GiáGiá trịtrị ngưỡngngưỡng tuỳtuỳ thuộcthuộc vàovào: : giágiá thànhthành, , tầmtầm quanquan trọngtrọng củacủa việcviệc bỏbỏ sótsót chẩnchẩn đoán đoán, , khảkhả năngnăng tiếntiến hànhhà
Trang 1SÀNG TUYỂN
NGUYỄN TRỌNG TÀI
BM DTH Viện Viện Đào Đào tạo tạo YHDP & YTCC YHDP & YTCC
1
Mục
1. Trình bày được các giai đoạn lịch sử tự nhiên của bệnh
2. Trình bày được các cấp độ dự phòng
3. Nêu được định nghĩa và mục tiêu của sàng tuyển
4. Trình bày được các tiêu chuẩn của một chương trình sàng tuyển
5. Nêu được cách tính toán giá trị của một xét nghiệm sàng tuyển
6. Nêu được cách đánh giá một chương trình sàng tuyển và sai số thường gặp
2
Quá trình diễn biến tự nhiên của bệnh
Là
Là quáquá trìnhtrình diễndiễn biếnbiến củacủa mộtmột bệnhbệnh theotheo thờithời giangian khikhi khôngkhông cócó sựsự can can thiệpthiệp
của
của điềuđiều trịtrị
=>
=> CóCó thểthể gọigọi làlà lịchlịch sửsử tựtự nhiênnhiên củacủa bệnhbệnh
Giai
Giai đoạn đoạn cảm cảm nhiễm nhiễm
LàLà giaigiai đoạnđoạn bệnhbệnh chưachưa phátphát triểntriển, , nhưngnhưng cơcơ thểthể đãđã cócó phơiphơi nhiễmnhiễm vớivới yếuyếu tốtố
nguy
nguy cơcơ
nguy
nguy cơcơ
CácCác yếuyếu tốtố nguynguy cơcơ làlà cáccác yếuyếu tốtố làmlàm tăngtăng khảkhả năngnăng phátphát triểntriển bệnhbệnh
TrongTrong thựcthực tếtế chúngta khôngkhông thểthể phátphát hiệnhiện đượcđược tấttất cảcả cáccác yếuyếu tốtố nguynguy cơcơ
làm
làm phátphát triểntriển bệnhbệnh vàvà điềuđiều đóđó làmlàm hạnhạn chếchế khảkhả năngnăng phòngphòng vàvà kiểmkiểm soátsoát bệnhbệnh
tật
tật
3
Quá trình diễn biến tự nhiên của bệnh
Giai Giai đoạn đoạn tiền tiền lâm lâm sàng sàng
LàLà giaigiai đoạnđoạn cơcơ thểthể đãđã cócó nhữngnhững sựsự thaythay đổiđổi vềvề mặtmặt bệnhbệnh lýlý nhưngnhưng chưachưa cócó biểu
biểu hiệnhiện lâmlâm sàngsàng
Giai Giai đoạn đoạn lâm lâm sàng sàng
CácCác thaythay đổiđổi vềvề cơcơ thểthể vàvà chứcchức năngnăng đãđã đủđủ đểđể biểubiểu hiệnhiện rara cáccác dấudấu hiệuhiệu hoặchoặc triệu
triệu chứngchứng ,, vàvà tata cócó thểthể chẩnchẩn đoánđoán vềvề phươngphương diệndiện lâmlâm sàngsàng
triệu triệu chứngchứng , , vàvà tata cócó thểthể chẩnchẩn đoánđoán vềvề phươngphương diệndiện lâmlâm sàngsàng
Giai Giai đoạn đoạn hậu hậu lâm lâm sàng sàng
NhiềuNhiều bệnhbệnh tiếntiến tớitới khỏikhỏi hoànhoàn toàntoàn, , hoặchoặc tựtự khỏikhỏi, , hoặchoặc phảiphải điềuđiều trịtrị
TuyTuy nhiênnhiên nhiềunhiều bệnhbệnh đểđể lạilại didi chứngchứng tàntàn phếphế lâulâu dàidài
4
Dự
Dự phòng phòng cấp cấp 11
DP DP sựsự xuấtxuất hiệnhiện củacủa bệnhbệnh: : nângnâng caocao sứcsức khỏekhỏe vàvà bảobảo vệvệ đặcđặc hiệuhiệu
CácCác nướcnước phátphát triểntriển ngàyngày nay: nay: bệnhbệnh khôngkhông nhiễmnhiễm khuẩnkhuẩn, , bệnhbệnh mãnmãn tínhtính
Dự
Dự phòng phòng cấp cấp 22
LàLà phátphát hiệnhiện sớmsớm vàvà điềuđiều trịtrị kịpkịp thờithời, , đểđể cócó thểthể chữachữa khỏikhỏi hẳnhẳn, , hoặchoặc làmlàm chậmchậm lại
lại quáquá trìnhtrình tiếntiến triểntriển củacủa bệnhbệnh, , phòngphòng ngừangừa biếnbiến chứngchứng, , hạnhạn chếchế đượcđược cáccác khuyết
khuyết tậttật vàvà hạnhạn chếchế khảkhả năngnăng lâylây lanlan rộngrộng đốiđối vớivới cáccác bệnhbệnh truyềntruyền nhiễmnhiễm
khuyết khuyết tậttật vàvà hạnhạn chếchế khảkhả năngnăng lâylây lanlan rộngrộng đốiđối vớivới cáccác bệnhbệnh truyềntruyền nhiễmnhiễm
