bài 40: thực hành tìm hiểu về sinh trưởng và phát triển của ếch

của nhóm 3 là:  Trong quá trình làm thực hành:  Nắm rõ và đi sâu vào đề bài  Làm bài thu hoạch hoàn chỉnh  Qua bài thực hành : phải trình bày và hiểu được các giai đoạn chủ yếu của

SỞ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO DAKLAK TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN NGUYỄN DU



NHÓM III: LỚP 11A2_ND BÀI THỰC HÀNH:

TÌM HIỂU SỰ SINH TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN PHÔI ẾCH(NHÁI)

DANH SÁCH NHÓM:

 TRẦN HOÀNG YẾN

 LÊ THỊ BẢO YẾN

 TRẦN THỊ PHƯƠNG THẢO

 HỒ LÊ HỒNG THỦY TIÊN

 NGUYỄN THỊ THANH THỦY

 THÁI VĂN VŨ

1

của nhóm 3 là:

 Trong quá trình làm thực hành:

 Nắm rõ và đi sâu vào đề bài

 Làm bài thu hoạch hoàn chỉnh

 Qua bài thực hành : phải trình bày và hiểu được các giai đoạn chủ yếu của quá trình sinh trưởng và phát triển của phôi ếch ( nhái)

II Chuẩn bị

Tranh ảnh về sự phát triển phôi ếch ( nhái)

Các tư liệu liên quan đến bài thực hành

Phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm

III cách tiến hành

Quan sát sự sinh trưởng và phát triển phôi ếch qua các tranh ảnh tư liệu đã có

Tìm thêm các tư liệu khác bằng nhiều hình thức

Tóm tắt về các giai đoạn phát triển và hoàn thành bài thu hoạch

IV Bài thu hoạch

Lối sống Sống dưới nước Sống trên cạn, và

dưới nước

Hình thái Có hình dạng

giống cá, có mang ngoài hô hấp, có

đuôi

Hô hấp bằng da

và bằng phổi, có 4

chân

-Phôi ếch trải qua nhiều giai đoạn phân chia hình thành phôi vị, phôi thần kinh

và hình thành mầm cơ quan

 Đầu tiên là quá trình sinh trưởng và phát triển của ếch

 Một số hình ảnh tổng quát

2

3

4

5

6

 Qúa trình sinh trưởng và phát triển của ếch

13.1 Sự phát triển phôi

Sau khi thụ tinh vài giờ, trứng bắt đầu phân cắt tạo thành 2 loại phôi bào: Phôi bào nhỏ ở cực động vật phân cắt nhanh hơn, phôi bào lớn ở cực thực vật (cực noãn hoàng) phân cắt chậm hơn, kết quả hình thành một phôi nang có xoang phôi lệch về cực động vật Sau 24 giờ sau khi thụ tinh, phôi bào nhỏ màu đen chiếm tới 2/3 bề mặt trứng, bắt đầu quá trình phôi vị hoá Tế bào ở cực thực vật lõm vào và tế bào nhỏ ở cực động vật trùm xuống, được gọi là sự bao phủ Kết quả hình thành một phôi vị có miệng phôi được nút kín bởi các phôi bào noãn hoàng, làm thanh nút noãn hoàng (hình 18.12) Trung bì hình thành trung gian giữa ngoại bì và nội bì Khoảng 3 - 4 ngày sau, phôi bắt đầu dài ra và hình thành các cơ quan, phôi hoàn chỉnh sau đó nòng nọc xuyên qua màng trứng ra ngoài

13.1 Sự phát triển phôi

7

Hợp tử

Phân cắt

Phôi nang

Phôi vị

Mầm cơ quan

Cơ thể

con non

Sự biến thái xảy ra qua 2 thời kỳ: Thời kỳ thứ nhất là nòng nọc có khe mang, lá mang, chưa có phổi và chi, thời kỳ thứ 2 là là nòng nọc có phổi và chi, mang và đuôi tiêu giảm.

Thời kỳ thứ nhất chia làm 3 giai đoạn:

+ Nòng nọc mới nở chưa có khe mang, miệng và mũi, mắt ẩn dưới da sống bằng noãn hoàng còn lại trong ống tiêu hoá

+ Nòng nọc có mang ngoài: Sau vài ngày hình thành miệng, đuôi kéo dài, màng bơi phát triển + Nòng nọc có mang trong: Mang ngoài tiêu biến thay thế bằng 3 đôi khe mang với lá mang Lúc này nòng nọc giống cá về hình dạng và cấu tạo (tim có 1 tâm nhĩ và 1 tâm thất,

một vòng tuần hoàn).

Thời kỳ thứ hai gồm quá trình hình thành phổi, chi và tiêu biến đuôi.

