BÀI GIẢNG KINH TẾ VI MÔ

*L u ý: ☛ Chi phí cơ hội là công cụ của sự lựa chọn nh ng đôi khi nó không thể hiện đ ợc bằng tiền ☛ Tính chi phí cơ hội chỉ xem xét hoạt động thay thế tốt nhất bị bỏ qua vì trên thực

Gi¶ng viªn: Hoµng Xu©n B×nh

2.1 §èi t îng

2 §èi t îng, néi dung vµ ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu m«n kinh tÕ häc vi m«

2.2 Néi dung nghiªn cøu

✸ Nghiªn cøu cung cÇu

✸ Nghiªn cøu hµnh vi cña ng êi tiªu dïng

✸ Nghiªn cøu hµnh vi cña ng êi s¶n xuÊt

✸ Nghiªn cøu hµnh vi ng êi tiªu dïng vµ ng êi s¶n xuÊt trªn c¸c lo¹i thÞ tr êng:

✸ Nghiªn cøu sù trôc trÆc cña thÞ tr êng vµ vai trß

®iÒu tiÕt cña chÝnh phñ:

2.3 Ph ơng pháp nghiên cứu

*Ph ơng pháp chung: kết hợp lý luận và thực tiễn, phân tích và tổng hợp, thống kê so sánh đối chiếu

*Ph ơng pháp đặc thù: ph ơng pháp toán học, ph ơng pháp phân tích từng phần.

3.2.Hàng hoá (Goods)

* Hàng hoá hữu hình (visible goods)

* Hàng hoá vô hình (invisible goods)

3.3 Sự khan hiếm (Scarity)

☛ Chỉ mối quan hệ giữa nhu cầu và khả năng đáp

ứng, khi nhu cầu > khả năng đáp ứng

II Những vấn đề cơ bản của Doanh nghiệp

1 Doanh nghiệp, quá trình kinh doanh, chu kỳ kinh doanh sgk

2 Vấn đề kinh tế cơ bản của doanh nghiệp: sản

xuất cái gì, nh thế nào và cho ai

III Lựa chọn kinh tế tối u:

1.Bản chất của sự lựa chọn:

* Tại sao phải lựa chọn: vì thế giới chúng ta đang sống

đặc tr ng bởi sự khan hiếm

* Thế nào là sự lựa chọn: Là cách thức mà các

thành viên kinh tế sử dụng để đ a ra các quyết định

tốt nhất có lợi nhất cho họ

2 Mục tiêu

Ng ời tiêu dùng

Ng ời sản xuất Chính phủ

* Chi phí cơ hội (opportunity cost) chi phí cơ hội của

1 hoạt động là giá trị của hoạt động thay thế tốt nhất bị

bỏ qua khi 1 sự lựa chọn kinh tế đ ợc thực hiện.

*L u ý:

☛ Chi phí cơ hội là công cụ của sự lựa chọn nh ng

đôi khi nó không thể hiện đ ợc bằng tiền

☛ Tính chi phí cơ hội chỉ xem xét hoạt động thay

thế tốt nhất bị bỏ qua vì trên thực tế khi ta lựa

chọn 1 ph ơng án thì có nhiều ph ơng án khác bị bỏ

qua.

3 Ph ơng pháp lựa chọn

3.1 Lợi ích cận biên: (MU: Marginal utility)

Là sự thay đổi của tổng lợi ích khi có sự thay đổi của một đơn vị hàng hoá trong mức độ hoạt động gây ra

3.2 Chi phí cận biên (MC: Marginal cost)

Là sự thay đổi của tổng chi phí khi có sự thay đổi của một đơn vị hàng hoá trong mức độ hoạt động gây ra

4 Đ ờng giới hạn khả năng sản xuất:

(PPF Production possibility frontier)

* Khái niệm: Là những kết hợp hàng hoá mà một nền kinh tế có thể sản xuất đ ợc với nguồn tài nguyên nhất

định với một trình độ công nghệ hiện có.

