15 bệnh ung thư thường gặp Cách phòng và chữa trị

Tuy rang, ung thir c6 nhieu loai khac nhau, song noi dung sach de cap la 15 benh thudng gap nhat trong ddi song hang ngay; y hoc va nhan loai dang hang ngay phai doi mat v6i chung.. Nhie

Lg.^^ NGUY§N VAN NHUONG

Ldi gidi thieu

Ung thy la nhom gom nhieu benh, de c6 t6i hang tram benh

ung thir khac nhau da dagc chan doan, phat hien Trong cd the

con ngi/oi, ung thu" c6 the xay ra 6 rat nhieu bo phan; va d moi

ICfa tudi Tuy nhien, nhan biet ve cSn benh nay, con d pham vi gidi han v6i nhiifng ngirdi d trong nganh y ma chi/a thirc sir pho

cap rong rai t6i dong dao moi do! ti/ong trong xa hoi Ban c6 the dat cau hoi: Vay lam the nao de nhan biet va kiem soat can benh nay? Xin thira, khong con each nao khac ban phai tiep can v6i

cac thong tin, kien thufc ve chung Cuon sach "15 benh ung thir thudng gap - each phong va chCra trj" do Bac sT Nguyen VSn

Nh^dng bien soan, se giup ban nam d\jgc nhOfng kien thuTc can

ban ve benh ung thii Tuy rang, ung thir c6 nhieu loai khac nhau, song noi dung sach de cap la 15 benh thudng gap nhat trong ddi song hang ngay; y hoc va nhan loai dang hang ngay phai doi mat v6i chung 06 la ung thir bach cau, ung thy bang quang, ung thir XLfdng, ung thy dai trang, ung thy vu, ung thy da day, ung thy phdi, ung thy tien liet tuyen

NhCimg no lire cua y khoa the gidi da va dang thu dyoc nhijfng ket qua kha quan Nhieu ngydi benh da thoat khoi lyai hai tCf than

Di lien do, nhOmg cong trinh nghien cCru khong ngCmg cho nhOmg Cmg dung hijfu hieu, nham ngan ngCra va kiem soat can benh nguy hiem nay

Sach giup ban hinh dung dydc kha toan dien ve mot so dang ung thy thydng gap No dya ra nhiJfng khai niem benh, nguyen

nhan gay benh, cac trieu chijfng cCia benh, kh^m pha chan doan

benh nhi/the nao, dieu tri benh ra sao Co each nao de han che

ngan ngCfa benh khong? Hay ban cung c6 the biet 6 lira tudi nao

ung thif de hinh thanh nhat Benh ung thU" nao thi/dng xay ra d nOf

nhieu hdn nam va ngifoc iai; benh nao thi/dng xay ra 6 ngi/di da

trang hon ngi/di da mau?

Ban se di/oc ly giai voi b6t nhufng thac mac do khi tim hieu no!

dung sach de cap Hon nOra, ngifdi benh khi c6 hieu biet ve benh

hon cung se lam chu di/oc ban than, bdt lo so hoang mang, Crc che

ve mat tam ly hay chCfng hoang loan tinh than Benh nhan biet

benh, con giup cac bac sT de dang hon trong qua trinh tham kham,

Cham s6c, dieu tri benh

Chung toi mong nhan duoc nhieu y kien dong gop xay difng

cCia ban doc, dac biet cua cac nha chuyen mon de cuon sach ngay

c^ng hoan thten hon Do cung la gop phan vao sif thanh cong cua

viec xay di/ng Tu sach Y hoc thifdng thCrc trong gia 6'inh ma chung

t6i dang no life thifc hien

Xin trap trong gi6i thieu

NHA XUAT BAN THANH NIEN

6

BENH BACH CAU

(Ung thirmau)

Benh bach cau la gi? [

Benh bach cau la mot kieu ung thu Ung thu la mpt nhom hon 100 benh c6 hai diSu quan trong Mot la nhung t^ bao nhit dinh trong ca th6 tra thanh di thucmg Di^u nua la than the tiep tuc san sinh so lugmg Ion nhiing te bao di thucmg nay

Benh bach cau la ung thu cua nhiJng \k, bao mau M6i

nam, CO khoang 27.000 nguai Ion va hon 2.000 tre con a Hoa

K y biet bj benh bach cau hi6u benh bach cSu, that c6 ich khi ta biet ve nhiing te bao mau binh thucmg va cai gi xay ra vai chung khi benh bach cau phat trien

Te bao mau binh thvong

Mau gom c6 chat djch long goi la plasma va ba loai xk

bao Moi loai c6 chuc nSng rieng

Te bao bach cau giup d& ca the chiSn dau chong benh truyin nhiem va nhiJng benh khac

T6 bao h6ng cau mang oxy tu ph6i dSn cac mo ca t h i va lay khi carbonic tir mo quay tra lai phoi Te bao hong cau tao mau do cua mau

Te bao tieu chx giup da tao cue mau dong kiem soat su

chay mau

Nhiing te bao mau duac hinh thanh trong tuy xuang,

p h i n trung tam mlm xop cua xuomg Nhung ik bao mau mai

(chua truong thanh) dugc goi la cac ti bao non Vai t6 bao

non a lai trong tuy de truong thanh Mot s6 toi nhung p h i n

khac cua co the de truong thanh

Binh thuong, nhung te bao mau dugc san sinh theo trat

ty, dugc k i l m soat theo each khi than th6 can chiing Qua

trinh nay giij cho chiing ta manh khoe

B^nh bach cau

K h i benh bach cau phat t r i l n , co th§ san sinh mot s6 Ion

nhung te bao mau bat thuong Trong da so cac k i l u benh ung

thu mau, nhung te bao dj thuong la nhung bach cau T6 bao

benh bach cau thong thuong nhin khac voi tk bao mau binh

thuong va chung khong thuc hien dung chuc nang cua chiing

Tai sao bi ung thu- mau?

Cho den hien nay, chiing ta van chua biet nguyen nhan v i

sao gay ra ung thu mau Nhijng nha nghien cuu dang c6 gSng

giai quyet van de nay Nhung nghien cuu cho th4y rSng, ung

thu mau thuong gap o nam hon nu va nhung ngudi da trSng

thuong mac benh hon nhiirng nguofi da den Tuy nhien, ngudi

ta van chua the giai thich tai sao ngudi nay thi bi con ngudi

kia lai khong

Qua viec nghien cuu s6 lugng Idn ngudi tren khap thI

gidi, nhiing nha nghien cuu da t i m thay nhirng yku t6 nguy

CO nhat dinh lam tang nguy co phat t r i l n benh bach cau V i

dy, sir tiep xiic vdi mot lugng Ion buc xa nang lugng cao se

lam tang nguy co bi benh bach cau Cac chSt phong xa nay

dugc san sinh sau vu no bom nguyen t u d Nhat Ban trong

thdi gian chien tranh Th^ G i d i thii 2 Trong nhung nha may

nang lugng hat nhan, nhung quy tac an toan tuyet d6i nham

bao ve cong nhan va cgng dong tranh tiep xiic v d i khdi lugng buc xa cd hai

Nghien ciiu ggi y rang su tiep xiic trong nhCrng ITnh vuc dien t u la mot yeu to nguy cho benh bach cau (nhiing ITnh vuc dien t u la mot kieu cua biic xa nang lugng thap den t u day dien va thiet bi dien) Tuy nhien, can cd nhieu nghien cuu hon

6k chung minh mdi lien ket nay

M o t sd tinh trang di truygn cd the tang them nguy co cho

benh bach cau D d la hoi chung Down Tre con sinh ra v d i hdi

chung nay cd benh bach cau cao hom so v d i tre khac

Nhung cdng nhan tiep xiic v d i hda chat nhat dinh, trong

ca mot thdi ky dai se cd nguy co cao bi ung thu mau Benzen

la mot trong sd hda chat nay Dong thdi, vai thudc sir dung

dieu tri cac loai ung thu khac cd the tang them nguy co cho

con ngudi phat trien benh bach cau Tuy nhien, nguy co nay

rat nhd so v d i Igi ich ma ma hoa t n lieu mang lai

Cac nha khoa hoc da xac djnh dugc loai virut cd kha

nang lam tang them nguy co mic ung t h u mau H g tiep tuc

nghien cuu virut va nguy co cd the khac cho benh bach cau, tir dd cac nha khoa hoc hy vgng hieu ro hon phuong phap

de ngan chan va dieu t r i benh bach cau

Co nhirng loai ung thu- mau nao?

Cd vai loai benh bach cau Chiing dugc sap xep lai

theo hai each M o t each la theo sir phat trien nhanh chdng

ra sao va tdi te d i n h u t\\k nao Cach khac b d i kieu te bao

mau bi anh hudng

Benh bach cau hoac la c§p hoac kinh nien Trong

benh bach cau cap, nhung t% bao mau di thuang la nhung

te bao non con luu giQ dac tinh chua trudng thanh va

khong the thirc hi$n nhung chuc nang binh thuang cua

chiing S6 lugng cua t^ bao non tang them nhanh chong,

va benh tra thanh xku han di nhanh chong

Trong benh bach cau kinh nien, mot so t^ bao non c6

mat, nhung noi chung, nhiing tk bao nay thi da truong thanh

hon va c6 the thuc hien mot so chuc nang binh thuang cua

chung Benh bach cau c6 ihk xuit hien trong ca hai ki^u bach

cau chinh: Nhung te bao bach huySt hoac nhung t^ bao tiiy

Khi benh bach cau anh huang nhiJng tk bao bach huylt, no

dugc goi benh bach c4u ti bao lympho Khi nhung tS bao tiiy

bi anh huong, benh dugc ggi tiiy xuong hoac benh bach c i u

tao tiiy

Day la nhung kieu chung nhdt cua benh bach cau:

Benh bach c i u dong lympho c i p la th^ thuang gap nhit

cua benh bach cau a tre em Benh nay cung gay ra a nguai

Ion, dac biet la a tuoi 65 hoac gia hon

Benh bach cau dong tuy hau het thuang anh huong ddn

nguai Ian tuoi hon 55 No cung xay ra a nguai tre han, nhung

hau nhu khong bao gia gay benh a tre em

Benh bach cau dong tuy man chu yeu xay ra a nguai ion

Rat it tre em phat trien benh nay

Benh bach cau te bao long la mot th6 khong binh thuang

cua benh bach cau man l\\k loai nay va loai hix thuang khac

cua benh bach cau khong dugc ban d i n a day Djch vu thong

tin ung thu c6 the cung cap thong tin v8 chung

10

Benh nay cung anh huong d i n nguoi 16n, dac biet nhiJng nguai do tuoi 65 va gia hon

C a c trieu churng cua benh bach cau la gi?

Nhirng \h bao benh bach cau la dj thuang, khong the lam viec binh thuang ma nhimg ik bao mau lam Chung khong t h I

giup do C O th6 d4u tranh chong lai benh truyen nhiem V i ly

do nay, nhirng nguoi mSc benh bach cau thuong d l bi nhiem trung va sot

D6ng thoi, nhung nguoi bj benh bach cau thuong c6 s6

lugng h6ng ckxx va tieu cau it hon nguoi binh thuong Ket qua la

khong CO du hdng cdu 6k mang oxy toi khap cac co quan trong

C O t h I Dieu kien nay, dugc ggi la su thilu mau, nhung benh

nhan c6 t h I trong nhgt nhat va cam thay yeu va met Khi khong

CO du t i l u cSu, nguoi benh de bi chay mau, hhm tim da

Trong benh bach cm cSp, nhung trieu chung x u i t hien va

tra nen x4u hon nhanh chong Nhirng nguoi mac benh nay thuang d i n kham bac sT v i hg cam thiy nguoi gay di nhanh

chong Trong benh bach cm kinh nien, nhung trieu chung co

t h I khong xu4t hien trong mot thai gian dai K h i nhiing trieu chung xu§t hien, liic dSu nh?, sau do xau d4n d i Bac sT phat hien benh bach cau kinh nien khi kham va lam xet nghiem mau thuang qui, mSc dii truoc do nguoi benh khong co b i t ky nhiing trieu chung nao

11

Ddu la trieu chung chung cua benh bach cau:

S6t, ret run, va trieu chung giong nhu cam cum khac

Yeu va met

Bj nhiem trung thuong xuyen

Kem an va giam can

Sung dau hach bach huy6t, gan, lach to

Bam tim va chay mau de dang

Simg va chay mau chan rang

Va m6 hoi dSc biet la ve dem

Dau khop va xuomg

Trong benh bach cau cap, te bao bat thuong c6 the tap

trung trong nao hoac tuy song (cung dugc goi la he than kinh

trung uong) Ket qua c6 the la nhiJng benh nhuc d4u, non, lu

Ian, mat kiem soat co bap, va co giat Trong benh bach cau, xk

bao ciing co the tap hop a tinh hoan va gay sung to Mot so

benh nhan thuong thay dau o mat hoac tren da Benh bach

cau cung c6 the anh huong bo may tieu hoa, than, ph6i, hoac

nhung bo phan khac cua ca the

Trong benh bach cau kinh nien, nhirng ik bao mau dj

thuong CO the tu tu tap hop trong nhieu bo phan cua than

the Benh bach cau kinh nien co the anh huong da, he than

kinh trung uong, bo may tieu hoa, than, va tinh hoan

Benh bach cau dirge chan doan nhir the nao?

De tim thay nguyen nhan cua trieu chung d mot nguai,

bac sT hoi ve tien su benh ly va tham kham lam sang Ngoai

su kiem tra sue khoe noi chung, bac sy se th§y sung len 0 gan, lach, va 0 nhiJng hach bach huyet 0 nach, ben, va c6 Nhung xet nghiem mau cung giup do trong chin doan Mot mau mau dugc khao sat duoi kinh h i l n v i d l xem hinh

the te bao va de xac dinh so lugng te bao truong thanh va ih

bao non Mac dau nhung xet nghiem mau co t h i b i l u 16 ra rang benh nhan co benh bach cau, chung co t h i khong chi ra kieu benh bach cau la gi

De kiem tra hon nira cho nhiJng xk, bao benh bach cau

hoac noi k i l u benh bach c4u ma benh nhan co, bac sT huylt hoc, nha ung thu, hoac nha giai p h l u benh khao sat mot m l u tuy xucmg duoi kinh hign vi Bac sT se diing mot cay kirn dam vao vung xuomg hong (xuomg chau), d6 riit mot it tuy xuomg

long, khao sat duoi kinh h i l n v i t i m nhijmg hkx thuong Thu

thuat nay duoc goi la hiit tiiy xuomg dS lam tuy d6 Sinh thiSt tuy xuomg duoc thuc hien voi mot cai kim to hom va hut manh nho cua xuomg va tiiy xuomg

Neu nhijng te bao benh bach cSu duoc tim thiy trong m§u tuy xuong, bac sT cua benh nhan se d6 nghj nhiing xet nghiem khac tim ra pham vi benh Diing kim choc do tuy song (choc 6ng s6ng that lung) kilm tra nhumg te bao benh bach chx trong djch long ma no lam day nhiing khong gian ben trong va xung quanh nao va tuy song (dich nao-tuy) Chup X quang nguc co the phat hien ra dau hieu cua benh trong nguc

Benh bach cau du-gfc dieu tri nhu- the nao?

