Luận văn con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Luận văn con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

A Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Chủ nghĩa xã hội và con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

là vấn đề lý luận và thực tiễn rất cơ bản, trọng yếu, liên quan trực tiếp

đến đớng lối chính trị của Đảng, phơng hớng phát triển của đất nớc

Đây là vấn đề trung tâm cốt lõi trong đờng lối cách mạng nớc ta: nó chi phối toàn bộ các hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội đối ngoại, an ninh quốc phòng, xây dựng Đảng của Đảng ta Tuy nhiên, chủ nghĩa xã hội

là gì và Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội bằng cách nào thì qua mỗi chặng đờng Cách mạng chung ta mới có đợc những nhận thức ngày càng sâu sắc, đầy đủ hơn

Trong khuôn khổ tiểu luận này tôi muốn đề cập đến: Con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, một vấn đề trọng tâm xuyên suốt quá trình phát triển của đất nớc ta

II Phơng pháp tiếp cận đề tài:

Đề tài đợc nghiên cứu bằng phơng pháp lý luận qua các tài liệu triết học và các tài liệu có liên quan

Phơng pháp học, chọn lọc và xử lý tài liệu

Phơng pháp tổng hợp, đối chiếu và so sánh vấn đề

III ý nghĩa của đề tài.

Đề tài nhằm làm sáng tỏ quá trình nhận thức của Đảng về con đ-ờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

Cấu trúc đề tài

Phần I Mở đầu.

+ Lý do chọn đề tài

+ Phơng pháp tiếp cận đề tài

+ ý nghĩa của đề tài

Phần II Nội dung

I Quá trình nhận thức về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ

1 Cơ sở lý luận của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua t bản chủ nghĩa

2 Nhận thức trớc đây về con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

3 Nhận thức đổi mới về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ

II Những quan điểm phơng pháp luận xuất phát để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta.

III Về con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta trong thế

kỷ XXI

Phần III Kết luận.

B Phần nội dung

I Quá trình nhận thức về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá

độ

1 Cơ sở lý luận của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa t bản.

Nh chúng ta đã biết, toàn nhân loại thì con đờng lịch sử tự nhiên

để xây dựng chủ nghĩa xã hội là con đờng phát triển tuần tự qua tất cả các giai đoạn của các hình thái kinh tế xã hội đã có Do coi chủ nghĩa

t bản thể kỷ XIX đang đạt tới đỉnh cao của sự phát triển của no nên C Mác hy vọng từ các nớc tây âu sẽ đồng loạt ra đời Theo Mác, sự thay

đổi một hình thành kinh tế xã hội nay bằng một hình thái kinh tế xã hội khác thờng đợc thực hiện thông qua Cách mạng xã hội Nguyên nhân sau xa của cuộc Cách mạng đó là mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất, khi quan hệ sản xuất trở thành xiềng xích của lực l-ợng sản xuất Trong những thời kỳ Cách mạng, khi cơ sở kinh tế thay

đổi thì sớm hay muộn toàn bộ kiến trúc thợng tầng đồ sộ cũng phải thay

đổi theo Và từ đó các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin đi đến kết luận: Hình thái kinh tế xã hội chủ nghĩa t bản chủ nghĩa nhất định sẽ

đ-ợc thay thế bằng hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa và sự thay thế này là một quá trình lịch sử tự nhiên

Nh vậy, nếu xem xét ở phạm vi lịch sử toàn nhân loại thì lịch sử xã hội loài ngừơi đã phát triển qua một số hình thái kinh tế xã hội nhất

định Song do đặc điểm lịch sử, về không gian, thời gian không phải quốc gia nào cũng phải trảo qua tất cả các hình thái kinh tế xã hội

Thực tế lịch sử chứng tỏ có nhiều quốc gia trong những điều kiện thực

tế lịch sử nhất định đã phát triển tuần tự qua các hình thái kinh tế xã hội, đồng thời một số quốc gia khác lại phát triển qua con đờng bỏ qua một vài hình thái kinh tế nào đó

Chính là dựa vào những thực tế lịch sử nh vậy, C Mác đã nêu lên những t tởng về khả năng “phát triển rút ngắn”, trong những điều kiện lịch sử nhất định Mác – Lênin đã nêu lên khả năng “Không phải trải qua giai đoạn phát triển t bản chủ nghĩa” để tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội đối với nớc lạc hậu Ông chỉ ra rằng trong những điều kiện nhất