A

Y

§ êng PPF nghiªng xuèng tõ tr¸i sang ph¶i thÓ

hiÖn 2 nguyªn t¾c kinh tÕ:

✌ Thø nhÊt: cã mét giíi h¹n vÒ c¸c hµng ho¸ dÞch

vô ® îc s¶n xuÊt ra nh»m thÓ hiÖn sù khan hiÕm

✌ Thø hai: chØ cã thÓ t¨ng s¶n l îng s¶n xuÊt ra cña

hµng ho¸ nµy b»ng viÖc gi¶m s¶n l îng cña hµng ho¸ kh¸c vµ ng îc l¹i ®iÒu nµy thÓ hiÖn chi phÝ c¬ héi.

☛ C¸c ®iÓm n»m trªn ABCD lµ hiÖu qu¶, c¸c ®iÓm n»m trong ABCD lµ ch a hiÖu qu¶, c¸c ®iÓm n»m ngoµi ABCD lµ kh«ng cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt

Ch ơng II: Cầu, Cung

I Cầu: (Demand:D)

1 Một số khái niệm:

1.1 Khái niệm cầu:

☛ cầu chỉ xuất hiện khi có đủ hai yếu tố đó là:

+ Có khả năng mua: nghĩa là phải có tiền, có đủ ngân

sách.

+ Sẵn sàng mua: muốn mua, phụ thuộc vào sở thích

của ng ời tiêu dùng.

1.2 L ợng cầu: (Quantity demanded)

☛ Ta cần phân biệt cầu và l ợng cầu:

❁ L ợng cầu là một số l ợng hàng hoá , dịch vụ cụ thể tại một mức giá nhất định.

1.3 Biểu cầu và đ ờng cầu:

L ợng cầu (Q) Gía(P)

1000đ/đv Qa Qb

Tổng cầu

* Đ ờng cầu: thể hiện cầu d ới dạng đồ thị.

1.5 CÇu c¸ nh©n – cÇu thÞ tr êng:

2 LuËt cÇu:

✹ Kh¸i niÖm: Qd t¨ng lªn ⇔ P gi¶m vµ ng îc l¹i

✹ Nguyªn nh©n: 2 nguyªn nh©n

✹ Mét sè hµng ho¸ kh«ng tu©n theo luËt cÇu

☛ Hµng ho¸ kh«ng tu©n theo luËt cÇu, P t¨ng

Qd t¨ng => hµng ho¸ Giffen, ® êng cÇu dèc lªn

tõ tr¸i sang ph¶i.

Hµng ho¸ Giffen

Q 0

P

* Hµng ho¸ th«ng th êng(normal goods)

✌ I t¨ng => Qd t¨ng ë c¸c møc gi¸ => ® êng cÇu

dÞch chuyÓn sang ph¶i.

✌ I gi¶m => Qd gi¶m ë c¸c møc gi¸ => ® êng cÇu dÞch chuyÓn sang tr¸i.

* Hµng ho¸ thø cÊp (inferior goods)

3.2 Gi¸ hµng ho¸ cã liªn quan: (Py)

* Hµng ho¸ thay thÕ (Substitute goods) lµ hµng ho¸ cã thÓ sö dông thay cho hµng ho¸ kh¸c.

Py t¨ng => Qdy gi¶m => Qdx t¨ng => ® êng cÇu

hµng ho¸ X dÞch chuyÓn sang ph¶i vµ ng îc l¹i.

I t¨ng => Qd gi¶m => ® êng cÇu d/c sang tr¸i

I gi¶m => Qd t¨ng => ® êng cÇu d/c sang ph¶i.

* Hàng hoá thay thế (complement goods) là hàng

hoá đ ợc sử dụng đồng thời với hàng hoá khác.

Py tăng => Qdy giảm => Qdx giảm => đ ờng cầu hàng hoá X dịch chuyển sang trái, và ng ợc lại.

3.3 Thị hiếu (Taste: T ) là sở thích hay sự u tiên

của ng ời tiêu dùng đối với hàng hóa hoặc dịch vụ

- T về hàng hoá dịch vụ thấp => cầu thấp

- Không quan sát T một cách trực tiếp, nên th ờng giả định T thay đổi chậm hoặc ít thay đổi.

3.4 Số l ợng ng ời mua (dân số) Number of population

N tăng => Qd tăng ở các mức giá=> đ ờng cầu

dịch chuyển sang phải, và ng ợc lại.

VD: Dân số Hà nội tăng => l ợng tiêu dùng gạo

tăng => đ ờng cầu gạo dịch chuyển sang phải.

3.5 Kỳ vọng (Expectation: E)

Kỳ vọng là dự kiến sự thay đổi trong t ơng lai về giá, thu nhập và thị hiếu làm ảnh h ởng tới l ợng cầu hiện tại.

* Kỳ vọng có thể về giá, thu nhập, thị hiếu, số l ợng

ng ời tiêu dùng

* Khi kỳ vọng giá trong t ơng lai giảm => cầu hiện tại sẽ giảm => đ ờng cầu dịch chuyển sang trái và

ng ợc lại.

=> Kỳ vọng về các yếu tố ảnh h ởng đến cầu thay

đổi sẽ khiến cầu hiện tại thay đổi.

3.6 Giá hàng hoá, dịch vụ: Price of goods or services

Giá là nhân tố nội sinh khi thay đổi gây nên sự vận động trên một đ ờng cầu.

Các nhân tố từ 3.1=> 3.5 gây nên sự dich chuyển

của đ ờng cầu.

4 Sự vận động và dịch chuyển của đ ờng cầu:

(Movement and shift of demand curve)

*Sự vận động trên một đ ờng cầu (Movement along the demand curve) gây nên do nhân tố nội sinh là giá hàng hoá dịch vụ Nếu P tăng thì vận

động lên phía trên A=>A1,ng ợc lại A=>A2;hình a

* Sự dịch chuyển của đ ờng cầu (Shift of demand

cầu dịch chuyển song song ra ngoài D =>D1 hoặc

vào trong D => D2 ; hình b

Movement along demand curve

Qa1

A Pa

Qa

A2 Pa2

Qa2

5 Co dãn của cầu (Elastricity of demand: E D )

5.1 Co dãn của cầu theo giá (Price-elastricity of demand)

a Khái niệm

* Mục đích tính: so sánh thay đổi l ợng cầu với các mức giá, phản ứng của cầu với các hàng hoá khác nhau có đơn vị vật lý khác nhau, ➨ so sánh tỷ lệ %

không phải thay đổi tuyệt đối

➧ Nhận xét:  E p D < 0 do P, Q quan hệ tỷ lệ nghịch

 E p D không phụ thuộc vào đơn vị P,Q

* Khái niệm : Là sự thay đôỉ % của l ợng cầu chia

cho sự thay đổi % của các yếu tố quyết định cầu.

b C¸ch tÝnh hÖ sè co d·n:

* Co d·n kho¶ng (®o¹n) (Arc Elasticity of demand)

lµ co d·n trªn mét kho¶ng h÷u h¹n cña ® êng cÇu hoÆc cung.

VÝ dô: TÝnh E D p (A1A2) khi P2=75, P1=50,

Q2=25, Q1=50

¸p dông c«ng thøc cã: E D p (A1A2=

* Co d·n ®iÓm: (Point Elastricity of demand): lµ

sù co d·n t¹i 1 ®iÓm trªn ® êng cÇu.

C«ng thøc: E D p =%∆Q/%∆P=dQ/Q:dP/P

= dQ/dP x P/Q = Q–(p).P/Q

Ví dụ: Tính hệ số co dãn của cầu tại điểm P = 10, Q

 Hệ số co dãn khoảng liên quan đến 2 mức giá

ở hai đầu khoảng

c Phân loại hệ số co dãn:

Nghiên cứu sự co dãn cầu theo giá ta chia ra các

tr ờng hợp (E D p ở đây lấy trị tuyệt đối)

 E d p >1 , cầu co dãn t ơng đối theo giá, đ ờng cầu thoải thể hiện một sự thay đổi nhỏ của giá khiến l ợng cầu thay đổi lớn

 E d p <1 : lúc này đ ờng cầu dốc, khi giá thay đổi nhiều thì l ợng cầu thay đổi ít

D

Q 0

P

Q1 Q2

P2

P1

 E D p = 1 , cầu co dãn đơn vị, đ ờng cầu tạo với trục hoành góc 45°, giá và l ợng thay đổi nh nhau

0 Q

P

 E D p = 0 , cầu không co dãn, đ ờng cầu là đ ờng thẳng đứng song song với trục giá, khi giá thay đổi thì l ợng cầu không thay đổi.

Q1

P1

P2

D

0 Q

P

 E D p = + , cÇu co d·n hoµn toµn, ® êng cÇu n»m ngang song song víi trôc l îng cÇu (Q), lóc nµy khi gi¸ t¨ng th× l îng cÇu b»ng kh«ng.

D

P1

d Các nhân tố ảnh h ởng đến co dãn của cầu theo giá

* L ợng thu nhập chi cho hàng hoá (tỷ trọng giá

trên thu nhập)

* Sự sẵn có của hàng hoá thay thế:

* Thời gian

Ví dụ: thời gian dài có thể bỏ đ ợc thói quen tiêu dùng

và chuyển sang dùng loại hàng hoá khác , nên cầu co dãn theo giá nhiều hơn.

Ví dụ: giá vé máy bay và giá thuốc đánh răng

Ví dụ : có rất nhiều loại bia có thể thay thế cho nhau

nên cầu co dãn theo giá nhiều hơn khi không có

loại bia nào có khả năng thay thế.

e Vận dụng co dãn cầu theo gía:

* Ước tính sự thay đổi của tổng doanh thu (TR total revenues)

Ep = 1 TR không đổi TR không đổi

* Ước tính sự thay đổi của giá cả để loại bỏ sự d thừa hay thiếu hụt của thị tr ờng

Tìnhưtrạng

thịưtrư ờng Ep > 1 Ep < 1

Dư ưthừa P giảm ít P giảm nhiều

Thiếuưhụt P tăng ít P tăng nhiều

5.2 Co dãn của cầu theo thu nhập

( Income elastricity of demand: E D I)

* Khái niệm: là sự thay đổi % của cầu chia cho sự

thay đôỉ % của thu nhập.

Công thức: E D I =%∆Q/%∆I=dQ/Q:dI/I

= dQ/dI x P/Q = Q–(I).I/Q

❋ E DI < 0: hàng hoá thứ cấp nh ngô, khoai sắn,

❋ 0 < E DI < 1: hàng hoá thiết yếu, hàng hoá bình th

ờng: gạo, …

❋ E DI > 1: hàng hoá xa xỉ hàng hoá cao cấp, tủ

lạnh, điện thoại di động

5.3 Co dãn chéo của cầu đối với giá hàng hoá khá c (Cross price elastricity of demand)

* Khái niệm: Là sự thay đổi tính theo % của l ợng cầu chia cho sự thay đôỉ % của giá hàng hoá có liên quan.

* Công thức: E D Py =%∆Qx/%∆Py=dQ/Q:dPy/Py

= dQ/dPy Py/Qx = Q–(Py).Py/Q

 E D Py > 0 khi X, Y là các hàng hoá thay thế

 E D Py < 0 khi X, Y là các hàng hoá bổ sung

 E D Py = 0 khi X, Y là hai hàng hoá độc lập.

Trong một khoảng thời gian nhất định, với

điều kiện các nhân tố khác không đổi.