LàLà nhiệmnhiệm vụvụ củacủa tấttất cảcả cáccác thầythầy thuốcthuốc CácCác TrungTrung tâmtâm YT DP YT DP vàvà cáccác tổtổ chứcchức cộng
cộng đồngđồng cầncần tiếntiến hànhhành thườngthường xuyênxuyên cáccác cuộccuộc điềuđiều tratra sàngsàng tuyểntuyển nhằmnhằm phát
phát hiệnhiện cáccác bệnhbệnh khôngkhông triệutriệu chứngchứng, , làmlàm thaythay đổiđổi lịchlịch sửsử tựtự nhiênnhiên củacủa chúng
chúng
Dự
Dự phòng phòng cấp cấp 33
ChínhChính làlà điềuđiều trịtrị vớivới hiệuhiệu quảquả tốitối đađa chocho nhữngnhững ngườingười đãđã mắcmắc bệnhbệnh nhằmnhằm hạnhạn chế
chế tàntàn phếphế do do cáccác bệnhbệnh đểđể lạilại, , vàvà phụcphục hồihồi cáccác chứcchức năngnăng BaoBao gồmgồm cáccác biệnbiện pháp
pháp vềvề tâmtâm lýlý, , nghềnghề nghiệpnghiệp vàvà y y họchọc
Trang 2Định nghĩa sàng tuyển
LàLà việcviệc phátphát hiệnhiện sớmsớm mộtmột bệnhbệnh chưachưa cócó biểubiểu hiệnhiện rõrõ vềvề LS LS bằngbằng mộtmột
xét
xét nghiệmnghiệm, hay , hay thămthăm khámkhám, , từtừ đóđó phânphân loạiloại rõrõ ràngràng rara nhữngnhững ngườingười
hoàn
hoàn toàntoàn khỏekhỏe mạnhmạnh vàvà nhữngnhững ngườingười cócó thểthể đãđã bịbị bệnhbệnh
MộtMột xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển khôngkhông phảiphải làlà mộtmột xétxét nghiệmnghiệm chẩnchẩn đoánđoán
Những
Những ngườingười cócó kếtkết quảquả xétxét nghiệmnghiệm dươngdương tínhtính hay hay nghinghi ngờngờ phảiphải đượcđược
chuyển
chuyển đếnđến bệnhbệnh việnviện đểđể làmlàm xétxét nghiệmnghiệm vàvà điềuđiều trịtrị
Sàng
Sàng tuyển tuyển có có thể thể có có các các mục mục tiêu tiêu sau sau::
NhằmNhằm xácxác địnhđịnh tầntần sốsố hay hay lịchlịch sửsử tựtự nhiênnhiên củacủa bệnhbệnh
CóCó thểthể làlà phòngphòng lâylây bệnhbệnh hay hay phòngphòng bệnhbệnh chocho cộngcộng đồngđồng
7
Định nghĩa sàng tuyển
8
CÁC NGUYÊN LÝ
CỦA 1 CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN
•• CóCó tínhtính giágiá trịtrị caocao, ,
•• CóCó độđộ tin tin cậycậy caocao vàvà
•• CóCó hiệuhiệu quảquả caocao
Xét
Xét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển phảiphải làlà mộtmột xétxét nghiệmnghiệm khôngkhông cócó hạihại, , nhanhnhanh, , rẻrẻ
tiền
tiền vàvà dễdễ thựcthực hiệnhiện VìVì đượcđược ápáp dụngdụng chocho cáccác nhómnhóm quầnquần thểthể lớnlớn
9
Các nguyên lý
Tính Tính giá giá trị trị::
PhânPhân loạiloại mộtmột ngườingười cócó bịbị bệnhbệnh thựcthực sựsự hay hay khôngkhông? ? ĐóĐó chínhchính làlà tínhtính giágiá trịtrị Gồm
Gồm 2 2 phầnphần: : ĐộĐộ nhạynhạy vàvà ĐộĐộ đặcđặc hiệuhiệu
ĐộĐộ nhạynhạy: : khảkhả năngnăng mộtmột xétxét nghiệmnghiệm phátphát hiệnhiện đúngđúng nhữngnhững ngườingười đãđã mắcmắc bệnhbệnh
ĐộĐộ đặcđặc hiệuhiệu: : khảkhả năngnăng mộtmột xétxét nghiệmnghiệm xácxác địnhđịnh đúngđúng nhữngnhững ngườingười khôngkhông bịbị mắc
mắc bệnhbệnh
ChúngChúng đượcChúngChúng đượcđược xácđược xácxác địnhxác địnhđịnh bằngđịnh bằngbằng cáchbằng cáchcách socách so so sánhso sánhsánh vớisánh vớivới PPvới PP PP chẩnPP chẩnchẩn đoánchẩn đoánđoán xácđoán xácxác địnhxác địnhđịnh Lýđịnh LýLý tưởngLý tưởngtưởngtưởng là
là = 100% = 100%
ThựcThực tếtế độđộ nhạynhạy vàvà độđộ đặcđặc hiệuhiệu thườngthường cócó mốimối quanquan hệhệ ngượcngược chiềuchiều nhaunhau