định, con đờng phát triển của các dân tộc tiền t bản xã hội chủ nghĩa nhất thiết phải trải qua các tuần tự lịch sử sinh thành và phát triển của xã hội chủ nghĩa t bản mà các nớc t bản đã từng trải qua

Quy luật kế thừa của lịch sử loài ngời luôn cho phép cộng đồng nào đó trong những điều kiện lịch sử, do tác động với các nhân tố, các mâu thuẫn bên trong và bên ngoài, có thể bỏ qua giai đoạn phát triển nhất định để vơn tới trình độ tiến của nhân loại Trong lịch sử thờng xuyên xuất hiện những trung tâm phát triển cao hơn về sản xuất vật chất, về kỹ thuật, về văn hoá, chính trị, sự giao lu, hợp tác với các trung tâm đó và những nhân tố khác làm xuất hiện khả năng một số nớc đi sau có thể rút ngắn tiến trình lịch sử mà không phải lặp lại tuần tự các quá trình đã qua của lịch sử nhân loại

Trong thời đại ngày nay, chủ trơng phát triển rút ngắn để xây dựng xã hội ở một số các quốc gia tiền t bản chủ nghĩa chẳng những không mâu thuẫn với tinh thần của sự phát triển mang tính lịch sử tự nhiên, mà còn là biểu hiện sinh động của quá trình lịch sử tự nhiên ấy Chỉ khi ngời ta “rút ngắn” một cách duy ý chí, bất cháp quy luật thì lúc

đó sự phát triển rút ngắn mới trở nên đối lập với quan trình lịch sử tự nhiên Vì vây, quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã hội chẳng những diễn ra bằng con đờng phát triển tuần tự mà còn bao hàm cả sự

bỏ ra trong những điều kiện lịch sử nhất định, một hoặc một vài hình thái kinh tế xã hội nhất định

2 Nhận thức trớc đây về con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta.

Trên con đờng đi tới chủ nghĩa xã hội, Việt Nam là một quốc gia cha từng trải của hình thái kinh tế t bản chủ nghĩa, tuy vậy chúng ta có thể “rút ngắn” hình thái kinh tế t bản chủ nghĩa để xây dựng chủ nghĩa xã hội Tuy vậy trớc đây con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội của nớc

ta còn máy móc, mang tính áp đặt Chúng ta vẫn đang còn những quan niệm cha chính xác về những vấn đề chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa t bản

+ Chúng ta đã đối lập tuỵêt đối giữa chủ nghĩa t bản với chủ nghĩa xã hội Ta luôn cho rằng cái gì của chủ nghĩa t bản cũng đều là kf tốt là xấu, còn cái gì của chủ nghĩa xã hội cũng là tốt đẹp, là hoàn mỹ

Nh vật chúng ta đã xem xét vấn đề mang tính chủ quan, duy ý chí Chúng ta đã đợc nhận thức đợc rằng sự phát triển của các hình thái kinh

tế xã hội từ cộng sản nguyên thủy đến nô lê đến phong kiến, đến chủ nghĩa t bản cũng là một nấc thang phát triển cuả nhân loại Những thành đạt đợc của chủ nghĩa t bản không chỉ của giai cấp t sản mà còn của nhân loại tiến bộ

+ Chúng ta đã tuyệt đối hoá vai trò chủ nghĩa chủ quan của

Đảng, của chính quyền Ta cứ cho rằng có liên minh công nông là có tất cả có chính quyền tiên tiến cho nên chúng ta đã đa quan hệ sảng xuất đi trớc một bớc để mở đờng cho lực lợng sản xuất phát triển Với

những quan niệm nh vậy cho nên trong thời kỳ bao cấp chúng ta đã thực hiện sự thay đổi về thể chế chính trị, thực hiện những yếu tố của chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên chúng ta đã cha chú ý đến tính chất và trình độ lực lợng sản xuất Một số lý do nữa là do đất nớc vừa thoát khỏi chiến tranh nên ta nôn nóng đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, từ đó dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng Những sai lầm này lại dẫn đến những sai lầm khác

3 Nhận thức đổi mới về chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ.

“Chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tởng mà hiện thực phải khuôn theo Chúng

ta gọi chủ nghĩa cộng sản là một phong trào hiện thực, nó xoá bỏ trạng thái hiện nay Những điều kiện của phong trào ấy là kết quả của những tiền đề hiện đang tồn tại” Dựa vào sự phân tích trực tiếp những mâu thuẫn của xã hội t sản tring giai đoạn đầu phát triển của nó dựa vào triển vọng của phong trào công nhân Mác và Angghen đã đa ra dự

