Tìm thuaôt ngöõ thích hôïp ñieăøn vaøo choê troâng: Maịt trôøi ………laø thieđn theơ trung tađm cụa heđï maịt trôøi ,cuõng laø moôt haønh tinh trong heô Ngađn haø.. Chuyeơn nghóa theo phöôn
Trang 1Tieâđng Vieôt 9 Cađu 1 : Theâ naøo laø thuaôt ngöõ ? Tìm thuaôt ngöõ thích hôïp ñieăøn vaøo choê troâng:
(Maịt trôøi) ………laø thieđn theơ trung tađm cụa heđï maịt trôøi ,cuõng laø moôt haønh tinh trong heô Ngađn haø
Cađu2 : Cho caùc cađu thô :
-Maịt trôøi cụa mé , em naỉn tređn löng (Nguyeên Khoa Ñieăm)
-Ngaøy xuađn em haõy coøn daøi
Xoùt lôøi maùu mụ thay lôøi nöôùc non (Nguyeên Du)
Hai töø “maịt trôøi” vaø ø “xuađn” töø naøo laø töø chuyeơn nghóa lađm thôøi,töø naøo chuyeơn nghóa theo caùch phaùt trieơn
töø vöïng? Chuyeơn nghóa theo phöông thöùc naøo?(neđu trong töøng tröôøng hôïp)
(maịt trôøi chuyeơn nghóa lađm thôøi,ñoù laø bieôn phaùp tu töø aơn dú-so saùnh ngaăm ñöùa con vôùi maịt trôøi laø muoân
noùi vôùi mé,ñöùa con thaønh thieđng lieđng cao qủ nhaât,thaønh leõ soâng,nguoăn soẫng cụa mé(nhö maịt trôøi ñoâi vôùi cađy baĩp Hay hôn nöõa laø maịt trôøi aây naỉm ngay tređn löng,vođ cuøng gaăøn guõi nhö laø moôt phaăn cô theơ cụa
mé,cuøng mé sođng vaø laøm mói vieôc) “Xuađn” laø hình thöùc chuyeơn nghóa theo phöông thöùc aơn dú coù nghóa
laø trẹ, tuoơi trẹ ñađy laø chuyeơn nghóa theo caùch phaùt trieơn töø vöïng,theo phöông thöùc aơn dú
Cađu3: Ñieăn vaøo choê troâng caùc phöông chađm hoôi thoái:
………(phöông chađm veă löôïng) noùi phại coù noôi dung,nội dung cụa lôøi noùi phại ñaùp öùng yeđu caău giao tieâp,khođng thieâu ,khođng thöøa
………(p/c veă chaât)ñöøng noùi nhöõng ñieău maømình khođng tin laø ñuùng hay khođng coù baỉng chöùng xaùc thöïc
……….(p/c quan heô)caăn noùi ñuùng vaøo ñeă taøi ,traùng noùi lác ñeă
………(p/c caùch thöùc)Caăn chuù yù ngaĩn gón ,raønh mách,traùnh caùch noùi mô hoă
………(p/c lòch söï) caăn teâ nhò, tođn tróng ngöôøi khaùc
Theâ naøo laø “ xöng khieđm hođ tođn”?Tái sao khi giao tieâp,chuùng ta thöôøng gói nhöõng ngöôøi khođng quen
bieât baỉng caùc töø ođng,baø,baùc,anh,chò vaø xöng hođ con, chaùu, em?
(Khi xöng hođ,ngöôøi noùi töï xöng mình moôt caùch khieđm nhöôøng vaø gói ngöôøi ñoâi thoái moôt caùh tođn kính.Khi giao tieâp chuùng ta thöôøng gói ođng,baø… vaø xöng con, chaùu…Ñoù laø thoùi quen giao tieâp cụa ngöôøi Vieôt;ñeơû táo moâi quan heô thađn thieât,gaăn guõi nhö ngöôøi thađn;muoân laøm cho ngöôøi ñoâi thoái cạm thaây thađn maôt,xoùa ñi khoạng caùch cụa nhöõng ngöôøi voân xa lá.)