Viec dieu tri benh bach cau rat phuc tap No thay d6i tuy theo loai benh bach cau va khong phai la gi6ng nhau

13

cho tit ca cac benh nhan K6 hoach diSu tri dugfc tinh toan

chpn l\ra de phu hgp vai nhu cau cua tirng b?nh nhan Sir

dieu tri phu thuoc khong chi vao kieu benh bach cau ma

con vao nhOrng dac tinh nhat djnh cua te bao benh bach cau,

pham vi benh, va lieu benh bach cau da dugc d'xku trj truac

do hay chua No cung phy thuoc vao tu6i benh nhan, trieu

chung, va sue khoe noi chung

Bit CXI khi nao c6 thk, b?nh nhan can phai dugc di6u tri

tai trung tarn y hoc c6 cac bac sT c6 kinh nghiem trong vi?c

di^u tri bach cau N6u dieu nay la khong the, bac sT cua ban

nen ban bac v^ kk hoach dieu tri vai mot chuyen gia a mgt

trung tam nhu vay Bac sT cua ban c6 the ggi y mgt bac sT

chuyen v^ benh bach c^u a nguai Ian hoSc tre em Bac sT dieu

tri benh bach cau nguai Ion la bac sT chuyen khoa ung thu,

huyet hoc Bac sT chuyen khoa ung thu va huyet hgc nhi khoa

dieu tri benh bach cau nhi khoa D6ng thai, benh nhan va bac

sT cua hg c6 the gpi Dich vu thong tin ung thu de yeu cau

Thong tin dieu tri cap nhat tir Ca sa dCr lieu ciia Vien Ung thu

Quoc gia

B?nh bach cau cap car\u trj ngay tuc thi M\ic dich

ciia digu tri la mang lai sir giam nhe benh R6i, khi khong

CO bang chung cua benh, nhieu lieu phap chiia benh han c6

thI dugc dua d l ngan ngira mgt sir tai phat Nhi8u nguai

vai benh bach cau cip c6 thk dugc dieu tri khoi

Nhijng benh nhan bj benh bach cau man khong c6 trieu

chung CO the khong yeu cau sir dieu trj tuc thai Tuy nhien,

hg can phai kiem tra y khoa thuang xuyen sao cho bac sT c6

the xem lieu benh c6 dang tien trien hay khong Khi viec

dieu tri la cin thilt, thi dieu trj se giiip kiem soat b?nh va

14

tri?u chung Tuy nhien, benh bach c^u kinh nien c6 the hiSm khi dugc diSu tri khoi

Nhieu benh nhan va nhirng gia dinh cua hg mu6n hik tit

ca nhung dieu ho c6 thi \h b?nh bach cau va sir lira chgn diku

trj d l hg CO the nam liy mgt phan tich c\rc trong nhung quydt djnh vg cham soc y khoa Bac sT la nguai t6t nhSt dk tra lai

nhung cau hoi nay Khi ban luan ve dieu tri, benh nhan (hoac,

trong truang hgp tre em, gia dinh benh nhan) c6 thi mu6n noi

vai bac sT ve sir nghien cuu cac phucmg phap didu trj mai

Chan doan ung thu lam thay d6i cugc s6ng b?nh nhan va

nguai than cua hg Nhung thay d6i nay kho c6 thi dieu khiln dugc B?nh nhan va gia dinh hg va b^n be c6 nhieu cam xuc khac nhau va doi luc lai sg

Luc nay, benh nhan va nguai than cam thSy sg hai, gian

du, hay trSm cam Day la phan ung binh thuang khi hg d6i

mat vai win de sue khoe nghiem trong NhiJng benh nhan tr6

em va thilu nien, thuang c6 t h i duomg dau nhung van d l nay

tot han neu hg c6 the noi thoai mai ve sue khoe va cam xiic cua hg vai gia dinh va ban be Chia se cam xuc vai nguai

khac CO thi giup mgi nguai thiy d l chju han, do la each d l

nguai khac thay sir lo au va yeu cau h6 trg cua hg

M6i quan tarn tuang lai, nhu nang v l cac kilm tra, dilu tri, nhap vien, vien phi Vi?c trao d6i vai bac sT, y ta, nhan vien cham soc sue khoe c6 the tran an lo au va cam giac sg hai Benh nhan c6 vai tro quylt djnh v l viec cham soc va lira chgn dieu tri bang each dat cau hoi ve ung thu mau Hg c6 the hoi bat cu dieu gi ma hg thac mac, chua hieu tuang tan Benh nhan va gia dinh c6 nhilu cau hoi quan trgng va bac sT la nguai tra lai hgp ly nhat

15

Thinh thoang, benh nhan dung con s6 thong ke uoc tinh

CO hoi chiJa tri cua ho Tuy nhien, nen nho rang day chi so

lieu trung binh, chiing dugc tinh dira tren so lucmg Ion va

khong CO hai benh nhan ung thu nao hoan toan giong nhau

Chi bac sT theo doi true tiep benh nhan mai hieu ro tinh hinh

dl ban bac ve co hoi hoi phuc (tien lugng) Bac sT thuong

dung "song sot" hay "lui benh" hon la khoi benh, ngay ca

nhilu benh nhan ung thu mau da hoan toan hoi phuc

Bac sT CO the khuyen nhu ve dieu tri, viec lam, den

truong, hay nhirng boat dong khac Benh nhan ciing muon

thao luan ve nhiing lo au: tuong lai, quan he gia dinh, tai

chinh N€u kho noi voi bac sT ve cam xuc hay nhung van de

ca nhan, benh nhan c6 the noi voi y ta, nhan vien xa hoi hay

nguoi khuyen nhu, thanh vien cac giao hoi

Hoc each song voi nhirng thay doi do b?nh ung thu mau

se de dang hon cho benh nhan va nhung nguoi cham s6c ho

khi ho CO sir trg giup thong tin va djch vu nang do Nhieu

benh nhan cam thay c6 ich khi noi chuyen vai nhiing nguoi

CO hoan canh giong ho, hp c6 the gap nhung nguoi nay do tu

lien lac hay nha nhom trg giup

NhCmg phirorng phap dieu tri

Da so cac benh nhan benh bach cau dugc dieu tn voi lieu

phap chija benh hoa chat Mot so khac dieu tri bang phong xa

va ghep tuy xuong (BMT) ho^c lieu phap sinh hgc Trong vai

truong hgp, giai phau de cat lach (mot phau thuat ggi la cat bo

lach) CO the la mgt phan cua ke hoach dieu trj

Hoa tri lieu la sir su dung thu6c d8 gi8t \k bao ung thu

Phu thugc vao loai benh bach cau, benh nhan c6 the nhan mgt

Thuoc chong ung thu dugc dua vao co th^ qua duong

tiem va duong uong vao dong mau va anh huong toi cac xk

bao benh bach cau trong da so cac bg phan cua co thS Tuy

nhien, nhirng thuoc nay thuong khong din dugc nhung xk bao

trong he thdn kinh trung uong boi vi chung bi ngSn lai boi hang rao mau nao Hang rao bao ve nay dugc hinh thanh boi mgt mang nhijng mach mau, no Igc mau di toi nao va tuy song De dat den nhung te bao benh bach cau trong he thSn kinh trung uong, bac sy su dung phep chua benh hoa chSt trong v6 nao Trong kieu dieu tri nay, thuoc chong ung thu true tiep dugc tiem vao trong dich nao-tuy

Phep chija benh hoa chat trong v6 co the dugc dua vao theo hai each Mgt s6 benh nhan nhan thuoc boi tiem vao trong phan thdp cua cot s6ng Nhirng nguoi khac, dac biet

la tre con, nhan phep chira benh hoa chat trong v6 nao thong qua mgt ong loai dac biet ggi la kho dir tru Ommaya Thi6t bi nay dugc dat duoi da dau, noi ma no cung cSp mgt duong mon toi dich nao-tuy Viec tiem thuoc chong ung

thu vao trong kho chua thay vLy.4oJrQng^ir"ng

sAng-Jidlhl-T^iUAN If-

lam phep chOra benh hoa c h i t trong v6 de hon va thuan tien

han cho benh nhan

Phep chija benh hoa ch4t duoc dua vao trong theo chu

ky: thai ky di^u tri theo sau do la giai doan h6i phuc, r6i

thai ky di€u tri khac, van van Trong vai truong hgp, benh

nhan dugc dieu tri ngoai tru benh vien, a phong mach bac

sy hoac a nha Tuy nhien, phu thuoc vao nhiing thu6c nao

da cho va sue khoe chung cua benh nhan, sir nam vien c6 le

cung can thidt

Lieu phap phong xa dugc su dung ciing vai phep chOra

b?nh hoa chat cho vai loai benh bach cau Lieu phap phong xa

(cung dugc goi la tri lieu hgc buc xa) su dung nhung tia sang

nang lugng cao de lam hu hai nhung te bao ung thu va ngSn

chung phat trien Sir buc xa d6n tu mot may Ian Lieu phap

phong xa cho benh bach cm c6 thk dugc dua vao theo hai

each Doi vai mot so benh nhan, bac sT c6 the dinh huang tia

xa tai mot vung dSc biet cua than the nai c6 sy tap trung cua

cac te bao benh bach cku, nhu lach hoac tinh hoan Nhung

benh nhan khac c6 ihk nhan su buc xa true tiep tai toan bg

than the K i l u lieu phap phong xa nay, dugc ggi sir buc xa

tong so - than the, thuang dugc chi djnh truac khi ciy ghep

tuy xuang

Ghep tuy ciing c6 t h i dugc sir dung cho vai benh nhan

Tuy xuang san sinh benh bach cau cua benh nhan dugc pha

hiiy bai nhumg lieu cao ciia nhung thu6c va sir buc xa va r6i

dugc thay the bai tiiy xuang manh khoe Tuy xuang manh

khoe CO thk lay tir mot nguai cho, hoSc no c6 thk la tuy cua

chinh benh nhan sau khi da \ky ra va diet t^ bao ung thu

bang hoa chat hoac tia xa roi dua ngugc tra lai ca th6 nguai

benh Nhirng benh nhan dugc c4y mo tuy xuang thong thuang a lai benh vien trong vai tuan Cho den khi tuy

xuang cky bat dau san sinh du bach cau, trong suot thai

gian nay benh nhan phai dugc bao ve can than tranh bi nhiem triing

Lieu phap sinh hgc la bao g6m viec di^u tri bang nhung chat CO tac dgng tai he mien dich, giup ca the chong lai benh

ung thu Chat khang {hk la mot m l u cila lieu phap sinh hgc

dugc su dung cho vai loai benh bach cau Interferon la chat dung trong lieu phap sinh hgc

Thu" nghiem lam sang

Co nhiSu benh nhan bj benh bach cau (ung thu mau) tham gia vao thu nghiem lam sang Thu nghiem lam sang

giiip cac bac sT tim hi8u xem lieu mot phac do dieu tri mai c6

an toan va hieu qua hay khong Thu nghiem lam sang cung giup cac bac sT hieu dugc tac dung cua dieu tri cung nhu phan ung phu cua no

Nhijmg benh nhan tham gia thu nghiem cung c6 the la nhirng nguai dSu tien dugc dieu tri bang cac phac do mai c6 nhiSu hua hen trong nghien cuu Trong nhieu nghien cuu mot

s6 benh nhan dugc dieu trj bang phac d6 mai trong khi s6

khac thi dugc di^u tri bang phac d6 chuan da c6 tir truac va qua do cac bac sT se so sanh sir khac biet ve hieu qua dieu trj Nhumg benh nhan tham gia nghien cuu da dong gop mot ph^n quan trgng cho sir phat t r i l n cua y hgc Mac dii c6 the gap vai

rui ro nhung hg c6 thI tra thanh nhung nguai dau tien dugc

huang Igi tir cac phuang phap dieu tri tien tien

"19"

Cac bac sT dang nghien cuu cac phuong phap dieu tri mai

cho tat ca cac loai benh bach c4u (ung thu mau) Ho dang thur

nghiem cac loai thudc moi, each ph6i hop thu6c hay su dung

thu6c theo mot trinh tu moi Ho cung dang nghien cuu

phuong each cai thien v4n de ghep tuy

NhiSu thur nghiem lam sang lien quan den cac loai sinh tri

lieu khac nhau Interleukin va cac yku t6 kich thich don dong

(ylu t6 kich thich dugc tao tir phuong phap v6 tinh) la nhung

dang sinh tri lieu dang dugc nghien cuu de di8u tri ung thu

mau Thong thuong thi sinh trj lieu dugc kk hgp voi hoa tri

lieu hoac ghep tuy xuong Benh nhan bj ung thu mau (hoac

gia dinh hg) nen thao luan voi bac sT nku ho muon tham gia

vao thu nghiem lam sang

Cham soc ho tra

Benh ung thu mau va phuong phap dilu tri no c6 the gay

ra mot s6 biSn chung va tac dung phu Benh nhan dugc cham

soc h6 trg dl ngua va kiSm soat nhCmg biSn chung nay cung

nhu dl cai thien chat lugng s6ng cua hg trong qua trinh dieu

tri Vi benh nhan ung thu mau rk dl bi nhilm triing co hgi nen

hg can dugc cho khang sinh va mot s6 thuoc khac de phong

ngira Nhung benh nhan nay nen tranh tiep xuc voi dam dong

hay nhijng ngudi dang bi cam cum hay dang bi mot benh

nhiim trung nao do Mot khi hg bi nhilm trung thi can phai

nhap vien va dieu tri kip thoi vi no c6 the tram trgng

Thi^u mau va chay mau cung la nhimg van de can cham

soc nang do Truy^n h6ng cau c6 the giam trieu chung kho

tho va met moi do thi^u mau gay ra Truyen tieu cau giiip

giam nguy co chay mau tram trgng

20

Cham soc nha khoa cung rk quan trgng Ung thu mau va

hoa tri lieu co th^ lam cho vung mieng rat dl bj nhilm trung

va chay mau Cac bac sT thuong khuyen benh nhan kham nha khoa tong quat truoc khi bat dau hoa tri Cac nha sT se giiip benh nhan each giij rang mieng sach se va tot trong suot qua trinh dieu tri

Dieu tri ung thu- mau co nhimg tac dung phu gi?

Viec dieu tri ung thu mau se pha hiiy ca t& bao ung thu

mau va te bao binh thuong Kiem soat dl han chl tac dong

cua thuoc len te bao binh thuong chi con tac dgng len tk bao

ung thu mau de giam tac dung phu cua thudc la mot viec rit kho thuc hien

Dieu tri ung thu se co rat nhieu tac dung phu Chung phu thuoc chu yeu vao loai phac do cGng nhu thoi gian dieu tri Moi ngudi se co nhOng phan ung khac nhau va tham chi tren cung mot benh nhan phan ung phu o dgt dieu tri nay co the khac nhung dgt khac N6 lire cua cac nha chuyen mon la lam giam tac dung phu den muc toi thieu

Cac bac sT va y ta co the giai thich nhung tac dung phu cho benh nhan biet va huong dan hg thay doi thuoc, che do an uong hay cac bien phap nao khac de doi pho

Dieu tri benh bach cau cap bang thuoc

Tac dung phu cua hoa trj lieu phu thuoc chu yeu vao loai thu6c benh nhan su dung Ngoai ra, cung nhu cac phuong phap trj lieu khac, tac dung phu d m6i ngudi se khac nhau Thuong thi thude chdng ung thu tac dgng len

21

cac te bao dang trong giai doan phan chia Cac te bao ung

thu CO dac diem phan chia nhieu hon te bao binh thuong

nen bi tac dong bai hoa trj lieu nhieu hon Tuy nhien mot

s6 tS bao binh thuong cung bj pha buy Cac te bao thuong

hay phan chia gom te bao mau; te bao a goc long, toe hay a

duong tieu hoa thuong d i bi pha buy K h i hoa tri lieu anh

huong len t l bao binh thuong no se lam giam sue de khang

cua benh nhan doi voi tinh trang nhiem trung va benh nhan

CO ihk mat nang lugng va d l bi bam t i m hay chay mau Da

s6 cac tac dung phu se het tir t u trong giai doan hoi phuc

giua cac dot dieu tri va sau khi ngung dieu t r i

M o t so loai thu6c ch6ng ung thu c6 the anh huong den

kha nang sinh san cua benh nhan K i n h nguyet c6 the bi roi

loan hay ngung han va phu nu c6 the bi trieu chung man

kinh nhu nhung con nong birng va kho am dao Nam giai

CO th6 ngung tao tinh trung V i cac bien doi nay c6 the la

vTnh vien nen mot so dan ong chon each giu tinh triing

dong lanh Hau hk tre em dugc diSu trj ung thu mau c6 kha

nang sinh san binh thuong khi chung Ion len Tuy nhien tuy

theo loai thu6c va \\hu lugng su dung cung nhu tuoi ma mot

s6 tre em trai va gai khong the c6 con khi hg truong thanh

Xa trj

Benh nhan bi xa tri c6 the rat met moi cho nen nghi ngai

la quan trong nhung cac bac si lai khuyen benh nhan van duy

tri boat dong nhu truoc

Khi dugc xa tri true t i l p len dku thi benh nhan thuong bj

rung toe Xa tri c6 the lam cho da dau tai viing chieu xa bi do,

kho, gion va ngua Benh nhan nen dugc huong dan each cham

soc da dau sach se Hg khong nen su dung bat cu loai nuoc hoa

22

hay kem thoa len viing da chieu xa ma khong thamkhao y kien cua bac sT Xa tri c6 the gay buon non, non va mat cam giac ngon mieng Nhung tac dung phu nay la tam thofi va cac bac sT

va y ta c6 the d6 nghj each kikm soat chiing cho dSn khi hoan

tdt dieu tri Tuy nhien mot so tac dung phu c6 the keo dai

Tre em (ma dac biet la nhijng tre nho tuoi) dugc chieu xa

a nao c6 thI anh huong den viec hgc tap V i ly do nay ma cac

bac sT sir dung lieu xa tri thap nhat c6 the dugc va chi ap dung cho nhOng tre khong the dieu tri bang hoa tri don le Xa tri tinh hoan c6 the anh huong den kha nang sinh san cung nhu viec san xuat hormon Hau het nhung be trai bi xa t n tinh hoan khong the c6 con sau nay va tre can phai su dung hormon thay the

Ghep tuy xuoTig

Benh nhan ghep tuy xuong doi dien voi nguy co nhiem trung, chay mau va cac tac dung khac do dugc hoa tri va xa tri voi mot li6u lugng Ion

Ngoai ra benh ky chii thai ghep c6 the xay ra o nguofi nhan tuy ghep tir mot nguofi khac cho Trong benh nay tuy cua ngudi cho phan ung chong lai mo cua ky chii (thuong la gan, da va duong tieu hoa) Benh nay c6 the tu.mucvdg nhe den tram trong

va CO the xay ra vao bat cu thoi diem nao sau khi ghep (thap chi

vai nam sau) Co the cho thuoc de lam giam nguy co benh nay

va dieu tri nhiJng bien chung do no gay ra

Van de dinh dirong cho benh nhan ung thu*

M o t so benh nhan ung thu rat kho an uong, hg co the

mil cam giac ngon mieng Ngoai ra hg con mac phai nhOng

23

biSn Chung thuang gap trong qua trinh diku tri nhu bu6n

non, non, dau mieng nen vice an u6ng c6 thk tra nen kho

khan Mot vai benh nhan thay d6i cam giac d6i vai thuc an

(noi them: c6 thk truac day ho thich an mot loai thuc Sn

nao do nhung bay gio lai khong thich tham chi thky so loai

thuc an do nua) Han niia khi kho chiu va met moi thi

chang ai thich Sn u6ng nua

An uong tot c6 nghla la phai cung cap day du nang lugng

va protein d i tranh sut can va lay lai sue lire Nhung benh

nhan nao an u6ng tot trong su6t qua trinh di^u tri se cam thSy

tot hon va c6 nhieu nang luong hon va ho c6 thk vugt qua

dugc nhung tac dung phu trong qua trinh diku tri

Cac bac si, y ta va cac nha dinh duong c6 t h I tu vdn cho

viec an uong trong qua trinh di^u tri ung thu

Dieu gi xay ra sau khi dieu tri ung thir mau?

Tai kham deu dan dinh ky la mot viec h^t sue quan trong

trong dieu tri ung thu mau Bac sT se tiip tuc kiSm tra benh

nhan chat che dk chSc rSng ung thu khong tai phat lai K i l m

tra bao g6m kiem tra mau, tuy xuong va dich nao tuy M 6 i \m

k i l m tra bac sT phai kham lam sang cin than

Di^u tri ung thu c6 thk gay ra cac tac dung phu sau nhiSu

nam V i ly do nay nen benh nhan phai tikp tuc dugc ki^m tra

dinh ky va phai bao nhiing thay d6i v6 mat sue khoe cho bac

sT ngay khi no xay ra S6ng vai mot benh tr§m trong khong

phai la viec de Benh nhan bi ung thu va nhirng nguai cham

soc hg phai doi mat vai nhi^u vdn de va thu thach Ian N6u

dugc cung cap nhung thong tin hihi ich va cac dung cu h6 trg

thi viec doi pho vai nhiing kho khan nay se d l dang han

B^nh nhan ung thu c6 thk lo iSng vk cong viec lam, ve viec

cham lo cho gia dinh hay nhung trach nhiem khac Cha me dua

tre bi ung thu mau c6 thk lo iSng khong biet con hg c6 the hgc

hanh hay sinh boat binh thuang hay khong, chinh nhung dua tre cung rat buon vi khong dugc tham gia nhiJng tro chai vai cac

ban be khac Ngoai ra, nhimg lo ling wk cac xet nghiem, phuang

phap di8u tri, an a trong benh vien cung nhu chi phi dieu tri la

nhijng v4n dh thuang gap Bac sT, y ta va cac nhan vien y te khac

CO thk tra lai nhiing cau hoi ve dieu trj, cong viec hay cac khia

canh khac Viec gap ga nguai lam cong tac xa hgi, nha tu van hay nguoi lam tu thien c6 t h i huu ich cho nhung benh nhan mu6n bay to nhiing tam tu tinh cam cua minh

Ban be va nguai than la nhiing nguai ho trg nhieu nhat

N h i l u benh nhan ciing cam th4y nhe nhom khi thao luan nhung

vdn dk cua hg vai nhiing nguoi bj ung thu khac Benh nhan

ung thu thuang thanh lap nhiing nhom tuang trg, tai do hg c6 the chia se nhiing kinh nghiem ve each doi pho vai ung thu va hieu qua dieu tri vai nhau Ngoai nhiing nhom tuang trg cua nguai Ian, con c6 nhiing nhom ho trg dac biet cho tre em ung

thu hoac gia dinh cua hg a nhiku thanh pho Tuy nhien, mot

diku quan trgng can ghi nha la moi benh nhan la mot the giai

rieng biet Viec di6u tri va each tikp can vai benh ung thu eo

thk ap dung dugc cho benh nhan nay nhung lai khong dung

cho benh nhan khac, tham chi, nku ca hai m k ciing mot loai

benh ung thu Cach t6t nh4t la ph6i hgp thao luan giua ban be, gia dinh benh nhan vai bac sT

Thuang thi nhung nhan vien boat dgng xa hgi tai benh

vien hay phong kham c6 thk dk nghi nhiing hgi, nhom dk giiip

khoi phuc, nang da tinh thSn, h6 trg tai chinh, van chuyen hay cham soc nha cua cho benh nhan

TiroTig lai cua benh nhan ung thu* mau?

Cac nha nghien cuu dang tim thay nhijng phuang each

tot han de dieu tri ung thir mau va co hoi hoi phuc dang

dugc cai thien Mot d\hu hit sue t u nhien la benh nhan ung

thu va gia dinh ho rat quan tam ve tuong lai cua ho Mot s6

nguoi lay chi so ty le s6ng con va mot vai thong s6 thdng

ke khac de c6 doan xem benh nhan c6 dugc chua-khoi hay

con song dugc bao lau nua

Tuy nhien, dieu quan trong can nha rSng nhung thong s6

thong ke la nhung tri so trung binh dugc lay tu mgt dan so Ian

ciia benh nhan Chung khong the dugc su dung d l tien doan

xem dieu gi se xay ra cho mgt benh nhan nao do v i khong c6

hai benh nhan ung thu nao la giong nhau Di^u tri va dap ung

dieu tri rat khac biet giua cac benh nhan ung thu Nguoi tien

lugng tot nhat chinh la bac sT diSu tri cho benh nhan Benh

nhan va gia dinh nen binh tinh de hoi bac sT \e tien lugng

benh, nhung hg can luu y rang tham chi bac sT cung khong t h i

hik chinh xac di8u gi se xay ra

Bac sT thuang noi v6 khia canh s6ng con cua benh ung

thu va hg c6 the su dung thuat ngii thuyen giam han la

chiia khoi Tham chi a nhi^u benh nhan ung thu mau dugc

chua khoi hg cung su dung thuat ngu nay (tuc bac sT noi la

b^nh thuyen giam) v i benh c6 thk tai phat tra lai

Benh nhan ung thu- mau nen lay thong tin 6^ dau?

Thong tin ve benh ung thu c6 rk nhilu bao g6m mgt

bang dual day Ban c6 ihk tim kikm them thong tin tai thu

vi?n hay tiem sach dia phuang va tir nhiJng hoi tuomg trg

trong cgng dong ban dang a

26

T o m lu-ffc benh bach cau

Trong liic nguyen nhan chinh xac chua biet, yeu t6 nguy

ca da dugc xac dinh

Benh bach cku dugc chia nhom bang each xac dinh su

phat tri^n nhanh cua benh (ckp va man) cung nhu loai te bao

mau bi anh huang

Benh nhan bj benh bach cau ro rang c6 nguy co cao nhiem trung, chay mau va thieu mau

Ch4n doan benh bach cau dugc h6 trg bai viec tim thSy

tihn su y khoa va tham kham, xet nghiem mau duai kinh hikn

v i T^ bao benh bach cau dugc phat hien va phan loai nha vao

chgc hut tuy va sinh thiSt tuy xuang

D\hu trj benh bach cau phu thugc vao loai benh bach cau,

mgt s6 dac d i l m cua benh bach cau, pham v i dieu t n , va tiSn

su truac do cua diSu tri, cung nhu tu6i tac va tinh trang sue khoe chung cua benh nhan

Hau hk benh nhan bj benh bach cau dugc di^u tri vai hoa tri lieu Mgt s6 benh nhan cung dugc d\hu trj bang lieu phap phong xa va cky ghep tuy xuang

27

UNG THU BANG QUANG

Bang quang la gi?

Bang quang la mot ca quan rong nam trong bung dual

chua nxxac tieu Than loc chat can ba tir mau va san sinh

nuac tieu, nuac tieu dugc dan vao bang quang qua hai cai

ong goi la nieu quan Nuac tieu ra khoi bang quang xuyen

qua cai ong khac goi la nieu dao 6 phu nu, nieu dao la mot

ong ngan ma ra dung phia truac, tren am dao CJ dan ong,

no dai han, chay xuyen qua tuyen tien liet va sau do qua

ni?u dao duang vat

Ung thu' bang quang la gi?

Ung thu la mot nhom gom nhieu benh, c6 han 100 loai

ung thu khac nhau dugc biet, va c6 nhung kieu ung thu bang

quang khac nhau Chung hoan toan c6 chung mot dac d i l m :

nhiing te bao di thuong phat trien va pha buy mo ca the

Cac te bao manh khoe tao ra mo ca the Ion len, phan

chia, va tu thay the mot each trat tu Qua trinh nay giu than

the trong sir sua chua t6t Tuy nhien, doi liic vai t8 bao m4t

kha nang dieu khien sir tang truong cua chung Chiing Ion len

qua nhanh chong va khong c6 bat ky trat tu nao Qua nhieu

mo dugc tao ra, va nhung kh6i u b i t dau thanh hinh Nhung

khoi u CO the lanh tinh hoac ac tinh

Nhung khoi u lanh tinh thi khong phai la ung thu Chung

khong di can tai nhung bg phan khac cua ca the va it khi <Je

doa tai cugc song Thuong, nhijng khoi u lanh c6 the dugc loai bo bai giai phau, va chung se khong tai phat

Nhirng khoi u ac tinh la ung thu Chung c6 the xam pham

va pha buy mo va nhung ca quan manh khoe gkn ben canh

Nhung te bao ung thu cQng c6 thI di chuySn tu kh6i u vao dong mau va he thSng bach huyet Digu do giai thich tai sao

ung thu CO the Ian rgng tai nhirng bg phan khac cua ca ihL Sir

Ian rgng nay dugc ggi la di can Du ung thu bang quang dugc loai bo, nhung benh doi khi tai phat tra lai, bai vi te bao ung thu CO the da Ian rgng

Da so cac ung thu bang quang phat trien a lap trong bang quang Ung thu thuong trong nhu mot nam nho dinh vao thanh bang quang, con dugc ggi mot khdi u c6 gai thjt. Ung thu bang quang hay thuong gap Nguofi da trang bi ung thu bang quang gap hai Ian nguai da den, va dan ong bj ung thu bang quang nhieu hon n i l gap 2-3 Ian Da so cac ung thu bang quang xuat hien sau tuoi 55, nhung benh cilng c6 the cung phat trien d nhiJng nguai tre hon

Nhung yeu to nguy ca gay ung thu- bang quang

Ngudi ta van khong biet tai sao nguai nay bj ung thu bang quang con nguai khac thi khong Ung thu bang quang khong phai la benh truyen nhiem Khong ai c6 the bi lay ung thu bang quang tu nguai khac Nhung nha khoa hgc v i n chua biet chinh xac yeu to nao gay ra benh nay, nhung nghien cuu cho thay rang mot so nguoi nay lai de bj hon so vai nguai khac NTot so nhan t6 lam tang len nguy co cao nay

Viec hut thuoc la mot nhan to nguy hiem chinh Nhijng

nguoi nghien hut thuoc Id mac benh ung thu bang quang cao

g4p tu hai tai ba Ian so voi nhtmg nguai khong hut thuoc Bo

thu6c se giam di nguy co mkc ung thu bang quang, ung thu

phSi, vai loai ung thu khac, va mot so benh khac nua

Cong nhan lam viec trong mot so nghanh c6 nguy ca mac

benh ung thu bang quang cao han do tiep xuc vai nhirng chat

gay benh ung thu (nhCmg chdt gay sinh ung thu) a nai lam

viec Nhung cong nhan nay bao g6m nhimg nguai trong

nganh cao su, hoa hoc, va cong nghiep thuoc da, cung nhu

nguai tao m l u toe, thg may, cong nhan luyen kim, cong nhan

in, hpa sT, cong nhan det, va tai xe xe tai

Bieu hifn trieu chirng cua ung thir bang quang

DSu hieu canh bao chung nh§t cua ung thu bang quang la

CO mau trong nuac tiiu Tuy thuoc vao so lugng mau c6 trong

nuac t i l u ma mau cua nuac t i l u c6 the thay doi tir do lot tai

mau do thim Dau trong thai gian di X\ku c6 the cung la mot

d i u hieu cua ung thu bang quang Nhu cau di tieu nhieu hoac

ngay lap tuc c6 t h i la d4u hieu canh bao niia Thuong, nhumg

khoi u bang quang khong c6 trieu chung

Khi nhung trieu chung xuSt hien, chung khong phai la

dau hieu chSc chSn cua ung thu Chung c6 the do nhiing benh

n h i i m triing, nhung kh6i u lanh tinh, soi bang quang, hoac

nhung v§n 6k khac Di8u quan trong la tai kham bac sT de xac

djnh nguyen nhan cua nhung trieu chung Bat ky benh nao

cung c4n phai dugc chin doan va dieu tri cang som cang tot

ChSn doan ung thu- bang quang nhu- the nao?

chin doan ung thu bang quang, ngoai viec hoi ky tien

su ca nhan va gia dinh, c i n phai tham kham ky luong Doi

30

khi, bac sy c6 t h i cam t h i y mot kh6i u Ion trong luc tham kham tryrc trang hoac am dao Ngoai ra, nhung m i u nuac tieu

dugc ki6m tra duai kinh h i l n v i dk xem b i t ky nhung t^ bao

ung thu nao c6 mat

Thuong, bac sT chi djnh chup X quang c6 bam thu6c can quang qua duong tmh mach (IVP) Xet nghiem nay cho phep b^c sT nhin thay than, ong nieu quan, va bang quang tren X quang Mot IVP binh thuong it gay ra kho chiu cho nguai benh, tuy nhien c6 mot s6 it benh nhan bi bu6n non, choang vang, hoac dau do chich thu6c can quang

Bac sT cung c6 the nhin true tiep vao trong bang quang vai dung cu noi soi (cystoscope) Trong thu thuat nay, mot ong mong nho c6 anh sang dugc dua vao bang quang thong qua nieu dao Neu bac sT nhin thay b i t ky nhirng vung b i t thuong nao, bac sT se sinh thilt no d l dem di xet nghiem,

quan sat duoi kinh hien v i de tim ik bao b i t thuong Ung thu

bang quang chi c6 the dugc chi,i doan bSng sinh thiSt

Dieu tri ung thu- bang quang nhu- the nao?

Sir dieu tri ung thu bang quang phu thuoc vao mot s6 nhan to nhu: so lirgng, kich thuoc, va v i tri cua nhirng kh6i u, muc do Ian rgng cua ung thu; tuoi va sure khoe cua benh nhan

Xac djnh giai doan benh

Truoc khi bat dau dieu tri, dieu quan trong la bi8t chinh xac ung thu con khu tru hay da di can Viec phan chia giai doan bao g6m kham lam sang, xet nghiem mau, chup c i t lop

dien toan {CT Scan) la can thiet Chup cat lop v i tinh, la mot

31

loat tia X dugc phat ra tu may chup, sau do tai tao lai hinh

anh chi tilt tren may tinh Sieu dm la phuong phap dung song

am CO tan s6 cao tao nen hinh anh cua co thS Nhung am doi

lai tao nen mot hinh anh tren man anh video nhu truySn hinh

Doi khi, nguai ta con dung phuong phap cpng huong tir nhan

{MRI) la phuang phap dung nam cham dien thay vi tia X,

cQng tao nen hinh anh

Cac phiroTig phap dieu tri

Ung thu bang quang sam (bg mat), trong do nhiing khoi

u dugc tim th4y tren hh mat cua thanh bang quang noi chung

CO thg dugc dilu tri bang each su dung phuang phap ngi soi

va cat bo kh6i u qua duang nieu dao Phuang phap ngi soi c6

thl loai bo tit ca hoac mot phan cua khoi u hoac pha buy no

bang dot dien

Khi kh6i u trong bang quang Ian hoac c6 nguy ca tai

phat, thi sau khi cat bo kh6i u nguoi ta phai dung them thu6c

Bac sy c6 thS dat mot dung dich chua true khuan Bacille

Calmette - Guerin (BCG), mot dang cua phuang phap chija

benh sinh hoc, true ti§p vao trong bang quang Phuang phap

chija benh hoa chat (nhirng thu6c ch6ng ung thu) cQng c6 the

dugc dua true tilp vao trong bang quang

Phuang phap chija benh bang tia xa (con ggi la xa trj)

CO thI dung dgn khi ung thu khong thg loai bo bang phuang

phap m6 qua ngi soi bang quang vi u xam Ian qua nhieu,

chilm gan hit bang quang Tia X pha buy kha nang phat

triln va phan chia cua \k bao ung thu Phuang phap xa tri

trong la chit phong xa dugc dat trong bang quang, co the

D6i vai dilu tri bang xa tri ngoai, benh nhan di t6i benh vien hoac phong kham m6i ngay Thong thuang, dilu tri dugc thirc hien 5 ngay m6i tuln cho 5 tai 6 tuin Phuang phap nay giiip bao ve mo tl bao binh thuang khoi viec lan truyin ra ngoai cua t6ng lilu tia xa

Khi ung thu lan rgng tren hh mat cua bang quang hoac da

phat triln vao trong thanh bang quang, luc nay cin phai cit bo toan bg bang quang Giai phlu nay dugc ggi la cit bo toan bg bang quang (cystectomy) can ban

Trong phlu thuat nay, bac sT phlu thuat loai bo bang quang cung nhu nhung ca quan gin ben canh 6 phu nu, phlu thuat nay bao g6m loai bo tu cung, 6ng din trung, buong trumg, va mot phan cua am dao CI dan ong, tuyin tiln liet va tui tinh dugc loai bo Cac nghien cuu dang dugc triln khai de tim ra each dilu trj bao t6n bang quang

Khi ung thu bao g6m duang vat hoac co di can ra tai nhung bg phan cua khac cua ca thI, bac sT co thI ggi y phuang phap chua benh bang hoa chat, sii dung thu6c chdng ung thu di theo dong mau dl tai dugc nhilng tl bao ung thu trong tat ca cac bg phan cua ca the Thuoc thuang su dung dl dieu tri ung thu dugc dung bang duang u6ng hoac tiem bap

33

hoSc tiem tmh mach Phuomg phap hoa tri lieu dugc thuc hien

timg dgt, di^u tri - nghi r6i lai tiSp tuc di6u tri

Nguai benh thuomg dugc cho didu tri ngoai tru benh

vien, a phong mach bac sT, hoac a nha Doi khi benh nhan can

phai a l^i b?nh vi§n trong thai gian ngSn

Tac dung phu cua viec dieu tri ung thir b^ng quang

Nhung phuomg phap thuomg dung dk dieu tri ung thu

bang quang thuomg c6 tac dung phu rkt lom Kho ma giai han

tac dung phu cua diku tri dk duy nhat nhijmg tl bao ung thu

dugc pha huy, mo tl bao manh khoe c6 thd cung bi hu hai

Di6u nay giai thich tai sao viec di^u tri c6 thi gay ra tac dung

phu kho chiu Tac dung phu phu thugc vao kilu diSu tri dugc

su dung va phin ca thk dugc diSu tri

Khi bang quang dugc loai bo, benh nhan cin mot each

mai dl c4t giu va chuyin nuac tilu Nhieu phuang phap

dugc su dung Mot trong nhung each do la, bac sT phlu

thuat su dung mot manh rugt non cua nguai de tao mgt ong

din mai Mot dau cua rugt non dugc n6i vai nieu quan con

diu kia dem ra ngoai phia thanh bung dual L6 mai dugc

ggi la 16 tilu nhan tao Mgt tiii phu hgp vai 16 tieu nhan tao

dk tap hgp nuac ti8u, va n6 dugc gift dung ch6 bSng mgt

chat dinh dac biet Mgt hg ly c6 hu4n luyen dac biet hoac

bac sT chuyen khoa se chi cho benh nhan each cham soc

cho 16 ti6u nhan tao

Mgt phuang phap mai hom su dung bg phan cua rugt non

dk lam mgt tui chua mai (ggi la nai du tru diku khiln tu

nhien) ben trong than thI Nuac tieu tap hgp a do va kh6ng

34

xa ra tiii ngoai Thay vao do, benh nhan hgc su dung mot cai

6ng (ong dai) dk xa nuac tilu thong qua mgt 16 ti^u nhan tao

Nhung phuang phap khac hien dang dugc phat triln, n6i mgt

tui chua lam tir rugt non tai phkn con lai cua ni?u dao Va kh6ng can thiet tai tui ngoai ca thk, hai vi nuac ti€u ra khoi

ca the th6ng qua nieu dao

Phau thuat cat bang quang can ban gay ra v6 sinh cho

ca dan ong Ian dan ba Phau thuat nay c6 the cung gay ra

mgt s6 anh huang tai vSn dk tinh due Truac day, gkn nhu

tat ca dan 6ng tra nen bat luc sau phlu thuat, nhung nhung

su cai tien trong giai phlu da c6 thk ngan ngira dugc 6

nhieu nguai dan 6ng CI phu nu, am dao h?p hom hoac ngan han, va su giao hgp c6 le se kho khan

Trong thai gian xa tn, nguai benh cam thiy rk met moi

Nguai benh nen dugc nghi ngai cang nhiSu cang t6t Xa trj

vung bung dual c6 thk \am cho nguai benh buSn non, di, hoac

tieu chay. Thuomg tranh dugc nhftng trieu chung nay bang

chk do an uong hgp ly hoac dung thu6c Xa tn c6 thk gay ra

v6 sinh va c6 the lam cho giao hgp kh6ng thoai mai

Lieu phap chua benh hoa chat gay ra nhftng tac dung phu

bai vi no lam kh6ng chi hu hai nhung tk hao ung thu ma con

ca cac te bao phat trien nua Nhung tac dung phu cua lieu phap chfta benh hoa chat phu thugc vao thu6c diing Ngoai ra, m6i benh nhan phan ung lai khac nhau Lieu phap chfta bfnh

hoa chat th6ng thuomg anh huong tai tk bao tao mau va tk hao

bg may tieu h6a Kit qua la, nguofi benh bj nhftng tac dung phu nhu: de khang kem hom vai benh truyin nhiem, an mat

ngon, rung toe, bu6n n6n va 6i, nguai ykw hom, va dai hong

Do la nhftng tac dung phu ngan han, va thuomg het sau khi

35

ngimg di6u tri Khi nhung thu6c true ti8p dugc dat vao trong

bang quang, nhung tac dung phu nay c6 le dugc giai han Tuy

nhien, no thuong lam cho bang quang bi kich thich

An mk ngon c6 thg la mot vkn dk nghiem trong cho

benh nhan trong thoi gian tri lieu Nhung benh nhan an t6t

CO thk giam bat nhung tac dung phu cua dieu tri, vi vay

dinh duang t6t la mot kk hoach quan trong cua dieu tri

Viec an t6t c6 nghia la c6 du calo dk ngan ngira giam trong

lugng va c6 du protein dk xay dirng va sua chua nhiing ca

bap, nhijng ca quan, da, va toe Nhi^u benh nhan phat hien

ra rang, an nhiSu biia va nhung bira an nhe nho trong ngay

thi de han ba bira an Ian

Tac dung phu cua dieu tri ung thu thay doi tviy benh

nhan Tac dung phu nay khong giong nhau giira nhung dgt

di^u tri mac du tren cung mot benh nhan May man han, da

s6 cac tac dung phu dhu tarn thai Cac bac sT, dieu duong, va

bac sT chuyen khoa dinh duong c6 thk giai thich tac dung

phu cua diSu tri ung thu va c6 the ggi y cac each de giai

quyet van de nay

Dieu gi xay ra sau dieu tri ung thu* bang quang?

Viec kham d6u dan rk quan trong sau dieu tri ung thu bang

quang Bang quang can kilm tra bang noi soi Bat ky nhCmg

kh6i u hh mat nao tai phat dku dugc loai bo Nuac tieu dugc

kilm tra phat hien te bao ung thu va chup X quang nguc, IVP,

hoac nhung xet nghiem khac c6 thk dugc thuc hien

Mot benh nhan ung thu bang quang can phai theo doi

chat che vai nam, bai vi nhung khoi u bang quang c6 thI tai

36

phat N6u ung thu tai phat, thi su do tim sam la quan trong

d€ viec dieu tri bo sung c6 thk dugc khai dong

Benh nhan c6 thi d6i pho ung thu bang quang nhu- the nao?

Chan doan ung thu bang quang lam thay doi cugc song benh nhan va ngudi than hg Nhung thay d6i nay kho ki^m soat Benh nhan, gia dinh va ban be c6 nh&ng cam xiic va

lo au khac nhau Vai hg, ung thu c6 nghTa la cai chit da

gin kk Can c6 nhilng thong tin va dich vu nang da giup hg duang dau nhiing vdn dh nay dl dang han

Nguai mang can benh ung thu c6 thk lo lang vh cham

soc gia dinh, duy tri cong viec, va ti6p tuc nh&ng boat dong

hang ngay Ban tam \k nhung xet nghiem, dilu tri, nhap vien, vien phi Bac sT, y ta, va nhan vien y tk c6 thk tra lai cau hoi ve dieu tri, viec lam, hay vdn dk khac Gap ga

nhOrng nha hoat dong xa hgi, giup khuyen nhu hg qua do

nguai benh c6 thk bay to tam tu cua minh Hg ciing c6 thk giai thieu nhiing nai trg giup wk phuc h6i chuc nang, nang

da tinh than, tai chinh, phuang tien van chuyin, hay cham soc tai nha

Ban be va gia dinh phai biet nang da ung hg tinh thkn

benh nhan Cac benh nhan ung thu bang quang thuong tap

hgp thanh mot nhom, hg chia se nhung van dh phai d6i mat

vai benh va hieu qua cua dieu tri Tuy nhien, phai nha rang khong ai giong ai Cach ap dung dieu tri cho benh nhan nay thi dung nhung khong dung cho benh nhan khac, ngay ca khi

hg CO cung loai ung thu Y tuong tot la thao luan nhijng loi khuyen cua bac sT, gia dinh, ban be

37

Nhiirng benh nhan ung thir bang quang

CO the tim Idem sir ho tro" nao?

Nguai bi ung thu nen hoc each s6ng sao cho phii hop vai

nhung thay d6i sau khi bj benh, tu do ho moi cam thay thoai

mai va lac quan hon Thuomg, nhan vien xa hoi a benh vien

hoac phong kham c6 thS ggi y vai nhijng to chuc thien

nguyen trong nuac hay nuac ngoai tim each giup da nguai bi

ung thu bang chia se tinh cam, tai ehinh, van ehuyen, cham

soc tai nha

Neu benh nhan c6 van de vai 16 tilu nhan tao, bac sy, y

ta, hoac bac sT chuyen khoa tiet nieu c6 the giup da ho Sir

dihu chinh 16 tilu nhan tao c6 thk de hon nhi^u vai lai khuyen

va su h6 trg cua nhung nguai mac benh tuomg tu

MQt vai meo giiip tranh viem nhiem bang quang

Viem nhilm bang quang xay ra khi vi khuan xam nhap

bO phan nay

Trucmg Dai hoc Y khoa Michigan (My) dua ra mot s6

meo giup ban ngan ngira viem nhilm bang quang nhu sau:

Ban nen tieu tien thuong xuyen trong ngay va di tieu sau khi

giao hop N8u la nam giai, ban hay thuong xuyen rua sach

duang vat khi tarn

Neu la nit giai

Ban hay giCr khu vuc chung quanh am ho s^ch se

Lau chui tir truac ra sau khi tam

Rua sach khu vuc am ho khi tam rua

Mac d6 lot bang vai b6ng

38

Mac quan chen c6 dung bang vai bong

Tranh dung quan ao chat bo Hay mac quan rong

Dimg mac d6 tam dang uat lau gia

Uong nhieu nu-o-c khong ngan du"9"c benh ung thu* bang quang

U6ng nhieu nuac van dugc xem la each d6 ngan chan benh ung thu bang quang, nhung mot nghien cuu mai day cho thay rang nhung nguai chua benh ung thu bang quang theo each nay kh6ng lam thuyen giam dugc can benh

Nghien cuu nay dugc tien hanh tren 267 benh nhan dugc dieu tri benh ung thu bang quang nhung sau do van bj tai phat lai Nhung benh nhan nay da hoan thanh bang tham do y kien ve viec u6ng nuac va tat ca hg deu dugc theo doi it nhat 2 nam sau Ket qua cho thay gan mot nua trong s6 hg da bi phat kh6i u tra lai mot Idn hoac hon trong suot thai gian nghien cuu

Mgi nguai thuong nghl rang uong mot lugng nuac cao

CO the ngan chan dugc benh ung thu bang each lam giam bat

di lugng hoa chat gay ung thu trong bang quang hay se rua sach nhOng chit nay di truac khi chiing c6 thi gay tac dgng CO hai

"Ket qua nghien cuu nay da cho thay rang muc dich ciia viec u6ng nuac nay khong chac chan lam giam di tan so ciia viec tai phat kh6i u a benh nhan da duac chin doan la bi ung thu bang quang", Bac sT S Machele Donat va cac ban d6ng su cua minh thugc trung tam nghien cuu ung thu Memorial

Sloan-Kettering a New York da cho h\k

39

Uong nirdc qua, an sfra chua d§ tranh

viem bang quang

Theo cong bo mai day a Phan Lan, c6 the giam can

dau do nhiem trung tiet nieu man tinh a phu nu bang each

thay doi che do an Nhiing phu nu nao thuang xuyen uong

nuoc qua tuai, an sua chua va pho mat se it bi nhilm trung

tiet nieu (urinary tract ifnections: UTI) han

Doi vai nhung phu nir bj UTI man tinh thi: uong nuac

qua tuoi 1 coc/ngay hoac c6 dac, khong them duong se giam

dugc 34% nguy ca bi dot tai phat (nhat la uong loai nuac qua

mong); an sua chua hoac pho mat 3 lan/tuan se giam dugc it

nh4t 80% dot tai phat so vai nguai Sn <lian/tuan

Phat hien nay c6 the giai thich sir khac nhau giiia cac doi

tugng thuang xuyen dau/ khong dau Thoi quen an uong la

mot yeu to nguy ca quan trong gay tai phat UTI a phu nir

trong do tuoi sinh san, viec huong dan ve che do an c6 the la

buac dau tien trong ngan ngira benh

Nghien cuu ve thoi quen an uong cua hai nhom phu nii:

nhom I gom 139 nguai da bi mot dot UTI trong vong 2 tukn

truac thai diem dieu tra; nhom 2 gom 185 nguofi khong bi

UTI trong vong 5 nam Tuoi trung binh cua doi tugng la 30

Ket qua cho thdy d6i tugng thuoc nhom 2 c6 u6ng nhi8u

nuac qua va cac san pham su:a chua pho mat han

Do UTI CO thI la tir nhiem khuan ngugc duong tieu hoa

va thuc an c6 the lam bien doi vi khuan ruot nen khi an hoac

u6ng nhung thuc an chua nhilu vi khuin "t6t" con song se c6

kha nang ngan ngua dugc UTI

U N G T H a x l / O N G

Ung thu- xu-oTig la gi?

Ung thu la mot nhom nhi^u benh Nguai ta da biet han

100 loai ung thu khac nhau Tit ca cac loai ung thu c6 diem chung: nhimg te bao tra nen hit thuang, chiing tang truong,

pha huy mo cua ca thI va lan rgng din nhung ca quan khac (di can)

Nhirng tg bao binh thuang tao ra mo theo mot trinh tu: truong thanh, phan chia, va thay the nhung te bao gia Qua trinh nay giiip co the ton tai va phat triSn N6u nhirng te bao mat kha nang kiem soat sir tang truong, chiing tang truong qua nhanh va khong theo trinh tir nao ca Chung tao ra nhieu

mo Mot kh6i mo ggi la buou Biiou c6 the lanh hay ac tinh Buou lanh tinh khong phai la ung thu Chung khong lan rgng den cac co quan khac va hiem khi de doa tinh mang Buou lanh thuang dugc cSt bo Mac dia nhirng buou xuong lanh tinh thinh thoang co the tai phat, chiing co the dugc phau thuat

Buou ac tinh la ung thu No co thI xam \in va pha huy

nhung mo, tang binh thuong k8 can NhiJng t l bao ung thu cung CO thI tach ra khoi buou va di vao mau Chinh vi vay ma tai sao ung thu xuong co thI di can den co quan khac

Ung thu ma bat dSu tu xuong ggi la ung thu xuong

nguyen phat Ung thu xuong thuong ihky nhk a canh tay va

chan, nhimg c6 the xay ra a moi xuomg trong ca thi Tre em

va thieu nien c6 nhieu kha nang mac benh ung thu xucTig hon

nguai truong thanh

Ung thu xuong nguyen phat dugc goi la "sarcoma" Co

nhieu loai sarcoma, moi thi bat dau tir mot loai mo xuong

khac nhau Thuong thay nhdt la: sarcoma xuong, Ewing's

sarcoma, va sarcoma sun

Sarcoma xuong la loai thuong thay nhat cua ung thu

xuong a thieu nien Benh thuong xuii hien khoang tir 10 din

25 tuoi Nam mic benh nhieu hon nil Sarcoma xuong thuong

xuat hien d dau xuong, noi do mo xuong moi dugc hinh

thanh o tuoi thieu nien Sarcoma xuong anh huong chu ylu

xuong dai cua canh tay va chan

Ewing's sarcoma thuong thay khoang 10- 25 tu6i Thidu

nien bj anh huong nhieu nhk Ung thu nay hinh thanh o phkn

giira (than xuong) cua nhijng xuong Ion Xuong bi anh huong

nhieu nhit la xuong hong va xuong dai d dui, tay Ung thu nay

CO the xay ra d xuong suon

Sarcoma sun chu yeu d nguoi lom Loai u nay hinh thanh

trong sun (mo mkm deo xung quanh khop)

Nhihig loai ung thu xuong khac bao gom: sarcoma sgi, u

te bao khong 16 ac tinh, u sun NhiJTig nguoi tren 30 tu6i hikm

khi mac nhiing loai nay

Ung thu xuong nguyen phat thi hilm Mat khac, ung thu

xuong thuong do di can tir cac co quan khac Khi dilu nay

xay ra, benh khong dugc ggi la ung thu xuong M6i loai ung

thu dugc dat ten theo co quan hoac mo bi ung thu nguyen

42

phat B'lhu tri ung thu xuong thu phat phu thuoc vao loai ung

thu nguyen phat va sir di can cua no

Ung thu bat dau tir co, mo, day ihkn kinh, mach mau, va nhung mo lien kk hay nang do khac trong co thk ggi la

sarcoma mo m^m Benh xay ra o nguoi Ion va tre em Nhung khong ban luan o day

Leukemia, da u tuy, va u lympho la ung thu bat ngu6n tir

td bao o tuy xuong Day la nhung benh khac nhau va khong phai la ung thu xuong

Trieu chu-ng cua ung thir xuoTig?

Trieu chung ung thu xuong co khuynh huong phat triln cham Phu thugc vao loai, vi tri, kich thuoc u

Dau la trieu chung thuong ihky nhk cua ung thu xuong

Thinh thoang la mot u m^m, hoi dau tren xuong co the cam giac dugc qua da Vai truong hgp ung thu xuong can tro hoat

dgng binh thuong Ung thu xuong co thk gay gay xuong Nhung trieu chung tren khong chac la ung thu, no co thk

do nguyen nhan khac it trim trgng hon Ai gap phai trieu chung nay nen tham van bac sT

Ch5n doan ung thu xu-cmg

Dk chin doan ung thu xuong, bac sT se hoi tikn su cua

ban than va gia dinh, va kham lam sang toan dien Ngoai ra con kiem tra t6ng trang, xet nghiem mau, chup X quang X

quang co thk cho thiy vi tri, kich thuoc va hinh dang u: U

lanh thuong tron, bo ro; ung thu xuong thuong co nhidu hinh dang va bo khong deu

43

Neu X quang thay nghi nga ung thu xucmg, mot so xet

nghiem chuyen biet sau c6 thk dugc lam NhCmg xet nghiem

nay con cho hik ung thu xuong di can hay chua

Xa hinh xuang cho thky kich thuac, hinh dang, va vi

tri cua viang bat thuang tren xuong Mot lugng nho ch4t

phong xa dugc tiem vao mau Xuong hkp thu ch4t nay va

dugc phat hien boi mot dung cu dac biet ggi la scan

CT scan hay CAT scan la ky thuat X quang cho bilt chi

tiet nhiJng hinh anh cat ngang cua CT, nho mot may vi tinh

MRI (hinh anh cgng huang tu) cung cho hik chi tiet

nhiJTig hinh anh c5t ngang MRI su dung tu truong rk manh

lien ket vai may vi tinh

Chup mach mau la chup x quang mach mau Chk can

quang dugc tiem vao mach mau vi vay thky chi t\k mach

mau, xet nghiem nay cung dugc lam dk giup ich k l hoach

phau thuat

Sinh thiet la each chac chan de noi c6 ung thu hay khong

Sinh thiet tot nhat nen lam 6f benh vien noi c6 cac bac sT kinh

nghiem ve chan doan ung thu xuong Bac sT \ky mot mau mo

tir u xuomg Chuyen vien giai phlu benh xem mau do duoi

kinh hien vi, nlu thdy ung thu thi anh ta c6 thk cho bilt loai

sarcoma va kha nang phat trien nhanh hay cham

Neu da chan doan ung thu xuorng thi di8u quan trgng can

xac dinh la nguyen phat hay thu phat DQ- kien nay rk quan

trgng trong di6u tn Kk qua kham lam sang, xet nghiem, X

quang, chup ck lop (scan), va sinh thi^t dugc sir dung d6

phan chia ung thu Giai doan ung thu xac dinh ung thu da di

can hay chua va bao nhieu mo bi anh huong

Dieu tri ung thir xucmg?

Nhigu yeu t6 dugc xem xet de quyet dinh phuong phap

dihu tri t6t nh4t Do la: loai, vj tri, kich thudc, sir Ian rgng,

tu6i tac, tong trang Mot ke hoach dieu tri dugc vach ra phii hgp voi nhu cau moi benh nhan

Cac phu-oTig phap dieu tri

Do la: Phlu thuat xa tri, hoa tri Bac sT thuang phoi hgp

phuong phap dilu tri phu thuoc sir cm thilt cua benh nhan Benh nhan c6 ihk dugc giai thieu d^n nhung bac sT chuyen \e

diSu tri cac loai ung thu Thuang thuang, cac chuyen gia lam viec vai nhau nhu mot dgi; gom: phau thuat vien, chuyen gia ung thu a nhi va chuyen gia xa tri

Phlu thuat la mot phan ciia dieu tri ung thu xuong Bai

vi, benh c6 thi tai phat gan vi tri ban dau, phau thuat vien lay

u va mot phan xuong lanh va mo lanh khac xung quanh u Khi ung thu xuong a mot canh tay hay chan, phau thuat vien c6 gSng lay u va mot vung mo lanh xung quanh u Thinh thoang phlu thuat vien c6 th8 sir dung mot dung cu kim loai

de thay thi phkn xuong bi l4y di CJ tre em, thay the dung cu

kim loai c6 thi keo dai khi tre Ion Cach thuc bao t6n chi nay c4n nhilu l§n phau thuat d l giii su keo dai chi nhan tao

Tuy nhien khi u Ion c6 le doan chi la can thiet NIU doan chi thi can lam chi gia: chan, canh tay, ban tay, ban chan Hoa tri la dung thu6c gilt t l bao ung thu Thuang ph6i hgp tu 3 loai thudc tra len, thudc c6 the u6ng hay tiem vao ca hay mach mau Thudc theo dong mau di khip co thi Hoa tri

45

dugc tien hanh nhieu dot; sau mot dot dieu tri la mot khoang

thai gian h6i phuc, tiep sau do la mot dieu tri moi va tiep tuc

nhieu dot

Mot s6 benh nhan di^u tri hoa tri ngoai tru benh vien,

duomg duong, hay phong kham tai nha cua bac sT Tuy nhien,

tuy theo loai thuoc diku tri benh nhan can phai a trong benh

vien mot thai gian ngan

Hoa tri luon phoi hop vai phau thuat ung thu xuang

Doi luc, hoa tri dugc dung de thu nho kich thuac u truac

khi phSu thuat Hoa tri con la mot dieu tri ho trg sau phau

thuat d6 diet het nhiing te bao ung thu c6 the con sot lai

trong CO thk va phong ngira tai phat Co khi benh nhan

dugc hoa tri truac va sau phau thuat Doi v a i vai loai ung

thu xuang hoa tri ph6i hgp vai xa tri Hoa trj c6 the dugc

dung de kiem soat ung thu xuang c6 di cSn

Xa trj la dung tia xa nang lugng cao de lam ton thuang

te bao ung thu va ngan chiing phat trien Vai truang hgp, xa

trj diing thay the phau thuat de pha huy u hay nhung te bao

ung thu con sot lai sau phau thuat

Benh nhan can phai den benh vien hay duong duong

moi ngay de xa trj Thuang dieu trj 5 ngay mot tuan, trong 5

den 8 tuan

Tac dung phu cua dieu tri ung thu xucmg?

Cac phuang phap dieu trj ung thu xuang rat manh That

kho khan de han che nhung anh huang cua dieu trj, khong

nhung te bao ung thu bj pha huy ma te bao binh thuang cung

bj ton thuang Dieu do cho thay tai sao viec dieu trj gay ra

chuc nSng la phkn quan trong sau phau thuat

Tac dung phu cua hoa trj phu thugc loai thu6c dieu trj, va m6i nguai c6 phan ung khac nhau Hoa trj anh huang te bao

dang phat t r i l n , nhu tk bao tao mau va tk bao lot duong tieu

hoa K^t qua la benh nhan bj tac dung phu nhu: de nhilm triing, chan Sn, buon non, 6i, lo^t mieng, cam giac yeu sue, r\ing toe Nhung tac dung phu nay anh huang trong thoi gian ngSn va thuong het khi ngung dieu trj

Trong thai gian xa trj, benh nhan c6 t h i rSt met moi v i

dihu trj lien tuc Quan trgng la nghi ngoi cang nhigu cang t6t

Vimg di^u trj trj thuang c6 phan ung da do hay kho, va da nen dugc bao ve duoi anh nang mat troi, cham soc can than, khong su dung dung djch hay kem thoa len da ma khong c6 y kien bac sT

Ddi voi vai benh nhan, clln thiet phai kham rang mieng trudc khi dieu trj Bai v i , dieu trj ung thu c6 the lam mieng nhay cam va de nhiem trung

Chan an c6 thk la \kn de trong qua trinh di8u trj ung thu

An u6ng giup benh nhan c6 thk chong lai tac dung phu tot

han, v i vay dinh duong t6t la quan trgng An t6t nghla la du

nang lugng dk ngan khong sut can va du dam phuc h6i, tai tao

l?ii mo binh thuong Nhi^u benh nhan nhan thay an nhieu bua

nho va it t6t hon la ba bua chinh trong ngay

47

Tac dung phu gap phai trong diSu tri thi thay d6i a m6i

benh nhan Tham chi, khac nhau giua nhiJng dot di8u tri

Nhieu no lire de eo nhiing tae dung phu nay xay ra it nhSt Va

nhung tac dung nay ehi mang tinh tarn thai Bae si, y ta,

ehuyen gia dinh duong eo t h i giai thieh tae dung phu do diSu

tri ung thu va d6 nghi eaeh giai quySt

Cae nha nghien euu quan tarn kha nSng tae dung phu lau

dai a nguai tre duge di€u tri vai xa tri va hoa tri, phu thupe

vao vi tri u va eaeh dieu tri Vai loai hoa tri anh huong kha

nang sinh san eua benh nhan N6u tae dung phu nay thuang

xuyen no eo t h I gay v6 sinh, ea nam va nu Xa tri eo thk lam

tang kha nang u tai phat se phat trien sau do a vung da di6u

tri Bac sT eo thk ban bac ehi tik vai benh nhan va gia dinh \

nhirng tae dung phu nay

b

Dieu gi xay ra sau dieu trj ung thu- xu-ong?

Theo doi deu dan sau dieu tri ung thu xuong la 6ieu quan

trgng Bac sT se kiem tra benh nhan chat che trong vai nam d l

chae chin ung thu khong tai phat hay 6ieu trj nhanh chong

n6u no tai phat Kiem tra g6m: kham lam sang, xet nghiem

mau, X quang, scan, va mot so can lam sang khac

Dieu tri ung thu eo th6 gay tae dung phu nhi8u nam sau

do V i ly do nay, benh nhan nen ti8p tue k i l m tra dinh ky va

cho bac sT biet ngay bat eu van de nao mai xuit hien

Benh nhan bj doan ehi can tri lieu vat ly Cae nha vat ly

tri lieu va bae sT ehuyen vh phue h6i ehue nSng giiip benh

nhan hoe each thue hien nhung boat dong hSng ngay theo

each mai, each su dung ehi gia

Chin doan ung thu lam thay d6i eugc s6ng benh nhan va

nguai than ciia hg Nhiing thay d6i nay kho c6 the dieu khien duge Benh nhan, gia dinh hg va ban be c6 nhieu earn xuc khac nhau va doi lue lai lo sg, hoang mang khi nghe noi bj ung thu

Liic nay, benh nhan va nguai than cam thiy sg hai, gian

dijr, hay tram cam Day la phan ung binh thuang khi hg doi mat vai van de sue khoe nghiem trgng Nhirng benh nhan tre

em va thieu nien, thuang eo thk duang dau nhiJng van de nay tot ban neu hg c6 the noi thoai mai vk sue khoe va cam xiic

cua ho vai gia dinh va ban be Chia se cam xiic vai nguai

khac CO the giiip mgi nguai thay d l chiu ban, do la each de

nguai khac thay sir lo au va yeu cau h6 trg eua hg

Moi quan tarn tuang lai, nhu lo iSng v6 cae k i l m tra,

dieu trj, nhap vien, vien phi Vice noi v a i bae sT, y ta, nhan

vien cham soc sue khoe c6 the tran an lo au va cam giae sg hai Benh nhan eo vai tro quyet dinh ve vice cham soc va lira chon dieu tri bang each dat cau hoi ve ung thu xuang

Hg CO the hoi bat eu dieu gi ma hg t h i c m i c , chua tuong

tan Benh nhan va gia dinh c6 nhieu cau hoi quan trong va

bae sT la nguai hgp ly nhit dk tra l a i

Thinh thoang, benh nhan dung eon so thong ke uae tinh

ca hoi chua tri cua ho Tuy nhien, nen nha rSng day chi so lieu trung binh, chiing duge tinh dua tren so lugng Ion va khong eo hai benh nhan ung thu nao hoan toan gi6ng nhau Chi eo bae sT

theo doi true tikp benh nhan mai hieu ro tinh hinh de ban bae

v6 CO hoi h6i phue (tien lugng) Bac sT thuang diing tir "s6ng

sot" hay "lui benh" ban la khoi benh Ngay ca nhiku benh nhan ung thu xuomg hoan toan h6i phue, bai v i b?nh eo thk tai phat

Benh nhan ung thu xuong c6 the lo l i n g ve viec dean chi

hay p h l u thuat khac se anh huong dSn khong nhung ve be

ngoai cua ho ma con cam nghT nguoi khac ve ho Cha me c6

th^ lo l i n g con ho khong thk tham gia hoat dong binh thuong

d truong hoc hay hoat dong xa hoi Nguoi Ion (da phau thuat

Ion) lo au ve viec lam, tham gia hoat dong xa hoi va cham soc

gia dinh

Bac sT CO the khuyen nhu ve dieu t r i , viec lam, den

truong, hay nhiing hoat dong khac Benh nhan cung muon

thao luan \h nhung lo au: tuong lai, quan he gia dinh, tai

chinh NIU kho noi voi bac sT v6 cam xuc hay nhijmg van de

ca nhan, benh nhan c6 t h i noi voi y ta, nhan vien xa hoi hay

nguoi khuyen nhu, thanh vien cac giao hoi

Nha vat ly tri lieu c6 the giup benh nhan thuc hien each

thuc moi de lam viec Dac biet quan trong doi voi nhung

nguoi mat mot phan hay ca chi va hoc su dung chi gia

Hoc each song voi nhung thay doi do benh ung thu

xuong se de dang hon cho benh nhan va nhung nguoi cham

soc ho khi ho c6 su trg giiip thong tin va dich vu nang do

Nhieu benh nhan cam thay c6 it khi noi chuyen voi nhung

nguoi CO hoan canh giong ho, ho c6 the gap nhung nguoi nay

do tu lien lac hay nho nhom trg giup

Trong tirong lai su- hieu biet

ve ung thir xtfong ra sao?

Vao thoi diem nay, su hieu biet ve nguyen nhan ung thu

xuong that la it Cac bac sT it khi cat nghia dugc tai sao mot

nguoi bi loai ung thu dac biet nay con nguoi khac thi khong

50

Tuy nhien chung ta hih ung thu xuong khong phai la benh

truyen nhiem; khong ai bi lay ung thu tir nguoi khac

Cac nha khoa hoc va cac trung tam y khoa dang nghien ciru ung thu xuong, hg c6 g i n g t i m k i l m nhiing nguyen nhan gay benh nay va du phong no nhu the nao Hg cQng dang t i m kiem each tot hon de chan doan va dieu tri benh ung thu xuong

Tom luffc ve ung thu- xuoiig

Ung thu xuong nguyen phat thi hiem

Thuong t h i y ung thu o xuong do di can tir phan khac cua

CO t h i Khong ggi la ung thu xuong, ma dugc ggi theo ten co quan hay mo bi ung thu nguyen phat

Dau la trieu chung thuong thay cua ung thu o xuong

Chin doan ung thu xuong dua tren benh su, kham lam sang, X quang, xet nghiem mau va xac dinh dua tren sinh

thiet Q'leu tri ung thu xuong phu thugc vao loai ung thu, vj

tri, kich thuoc, sir xam l i n cua u ciing nhu t6ng trang va tuoi tac benh nhan ;

"51'"

UNG THLTDAI TRANG

Ung thir dai trang va tryc trang la gi?

Dai trang la mot phan cua he tieu hoa, chua phan True

trang la phan cu6i cung cua dai trang, nam sat hau mon Dai

trang con goi la ruot gia, la doan ruot c6 kich thuoc rong U

dai trang va true trang xuat phat tu thanh trong cua ruot gia

(dai trang) Nhung khoi u lanh tinh cua dai trang goi la polyp

Cac khoi u ac tinh cua ruot gia goi la ung thu Cac polyp

lanh tinh khong xam Ian va lay sang mo k l can hay nhung bo

phan khac cua ca t h I Polyp lanh tinh c6 t h I d l dang cat bo

khi noi soi dai trang, va khong de doa tinh mang nguai benh

N€u polyp lanh tinh khong thk cat bo dugc, thi no c6 t h l tra

thanh ac tinh (ung thu hoa) theo thai gian NhiSu ung thu dai

trang dugc cho la phat trien tu nhimg polyp Ung thu dai, true

trang c6 the xam Ian va lam t6n thuang cac ca quan Ian can

Cac te bao ung thu cung c6 the tach ra va Ian sang cac bo

phan khac cua ca the (nhu gan va ph6i) tao ra nhimg khdi u

mai Sir Ian cua ung thu dai trang d i n cac ca quan xa dugc

goi la ung thu dai trang di can Mot khi ung thu dai, true trang

da di can, thi viec d i l u t n se khong con hieu qua nua

Noi ehung, ung thu dai-true trang la loai ung thu dung

hang dau a nam va dung hang thu tu trong cac loai ung thu a

nu Tan suk b\g thu dai trang thay d6i tuy theo vimg tren

the giai

Ung thu dai trang thuang gap a cac nuac phuang Tay, nhung lai hiem gap a cac nuac chau A va chau Phi 6 nhung

nuac CO che do an uong theo kiku phuang Tay thi t i 1§ mac

benh ung thu dai trang gia tang

Nguyen nhan nao gay ra ung thu- dai tr^ng?

Cac bac sT chac chin mot dieu rang ung thu dai trang khong phai la mot benh lay (nghTa la mot nguai khong the bj benh tir nguai bj ung thu khac) Mot so nguai lai de mac ung thu dai trang han so vai nhiJng nguai khac NhOng yeu to lam tang nguy ca mac benh ung thu dai trang bao gom: an nhieu

ch4t ma, benh su trong gia dinh c6 nguai bj ung thu dai trang

va polyp, sir hien dien polyp trong ruot gia, va viem loet dai trang man tinh

Che do an giau chat beo c6 the dan den ung thu dai trang C) nhung nuac c6 ti le ung thu dai trang cao, nguai ta

thSy dan chung an nhieu chk beo thi c6 ti le ung thu dai trang

cao han nhiing nguai an it chSt beo Ung thu dai trang dugc cho la do cac san pham chuyen hoa chat beo gay ra ung thu (chit sinh ung) Che do an nhieu rau qua va giau chat xa nhu cac loai hat, banh mi, ngii coc c6 the lam giam dugc nguy ca ung thu do dao thai cac chit sinh ung trong ruot

N8n tang di truySn cua mot nguai la mot y6u t6 quan trong trong nguy ca bi ung thu dai trang Trong so cac yeu t6 hang d i u lien quan d6n ung thu dai trang Trong su6t

cugc dai nguai c6 nguy ca bj ung thu dai trang la 18%(tirc

g i p 3 \an dan s6 chung tai M y ) Mot s6 gia dinh chiu anh

huang cua y l u t6 di truySn goi la ung thu dai trang c6 tinh chat di truyen

CJ nhCrng thanh vien gia dinh c6 ung thu dai trang thi

nh&ng ngudi trong gia dinh thuang bi ung thu dai trang

sam han Nhirng benh di truydn khac c6 the la nguyen nhan

gay ung thu dai trang goi la hoi chung da polyp c6 tinh gia

dinh d nhirng gia dinh c6 nguai mac benh polyp thi nhung

thanh vien con lai thuong c6 rk nhiSu polyp trong dai

trang Trir khi benh dugc phat hien va dugc dieu tri sam

Theo thoi gian, nhirng nguai nay h§u nhu chac chan phat

trien thanh ung thu dai trang

Cac bac sT cho r i n g , ung thu dai trang thuang phat

trign tir nhung polyp nay Tuy nhien, viec cat bo cac polyp

lanh tinh nay c6 thk phong ngira dugc ung thu dai trang

Polyp dai trang phat tri6n khi nhiem sac the trong te bao

niem mac dai trang bi t6n thuang Nhiem sic the la nai

chua thong tin di truy^n tir cha, me cua m6i nguai

Binh thuang, nhiem sac the lanh manh se kiem soat s\

phat t r i l n ciia t l bao theo mot each c6 trat tir Khi nhiem sic

t h i bi t6n thuang, cac tk bao tang tniong mot each loan xa,

khong the kikm soat dugc, ket qua la tao ra mot khoi mo thira

(ggi la polyp) Cac polyp nay luc d i u la lanh tinh Theo thai

gian, cac polyp lanh tinh ciia dai trang c6 the bi ton thuang

n h i l m sic t h i va b i l n thanh ung thu

Viem loet dai trang man tinh lau ngay cung d l hoa ung

thu Nguy ca ung thu dai trang gia tang dang ke sau 10 nam

bi viem loet dai trang

Trieu chirng cua ung thu* dai trang la gi?

Co nhieu trieu chung cua ung thu dai trang nhumg khong

dac hieu Cac trieu chung nay bao gom met moi, tha ngan

54

khuon phan det, tieu chay -tao bon xen ke, thay d6i thoi quen

di cau hay dai tien ra mau do hay den, sut can, dau oan bung Nhijng benh khac nhu hoi chung dai trang kich thich, viem loet dai trang, benh Crohn's, viem tui thira, loet da day

ta trang cung c6 nhihig trieu chung tuang tu Ung thu dai trang c6 the da c6 truac do vai nam truac

khi xuat hien trieu chimg Trieu chimg ciia ung thu dai trang tuy thugc vao khoi ung thu do nam a v i tri nao ciia dai trang.^

Dai trang ben phai rgng, cho nen ung thu a nhung v i tri nay

CO the phat trien rat Ion truac khi xuat hien nhirng trieu chimg

a bung Dien hinh la, ung thu c6 the la nguyen nhan gay ra thieu mau thieu sat, do mau bi mat qua duong tieu hoa theo thai gian, lam nguai benh met moi suy nhugc va tha ngin

Dai trang trai thi hep hon dai trang phai

Tuy nhien, ung thu dai trang trai thuang gay ra trieu chung ban tac rugt hay tac rugt hoan toan Benh nhan ciing c6 nhijng trieu chimg nhu tao bon, di c i u phan det, ia chay, dau b\ing, va bung cang truang(do tac rugt) D i cau ra mau do

tuai ggi y la khoi ung thu nam a dai trang trai gan doan cu6i

hay nam a true trang

Can phai lam xet nghiem gi de phat hien ung thu dai trang?

Khi nghi nga bi ung thu dai trang, thi can phai chup dai trang c6 can quang hay noi soi dai trang, giiip chan doan xac dinh va biet dugc v i tri khoi u

Chup dai trang c6 can quang la ky thuat chyp b i n g each bam vao dai trang qua hau mon mot chat c6 ten la Baium, c6

55

tinh can quang Chinh chSt nay lam cho hinh anh dai trang tro

nen ro net hom, khoi u dugc thiy d l dang hon

Soi dai trang la mot phuong phap ma nguai bac sT noi

soi dung mot loai ong soi mhm (c6 the be cong dugfc) dua vao

hau mon nham muc dich quan sat ben troiig long dai trang

Phuomg phap soi dai trang thucmg chinh xac hon la chup dai

trang c6 can quang, dac biet trong viec phat hien ra nhung

polyp nho

Neu trong luc noi soi bac sT phat hi$n thay c6 polyp thi

bac sT se cSt polyp di va dem gui phong xet nghiem giai p h l u

benh Bac sT giai p h l u benh se quan sat polyp dual kinh h i l n

vi de t i m tS bao ung thu Da s6 cac polyp dugc cat bo di khi

noi soi thucmg la lanh tinh, c6 mot so it la tien ung thu CSt bo

cac polyp tien ung thu la nham phong ngira phat trien thanh

ung thu dai trang tu nhiing polyp nay

Neu ung thu t i m thay trong luc noi soi, bac sT se lay

mot mau nho (sinh thiet) va quan sat dual kinh hien v i de

chan doan xac djnh Neu da c h i n doan dugc ung thu dai

trang, phan chia giai doan ung thu dugc thuc hien de xem

ung thu da xam \kn din cac ca quan khac hay chua V i ung

thu dai trang c6 xu huong Ian den phoi va gan Cac xet

nghiem giiip phan chia giai doan thucmg su dung la: chup

X-quang phoi, sieu am bung, hay chup CT scan phoi, gan,

va b\ing

Doi luc bac sT cung can phai lam xet nghiem CEA trong

mau CEA la mot chat dugc te bao ung thu san xuat Chat nay

tang cao 6f benh nhan bj ung thu dai trang, dac biet la khi ung

thu da di can

Ung thir dai trang dirffc phong ngira nhir the nao?

Dang tile la ung thu dai trang c6 the t i l n t r i l n rat sam truac khi dugc phat hien Phong ngua hieu qua nhat cua ung thu dai trang la phat hien sam va cat bo cac polyp tien ung thu cua dai trang truac khi chung biSn thanh ung thu Ngay ca khi ung thu da phat trien, viec phat hien sam cung c6 the cai thien dang ke ca may chiia khoi bSng p h l u thuat cat bo kh6i ung thu truac khi ung thu kip Ian sang cac ca quan khac

N h i l u to chuc y te tren t h I giai cung da dua ra huong t i m soat benh ung thu nay

Hg khuyen tit ca nhung nguai tren 40 tu6i nen dugc bac

sT kham true trang bang tay hang nam hay xet nghiem tim mau an trong phan Doi vai nhiing nguai tren 50 tu6i, dugc khuyen nen di noi soi dai trang xich - m a m6i 3-5 nam mot Ian Ci nhihig nguai c6 nguy ca ung thu dai trang cao hom dan

so chung, thi can phai dugc noi soi dai trang de tarn soat Trong luc kham true trang, bac sT se diing ngon tay deo gang de kham va tim xem c6 khoi u bat thucmg nao trong dai

trang hay khong Mot m l u phan c6 t h i dugc \ky d8 lam xet nghiem tim mau kn trong phan (xem ben dual) D6ng thai khi

kham true trang bac sT cung se kham luon tien liet tuyen Xet nghiem quan trong de tam soat ung thu va polyp dai trang la tim mau i n trong phan Kh6i u dai trang va true trang

CO xu huong lam chay mau ri ra trong phan Mot lugng nho

mau trong phan khong th8 phat hien dugc bang mat thuong Xet nghiem tim mau i n trong phan thucmg dugc su dung bang each dua vao su doi mau ciia chat thu giup phat hien lugng mau vi t h i c6 trong phan Xet nghiem nay c6 hai Igi

diem la thuan tien va re tien Mot luong nho phan dugc phet

tren lam de tim mau an

Thuong thi can phai lam xet nghiem 3 lam lien tiep de tim

mau kn trong phan Mot nguoi ma xet nghiem mau an trong

phan duong tinh, thi 30-45% nguoi do bi polyp dai trang va c6

3-5% kha nang bi ung thu dai trang Ung thu dai trang khi

dugc phat hien som trong nhung tinh huong nhu vay thi ve lau

dai CO tien lugng t6t hon

Diku quan trong nen nho la xet nghiem tim mau an trong

phan dirong tinh khong c6 nghTa la nguoi do bi ung thu dai

trang Nhieu benh khac ciing c6 mau an trong phan Tuy

nhien, nhung benh nhan c6 xet nghiem mau an trong phan

duong tinh nen dugc danh gia them bang xet nghiem nhu

chup dai trang c6 can quang bang barium, noi soi dai trang, va

cac xet nghiem khac de loai trir ung thu dai trang va ly giai

nguon goc cua mau an nay Mot van de khac cung quan trong

d l danh gia la khi khong tim thay mau an trong phan (xet

nghiem am tinh) thi cung khong the noi la khong bi ung thu

hay polyp dai trang

Ngay ca khi trong nhimg dieu kien ly tuong, ciing c6 it

nhat 20%) ung thu dai trang c6 the khong tim thay mau an

trong phan khi xet nghiem tam soat Nhieu benh nhan bj

polyp dai trang c6 ket qua xet nghiem mau an trong phan am

tinh 0 nhung benh nhan nghi ngd c6 u dai trang, va d nhung

nguoi CO nguy co cao bi polyp dai true trang va ung thu dai

trang, thi noi soi dai trang xich-ma bang ong soi mem hay noi

soi dai trang de tam soat thuong dugc thuc hien neu ket qua

xet nghiem tim mau an trong phan am tinh

Da so polyp dai trang c6 t h i cat bo hoan toan qua noi soi

ma khong can phai m6 bung M o i day cac bac sT khuyen nen noi soi de tam soat ung thu dai trang o nhiing nguoi khoe manh tuoi tu 50-55

Nhung benh nhan c6 nguy co bi ung thu dai true trang cao can phai noi soi dai trang de tam soat ung thu Nhijng nguoi nay gom benh nhan ma trong gia dinh co nguoi bi ung thu dai trang, va hoi chung polyp dai trang co tinh chat gia dinh Nhijng benh nhan co tien sir bj polyp hay ung thu dai trang cQng c4n phai noi soi dai trang d l loai trir benh tai phat NhOng benh nhan co benh su bi viem loet dai trang man tinh

lau ngay (tren 10 nam) thi nguy co ung thu dai trang cQng gia

tang, d nhiing benh nhan nay viec noi soi dai trang cung dugc khuyen cao

Cu6i ciang, ban nen thay d6i thoi quen an u6ng bang each

giam an chit mo, an nhieu chat xo Nguon cung cap chat mo chinh la thit, trung, san phdm bo, x6t xa lach, va dku an Chit

xo la mot chat khong tan va khong tieu hoa dugc, chung c6 trong rau, trai, cac loai hat va ngu coc V o i nhung chat nay trong thuc an tao ra khuon phan d l di tieu, de t6ng cac chat c6 kha nang sinh ung thu ra khoi co th6 Them vao do, chSt xo se

59

lam nhu dong ruot dugc nhanh hem de thao phan ra ngoai,

di6u nay lam giam thofi gian phan nam trong ruQt, giam kha

nang gay ung thu

Van de dieu tri va song con cua ung thu" dai trang nhu"

the nao?

Phlu thuat la bien phap thuong dung nhat de dieu tri ung

thu dai- true trang Trong liic phau thuat, khoi u va bo xung

quanh khoi u d ruot va hach bach huyet ben dual dugc cat bo

Sau do phau thuat vien n6i hai 6au ruot binh thuong lai voi

nhau CJ nhung benh nhan bj ung thu true trang, thi true trang

se dugc cat bo han Phau thuat vien se tao ra mot 16 tren thanh

bung(md dai trang ra da), phan dugc bai tiet qua 16 nay Dieu

duong dugc huan luyen dac biet giiip ho trg nhijmg benh nhan

nay, va da s6 benh nhan mo dai trang ra da deu tro ve cugc

s6ng binh thuong

Tien lugng lau dai sau phau thuat tuy theo ung thu c6

an Ian sang ca quan khac hay chua (di can) Nguy co di cSn

ti le voi do xam Ian cua ung thu tren thanh ruot Benh nhan

ung thu dai trang giai doan som, ung thu chi nam tren be

mat nong cua thanh rugt, thuong dieu tri chi viec cat bo

Nhung benh nhan nay c6 the s6ng dugc lau v g i t i le tren

80% 6 nhiing benh nhan ma ung thu dai trang da tien

trien, kh6i u xam Ian ra khoi thanh rugt, thuong da di can

xa, thi t i le s6ng sot sau 5 nam la duoi 10%

Ci nhijTig benh nhan khi phau thuat kh6ng ro c6 di cSn xa

hay kh6ng, nhung ung thu da an sau vao trong thanh rugt, hay

da vao hach bach huyet ben duoi Nhirng benh nhan nay de c6

nguy CO tai phat ung thu tai ch6 va ung thu di can xa Hoa tri lieu 6 nhijng benh nhan nay c6 t h i tri hoan kh6i u tai phat va cai thien kha nang s6ng con cho benh nhan

Hoa tri lieu la dung nhung loai thu6c d6 giet te bao ung thu Day la mot phuong phap tri lieu mang tinh he th6ng, nghTa la thu6c vao trong co thS di dSn noi c6 te bao ung thu

de tieu diet chung Sau khi phau thuat ung thu dai trang, mot

so benh nhan co the co di can vi th6 (tuc 6 te bao ung thu rat nho kh6ng th8 phat hien dugc)

Hoa trj lieu thuong dung trong thoi gian ngan sau phau thuat de tieu huy nhung t§ bao ung thu con sot lai Hoa tri lieu dung trong truong hgp nay ggi la hoa tri lieu b6 sung Cac nghien cuu moi day da cho thay keo dai thoi gian s6ng con va lam cham tai phat ung thu 6 nhung benh nhan co diSu tri b6 sung bang hoa tri trong thoi gian 5 tuan sau phSu thuat