1.2 L ợng cung ( Quantity supplied)

1.3 Biểu cung, đ ờng cung:

* BiÓu cung

L­ îng­cung (100­b«ng­hoa)

Gi¸­(P)

(1000®)

QSa QSb

Tæng­cung (100­b«ng­hoa)

* § êng cung; Ph ¬ng tr×nh ® êng cung

Ps = a + b Qs hoÆc Qs = c + d Ps (b,d > 0)

1.4 Cung thÞ tr êng vµ cung c¸ nh©n

Qs gi¶m => ® êng cung dÞch chuyÓn sang tr¸i, vµ

ng îc l¹i Pi gi¶m ® êng cung d/c sang ph¶i

3.3 Sè l îng ng êi s¶n xuÊt (Number of producer)

N t¨ng => Qs t¨ng => ® êng cung d/c sang ph¶i

N gi¶m=> Qs gi¶m => ® êng cung d/c sang tr¸i

3.4 Sù ®iÒu tiÕt cña ChÝnh phñ:Policy of Government

G thuËn lîi => Qs t¨ng => ® êng cung d/c sang ph¶i

VÝ dô : gi¶m thuÕ hay t¨ng trî cÊp cho ng êi s¶n xuÊt

G khã kh¨n => Qs gi¶m => ® êng cung d/c sang tr¸i

VÝ dô: t¨ng thuÕ hay gi¶m trî cÊp cho ng êi s¶n xuÊt

3.5 Kỳ vọng của ng ời sản xuất: (Expectation: E)

Là những dự kiến sự thay đổi về giá, giá các yếu tố

đầu vào, sự điều tiết của Chính phủ trong t ơng lai làm thay đổi l ợng cung hiện tại

Ví dụ: Dự kiến Pi tăng, Qs hiện tại tăng để giảm chi phí hay dự kiến thuế tăng, Qs hiện tại tăng

3.6 Giá háng hoá dịch vụ: Price of goods or services

Giá là nhân tố nội sinh, khi giá thay đổi gây nên sự vận động dọc trên một đ ờng cung (Ha), các nhân

tố ngoại sinh từ 3.1 đến 3.5 gây nên sự dịch chuyển của đ ờng cung sang phải hoặc sang trái (Hb)

S S

S1 S2

III Cân bằng thị tr ờng: Equilibrium point of market

1 Điểm cân bằng trên thị tr ờng: Equilibrium point

* Khái niệm: L à một trạng thái (tình huống) trong đó không có sức ép làm cho giá và sản l ợng thay đôỉ.

❀ 3 cách xác định điểm cân bằng E (Pe, Qe):

Căn cứ vào biểu cung, biểu cầu.

☛ Căn cứ vào đ ờng, đuờng cầu

Căn cứ vào ph ơng trình đ ờng cung, cầu

2 T×nh tr¹ng d thõa vµ thiÕu hôt cña thÞ tr êng

(Surplus and shortage of market)

Khi P1 > Pe => Qs1 > Qd1 => cung v ît (excess

supply) => g©y ra søc Ðp lµm gi¶m gi¸ => l îng d thõa lµ: MN = Qs1- Qd1

Khi P2 < Pe => Qd2 > Qs2 => hiÖn t îng thiÕu hôt

trªn thÞ tr êng, cÇu v ît (excess demand) => g©y ra søc

Ðp lµm t¨ng gÝa vµ l îng thiÕu hôt lµ :

D

Q 0

3 KiÓm so¸t gi¸ c¶: (Price control)

3.2 Gi¸ sµn (Floor price) Pmin

❁ưảnh h ởng thay thế và thu nhập

ảnh h ởng thay thế của một sự thay đổi trong giá

là sự đIều chỉnh cần t ơng ứng với riêng sự thay

đổi giá t ơng ứng.

Khi thu nhập thay đổi thì có ảnh h ởng tới l ợng hàng hoá tiêu dùng tuy nhiên nó còn phụ thuộc vaò hàng hoá mà chúng ta xét.

