoạn từ đó rút ra sự phát triển vượt bậc của phong trào công nhân Việt Nam
- Phong trào giải phóng dân tộc 1930 - 1945 cần chú ý đến đường lối, lực lượng, diễn biến của từng giai đoạn cụ thể
b.3/ Ôn tập theo trình tự logic bài:
Dạy theo trình tự logic bài giúp học sinh nắm bắt bài theo một trình
tự hệ thống, như "Công thức" Ôn tập theo phương pháp này có thể sử dụng ở một số bài có cấu tạo khá giống nhau như ở các bài: 16, 18, 19, 20
Ví dụ cụ thể: Các bài trên ôn tập theo trình tự:
Hoàn cảnh ra đời "Kế hoạch Nava", "Chiến tranh đặc biệt", "Chiến tranh cục bộ" "Việt Nam hoá chiến tranh"
- Nôi dung:
+ Tính nguy hiểm, điểm yếu
Trang 9- "Kế hoạch Nava", "Chiến tranh đặc biệt", ''Chiến tranh cục bộ" ,
"Việt Nam hoỏ chiến tranh" từng bước bị phỏ sản như thế nào?
+ Bước đầu bị phỏ sản
+ Phỏ sản hoàn toàn
b.4/ ễn tập bằng hệ thống lược đồ, đồ thị, sơ đồ:
* Phương phỏp này sử dụng ở một số bài dạng tiến trỡnh cỏch mạng, quỏ trỡnh phỏt triển, tư tưởng nhận thức
Giỳp học sinh hứng thỳ, hiểu và nắm bắt bài nhanh
Vớ dụ: Đồ thị về bước phỏt triển tư tưởng, nhận thức của Nguyễn ỏi Quốc từ 1911 - 1930 (phục vụ cho bài 2, 4, 6)
- Bước 1: Cho học sinh nờu cỏc sự kiện tiờu biểu, đỏnh dấu sự chuyển biến
- Bước 2: Vẽ đồ thị
-Bước 3: Cho học sinh nhận xột đỏnh giỏ bước phỏt triển vượt bậc
về tư tưởng, chớnh trị và tổ chức đi tới thành lập Đảng của lónh tụ Nguyễn ỏi Quốc
9
Bớc phát triển Thành lập ĐCSVN
Thành lập "Thanh niên"
Bỏ phiếu tán thành
Quốc tế 3
Tìm ra đờng cứu nớc
Gửi yêu sách tới Véc Xai
Phân biệt bạn thù
1911 191 7 1919 7/1920 12/1920 6/1925 3/2/1930
Tìm đờng cứu nớc
Trang 10* Ôn tập bằng lược đồ, đồ thị có thể sử dụng cho một số bài ở lớp 8
và lớp 9, giúp các em nắm vững kiến thức đặc biệt là đối tượng học sinh giỏi
* Phương pháp dùng ssơ đồ để giúp học sinh dễ ghi nhớ sự kiện, vấn đề của một bài hoặc một chương
Ví dụ:
- Khi ôn phần sự phát triển của phong trào giải phóng dân tộc và sự tan rã của hệ thống thuộc địa giáo viên hướng dẫn học sinh lập sơ đồ như sau:
ĐỒ THỊ MINH HỌA CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
Giữa 1960
Giữa 1970
Giữa 1990
Là thuộc địa của CNĐQ, một số
nước Mĩ La Tinh giành độc lập
nhưng trở thành “sân sau” của Mĩ
Ba nước cuối cùng ở châu Phi giành độc lập
Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc A-pác-thai sụp đổ => Hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc thực dân sụp đổ hoàn toàn
PTGP dân tộc phát triển mạnh nhiều nước
giành độc lập, hệ thống thuộc địa của chủ
nghĩa đế quốc thực dân cơ bản sụp đổ
Đầu
TK
Củng cố nền độc lập, xây dựng đất nước xóa
bỏ đói nghèo, lạc hậu
1945
b.5/ Ôn tập kết hợp lồng ghép sử địa phương với Lịch sử dân tộc:
Liên tục những năm gần đây đề thi tốt nghiệp cũng như học sinh giỏi ở các cấp đều có ít nhất một câu hỏi liên quan đến sử địa phương Vì vậy khi ôn tập đòi hỏi người dạy cần có sự lồng ghép, đan xen chương trình chính khoá với sử địa phương
Ví dụ:
