van hoc viet nam

Tôi từ chinh chiến cũng ra điCách biệt bao ngày quê Bất Bạt Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì Vừng trán em mang trời quê hương Mắt em dìu dìu buồnTây Phương Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

CHÀO MỪNG THẦY VÀ CÁC BẠN ĐẾN VỚI BÀI THUYẾT

TRÌNH CỦA NHÓM 2

ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT TRONG BÀI THƠ

“ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY”

(QUANG DŨNG)

Tôi từ chinh chiến cũng ra đi

Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt

Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

Vừng trán em mang trời quê hương

Mắt em dìu dìu buồnTây Phương

Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

Em có bao giờ em nhớ thương?

Mẹ tôi em có gặp đâu không?

Bao xác già nua ngập cánh đồng

Tôi cũng có thằng em còn bé dại

Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông

Từ độ thu về hoang bóng giặc Điêu tàn ôi lại nối điêu tàn Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ

Em đã bao ngày lệ chứa chan?

Đôi mắt người Sơn Tây

U uẩn chiều lưu lạc

Buồn viễn xứ khôn khuây

Tôi gửi niềm thương nhớ

Em mơ giùm tôi nhé

Bóng ngày mai quê hương Đường hoa khô ráo lệ.

Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng

Bao giờ tôi gặp em lần nữa

Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca

Đã hết sắc màu chinh chiến cũ

Còn có bao giờ em nhớ ta?

(1949)

I.1./ Tác giả

Quang Dũng (1921−1988) sinh tại làng Phượng Trì, huyện Đan

Phượng, Tỉnh Hà Tây cũ, nay là Thành Phố Hà Nội.

Là nhà thơ mặc áo lính trưởng thành từ kháng chiến chống Pháp

I.2./ Tác phẩm

•Được sáng tác năm 1949,trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp đi vào hồi quyết liệt

•Được viết theo cảm hứng lãng mạn.

Em ở thành Sơn chạy giặc về

Tôi từ chinh chiến cũng ra đi

Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt

Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

Vừng trán em mang trời quê hương

Mắt em dìu dìu buồnTây Phương

Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

Em có bao giờ em nhớ thương?

Mẹ tôi em có gặp đâu không? Bao xác già nua ngập cánh đồng Tôi cũng có thằng em còn bé dại Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông

Từ độ thu về hoang bóng giặc Điêu tàn ôi lại nối điêu tàn Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ

Em đã bao ngày lệ chứa chan? ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY

I.2./ Tác phẩm

•Được sáng tác năm 1949,trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp đi vào hồi quyết liệt

•Được viết theo cảm hứng lãng mạn.

Đôi mắt người Sơn Tây

U uẩn chiều lưu lạc

Buồn viễn xứ khôn khuây

Tôi gửi niềm thương nhớ

Em mơ giùm tôi nhé

Bóng ngày mai quê hương

Đường hoa khô ráo lệ.

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn

Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng Bao giờ tôi gặp em lần nữa

Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca

Đã hết sắc màu chinh chiến cũ Còn có bao giờ em nhớ ta?

I.3./ Ngôn từ nghệ thuật

Ngôn từ nghệ thuật là lời nói được sử dụng nhằm mục đích diễn đạt tư tưởng nghệ thuật với tất cả vẻ đẹp,khả năng biểu đạt của nó.

Ngôn từ nghệ thuật là loại ngôn từ được mô phỏng (các hiện tượng giao tiếp bằng lời nói)

−một sự mô phỏng mang tính nghệ thuật.

I.3./ Ngôn từ nghệ thuật

Tính hình tượng :

Theo nghĩa rộng: là hình ảnh không được hiện lên bằng đường nét,màu sắc ,hình khối,mà ở

đó những ấn tượng,những giá trị được người đọc tưởng tượng ra.hình tượng trở thành biểu tượng,giá trị.

Theo nghĩa hẹp:là hình ảnh có thể cảm nhận,thấy được bằng đường nét,màu sắc,hình khối v v…

Ngôn từ nghệ thuật manh tính hình tượng vì: nó có khả năng khơi gợi ,kích thích,gợi mở đẻ người đọc hình dung,tưởng tượng ra (tượng hình , tượng thanh và cảm giác).

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

I.3./ Ngôn từ nghệ thuật

Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm :

• Luôn luôn tạo ra nghĩa mới

• Lời nói mang tâm trạng, dấu ấn chủ quan

• Tạo ra tính Văn học

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

II.1 Tính hình tượng

II.1.1.Hình tượng “đôi mắt”

Đôi mắt trở thành một hình tượng nghệ thuật đẹp: đẹp ở chân dung,đẹp ở tấm long,đẹp ở “giữ tình người cho đẹp”

Tiêu đề nhấn mạnh: “đôi mắt người Sơn Tây”

Từ tiêu đề đó quyết định đến cách thức tổ chức văn bản.trong bài thơ, 2 lần đôi mắt được nhắc đến một cách

rõ ràng nhất:

“Vầng trán em mang trời quê hương

Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương”

“ Đôi mắt người Sơn Tây

U uẩn chiều lưu lạc

Buồn viễn xứ khôn khuây”.

II.1.2 Hình tượng “ vừng trán”:

“Vừng trán em mang trời quê hương”

“Vừng trán” với bao ưu tư, ưu mẫn, bao lo lắng, bao nhọc nhằn in hằn nếp gấp thời gian là điềm báo, dự đoán về khung cảnh ngày loan lạc.

II.1 Tính hình tượng

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

II.1.3 Hình ảnh quê hương bị giặc giày xéo

- Hình ảnh con người:

“Mẹ tôi em có gặp đâu không Những xác già nua ngập cánh đồng Tôi cũng có thằng em còn bé dại Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông”

Giá trị tạo hình và gợi cảm ở hình ảnh thơ:

Em đã bao ngày lệ chứa chan”

 Sự tàn khốc, ác liệt của chiến tranh.

II.1 Tính hình tượng

II.1.4 Hình ảnh quê hương thanh bình

II.1 Tính hình tượng

“Tôi gửi niềm thương nhớ

Em mơ giùm tôi nhé

Bóng ngày mai quê hương

Đường hoa khô ráo lệ

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn

Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng”

Bút pháp lãng mạn: “mơ”

Nếu ở trên là “ngấn lệ” , “lệ chứa chan”  thì ở đây “ ráo lệ” ( không còn nước mắt mà chỉ có nụ cười)  Khung cảnh quê hương:thanh bình, ấm no, hạnh phúc.

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

2.2.1.Sử dụng từ “bao”(trong “bao nhiêu”, “bao ngày” ,”bao giờ”)

Chỉ 31 dòng thơ nhưng từ “bao” xuất hiện với tần số lớn (8 lần) tồn tại với 2 tư cách :

 Số từ không xác định:

(1) Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

(2)Bao xác già nua ngập cánh đồng

Bao nhiêu xác già nua,bao xác trẻ dại khờ trôi sông.

 Bao người phải khóc,bao ngày lệ chứa chan.

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

2.2.1.Sử dụng từ “bao”(trong “bao nhiêu”, “bao ngày” ,”bao giờ”)

 Từ để hỏi (trong câu hỏi tu từ):

(1)Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

Em có bao giờ em nhớ thương?

(2)Tôi cũng có thằng em còn bé dại

Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông?

(3) Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ

Em đã bao ngày lệ chứa chan

(4) Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn

Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng?

(5)Bao giờ tôi gặp em lần nữa

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

2.2.1.Sử dụng từ “bao”(trong “bao nhiêu”, “bao ngày” ,”bao giờ”)

 Từ để hỏi (trong câu hỏi tu từ):

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

( 1)Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

Em có bao giờ em nhớ thương?

(2)Tôi cũng có thằng em còn bé dại

Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông?

(3) Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ

Em đã bao ngày lệ chứa chan

(4) Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn

Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng?

(5) Bao giờ tôi gặp em lần nữa

“tôi” (chủ thể trữ tình) mơ hồ nhớ ,mơ hồ nghĩ Đã nhiều năm quê bị giặc giày xéo:

- Bao nhiêu xác già nua,bao xác trẻ dại khờ trôi sông

- Bao người phải khóc, bao ngày lệ chứa chan.

II.2.2 Hình ảnh “ Chiều xanh”_ mở ra nhiều cách hiểu:

“Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt

Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì”

Không phải “chiều tím”, “chiều vàng” mà là “chiều xanh”

 chiều của hi vọng, tưởng sẽ mở ra điều kỳ diệu mới mẻ >< nhưng tất cả đều dừng trước phủ định

từ “không”

Cả khổ thơ lặp vần “i” (trong từ “đi” và “Vì”)

 tạo cảm giác biệt li ,li tán…thoáng chút nhớ thương tiếc nuối.

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

II.2.3.Hình ảnh thơ:

Vầng trán em mang trời quê hương

Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm

Em có bao giờ em nhớ thương

“dìu dịu buồn” (đảo ngữ):

- Đằng sau vẻ dịu buồn là cả một nỗi đau đớn nghẹn ngào−một nỗi buồn Tây Phương (Huy Cận)

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

II.2.3.Hình ảnh thơ:

Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn”

Theo nghĩa từ điển: Từ “ hoang ” nằm trong nghĩa “hoang tàn”, “hoang vu”(đi kèm với “điêu tàn”) dẫn đến cách

hiểu cảnh quê hương hoang tàn

khốc liệt của chiến tranh “từ độ thu về”(mùa thu năm 1945− thực dân Pháp đánh chiếm miền Nam lần thứ 2)

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

II.2.3.Hình ảnh thơ:

Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn”

Theo nghĩa từ điển: Từ “ hoang ” nằm trong nghĩa “hoang tàn”, “hoang vu”(đi kèm với “điêu tàn”) dẫn đến cách

hiểu cảnh quê hương hoang tàn

khốc liệt của chiến tranh “từ độ thu về”(mùa thu năm 1945− thực dân Pháp đánh chiếm miền Nam lần thứ 2)

II.2 Tính đa nghĩa, mơ hồ, gợi cảm

Nhịp điệu:

- 4/ 3 : Em có bao giờ/ em nhớ thương

- 2/2/3: Từ độ/ thu về/ hoang bóng giặc

 vừa nhẹ nhàng, vừa uyển chuyển , đưa người đọc về với những kỷ niệm nên thơ,gợi cảm:

Vầng trán em mang trời quê hương Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương”

vừa mạnh mẽ với tiết tấu nhanh mạnh:

Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng

Tạo nên nhạc điệu của cuộc sống tâm hồn.

II.3 Thi pháp ngôn từ

II.ĐẶC ĐIỂM NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT

 ngân nga,trầm buồn “ bi ” nhưng không phải “ bi ai” mà là “ bi tráng ” (cảm hứng chủ đạo của thơ ca chống Pháp)

Cách thức tổ chức kết cấu:

mơ giùm tôi nhé, bao giờ tôi gặp em…

- Nhưng kết thúc bài thơ , tác giả dùng đại từ “ ta” (Còn có bao giờ em nhớ ta? )

 Nỗi đau riêng  nỗi đau chung.

Cái riêng cá nhân  cái chung dân tộc.

II.3 Thi pháp ngôn từ

Nhà thơ Tố Hữu đã từng nói: “ thơ phải chăng là điều ấy,mơ ở trong thực,cái vô hình trong cái hữu hình…” Đúng vậy thế giới nghệ thuật trong thơ còn bao điều bí ẩn.Đặc biệt là thế giới ngôn

từ nghệ thuật.Nó mang đặc điểm chung.nhưng ở từng bài thơ lại có nhiều nét đặc sắc riêng.Và

“đôimắt người Sơn Tây” là bài thơ còn nhều điều bí ẩn mà chúng ta chưa khám phá hết Quang Dũng đã xây dựng ngôn từ nghệ thuật độc đáo làm nên sức sống lâu dài cho bài thơ,trở thành

một trong những bài thơ tiêu biểu của thời đại

Thank you for your listenning!

1 Phan Thị Kim Chi