Cađu 4: Caùc töø “mođ”, “ngaùi (xa)”, “ñaịng (maø)” laø töø ngöõ ñòa phöông naøo? (trung boô) Töø “maĩc (ñaĩc)” (nam
boô)
Cađu 5 :Theâ naøo laø töø traùi nghóa ? Tìm moôt thaønh ngöõ coù töø traùi nghóa?(töø traùi nghóa laø nhöõng töø coù nghóa
traùi ngöôïc nhau Ví dú : soâng teât, cheât gioê)
Cađu 6: Tìm moôt ví dú veă bieôn phaùp chôi chöõ? (Coù taøi maø caôy chi taøi, chöõ taøi lieăn vôõi chöõ tai moôt vaăn)
Cađu 7:Trong caùc töø sau, töø naøo khođng phại thuaôt ngöõ ? Aùp suaât, phöông trình ,di chư, duõng cạm ,trung
thöïc,nguyeôt thöïc, teâ baøo , teâ baăn.
Cađu 8:Trong cađu thô : Boùng taø nhö giúc côn buoăn
Khaùch ñaø leđn ngöïa ngöôøi coøn ngheù theo
(Truyeôn Kieău)
Töø “ngheù” coù nghóa laø gì ? Tái sao Nguyeên Du khođng ñeơ cho Thuùy Kieău “trođng”hoaịc “nhìn”, “ngoù” theo Kim Tróng? ( “Ngheù” coù nghóa la ønghieđng maĩt nhìn ,khođng nhìn thaúng Nguyeên Du ñeơ cho Thuùy Kieău
ngheù theo Kim Tróng laø hôïp lí vì môùi gaịp Kim Tróng naøg coøn e leô neđn khođng theơ nhìn ,trođng,ngoù moôt caùch loô lieêu
Cađu9 : Nghóa cụa nhöõng cađu túc ngöõ sau,vaø cho bieât noù lieđn quan ñeân phöông chađm hoôi thoái naøo?
Trang 2“Lôøi chaøo cao hôn mađm coê”, “Lôøi noùi goùi vaøng ,lôøi noùi ñói maùu” (Trong giao tieâp thì lôøi chaøo hoûi ngöôøi
khaùc khi gaịp nhau cao qủ hôn cạ cho moôt mađm coê;lôøi noùi qủ nhö moôt goùi vaøng , moôt baùt maùu –lieđn quan ñeân phöông chađm lòch söï Trong tröôøng hôïp thöù hai coøn lieđn quan ñeẫn phöông chađm veă chaât.)
Cađu 10: Phađn tích cacù bieôn phaùp tu töø trong khoơ ñaău baøi thô “Ñoaøn thuyeăn ñaùnh caù” cụa Huy Caôn.
(Cạnh bieơn vaøo ñeđm trong cạm quan cụa Huy Caôn thaôt ñoôc ñaùo vaø thuù vò:
Maịt trôøi xuoâng bieơn nhö hoøn löûa Soùng ñaõ caøi then ñeđm saôp cöûa
Hình ạnh so saùnh “ maịt trôøi xuoâng bieơn nhö hoøn löûa” vöøa ñoôc ñaùo vöøa gađy aân töôïng mánh.Maịt trôøi khi saĩp
laịn söùc saùng choùi ñang chuyeơn sang maøu ñoû röïc nhö hoøn löûa gôïi vẹ ñép kì vó cụa bieơn luùc hoaøng hođn.Hình ảnh nhađn hoùa “soùng caøi then ñeđm saôp cöûa” vuõ trú nhö moôt ngođi nhaø lôùn,vôi maøn ñeđm buođng xuoâng laø taâm cöûa khoơng loă vôùi nhöõng löôïn soùng laø then cöûa.Hình ạnh nhađn hoùa naøy gôïi ra tröôùc maĩt ngöôøi ñóc moôt khung cạnh vöøa roông lôùn vöøa gaăn guõi vôùi con ngöôøi.,vuõ trú nhö baíùt ñaău nghư ngôi thö giaõn
Trong khung cạnh vöøa bí aơn, vöøa kì vó aây,ñoaøn thuyeăn ñaùnh caù leđn ñöôøng ra khôi vôùi khođng khí ñaăy höùng khôûi:
Ñoaøn thuyeăn ñaùnh caù lái ra khôi Cađu haùt caíng buoăm cuøng gioù khôi.