A B

I Lý thuyết ng ời sản xuất:

1 Hàm sản xuất:

1.1 Hàm sản xuất: xác định sản l ợng tối đa có

thể đạt đ ợc sản xuất từ bất kỳ khối l ợng cho tr ớc nào của đầu vào với một trình độ công nghệ nhất

định

Q max = F (L, K) ( L: labour; K : capital)

Đầu vào, Đầu ra

Hàm sản xuất phổ biến nhất của các doanh nghiệp là hàm sản xuất Cobb - Douglas có dạng:

Q = A.K.L (α; β > 0, < 1)

+A là hằng số , tuỳ thuộc vào đơn vị đo l ờng , đầu

ra, đầu vào , biểu thị trình độ công nghệ sản xuất

+α, β là hằng số cho biết tầm quan trọng t ơng đối của lao động và vốn trong quá trình sản xuất.

α, β khác nhau.

+ α, β biểu thị hiệu suất theo qui mô sản xuất của hãng.

=> VËy hiÖu suÊt: lµ mèi t ¬ng quan gi÷a

®Çu vµo vµ ®©ï ra.

* NÕu: α + β < 1: Hµm s¶n xuÊt biÓu thÞ hiÖu suÊt gi¶m theo qui m« (®©ï vµo t¨ng nhiÒu h¬n

2 Sản xuất trong ngắn hạn: (sản xuất với

1 đầu vào biến đổi)

Sản xuất ngắn hạn là khoảng thời gian mà hãng sản xuất không thể thay đổi tất cả các đầu vào, có

ít nhất là 1 đầu vào cố định.

MPPL(Marginal physical product): là sự thay

đổi của số l ợng sản phẩm đầu ra khi có sự thay

đổi của 1 đơn vị đầu vào lao động (L).

MPPL = Q/L = Q'(L)

APPL: sản phẩm hiện vật bình quân (Average

physical product): là số l ợng sản phẩm đầu ra tính cho 1 đơn vị đầu vào lao động

APPL = Q/L

Với K không đổi số lao động tăng lên (L tăng)

=>cho số công nhân trên một máy giảm và tăng lên đến một mức nào đó sẽ khiến cho nhà x ởng cũng không đủ chỗ, thiếu máy móc cản trở thao tác sản xuất => NSLĐ giảm => Q giảm => MPPL giảm dần khi L tăng lên do mỗi L tăng góp thêm 1 l ợng giảm dần vào quá trình SX

Điều này phổ biến với mọi hãng => các nhà kinh tế khác khái quát thành qui luật hiệu suất giảm dần.

" Sản phẩm hiện vật cận biên của 1 đầu vào biến đổi sẽ giảm dần khi hãng tăng c ờng sử dụng đầu vào biến đổi đó".

3.Sản xuất dài hạn (longterm production)

Sản xuất dài hạn là khoảng thời gian đủ để làm tất cả các đầu vào cuả hãng biến đổi.

3.1 Đ ờng đồng l ợng (Iso quant)

Mô tả những kết hợp đầu vào khác nhau đem lại cùng mức sản l ợng nh nhau

* Đặc điểm:

MRTS (Marginal rate of technical substitution) giảm dần?

Q1 Q2 K

K1

L2 K2

2.2 Đ ờng đồng phí (iso cost)

3 Lùa chän kÕt hîp ®Çu vµo tèi u:

q2 Q3

CMR: Dài hạn hãng có khả năng tối thiểu hoá chi phí sản xuất hơn trong ngắn hạn (w, r không đổi)

q1 Q2

II Chi phí sản xuất

1 Chi phí ngắn hạn

FC (fixed cost) là nh ng chi phí không đổi khi mức ữ

s n l ợng thay đổi ả

1.1 Chí phí cố định chí phí biến đổi, tổng chi phí

VC (variable cost) là nh ng chi phí thay đổi khi mức ữ

s n l ợng thay đổi: nguyên vật liệu, nhân công ả

TC (total cost) là toàn bộ chi phí cố định và biến đổi để

s n xuất ra mức s n l ợng ả ả

ưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưTCư=ưFCư+ưVC

FC VC TC

TC = FC + VC

C

1.2 Chi phÝ b×nh qu©n

AFC: (Average fixed cost) AFC = FC/ Q

AVC (Average variable cost) AVC = VC/ Q

ATC = AFC + AVC

ATC (Average total cost) ATC = TC / Q