GiáGiá trịtrị ngưỡngngưỡng tuỳtuỳ thuộcthuộc vàovào: : giágiá thànhthành, , tầmtầm quanquan trọngtrọng củacủa việcviệc bỏbỏ sótsót chẩnchẩn đoán
đoán, , khảkhả năngnăng tiếntiến hànhhành lặplặp lạilại xétxét nghiệmnghiệm trongtrong quầnquần thểthể sausau mộtmột khoảngkhoảng thời
thời giangian, , vàvà tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc củacủa bệnhbệnh
10
Các nguyên lý…
Tính
Tính giá giá trị trị… …
VíVí dụdụ chúngchúng tata xemxem xétxét mộtmột xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển đođo ápáp lựclực nhãnnhãn cầucầu nhằmnhằm
phát
phát hiệnhiện bệnhbệnh thiênthiên đầuđầu thốngthống
Cần có Cần có đủđủ 3 3 yếuyếu tố: tố: tăngtăng nhãnnhãn ápáp, , teoteo thầnthần kinhkinh thịthị giácgiác vàvà giảmgiảm thịthị lựclực
Mức Mức độđộ nhãnnhãn ápáp khôngkhông phảiphải làlà mộtmột chỉchỉ sốsố chínhchính xácxác mà thay mà thay đổiđổi trongtrong ngàyngày
Thorner Thorner vàvà RemeinRemein gợigợi ý ý rằngrằng xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển phânphân bốbố nằmnằm trongtrong giớigiới
hạn
hạn giaogiao nhaunhau giữagiữa ngườingười bệnhbệnh vàvà ngườingười bìnhbình thườngthường TuyTuy nhiênnhiên nếunếu giágiá trịtrị
hạn
hạn giaogiao nhaunhau giữagiữa ngườingười bệnhbệnh vàvà ngườingười bìnhbình thườngthường TuyTuy nhiênnhiên nếunếu giágiá trịtrị
nhãn
nhãn ápáp nằmnằm trongtrong khỏangkhỏang nàynày thìthì khókhó xácxác địnhđịnh đượcđược ngườingười đóđó làlà bìnhbình
thường
thường hay hay bịbị bệnhbệnh
11
Các nguyên lý…
Tính Tính giá giá trị trị::
Từ
Từ nhữngnhững giảigiải thíchthích nêunêu trêntrên, , chúngchúng tata cócó::
12
Trang 3Các nguyên lý…
Tính
Tính giá giá trị trị::
Ta Ta mongmong xétxét nghiệmnghiệm cócó độđộ nhạynhạy caocao, , xácxác địnhđịnh caocao nhữngnhững ngườingười thựcthực sựsự cócó
bệnh
bệnh, , vàvà cócó ítít âmâm tínhtính giảgiả
ĐồngĐồng thờithời muốnmuốn độđộ đặcđặc hiệuhiệu caocao, , xétxét nghiệmnghiệm dươngdương tínhtính chỉchỉ xảyxảy rara ở ở nhữngnhững
người
người thựcthực sựsự bịbị bệnhbệnh vàvà cócó ítít dươngdương tínhtính giảgiả
TínhTính giáTínhTính giágiá trịgiá trịtrị còntrị còncòn bịcòn bịbị ảnhbị ảnhảnh hưởngảnh hưởnghưởng:: giaihưởng: : giaigiai đoạngiai đoạnđoạn bệnhđoạn bệnhbệnh,, vàbệnh, , vàvà củavà củacủa cáccủa cáccác bệnhcác bệnhbệnh khácbệnh kháckhác khác
Ví
Ví dụdụ: :
Xét
Xét nghiệmnghiệm huyếthuyết thanhthanh gianggiang maimai âmâm tínhtính trongtrong nhữngnhững tuầntuần đầuđầu sausau khikhi
nhiễm
nhiễm bệnhbệnh
Sự
Sự cócó mặtmặt củacủa sốtsốt rétrét, , hủihủi, lupus ban , lupus ban đỏđỏ, , bệnhbệnh chấtchất tạotạo keokeo cócó thểthể gâygây rara phảnphản
ứng
ứng dươngdương tínhtính giảgiả đốiđối vớivới xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng lọclọc bệnhbệnh gianggiang maimai
13
Các nguyên lý…
Tính Tính giá giá trị trị::
Giá Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển
KhảKhả năngnăng dựdự đoánđoán phụphụ thuộcthuộc vàovào tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc, , vàovào độđộ nhạynhạy vàvà độđộ đặcđặc hiệuhiệu của
của xétxét nghiệmnghiệm
TỷTỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc càngcàng caocao, , giágiá trịtrị dựdự đoánđoán dươngdương tínhtính củacủa xétxét nghiệmnghiệm càngcàng caocao, , có
có nghĩanghĩa làlà tỷlệ dươngdương tínhtính thậtthật
ChúngChúng tata phảiphải đặcđặc biệtbiệt chúchú ý ý cẩncẩn thậnthận nhómnhóm đượcđược lựalựa chọnchọn đểđể sàngsàng tuyểntuyển
ắắ
GiảGiả sửsử, , mộtmột bệnhbệnh nàonào đóđó cócó tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc làlà 2%, 2%, độ
độ nhạynhạy củacủa xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển làlà 90%, 90%, độ
độ đặcđặc hiệuhiệu làlà 95% 95%
Quần Quần thểthể sàngsàng tuyểntuyển cócó 1000 1000 ngườingười Dựa
Dựa vàovào nhữngnhững thôngthông tin tin nàynày, , chúngchúng tata lậplập bảngbảng 2x2.2x2
14
Các nguyên lý
Tính
Tính giá giá trị trị::
Giá
Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển
Số
Số liệuliệu đượcđược trìnhtrình bàybày nhưnhư sausau::
15
Các nguyên lý
Tính Tính giá giá trị trị::
Giá Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển
Nếu Nếu tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc giảmgiảm xuốngxuống 1%, 1%, vớivới cùngcùng độđộ nhạynhạy vàvà độđộ đặcđặc hiệuhiệu đãđã nêunêu ở ở trên
trên, , vàvà tínhtính toántoán nhưnhư trêntrên, , chúngchúng tata cócó giágiá trịtrị dựdự toántoán dươngdương tínhtính chỉchỉ làlà 15,4%
16
Các nguyên lý
Tính
Tính giá giá trị trị::
Giá
Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển
GiáGiá trịtrị dựdự đoánđoán phụphụ thuộcthuộc vàovào mốimối liênliên quanquan giữagiữa cộtcột 1 1 vàvà cộtcột 2, 2, cócó nghĩanghĩa vàovào
tỷ
tỷ lệlệ ngườibị bệnhbệnh trongtrong quầnquần thểthể hay hay tỷtỷ lệlệ mắcmắc bệnhbệnh
NếuNếu tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc thấpthấp, , ngayngay cảcả khikhi mộtmột xétxét nghiệmnghiệm cócó tínhtính giágiá trịtrị caocao, , vẫnvẫn
ấấ mang
mang lạilại giágiá trịtrị dựdự đoánđoán thấpthấp VìVì giágiá trịtrị dựdự toántoán dươngdương tínhtính củacủa bệnhbệnh phụphụ
thuộc
thuộc vàovào tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc ở ở quầnquần thểthể đượcđược xétxét nghiệmnghiệm, , chỉchỉ sốsố nàynày phảiphải đượcđược
xem
xem xétxét khikhi quyếtquyết địnhđịnh nhữngnhững bướcbước chẩnchẩn đoánđoán tiếptiếp theotheo
Các nguyên lý
Tính Tính giá giá trị trị::
Giá Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển Độ
Độ tin tin cậy cậy
LàLà xétxét nghiệmnghiệm chocho kếtkết quảquả nhưnhư nhaunhau khikhi tiếntiến hànhhành lặplặp lạilại xétxét nghiệmnghiệm ở ở cùngcùng một
một cácá thểthể trongtrong nhữngnhững điềuđiều kiệnkiện giốnggiống nhaunhau
Hai Hai yếuyếu tốtố ảnhảnh hưởnghưởng đếnđến tínhtính hằnghằng địnhđịnh: :
Do Do phươngphương pháppháp xétxét nghiệmnghiệm: : tínhtính vữngvững bềnbền củacủa hoáhoá chấtchất vàvà vàovào sựsự daodao độngđộng của
của nhữngnhững chấtchất đượcđược xétxét nghiệmnghiệm: : víví dụdụ liênliên quanquan đếnđến bữabữa ănăn, , daodao độngđộng ngàyngày đêm
đêm) ) vàvà
Do Do ngườingười xétxét nghiệmnghiệm: : sựsự kháckhác nhaunhau giữagiữa nhữngnhững ngườingười xétxét nghiệmnghiệm, , vàvà do ở do ở chính
chính ngườingười xétxét nghiệmnghiệm khikhi đọcđọc kếtkết quảquả
Hạn Hạn chếchế bằngbằng cáchcách chuẩnchuẩn hoáhoá kỹkỹ lưỡnglưỡng qui qui trìnhtrình xétxét nghiệmnghiệm, , huấnhuấn luyệnluyện cẩncẩn thận
thận tấttất cảcả cáccác ngườingười xétxét nghiệmnghiệm, , kiểmkiểm tratra địnhđịnh kỳkỳ côngcông việcviệc củacủa họhọ, hay cử một