đoán về sự phát triển của xã hội loài ngời tròn tơng lai, tất yếu phải tiến

đến hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, mà chủ nghĩa xã hội là giai đoạn thấp của hình thái ấy Tất nhiên, dự đoán khoa học của các

ông mới chỉ cho phép phác họadx những đờng nét chủ yếu về xã hội

t-ơng lai ấy Lênin cũng chỉ rõ: “Chúng ta không hề coi lý luận của Mác

nh là một cái gì đã xong xuôi hẳn với bất khả xâm phạm; trái lại, chúng

ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng cho môn khoa học mà những ngời xã hội chủ nghĩa phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu với cuộc sống”

Đáng tiếc là trong nhiều năm qua, đối với chúng ta, lý luận về chủ nghĩa xã hội không những không đợc bổ sugn, phát triển cho phù

hợp với sự biến đổi của thực tiễn, mà lại đợc giải thích một cách máy móc, giáo điều và đợc áp dụng một cách rập khuôn làm cho chủ nghĩa xã hội hiện thực ở nhiều nớc bị biến dạng, dẫn đến khủng hoảng và tan rã Hậu quả đó do nhiều nguyên nhân, nhng nguyên nhân chủ yếu là do chúng ta mắc phải những sai lầm chủ quan, duy ý chí, không tôn trọng các quy luật khách quan Thực tiễn cuộc sống đó đòi hỏi chúng ta phải nhận thức lại chủ nghĩa xã hội, tiến hành đổi mới một cách toàn diện, sâu sắc cả lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa xã hội

Lịch sử đã chứng minh, không phải bất kỳ nớc nào cũng phải tuần tự trải qua các hình thái kinh tế xã hội đã từng có trong lịch sử Việc bỏ qua một hình thái kinh tế xã hội nào đó những yếu tố bên trong quyết định, song đồng thời còn tuỳ thuộc ở sự tôn trọng của từng nhân

tố ở bên ngoài Cuộc Cách mạng khoa học và công nghiệp đang tạo ra bớc ngoặt phát triển của loài ngời, đánh dấu đỉnh cao mới của sự phát triển trí tuệ, mở ra một nền văn minh mới, tác động sâu sắc đối với cuộc sống của dân tộc, tqạo ra cho các nớc chậm phát triển thời kỳ mới nhng cũng có nhiều thách thức mới trên con đờng lựa chọn sự phát triển của mình ở nớc ta cũng đã có những tiền đề và điều kiện chung cho chúng

ta lựa chọn con đờng xã hội chủ nghĩa, két hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhanh chóng thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, làm cho đất nớc ngày càng phồn vinh

Đảng ta đã chỉ rõ: “Nớc ta quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế dộ t bản, từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến,m lực lợng sản xuất rất thấp” Đặc điểm này, xét về tính chất và trình độ, biểu hiện ở hai đặc trng cơ bản: một là, lực lợng sản xuất rất thấp quy định tính tất yếu kinh tế - xã hội của xã hội ta cha đầy đủ, cha chín muồi

trong sự phát triển tự nhiên, nội tại của nó; hai là, tồn đọng nhiều tàn d quan hệ xã hội, ý thức t tởng, tâm lý do chế độ thực dân, phong kiến cũ

để lại Đó là những khó khăn, trở ngại trong bớc chuyển tiếp lịch sử từ một xã hội kém phát triển sang một xã hội hiện đại phù hợp với những chuẩn mực và giá trị của nền văn minh nhân loại và của tiến bộ xã hội

Điều cần đặc biệt chú ý là, có thể bỏ qua chế độ ta bản, quá độ lên chủ nghĩa xã hội nhng không thể bỏ qua việc chuẩn bị những tiền

đề cần thiết, nhất là tiền tệ cho sự quá độ ấy Nói cách khác, có thể bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa nhng phải tiến hành cho sự bỏ qua này không hề vi phạm đến tiến trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển Do

đó, cần có sự phát triển nhất định nhân tố t bản chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ là một yêu câu khách quan Và nh vậy chúng ta chỉ bỏ qua chế

độ chính trị t bản chứ không bỏ qua chế độ kinh tế, động lực cơ bản tạo

ra những tiền đề vật chất của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Dựa vào phạm trù hình thái kinh tế xã hội của Mác trên cơ sở thực tiễn của Việt Nam Đảng ta đã đề ra chiến lợc Cách mạng đúng