Taùc giạ ñaõ táo ra moôt hình ạnh khoûe ,lá maø thaôt töø söï gaĩn keât ba söï vaôt vaø hieôn töôïng:caùnh buoăm,gioù
khôi vaø cađu haùt cụa ngöôøi ñaùnh caù “Cađu haùt caíng buoăm cuøng gioù khôi”.Cađu haùt laø nieăm vui ,söï phaân chaân
cụa ngöôøi lao ñoông nhö ñaõ coù moôt söùc mánh vaôt chaât ñeơ cuøng vôùi ngón gioù laøm caíng buoăm cho con thuyeăn löôùt nhanh ra khôi
Ođn taôp Tieâng Vieôt – 9
I-Caùc thaønh phaăn phú cụa cađu:
-Tráng ngöõ:ñöùng ôû ñaău cađu,cuoâi cađu hoaịc giöõa chụ ngöõ vaø vò ngöõ neđu leđn hoaøn cạnh veă khođng gian , thôøi
gian ,caùch thöùc , phöông tieôn ,nguyeđn nhađn , múc ñích …dieên ra söï vieôc noùi trong cađu
Ví dú : Ngaøy mai , tođi seõ ñeân thaím bán (ngaøy mai tráng ngöõ thôøi gian)
-Khôûi ngöõ :thöôøng ñöùng tröôùc chụ ngöõ, neđu leđn ñeă taøi cụa cađu noùi,coù theơ theđm quan heô töø veă , ñoâi vôùi vaøo
tröôùc
Ví dú: Coøn maĩt tođi thì caùc anh laùi xe bạo : “Cođ coù caùi nhìn sao maø xa xaím!”
+Khôûi ngöõ cụa cađu laø :maĩt tođi.
Coù theơ vieât lái cađu khođng coù khôûi ngöõ:
Caùc anh laùi xe nhìn maĩt tođi bạo: “Cođ coù caùi nhìn sao maø xa xaím!”
Hoaịc :Nhìn maĩt tođi ,caùc anh laùi xe bạo : “Cođ coù caùi nhìn sao maø xa xaím!”
II- Caùc thaønh phaăn bieôt laôp:
-Thaønh phaăn bieôt laôp laø nhöõng boô phaôn khođng tham gia vaøo vieôc dieên ñát nghóa söï vieôc trong cađu.
-Caùc thaønh phaăn bieôt laôp:
1/Thaønh phaăn tình thaùi :Laø thaønh phaăn ñöôïc duøng ñeơ theơ hieôn caùch nhìn cụa ngöôøi noùi ,vieât ñoâi vôùi söï
vieôc ñöôïc noùi ñeân trong cađu
Ví dú: a/Vôùi loøng mong nhôù cụa anh ,chaíùc anh nghó raỉng , con anh seõ cháy xođ vaøo loøng anh ,seõ ođm chaịt
laây coơ anh
*TPTT “chaĩc” theơ hieôn loøng tin cụa nhaø vaín veă cöû chư cụa ñöùa con seõ dieên ra vôùi ngöôøi cha.
b/Anh quay lá nhìn con vöøa khe kheõ laĩc ñaău vöøa cöôøi Coù leõ vì khoơ tađm ñeân noêi khođng khoùc ñöôïc ,
neđn ñaønh phại cöôøi vaôy thođi
*TPTT “Coù leõ”theơ hieôn söï khođng tin chaĩc veă nhaôn ñònh cụa mình ñoâi vôùi caùi cöôøi cụa nhađn vaôt.
c/Thaôt ñaây , chuyeân naøy khođng ñöôïc ñoôc laôp thì cheât cạ ñi chöù soâng laøm gì cho noù nhúc.