một hay hay nhiềunhiều ngườingười tiếntiến hànhhành xétxét nghiệmnghiệm độcđộc lậplập vớivới nhaunhau
Trang 4Các nguyên lý
Tính
Tính giá giá trị trị::
Giá
Giá trị trị dự dự đoán đoán của của một một xét xét nghiệm nghiệm sàng sàng tuyển tuyển
Độ
Độ tin tin cậy cậy
Hiệu
Hiệu quả quả của của chương chương trình trình sàng sàng tuyển tuyển
LàLà sốsố ngườingười bệnhbệnh đượcđược chẩnchẩn đoánđoán vàvà điềuđiều trịtrị nhờnhờ sàngsàng tuyểntuyển
Yếu
Yếu tố tố ảnh ảnh hưởng hưởng: :
ĐộĐộ nhạyộộnhạy củaạycủa xétxét nghiệmnghiệm g ệ
TỷTỷ lệlệ bệnhbệnh khôngkhông triệutriệu chứngchứng
GiáGiá trịtrị dựdự đoánđoán vàvà tỷtỷ lệlệ hiệnhiện nhiễmnhiễm
KhoảngKhoảng thờithời giangian mắcmắc bệnhbệnh, , vàvà bởibởi thờithời giangian sàngsàng tuyểntuyển trướctrước đóđó
MứcMức độđộ chămchăm sócsóc y y tếtế trongtrong cộngcộng đồngđồng
NgườiNgười cócó nguynguy cơcơ caocao: : theotheo tuổituổi, , giớigiới, , chủngchủng tộctộc, , tiếptiếp xúcxúc nghềnghề nghiệpnghiệp vv… vv…
nhóm
nhóm cócó tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc caocao
NhữngNhững ngườingười khôngkhông biếtbiết rõrõ yếuyếu tốtố nguynguy cơcơ
19
Các nguyên lý
Hiệu Hiệu quả quả của của chương chương trình trình sàng sàng tuyển tuyển … …
XétXét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển nhiềunhiều bệnhbệnh: : PhátPhát hiệnhiện cáccác bệnhbệnh ungung thưthư màmà còncòn phátphát hiện
hiện tăngtăng huyếthuyết ápáp vàvà tăngtăng nhãnnhãn ápáp
TầnTần sốsố xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển: : KhôngKhông thểthể đưađưa rara sốsố lầnlần sàngsàng tuyểntuyển tốitối ưuưu chung
chung chocho cáccác bệnhbệnh đượcđược vìvì::
+ + MỗiMỗi bệnhbệnh cócó lịchlịch sửsử tựtự nhiênnhiên riêngriêng củacủa bệnhbệnh
+ + TỷTỷ lệlệ mắcmắc bệnhbệnh kháckhác nhaunhau ở ở cáccác nhómnhóm kháckhác nhaunhau, , vàvà
ắắ +
+ NhữngNhững ngườingười kháckhác nhaunhau cócó nguynguy cơcơ mắcmắc bệnhbệnh kháckhác nhaunhau
SựSự thamtham giagia vàovào chươngchương trìnhtrình sàngsàng tuyểntuyển vàvà theotheo dõidõi: : CóCó 4 4 yếuyếu tốtố
+ + NhậnNhận thứcthức đượcđược nguynguy cơcơ đeđe dọadọa củacủa bệnhbệnh
+ + BệnhBệnh phảiphải đượcđược coicoi làlà mốimối đeđe dọadọa nghiêmnghiêm trọngtrọng đénđén sứcsức khỏekhỏe
+ + NgườiNgười bệnhbệnh phảiphải cảmcảm thấythấy sứcsức khỏekhỏe củacủa họhọ bịbị ảnhảnh hưởnghưởng, , nếunếu khôngkhông họhọ sẽsẽ không
không cócó hànhhành độngđộng gìgì
+ + NgườiNgười bệnhbệnh phảiphải cócó lònglòng tin tin rằngrằng nếunếu họhọ thamtham giagia chươngchương trìnhtrình sàngsàng tuyểntuyển sẽ
sẽ mangmang lạilại lợilợi íchích chocho họhọ
20
Các nguyên lý
Hiệu
Hiệu quả quả của của chương chương trình trình sàng sàng tuyển tuyển … …
CóCó hiệuhiệu qủaqủa khikhi cộngcộng đồngđồng chấpchấp nhậnnhận, , hợphợp táctác, , tuântuân thủthủ lờilời khuyênkhuyên đểđể chẩnchẩn
đóan
đóan xácxác địnhđịnh, , điềuđiều trịtrị, , thaythay đổiđổi lốilối sốngsống giảmgiảm nguynguy cơcơ NgòaiNgòai rara yếutố ảnhảnh
hưởng
hưởng nhưnhư sựsự thuậnthuận tiệntiện, , giágiá thànhthành, , tháithái độđộ đốiđối vớivới thầythầy thuốcthuốc vàvà sócsóc y y tếtế
ĐòiĐòi hỏihỏi ngườingười thàythày thuốcthuốc phảiphải hànhhành độngđộng phùphù hợphợp dựadựa trêntrên kếtkết qủaqủa sàngsàng
ểể QúQú ì hì h hăhă óó bệ hbệ h hâhâ hảihải bb ồồ ảả iệiệ hh dõidõi liêliê