đắn để đa nớc ta định hớng xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện đợc mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh

Đảng xác định hiện nay đất nớc chúng ta đang ở cuối thời kỳ cuối phong kiến, đầu t bản Để xây dựng chủ nghĩa xã hội chúng ta phải chúng ta phải trải qua một thời kỳ gọi là thời kỳ quá độ Đây là thời kỳ chuyển tiếp về mặt thời gian, về mặt kết cấu Sự chuyển tiếp này đan xen giữa cái cũ và cái mới Chúng cùng tồn tại và mâu thuẫn nhau sẵn sàng tiêu diệt nhau Do đó chúng ta phải có sự tác động, điều chỉnh để những yếu tố tích cực phát triển, những cái cũ không phù hợp dần bị mất đi

II Những quan điểm phơng pháp luận xuất phát để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta.

+ Coi trọng vai trò bản chất của nhà nớc, thể hiện đầy đủ quyền lực và nguyện vọng của nhân dân Thiết bị nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền lực nhân dân đợc khẳng định và đợc thực hiện bằng pháp luật mang tính công khai, bình đẳng dân chủ và tiến bộ

+ Thực hiện những biến đổi mang tính cách mạng trên cả ba lĩnh vực: Phải ra sức phát triển lực lợng sản xuất là nhiệm vụ trung tâm hàng

đầu tạo tiền đề kinh tế vững chắc cho sự ra đời của phơng thức sản xuất chủ nghĩa xã hội Phát triển lực lợng sản xuất trong điều kiện cuộc Cách mạng khoa học công nghệ đang diễn ra dồn dập, mạnh mẽ đòi hỏi chúng ta phải có quan niệm mới về công nghiệp hoá, không phải là u tiên xây dựng cơ sở vật chất với những ngành công nghiệp truyền thống theo kiểu công nghiệp hoá cổ điể mà là lựa chọn những nghành công nghệ thích hợp, xây dựng kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật,

hệ thống thông tin, tạo tiềm năng nhanh chóng ứng dụng những công nghệ mới Giải phóng và khai thác nhanh mọi lực lợng sản xuất, phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phong phú đa dạng Tạo ra nguồn sản phẩm và nguồn tích luỷ

+ Phù hợp với sự phát triển của lực lợng sản xuất, thiết lập từng bớc quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ thấp đến cao và sự đa dạng về hình thức sỡ hữu Chế độ công hữu phải là kết quả hợp quy luật của quá trình xã hội hoá thực sự chứ không thể tạo ra bằng biện pháp hành chính Chuyển từ quan hệ hiện vật sang quan hệ hàng hoá - tiền tệ, trở lại đúng quy luật phát triển tự nhiên của kinh tế, thực hiện nhiều hình

thức phân phối, lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế làm chủ yếu Ngoài ra chúng ta còn phải tiến hành cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá Nhân tố con ngời phải vừa là mục tiêu vừa động lực để xây dựng một xã hội văn minh Giải phóng cá nhân để giải phóng xã hội

Những nguyên tắc phơng pháp luận này là tổng hợp những quan

điểm cơ bản nhằm xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

III Về con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta trong thế kỷ XXI

Tại Đại hội Đại biểu lần thứ IX của Đảng đã dự báo “thế kỷ XXI

sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi” Khoa học và công nghệ sẽ có bớc tiến nhảy vọt Đặc biệt là trong những lĩnh vực: điển tử tin học, sinh học, vật liệu mới, năng lợng, nghiên cứu vụ trụ Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lợng sản xuất Đặc biệt vấn

đề toàn cầu hoá kinh tế đang là một vấn đề đợc quan tâm Đúng nh Mác

và Angghen đã dự báo từ thế kỷ trớc khi phân tích sự phát triển mạnh

mẽ của lực lợng sản xuất sẽ dẫn đến quốc tế hoá sản xuất thơng mại Cho nên nó là xu thế khách quan do lực lợng sản xuất phát triển nhanh chóng

Trớc những đánh giá nh trên Đảng ta đã xác định con đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nớc kinh tế kém phát triển nh nớc ta là quá trình phấn đấu đầy khó khăn, gian khổ, cha có tiền lệ trong lịch sử, có những khuyến điểm và sai lầm là điều khó tránh khỏi Cần phải thừa nhận và tìm cách để khắc phục, sửa chữa những khuyết điểm sai lầm

ấy Nhng cần khẳng định rằng những khiếm điểm, sai lầm ấy không