Cac loai thu6c thuong dugc su dung la: 5-flourauracil FU) Mat khac, hoa tri lieu lam cham tien trien hoac kiem soat kh6i u di can Khi ung thu da di can Ian rgng thi thoi gian con s6ng khong lau Hoa tri thuong co the dieu tri tai phong mach

(5-bac si, trong benh vien cijng nhu dieu tri ngoai trii, hay tai

nha Hoa t n theo chu ky, sau giai doan nghi Tac dung phu cua hoa tri lieu thay d6i tuy theo nguoi, va cung tuy thugc vao loai thu6c

Cac thuoc tri ung thu hien dai thuong dung nap t6t va it

CO tac dung phu Thuong, cac loai thu6c t n ung thu pha huy nhjjng t§ bao phat t r i l n va phan chia nhanh V i vay, cac te bao mau thuong chiu anh huong cua hoa trj Tac dung phu

thuong gap nh4t cua hoa tri la thieu mau, met moi, d l ham mau, va kha nang dk khang kem voi nhilm trung Nhung tS

bao cua chan toe va ruot la nhijmg tk bao phan chia nhanh Vi

vay hoa trj lieu c6 thk lam rung toe, loet mieng, bu6n non,

non va tieu chay

Xa tri trong d\ku tri ung thu dai true trang thucmg ehi giai

han a ung thu true trang Xa tri thucmg giam nguy ea tai phat

tai eh6 eua ung thu true trang, thuong xa tri truoe hoae sau

khi phau thuat NIU khong xa tri, nguy ea tai phat ung thu

true trang la g§n 50% NIU C6 xa tri di kem thi nguy ca tai

phat nay giam con khoang 7% Tac dung phu eua xa tri gom

met moi, rung long vung chau, da vung xa trj bj kieh thich

Cac bien phap tri lieu khae la truyln tai cho, cho vao ben

trong gan mot loai thu6e, thucmg la a vung di can Diing mot

bam dua thude true tiSp vao kh6i u Ti le dap ung dihu tri nay

la khoang 80% Tuy nhien, tac dung phu cua no c6 thi

nghiem trong

Cac bien phap dihu tri khae nham gia tang he th6ng

mien dich cua ca thk, c6 tac dung chdng lai ung thu dai

trang d nhiing benh nhan eo nguy ca cao khi phiu thuat,

kh6i u Ian, gay tac ruot hay xuk huyk, thi dihu tri bang

laser c6 th6 dugc dung dh pha huy kh6i u nay va giam trieu

chung benh Ngoai ra con c6 nhieu bien phap didu tri khae

la diing lieu phap quang dong Trong each dihu tri nay, yhu

t6 nhay cam anh sang dugc kh6i u bat giu va khi do no

dugc boat hoa dk pha huy khoi u

Theo doi, cham soc benh nhan ung thu* dai trang

nhu- the nao?

Viec tham kham sau khi dihu tri ung thu dai trang la rat

quan trong Ung thu c6 ihh tai phat nhanh tra lai ngay tai vi tri

62

ban dau hay c6 the tai phat a nai xa nhu gan, hay ph6i Tham

kham lam sang phai dugc bae sT kham ky, xet nghiem men jan trong mau, chup X-quang ph6i, chup CT Sean bung va vung chau, noi soi dai trang, va do lugng CEA trong mau BSt thuong men gan chung to eo di can gan

Mue do CEA c6 thk tang truac khi m6 va tra vh binh

thuong trong mot thai gian ngan sau khi ung thu dugc eat bo

CEA tang tu tu eo thk chung to ung thu c6 thi tai phat Chup

|CT Scan vung chau c6 thi cho thSy ung thu tai phat tai gan, vung chau hay a nhung vung khae Ngi soi dai trang c6 thi

thay dugc polyp tai phat hay ung thu dai trang

DI kiem tra xem ung thu eo tai phat hay khong, nhung benh nhan bi ung thu dai trang c6 kha nang tang nguy ea mac ung thu tiln liet tuyin, ung thu vu va ung thu bu6ng trung Vi vay khi kham lam sang phai kham ea nhimg ea quan nay

Tu-ong lai ngiroi benh ung thu- dai, tryc trang nhu' the nao?

Ung thu dai trang la ngu>en nhan ehinh gay tu vong dac biet a nhung nuac phuang Tay Sir hilu ro can benh va diln

tien cua no dang bat dku he ma Cat bo polyp dai trang giiip

phong ngua ung thu dai trang Phat hien sam ung thu dai trang c6 the giiip cai thien ca hoi ehira khoi va s6ng con.Mai

day nguai ta My ring Igi ich cua dieu trj bang aspirin va cac

lang viem khong steroid a benh nhan ung thu dai trang Trong nhung thu nghiem, viec su dung nhung thu6c nay c6 the lam han che dang ke hinh thanh ung thu dai

trang a mot so dgng vat thi nghiem Nhiing loai thu6c

-chae CO kha nang tang phong ngua ung thu nhu Canxi,

elenium, vitamin A, D va E Tuy nhien, can phai c6 nhilu

63

nghien cuu han nua truac k h i c6 t h i sir dung d^i tra cho

cong chung de phong ngua ung thu

Tom lirffc ve ung thir dai trang

Ung thu dai, true trang la mot benh ly u ac tinh xay ra a

lop trong thanh dai trang

Ung thu dai, true trang dung hang thu 3 trong cae loai

ung thu o nam giai, dung hang thu tu trong ung thu 6f nu tai

Hoa K y

Nguy CO bi ung thu dai true trang gom: yeu to di truyen,

polyp dai trang, viem loet dai trang lau ngay

Ung thu dai true trang thuong phat trien tu polyp Cat bo

polyp dai trang eo the phong ngira duoe ung thu dai true trang

Polyp va ung thu dai trang a giai doan som eo the khong

eo trieu ehung V i vay, dieu quan trong la nen lam xet nghiem

de tam soat ung thu dai trang

Chan doan ung thu dai true trang bang ehup dai trang eo

ean quang, hay npi soi dai trang kem sinh thiet giup chan

doan xae dinh

Dieu trj ung thu dai, true trang tuy thuoe vao vj tri, kieh

thuoe, va mue do Ian rong eua ung thu eung nhu tuoi tae va

tinh trang sue khoe nguoi benh

Phlu thuat la phuong phap thuong diing d l d i l u tri ung

thu dai true trang

Xup \a xanh giup chong ung thvt ket trang

Ket qua nghien euu cua eae nha khoa hoe thuoe Vien

Dinh duong M y cho thiy, xiip lo xanh eo thk ngan ngira benh

ung thu k6t trang Theo do, do xiip lo xanh la loai rau chua nhieu vitamin, khoang chat va sulphorapane von la chat eo tae

dung kieh boat loai enzym ehdng ung thu sSn c6 trong eo the

Cae nha khoa hoe eon eho hiit, cae loai bap cai, cai

xoong, eu cai, gia do eung duge xem eo eong dung tri ung

thu Tac dung phong ngua ung thu se cao hen niu su dung

eae cay rau khi eon non

UNG THaVU

Ai CO nguy ca bi ung thu- vii?

Nguyen nhan chinh ciia ung thu vu chua dugc biet Tuy

nhien, cac nghien curu cho ihiy nguy ca ung thu vu gia tang a

nhung phu nir Ian tuoi, va thuong it khi gap a nij duai 35

tuoi Benh hay xay ra a nhung phu nu* tren 50 tuoi, nguy ca

cang cao a nu tren 60 tu6i Han nua, ung thu vu xay ra a nu

da tring nhieu han na chau Phi va nu chau A

Nghien cuu cho thay nhung yeu to sau lam tSng kha nang

mac ung thu vii:

- Tien su bi ung thu: Nhijng phu nu da bi ung thu vu r6i

thi nguy ca mac ung thu vu a vu con lai cao han nguai binh

thuong

- Tien su gia dinh: Mot nguai phu nu c6 nguy ca ung thu

vu cao neu me, chi, con gai hp bi ung thu vii, dac biet n8u

nhung nguai nay mac benh liic tuoi con tre

- Roi loan da duac xdc dinh: Vai chan doan tang san

khong dien hinh hay carcinoma tai ch6 lam tang nguy ca phat

trien ung thu vii

- Su bien doi di truyen: Cac gen trong ik bao mang thong

tin di truyen thira huong tu cha me.Yeu t6 di truyln chi^m tu

5%-10% tat ca ung thu vii Vai gen dot bien c6 lien quan din

ung thu vii pho bien a vai nhom dan tpc

66

Mot s6 gen thay d6i (nhu BRCA 1, BRCA 2, ) lam tang nguy ca ung thu vii Trong nhung gia dinh c6 nhilu nguai mic ung thu vii, kiem tra gen thinh thoang cho thay c6 su thay doi dac biet lam tang nguy ca ung thu vii Bac sT c6 the

dS nghi phuang phap nhSm phong ngira hay keo dai su song cho benh nhan bi ung thu vii, phat hien sam ung thu vii a

nhirng phu ms c6 dot bi8n gen NhiJng phu nil c6 gen dot bien

lien quan ung thu vii hay da bi ung thu vu mot ben thi tang nguy ca mSc ung thu vii a ben con lai, ung thu buong trung,

va CO thi mic nhimg ung thu khac Nam giai ciing vay

Nhilu xet nghiem c6 thi phat hien nhung gen bj biln d6i

Estrogen: nhilu chung cu gO' y thofi gian ca the chiu sir

tac dung estrogen cang keo dai (estrogen do ca the tao ra hay

do thudc, hay dugc phong thich tu mot n6t cua ca thi) thi dl

bi ung thu vii Vi du, nguy ca benh tang them phan nao a nhirng nguofi kinh nguyet bat dau sam(truac 12 tuoi), man kinh mupn(sau 55 tuoi), khong c6 con, hay trj lieu bang hormon trong thai gian dai DES (diethylstilbestrol) la mpt dang estrogen t6ng hop dupe su dung khoang nam 1940-

1971 Thai phu thucmg su dung DES trong su6t thai ki de phong ngira biln chung dupe xac dinh c6 nguy ca ung thu vii kha cao Nguy ca nay khong hien dien a con gai hp, da tilp xiic vai DES truac khi chao dai Tuy nhien, vin c§n chii y khi nhung be gai nay din khoang tuoi ma ung thu vii thuong gap

67

Sink con mudn: Phu nij sinh con so mu6n(sau 30 tuoi) c6

nguy C O nhieu hom nguai sinh con sam

Mat do cua vu: Tren phim chup nhu anh cho thay day

dac thuy va ong dan sira nhung rat can doi Ung thu vu gan

nhu luon phat trien tir mo thuy hay mo ong dan (khong phai

mo ma) Dieu do cho th4y tai sao ung thu vii thuong xay ra a

nhung vu c6 nhieu mo tuySn va 6ng dan hon nhung vu c6

nhieu mo ma Han nua, vai nhung vu mat do day, bac sT kho

thay nhung vung bSt thuong tren phim chup nhu anh han

Xg tri: N u < 30 tu6i, v i i tiep xuc tia xa trong Idii xa t n ,

dac bi?t la da dieu tri benh Hodgkin's bang tia xa

Ruau: Vai nghien cuu cho thay, phu nCr uong nrgu se

tang nguy ca ung thu vii

Phan Ion phu nir bi ung thu vu ma khong c6 nhung yeu to

nguy ca tren, ngoai trCr nguy ca xuat hien theo sir gia tang cua

tuoi tac Cac nha khoa hoc dang huang den nhung nghien cuu

ve nguyen nhan gay ung thu v i i de hieu nhieu hon ve yeu to

nguy ca va each phong ngira benh nay

Lam sao phat hien ung thir vu?

Nguai phu nu nen cho bac sT b i l t cac y l u t6 c6 t h i lam

tang kha nang benh ung thu vu Nhijng nguai c6 nguy ca cao,

du a lua tuoi nao, nen tham van bac sT, nen kham vu khi nao

va lam nhu thS nao d l dugc k i l m tra ung thu vii Bien phap

sang loc lam giam nguy ca tu vong do benh

Nguai phu nil c6 the gop phan chu dong phat hien benh

som bang each chup nhu anh va kham vii theo lich mot each

deu dan Hoac c6 the tu kham vii

Dau hieu cua ung thu- vii?

Ung thu vii giai doan sam thuong khong gay dau Thuc

te, khi ung thu v i i phat t r i l n ISn dau, c6 the khong dau hieu nao ca Nhung khi ung thu tang truang, c6 the gay nhung thay doi ma nguoi phu nir nen d l y:

Mot cue hay ch6 day len a trong hay gan v i i hay a viing nach

Thay doi kich thuoc hay hinh dang vii

Niim vii ri dich hay dau, hay bj keo ngugc vao vii

V i i ggn len hay 16m vao (da v i i trong giong nhu qua cam)

Thay doi da vii, c6 quang, hay niim v i i sung, do, nong,

C O vay

Cac ba, cac c6 nen gap bac sT ngay ndu c6 mot trong nhung trieu chiing tren Thuong khong phai la ung thu, nhung quan trong de bac sT kiem tra thi moi vdn d8 se dugc c h i n doan, diSu tri sam va nhu vay moi an tam

Chan doan ung thu" vu nhu the nao?

De tim dugc nguyen nhan ciia b i t k i d i u hieu hay trieu chiing nao, doi hoi bac sT phai kham va tim hieu ti6n su ban than, gia dinh cua nguoi benh c i n than Ngoai ra, bac sT c6 the lam them cac xet nghiem sau:

Kham vu: Bac sT c6 the giai thich cue u bang each so

nan cue u va mo xung quanh no cSn than U lanh thuong

cam giac khac u ac Bac sT kiem tra kich thuoc va cin tao

u va xac dinh xem no eo di chuyen de dang khong

Chup nhu anh: Chup X quang vu c6 the c6 dugc nhung

thong tin quan trong ve cue u vu

Sieu dm: Su^ dung song am tSn so cao, qua sieu am biet

dugc u nang chura dich (Ichong phai ung thu) hay la khoi dac

(c6 the ung thu ma cung c6 the khong la ung thu) Sieu am

dugc su dung cung luc voi chup nhii anh

Dua tren nhung k i l m tra nay, bac sT c6 the quyet dinh

khong can lam them xet nghiem va ciing khong can dieu t r i

N h u the, bac sT c6 th6 c§n phai theo doi benh nhan thuong

xuyen de phat hien nhung thay doi

Can lam gi de chan doan xac dinh?

Tarn quan trgng ciia mot chan doan chinh xac dugc danh

gia cao Chan doan xac dinhMinh huong dieu tri Phac do

dieu tri dugc thiet lap cho moi loai ung thu vu va moi benh

nhan Bac sT cua ban c6 the giai thich ro benh trang cung vai

nhung lira chgn dieu tri phii hgp vai truang hgp cua ban

Ke hoach dieu tri

Nhieu benh nhan ung thu vu muon chii dgng trong quyet

djnh cham soc sue khoe Hg tim hieu tat ca nhijng gi c6 the

dugc ve benh va su lira chgn dieu trj cua hg Tuy nhien, ngugi

benh thuong bi soc va cang thang sau khi dugc chan doan ung

thu vu D i l u do lam cho nguai benh khong t h i tap trung suy

nghT ve nhung dieu muon thic mac vai bac sT Tot nhat la li?t

ke tat ca nhijng cau hoi trong Ian kham sau

De nha nhiing gi bac sT noi, nguai benh c6 t h i ghi chii

hay ghi am Nguai benh luc nao cung mu6n c6 nguai than

70

hay ban be khi noi chuyen vai bac sT, hg c6 the tham gia thao luan hay ghi chii, hay chi l i n g nghe

Bac sT CO the giai thieu nguai benh den nhiing chuyen gia

wl di€u tri ung thu Thuong dieu tri se bat dau trong vong mot

vai tuin sau khi dugc chin doan Se c6 khoang thai gian de

benh nhan thao luan voi bac sT vh, lua chgn dieu tri, tham khao

nhung y k i l n khac va chuin bj tam ly ban than va nguofi than cua hg

Nhirng phirong phap dieu tri ung thu"?