tuyển
tuyển QúaQúa trìnhtrình chămchăm sócsóc bệnhbệnh nhânnhân phảiphải baobao gồmgồm cảcả việcviệc theotheo dõidõi liênliên tụctục
bệnh
bệnh nhânnhân
PhảiPhải địnhđịnh kỳkỳ đượcđược theotheo dõidõi, , giámgiám sátsát vàvà chỉnhchỉnh lýlý chocho phùphù hợphợp nếunếu thấythấy cầncần
thiết
thiết
21
Các nguyên lý
Những Những cân cân nhắc nhắc khi khi thiết thiết lập lập một một chương chương trình trình sàng sàng tuyển tuyển
Wilson Wilson vàvà JungnerJungner (1968) (1968) đãđã tómtóm tắttắt nhữngnhững yếuyếu cầucầu chủchủ yếuyếu củacủa mộtmột chươngchương trình
trình sàngsàng tuyểntuyển nhưnhư sausau::
PhảiPhải làlà mộtmột vấnvấn đềđề sứcsức khoẻkhoẻ quanquan trọngtrọng vìvì đòiđòi hỏihỏi nhiềunhiều kinhkinh phíphí, , nhânnhân lựclực vàvà các
các nguồnnguồn lựclực kháckhác, , chỉchỉ đượcđược tiếntiến hànhhành sẽsẽ làmlàm giảmgiảm đángđáng kểkể tỷtỷ lệlệ tàntàn phếphế vàvà tử
tử vongvong
PhảiPhải cócó phươngphương pháppháp điềuđiều trịtrị cócó hiệuhiệu quảquả
CóCó cáccác điềuđiều kiệnkiện vàvà phươngphương tiệntiện chẩnchẩn đoánđoán vàvà điềuđiều trịtrị
CóCó cáccác điềuđiều kiệnkiện vàvà phươngphương tiệntiện chẩnchẩn đoánđoán vàvà điềuđiều trịtrị
PhảiPhải cócó thờithời kỳkỳ yênyên lặnglặng rõrõ ràngràng hay hay giaigiai đoạnđoạn cócó triệutriệu chứngchứng sớmsớm
PhảiPhải cócó xétxét nghiệmnghiệm sàngsàng tuyểntuyển thíchthích hợphợp
PhảiPhải đượcđược cộngcộng đồngđồng chấpchấp nhậnnhận
22
Các nguyên lý
Những
Những cân cân nhắc nhắc khi khi thiết thiết lập lập một một chương chương trình trình sàng sàng tuyển tuyển… …
PhảiPhải cócó lịchlịch sửsử tựtự nhiênnhiên củacủa bệnhbệnh rõrõ ràngràng, , từtừ khikhi bịbị bệnhbệnh chưachưa cócó triệutriệu chứngchứng
đến
đến khikhi cócó triệutriệu chứngchứng rõrõ ràngràng
PhảiPhải cócó chủchủ trươngtrương vàvà đườngđường lốilối rõrõ ràngràng trongtrong việcviệc điềuđiều trịtrị bệnhbệnh nhânnhân sausau khikhi
được
được phátphát hiệnhiện
GiáGiá thànhthành ((baobao gồmgồm cảcả chẩnchẩn đoánđoán vàvà điềuđiều trịtrị) ) phảiphải phùphù hợphợp vớivới chi chi phíphí chămchăm
sóc
sóc vàvà điềuđiều trịtrị toàntoàn bộbộ chi chi phíphí chocho sàngsàng tuyểntuyển gánhgánh nặngnặng chocho hệhệ thốngthống y y tếtế
chi
chi phíphí điềuđiều tratra phátphát hiệnhiện ngừơingừơi dươngdương tínhtính theotheo dõidõi họhọ trongtrong thờithời giangian dàidài
chi
chi phíphí điềuđiều tratra phátphát hiệnhiện ngừơingừơi dươngdương tínhtính, , theotheo dõidõi họhọ trongtrong thờithời giangian dàidài
phải
phải cócó sựsự theotheo dõidõi giámgiám sátsát thườngthường xuyênxuyên
PhảiPhải đượcđược tiếntiến hànhhành câncân nhắcnhắc đếnđến hiệuhiệu quảquả củacủa việcviệc phátphát hiệnhiện sớmsớm ((làmlàm giảmgiảm
tỷ
tỷ lệlệ chếtchết) so ) so vớivới cáccác nguồnnguồn lựclực hiệnhiện cócó, , cáccác nguynguy cơcơ vàvà sựsự bấtbất tiệntiện củacủa sàngsàng
tuyển
tuyển gâygây bấtbất tiệntiện hay hay khókhó chịuchịu chocho bệnhbệnh nhânnhân
PhảiPhải làlà mộtmột quáquá trìnhtrình liênliên tụctục chứchứ khôngkhông phảiphải chỉchỉ đượcđược tiếntiến hànhhành 1 1 lầnlần MộtMột
số
số bệnhbệnh đòiđòi hỏihỏi phảiphải đượcđược theotheo dõidõi, , sàngsàng tuyểntuyển lặplặp lạilại trongtrong nhiềunhiều nămnăm ((nhưnhư
tăng
tăng huyếthuyết ápáp).)