Trang 3TPTT “ Thật đấy” dùng để tỏ thái độ xác nhận ,khẳng định điều nói trong câu.
d/ Cũng may bằng mấy nét vẽ,họa sĩ ghi xong lần đầu gương mặt của người thanh niên
( “cũng“may” dùng để bày tỏ sự đánh giá về điều được nói đến trong câu)
2/Thành phần cảm thán: là thành phần được dùng để bộc lộ tâm lý của người nói , viết(vui , buồn,
mừng , giận)
Ví dụ a/Ồ ,sao mà độ ấy vui thế
*TPCT:”Ồ” chỉ cảm xúc ngạc nhiên.
b/Trời ơi, chỉ còn năm phút
*TPCT: “Trời ơi” là tiếng than.
(các bài tập trong SGK – trang 19 :1.a “có lẽ” c “hình như” d “chả nhẽ” -> tptt thể hiện thái độ tin cậy khác nhau với các sự việc được nói ra b “chao ôi” thể hiện cảm xúc mừng rỡ)
Bài tập tổng hợp : Viết một đoạn văn có thành phần tình thái ,cảm thán:
3/Thành phần gọi - đáp :Là thành phần được dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp.
Ví dụ : SGK trang 31: ( “này” dùng để gọi; “thưa ôngï” dùng để đáp.) Bài tập 1/32 Này – vâng :tpgđ
“này” gọi; “vâng” đáp Quan hệ gọi đáp là quan hệ trên-dưới)
**Chú ý : Phần gọi để thu hút sự chú ý của người nhận lời , xác định tư cách người nhận lời của họ Phần gọi thường do tên riêng ,từ nhân xưng ngôi thứ hai, bao gồm cả danh từ chỉ họ hàng ,danh từ chỉ chức vụ …
Phần gọi thường kèm theo từ thưa , bẩm phía trước ,kèm ngay sau chúng với các từ ạ,à,ơi , này , nọ…đối
với người bề dưới hay ngang hàng
Phần đáp dùng để hồi âm từ gọi,xác định vai trò người nhận lời của mình ,tỏ ra sẵn sàng tiếp nhận lời
hoặc đã tiếp nhận lời rồi.Từ đáp do một số từ chuyên môn như:vâng ,dạ , ừ, có khi thêm ạ ở sau vâng ,hay kèm thưa , bẩm ở phía trước vâng.
4/Thành phần phụ chú:Là thành phần để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
Vd:trang 31-32SGK a chú thích cho cụm từ :đứa con gái đầu lòng của anh b cụm chủ –vị :chú thích cho cả câu “Lão không hiểu tôi”
Bài tập:trang 33: a/ Kể cả anh->thêm một đối tượng vào những người đang nói về con bé
b.Các ….mẹ ->xác định rõ những người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa giáo dục
c.Những… tới->xác định trách nhiệm sắp tới của lớp trẻ
d.Có ai ngờ-> thể hiện sự ngạc nhiên của tác giả; thương thôi ->thể hiện cảm xúc của tác giả về đôi mắt
BÀI TẬP (156 SGK)
Câu3:-Phép lặp: giống , ba,già,ba con ;Thế : vậy b/Nối :nối
Câu4:-Lặp : Họa sĩ – Họa sĩ.;Sa-pa – đấy : thế
Câu 6: Câu chứa hàm ý: Nếu ngài mặc ….ngắn lại”
-Nội dung hàm ý: “Ngài phải cúi đầu thấp trước quan trên, ngài ngửng đầu lên cao đối với dân đen”
Hàm ý có thể hiểu một cách sâu xa hơn: “Ông là kẻ nịnh trên nạt dưới”
-Tuy nhiên người nghe chỉ hiểu được hàm ý thứ nhất (trực tiếp hơn) , điều này được xác nhận ở câu ra lệnh cuối cùng của quan: “Thế thì ”.Nếu quan trên hiểu hàm ý thứ hai thì thay vì cho lệnh trên là một cơn thịnh nộ