Ung thu vu CO the diSu t n tai cho hay toan than hoSc ket

hgp ca hai

Dieu tri tai cho: La lay hay pha buy ung thu trong mot

vung khu tni nhu p h l u thuat va xa t r i Thuong su dung dieu

tn benh a vii K h i ung thu vii da Ian xa, diSu tri tai cho dugc dung de kiem soat nhung viing di can do nhu phoi hay xuong

Diiu tri toan than: Su dung de pha buy hay kiem soat

ung thu khap ca the, nhu boa t r i , ngi tiet to, sinh hgc tri lieu Mot vai benh nhan dugc dieu tri toan than de lam nho kh6i u lai truoc khi dieu tri tai cho So khac dieu tri toan than danh cho diSu trj ung thu da di can hay phong ngira ung thu tai phat

Phau thuat

P h l u thuat dung ph6 b i l n trong di6u t r i ung thu v u Co

n h i l u loai p h l u thuat Bac sT c6 t h i giai thich moi loai p h l u thuat, thao luan va so sanh Igi ich va nguy ca, va mo ta anh huang ciia p h l u thuat d k hinh dang benh nhan

Phau thuat t6i thilu hay phlu thuat bao t6n: Day la phlu

thuat lay di mo ung thu chu khong ISy vu Ckt bo u va mot

phan tuyen vu Sau phlu thuat nay benh nhan dugc xa tri de

diet nhung te bao ung thu con sot lai

cat bo u: Phau thuat liy di u va mot phan mo binh

thucmg xung quanh no, thuong vai hach bach huyk duai nach

cung dugc lly di

Cat bo tuyen vu mot phSn: hky u va ph^n Ion mo lanh

xung Thinh thoang lay them mot phan ca ngirc phia duai u

va hach bach huylt vung nach

Cat bo tuyen vu: Phau thuat cat bo vii, mo \ky cang nhi^u

cang tot Tai tao vu c6 the lam ciing luc hay sau do

cat bo tuyen vu toan phSn: La phSu thuat cat bo tuy^n vu

don gian, bac sT phau thuat lav toan bg vu va mot vai hach

bach huyet duai nach

Cat bo tuyen vii tan goc bo sung: Bac sT phlu thuat se \iy

toan bg vu, hach lympho va ca ngirc

cat bo tuyin vii tan g6c: Con ggi la phlu thuat Halsted,

bac SI phau thuat \ky vu, hai ca ngirc, tk ca hach bach huylt,

mot phan ma va da Ngay nay it su dung phuong phap nay

Mgt s6 it truong hgp phau thuat nay dugc dh nghi khi ung thu

Ian din ca ngirc

Khao sat hach bach huylt viing nach: Doi khi hach bach

huyet vung nach dugc \ky dk xac djnh xem ung thu da Ian vao

he bach huylt hay chua

Tao hinh vu, thucmg dugc lira chgn sau phlu thuat cat bo

vu Benh nhan quan tam phlu thuat nay nen thao luan vai bac sT

phau thuat tao hinh truac khi lam phlu thuat cat bo

- Toi can gui mau cua toi phong khi toi can truyen mau?

- Co phai toi can dugc \iy hach bach huyet? Bao nhieu?

Tai sao? Toi cdn phong ngira gi khi hach bach huyet bi lay di?

- Sau phlu thuat toi c6 cam giac nhu the nao?

- Toi can phai hgc nhixng gi de tir cham soc hay cham soc

it mo khi toi tro ve nha?

- Vet seo se a dau va trong nhu the nao?

- N8u toi quySt djnh lam phau thuat tao hinh, lam nhu thS

ao va khi nao? Bac sT c6 the giai thieu mgt bac sT phau thuat

o hinh?

- Toi se phai thirc hien nhiing bai luyen tap dac biet gi?

- Khi nao toi c6 thi tra \Q hoat dgng binh thuang

- Toi CO the noi chuyen vai nhung nguai da trai qua phau thuat giong nhu vay khong?

Xatrj

Xa tri la dung tia xa nang lugng cao diet xk bao ung thu

Tia xa c6 thi tac dgng true tilp vu qua 1 may (xa tri ngoai)

Chat phong xa dugc dat trong 1 6ng nhira va dat true tilp vao

vii (xa tri trong) Mgt s6 benh nhan dieu tri ca hai each

- Xa tri ngoai: Benh nhan din benh vien hay duang

duang, thuang la 5 ngay/tuan trong vai t\An

73

- Xa tri trong: Benh nhan nhap vien, ch4t phong xa dugc

cay vao ca thS trong vai ngay va dugc \iy ra truac k"hi benh

nhan tra nha

Thinh thoang, tuy vao kich thuac u va nhung yeu t6 khac, xa tri dugc su dung sau p h l u thuat, dac biet la phau

thuat bao t6n Chit phong xa tieu diet nhOng te bao ung thu

con sot lai

Truac khi phau thuat, xa tri hay vai hoa trj hay noi tiet t6

dugc su dung d l pha huy t% bao ung thu hay lam nho u

Phuong phap nay thuong ap dung nhung u Ian va khong d l

lay bang phau thuat

Nhung cau hoi dgt ra:

- Tai sao toi can xa tri?

- Nguy ca va tac dung phu cua xa tri?

- Tac dung phu c6 keo dai khong?

- Khi nao bat dau dieu tri va ket thuc?

- Toi cam thSy nhu thS nao trong thai gian diSu trj

- Toi CO the lam gi de tu cham soc trong thai gian dieu tri?

- Toi CO thg tigp tuc hoat dong binh thuong khong?

- V i i cua toi trong nhu the nao sau dieu tri?

- Kha nang khoi u c6 tai phat tra lai khong?

Hoa tri

Hoa trj la dung thuoc giet te bao ung thu Trong dieu t n

ung thu vu thuong phoi hgp nhieu loai thuoc Thuoc c6 the

uong hay tiem, thuoc theo dong mau di khap ca the

Di^u tri noi ti^t t6 la lAy di nhirng noi tiet t6 ma \k bao

ung thu can de phat triln Dieu t n nay bao g6m su dung thu6c lam thay doi hoat dong noi ti^t t6, hay phlu thuat l4y bu6ng

trung Giong nhu hoa tri, phuong phap nay anh huong nhung

\k bao ung thu toan co t h i

Lieu phap sinh tioc

La lieu phap lam tang kha nang dg khang cua co t h i ch6ng

lai te bao ung thu V i du: Herceptin (trastuzumab) la khang t h i don gia ma dich la te bao ung thu co gen HER-2 Bang each uc che gen nay, Herceptin lam te bao ung thu cham hay ngung

phat trien.Herceptin co the dieu tri mot minh hay ph6i hgp voi

hoa trj

'Nhung cdu hoi dgt ra cho bdc si:

- Tai sao toi cSn diSu trj toan than?

- Neu toi dieu trj noi tiet to, cai nao tot cho toi hon huoc hay phau thuat lay buong trung?

- Toi se su dung loai thuoc nao? Chung tac dung nhu the nao?

- Co nhOng tac dung phu khong? Toi phai lam gi vai nhung tac dung phu do?

- Dieu trj keo dai bao lau?

75

Lira chon dieu trj

Benh nhan ung thu vii bay gia c6 nhieu sir lira chon

trong dieu tri Nhieu phu nij c6 gang tim hieu ve benh va

viec lira chon dieu tri vi vay ho c6 vai tro trong viec quyet

dinh huong cham soc sue khoe cua minh Ngudi benh c6

nhieu cau hoi va sir quan tarn ve lira chon dieu tri

Bac sT la nguofi thich hop nhit dk giai dap: sir lira chon

dieu tri nao va nhirng thanh cong nao c6 the dat dugc Hau het

benh nhan sau d'lcu tri ho trong nhu the nao va c6 thay doi

boat dgng hSng ngay khong Benh nhan khong can phai hoi

va hiku hit nhiing thSc mSc trong mot luc, ma c6 the hoi bac

sT nhirng van de ehua ro va thong tin can biet them

Benh nhan c6 the noi voi bac sT ve nhirng thu nghiem

lam sang mai, nhirng phuong phap dieu tri moi

Sir lira chon cua benh nhan phu thuoc vao mot so yeu to:

tuoi, tinh trang man kinh, sue khoe, kich thuac, vj tri u, giai

doan ung thu kk qua can lam sang, va kich thuac cua vu Tinh

chat t§ bao ung thu (nhu c6 phu thuoc noi ti6t t6 tang truang

hay khong) cung dugc xem xet Quan trong nh4t la giai doan

ung thu Phan chia giai doan dua tren kich thuac u va ung thu

da di can hay ehua

Ung thir tai phat

NghTa la ung thu xuat hien tra lai sau dieu tri Ian dau

Tham chi khi kh6i u a vu da dugc \ky di hay bj pha buy Benh

thinh thoang tai phat do te bao ung thu con sot lai dau do

trong CO the ma ehua bi phat hien

Thuang tai dien trong vong 2-3 nam sau khi dilu tri, nhung ung thu vu c6 thd xay ra nhidu nam sau do

Ung thu tai phat tai ch6 m6 goi la tai phat tai ch6 NSu

ung thu xuat hien a vung khac goi la ung thu di can Dihu tri

ung thu di can c6 the dung mot phuong phap hay phoi hgp nhi^u phuong phap

Tarn quan trong ciia viec phat hien som ung thu- vii

Cac loai ung thu khac nhau ve t6c do phat thkn va di can

Mot so loai ung thu c6 th8 d'lhu tri thuan Igi nhung mot s6 loai

ung thu ma sir xam Ian va ac tinh cao d8n n6i y hoc hien dai phai bo tay

Nhieu nghien cuu cho thSy r5 khi phat hien u c6 kich thuac cang nho thi ca hoi phlu thuat chira khoi tot hon va

cugc song keo dai hon Mot kh6i u dugc \ky di sam khi ehua

di can hach bach huy6t va ca quan khac thi kha nang dieu tri

khoi cao hon

Hien tai, chup nhfl anh va kham vu la ca ban nhit trong sang Igc vu Viec v6 cimg quan trong doi vai phu nir la thirc hien kham vu va chup nhu anh dinh ky d l chac chin ring minh khong c6 ung thu vu tiem an

Nhirng tac dung phu cua dieu tri if' That kho khan bao ve t& bao lanh tranh khoi nhirng tac dung CO hai trong dieu tri ung thu vii Tac dung phu cua

dieu tri ung thu vii phu thuoc vao phuong phap dieu trj va muc do dieu trj Nhirng tac dung phu khong giong nhau giua m6i nguofi va giira nhirng Ian dieu tri Dieu quan trong trong di^u trj ung thu la ki6m soat tac dung phu

Phan ung cua benh nhan voi diku tri dirge theo doi ehat

ehe bang kham lam sang, xet nghiem mau, hay nhung ki8m

tra khac Bac sT, y ta giai thich tac dung phu va dua ra each

giai quylt nhiing tac dung phu trong va sau khi dieu tri

Phau thuat

P h l u thuat gay dau va tang cam giac vung m6 Bat k i

phau thuat nao d^u c6 nguy ca n h i l m trung, vet thuang kho

lanh, ehay mau hay phan ung vai thu6e me Benh nhan gap

nhiing trieu chung nay nen bac bac sT ngay

cat bo vu CO thk gay ra sir mk can bang trong lugng ca

thk dac biet la benh nhan c6 cap vu to Da viing u dugc lay di

tra nen cang ra, cam thky cung ca vai va canh tay Sau phau

thuat cat bo, benh nhan c6 sir y l u sue a nhiing ca nay, nhung

hau hk do la trieu chung tarn thai Bac sT, y ta, nha vat l i tri

lieu CO thi giai thieu nhimg bai tap giup benh nhan phuc h6i

lai sue CO va van dong canh tay va vai

Bai v i day day t h i n kinh c6 ihk h\n thuang hay bi cat

khi phau thuat nen nguai benh c6 thS cam thiy te liet hay

ngua ran a nguc, h6 nach, vai va canh tay Nhiing cam giac

nay b i l n mk sau vai tukn hay vai thang, nhung mot so nguai

thi khong mat

Lay di nhiing hach bach h u y l t dual nach lam cham dong

bach huylt Mot vai benh nhan, dich bach huyet u dong a

canh tay va ban tay gay cang phii Canh tay va ban tay benh

nhan c^n dugc bao ve tranh nhiing t6n thuang do ap lire, thai

gian phau thuat dai Hg can hoi bac sT nen lam the nao de

cham soc \k thuang, v^t cao, v6t con trung chich hay nhiing

78

t6n thuang khac Benh nhan nen gap bac sT ngay khi c6 n h i l m fefrung xuat hien tren canh tay, vai

I

Trong thai gian xa tri benh nhan c6 t h i cue ky met

i6i, dac biet la sau nhieu \an dieu t r i Cam giac nay c6 t h i con trong nhiing \'an dihu tri sau hay luon luon Nghi ngai

la quan trgng nhung bac si khuyen benh nhan van dong hk

sue mjnh Va cung thuang t h l y da bi do, kho, dau, va ngua

:6 t h i cam thSy nang n l va cung a vu, nhung nhung diu

ii$u nay se b i l n mat Sap d i n luc k i t thiic d i l u t r i , da c6

IthI tra nen chay va ri mu Phai bay vung da nay trong khong khi se mau lanh Bai v i y phuc eg xat va gay sir kich thich trdy da, nen nguai benh thich mac qu^n ao rgng rai

Cham soc da rat quan trgng, viec su dung b i t k i dung dich

hay kem thoa nao can phai c6 y k i l n cua bac sT Nhung anh

huang nay tarn thai va b i l n mat khi ngung dieu tri nhung

6 the khong mk

[6a tri

Tac dung phu tiiy loai thu6c va l i l u Noi chung, thu6c

ch6ng ung thu tac dung len tl bao phan chia nhanh nhu tl bao mau K h i tl bao mau bi anh huang, benh nhan dl bj nhiem trting, bi bam, dl chay mau, cam giac y l u khac thuang va met

moi Toe va te bao lot duong tieu hoa cung bi anh huang:

r\ing toe, chan an, bu6n non, 6i, tieu chay, hay loet mieng va

moi Nhiing tac dung phu nay c6 t h i han c h l dugc nha nhung

thuoc moi Nhung trieu chung nay dkn dan mk di, toe mge lai

nhung CO the thay doi mau va cau tao

79

Vai loai thuoc anh huong bu6ng trumg NSu hi suy buong

trung, benh nhan c6 trieu chCmg man kinh nhu can nong bung

va kho am dao R6i loan kinh nguyet hay tat kinh va khong

tha mang thai Nhijmg tac dung phu khac it xay ra nhu loan

nhip tim, ung thu thu phat nhu ung thu mau

Benh nhan con kinh thi vln c6 thk mang thai trong khi

di6u tri.Bai vi nhung anh hucmg cua hoa tri len bao thai chua

dugc h\k, benh nhan nen tham win vai bac sT v4n de ngua

thai truac khi didu tri Sau khi dieu tri, kha nang sinh san h6i

phuc nhung benh nhan > 35 tu6i c6 kha nang v6 sinh

Noi tiet to

Tac dung phu tuy vao loai npi tik t6 diing diSu tri hay

each diSu tri Tamoxifen la noi ti^t to thuang sur dung nhat,

no uc ch^ t6 bao ung thu su dung estrogen nhung khong

lam ngung san xudt estrogen Tamoxifen c6 thk gay nong

bung, thay d6i hay ngua am dao, bu6n non va r6i loan kinh

nguyet Benh nhan con kinh va c6 chu ky kinh nguyet

khong d^u thi di dang mang thai khi su dung tamoxifen

Nen hoi bac sT \e viec ngira thai

Tac dung lo au hilm gSp No c6 the gay tac mach, dac

biet a chan va ph6i, va mot s6 it lam tang nguy ca nh6i mau

Tamoxifen c6 th^ gay ung thu npi mac tu cung Bit ki xu§t

huylt am dao bit thuang nen gap bac sT ngay Bac sT c6 thi

kham vung chau, sinh thidt noi mac tu cung va nhung xet

nghiem khac

Phu nu tre da cat bu6ng trung dg phong ngua ung thu

se lam giam estrogen Man kinh se xay ra ngay sau do, trieu

chung dot ngot va tram trong han man kinh tu nhien

80

Lieu phap sinh hgc

Tac dung phu khac nhau tuy vao loai chit dugc su dung

va khac nhau a moi benh nhan N6i mkn va sung a ch6 tiem

vao la tac dung phu thuang gap Cam giac gi6ng cum c6 thi xay ra

Herceptin c6 the gay nhiing tac dung phu tren va nhung

tac dung phu khac Nhung thuang giam sau dieu tn \kn dku

Thong thuang, c6 thi t6n thuang tim din tai suy tim No

cung CO the anh huong phdi, gay vkn dl ho hip c4n can thiep

ngay Vi vay, benh nhan cin kham tim va ph6i truac khi dilu tri cung nhu theo doi sat

Cham s6c nhir the nao?

Kham theo doi benh nhan diu dan la quan trong sau khi dieu tri ung thu vii Bao g6m: kham vu, nguc, c6, dual nach, chup nhu anh Neu benh nhan c6 tao hinh, dung kT thuat chup nhii anh dac biet, doi liic bac sT c6 thi cin lam them phuang tien hinh anh khac hay nhijng xet nghiem khac

Benh nhan da bi ung thu mot ben vii nen bao vai bac sT ngay nhung thay doi a vung da dieu tri hay ben vii con lai Bai vi ho c6 nguy ca cao bi ung thu vu ben kia, chup nhu anh

la phan theo doi quan trong

Benh nhan bi ung thu vii nen noi vai bac sT nhung vin dl sue khoe nhu dau, chan an hay sut can, thay doi chu ki kinh nguyet, chay mau am dao bat thuang, hay nhin c6 dom dom, dau dau, choang vang, kho tha, ho hay dau hong, dau lung, bat thuang vl tieu hoa NhiJng trieu chung nay c6 thi la diu

81