23
Đánh giá chương trình sàng tuyển
VìVì thườngthường tốntốn kémkém vàvà cócó nhiềunhiều nguynguy cơcơ CácCác chỉchỉ sốsố đođo lườnglường đánhđánh giágiá hiệuhiệu quả
quả sàngsàng tuyểntuyển làlà cáccác biếnbiến sốsố sinhsinh họchọc liênliên quanquan vớivới bệnhbệnh ((víví dụdụ nồngnồng độđộ cholesterol
cholesterol máumáu) ) tỷtỷ lệlệ chếtchết do do bệnhbệnh, , tỷtỷ lệlệ chếtchết //mắcmắc CácCác chỉchỉ sốsố nàynày phảiphải đượcđược
so
so sánhsánh giữagiữa 2 2 nhómnhóm đượcđược sàngsàng tuyểntuyển vàvà khôngkhông sàngsàng tuyểntuyển
ThửThử nghiệmnghiệm can can thiệpthiệp ngẫungẫu nhiênnhiên cócó kiểmkiểm soátsoát so so sánhsánh tỷtỷ lệlệ tửtử vongvong ở ở nhóm
nhóm đượcđược sàngsàng tuyểntuyển vàvà nhómnhóm chứngchứng làlà phươngphương pháppháp đánhđánh giágiá tốitối ưuưu vàvà ítít sai
sai sốsố nhấtnhất
ếế ếế
TrênTrên thựcthực tếtế ngườita đãđã tiếntiến hànhhành đánhđánh giágiá hiệuhiệu quảquả củacủa chươngchương trìnhtrình sàng
sàng tuyểntuyển bằngbằng quanquan sátsát, , baobao gồmgồm: :
So So sánhsánh tỷtỷ lệlệ mớimới mắcmắc bệnhbệnh ở ở cáccác nhómnhóm đượcđược sàngsàng tuyểntuyển vàvà khôngkhông đượcđược sàngsàng tuyển
tuyển
TìmTìm mốimối liênliên quanquan giữagiữa tỷtỷ lệlệ mớimới mắcmắc bệnhbệnh hay hay tỷtỷ lệlệ chếtchết vớivới mứcmức độđộ củacủa sàng
sàng tuyểntuyển
So So sánhsánh tỷtỷ lệlệ mớimới mắcmắc bệnhbệnh hay hay tỷtỷ lệlệ chếtchết trướctrước vàvà sausau sàngsàng tuyểntuyển củacủa mộtmột cộng
cộng đồngđồng
24
Trang 5Sai số
Sai
Sai số số do do chẩn chẩn đoán đoán sớm sớm về về thời thời gian gian (Lead time bias) (Lead time bias)
LàLà khoảngkhoảng thờithời giangian từtừ khikhi phátphát hiệnhiện bệnhbệnh bằngbằng sàngsàng tuyểntuyển chocho đếnđến khikhi bệnhbệnh
được
được phátphát hiệnhiện bằngbằng triệutriệu chứngchứng lâmlâm sàngsàng
MộtMột sàngsàng tuyểntuyển, , phátphát hiệnhiện sớmsớm bệnhbệnh cócó thểthể sẽsẽ kéokéo dàidài thờithời giangian đượcđược chẩnchẩn
đoán
đoán làlà cócó bệnhbệnh chứchứ khôngkhông kéokéo dàidài thờithời giangian sốngsống Do Do đóđó cócó thểthể gâygây rara kếtkết
quả
quả giảgiả mạomạo rằngrằng nhómnhóm đượcđược sàngsàng tuyểntuyển cócó tỷtỷ lệlệ sốngsống sótsót caocao hơnhơn nhómnhóm
chứng
chứng ở ở bấtbất kỳkỳ thờithời điểmđiểm nàonào sausau chẩnchẩn đoánđoán
Sai
Sai số số về về khoảng khoảng thời thời gian gian tiền tiền lâm lâm sàng sàng (Length bias) (Length bias)
NhữngNhững bệnhbệnh nhânnhân đượcđược phátphát hiệnhiện sớmsớm cócó xuxu hướnghướng cócó giaigiai đoạnđoạn tiềntiền lâmlâm
sàng
sàng dàidài hơnhơn TrênTrên thựcthực tếtế thìthì ưuưu điểmđiểm nàynày củacủa sàngsàng tuyểntuyển làlà khôngkhông cócó, , màmà làlà
do
do saisai sốsố
25
Sai số
Sai Sai số số tham tham gia gia của của bệnh bệnh nhân nhân
NgườiNgười tìnhtình nguyệnnguyện thamtham giagia cócó thểthể cócó nhữngnhững đặcđặc trưngtrưng kháckhác vớivới nhữngnhững ngườingười không
không tìnhtình nguyệnnguyện thamtham giagia cócó liênliên quanquan tớitới tỷtỷ lệlệ sốngsống sótsót VíVí dụdụ, , nghiênnghiên cứucứu người
người thamtham giagia cócó thểthể cócó trìnhtrình độđộ vănvăn hoáhoá caocao hơnhơn, , quanquan tâmtâm đếnđến sứcsức khoẻkhoẻ nhiều
nhiều hơnhơn, , cócó khảkhả năngnăng thaythay đổiđổi phơiphơi nhiễmnhiễm vớivới yếuyếu tốtố nguynguy cơcơ ((nhưnhư húthút thuốc
thuốc lálá), ), cócó nhậnnhận thứcthức tốttốt hơnhơn vềvề cáccác triệutriệu chứngchứng, , vàvà thườngthường tuântuân thủthủ tốttốt hơnhơn các
các chếchế độđộ điềuđiều trịtrị NhữngNhững đặcđặc trưngtrưng nàynày cũngcũng cócó thểthể độcđộc lậplập vớivới sựsự sốngsống sótsót
26
Kết luận
Tóm Tóm lại lại, , sàngsàng tuyểntuyển làlà mộtmột loạiloại phòngphòng bệnhbệnh cấpcấp 2 2
TiêuTiêu chuẩnchuẩn: : làlà cócó tínhtính giágiá trịtrị vàvà độđộ tin tin cậycậy caocao, , cócó tínhtính khảkhả thithi, , giágiá thànhthành hạhạ
TínhTính giágiá trịtrị đượcđược biểubiểu hiệnhiện qua qua độđộ nhạynhạy vàvà độđộ đặcđặc hiệuhiệu
Giá
Giá t ịt ị dd đ áđ á hh th ộth ộ àà tỷtỷ lệlệ hiệhiệ ắắ àà àà độđộ hh àà độđộ đặđặ hiệhiệ
GiáGiá trịtrị dựdự đoánđoán phụphụ thuộcthuộc vàovào tỷtỷ lệlệ hiệnhiện mắcmắc vàvà vàovào độđộ nhạynhạy vàvà độđộ đặcđặc hiệuhiệu
NhưngNhưng khókhó khănkhăn làlà giágiá thànhthành caocao, , ítít đượcđược cộngcộng đồngđồng chấpchấp nhậnnhận, , nghiênnghiên cứucứu
người
người cócó phảnphản ứngứng dươngdương tínhtính khôngkhông đượcđược theotheo dõidõi đầyđầy đủđủ NhữngNhững saisai sốsố hay hay
gặp
gặp trongtrong sàngsàng tuyểntuyển làlà saisai sốsố do do chẩnchẩn đoánđoán sớmsớm vềvề thờithời giangian, , saisai sốsố vềvề
khoảng
khoảng thờithời giangian tiếntiến hànhhành lâmlâm sàngsàng vàvà saisai sốsố thamtham giagia củacủa bệnhbệnh nhânnhân
27
Tài liệu tham khảo
Dịch tễ học, Bộ môn Dịch tễ học, trường ĐHY
HN, nhà xuất bản Y học 2005.
Cập nhật tình hình dịch AIDS, UNAIDS, số 7 tháng 12 2007
–– tháng 12, 2007 tháng 12, 2007.
Ước tính và dự báo HIV 2007 Ước tính và dự báo HIV 2007 2012, Bộ Y tế, 2012, Bộ Y tế, cục Phòng chống HIV/AIDS.
Methods for estimating HIV incidence, UNAIDS, 2010.
28
Cảm ơn !