+ Phổi được hình thành ở trước khe mang mỗi bên, do nếp da phát triển về phía sau, che lấp mang Lúc này nòng nọc chuyển sang hô hấp bằng phổi, chúng bắt đầu ngoi lên mặt nước để đớp không khí.

+ Sự xuất hiện của phổi kéo theo sự hình thành vách ngăn của tâm nhĩ, các cung động mạch mang có sự biến đổi sâu sắc: Đôi cung động mạch mang I biến thành động mạch cảng, đôi cung động mạch II biến thành cung động mạch chủ, đôi III tiêu biến, dôi IV biến thành động mạch phổi Các khe mang và lá mang tiêu biến.

+ Tiếp theo chi chẵn hình thành (chi trước hình thành trước như do bi da nắp mang che phủ nên chi sau lại xuất hiện ra ngoài trước).

+ Tiêu biến đuôi do sự tham gia phân hủy của tiêu thể (lysoxom).

+ Xuất hiện trung thận, hình thành một số cơ quan mới, nòng nọc biến thành ếch con

13.2 Sự phát triển hậu phôi (sự biến thái)

9

Sự biến thái của nòng nọc lưỡng cư có ý nghĩa lý thuyết rất lớn, chứng tỏ lưỡng cư

có nguồn gốc từ động vật ở nước giống cá và sự cơ quan (nhất là cơ quan tuần hoàn

và hô hấp) khi con vật chuyển từ đời sống dưới nước lên cạn đặc biệt có ý nghĩa về mặt tiến hoá

10

Thay đổi một số đặc

điểm khác như cấu

trúc hộp sọ, độ lồi

của mắt, hình thái

cõ thể… để thích

hợp với môi trường

sống trên cạn

Chi sau xuất

hiện, đuôi tiêu

biến

Mang tiêu biến,

phổi phát triển

 Sự phát triển phôi ở Ếch

Trứng ếch có nhiều noãn hoàng hơn trứng Lưỡng tiêm nhưng ít hơn trứng Chim nên có thể xem như một kiểu trứng có lượng noãn hoàng trung gian Trong 2 lần phân cắt đầu tiên, mặt phẳng phân cắt thẳng góc với nhau, cắt ngang qua cả hai cực động vật và thực vật (mặt phẳng kinh tuyến) tạo ra 4 tế bào có kích thước giống nhau Mặt phẳng phân cắt tiếp theo song song với mặt phẳng xích đạo của trứng gần cực động vật hơn, vì vậy 4 tế bào được tạo ra ở cực động vật có kích thước nhỏ hơn 4 tế bào được tạo ra ở cực thực vật Từ giai đoạn nầy đến khi tạo thành phôi nang, sự phân cắt xảy ra ở cực động vật nhiều hơn ở cực thực vật Cũng giống như ở cá lưỡng tiêm, trong quá trình phân cắt không có sự gia tăng tổng khối lượng tế bào  Sau khi phôi nang được hình thành, sự phôi vị hóa bắt đầu xảy ra Sự lõm vào ở cực thực vật không xảy ra một cách đơn giản vì có một số lượng lớn noãn hoàng bên trong trứng Thay vào đó một phần của lớp tế bào ở cực động vật di chuyển xuống chung quanh khối noãn hoàng và sau đó uốn vào phía trong tại mép của noãn hoàng Sự uốn cong xảy ra tại vùng lưng của khối noãn hoàng, đầu tiên tạo thành phôi khẩu có dạng hình liềm ở rìa của noãn hoàng, dần dần bọc lấy tất cả các phía của noãn hoàng làm cho phôi khẩu trở thành hình tròn Cuối cùng sự chuyển động của các tế bào khác chung quanh noãn hoàng gói kín khối noãn hoàng trong xoang phôi (Hình 3)

Hình 3 Sự phát triển phôi của Ếch

A Tế bào hợp tử B Giai đoạn 4 tế bào

C Giai đoạn 8 tế bào D Lát cắt dọc một phôi nang E-F Lát cắt dọc phôi vị ở hai gian đoạn sau

11

chiều dài phôi Các nếp ở mép rãnh di chuyển từ từ dính vào nhau hình thành một ống dài trên bề mặt lưng Ống thần kinh sẽ tách rời khỏi lớp nội bì ở lưng, đồng thời phân hóa thành cột sống và não (Hình 4).

A B C

Hình 4 Sự hình thành phôi thần kinh ở Ếch

A Giai đoạn đầu của phôi thần kinh

B Lát cắt ngang qua một phôi thần kinh sau khi thành lập trung phôi bì

C Lát cắt ngang qua một phôi sau khi thụ tinh khoảng 24 giờ

12

laevis qua nghiên cứu của một tiến sỹ người anh

Xenopus laevis phôi thụ tinh sau khi chia tách đầu tiên

Xenopus laevis phôi sau khi 5-6 bộ phận di động

13

Xenopus laevis phôi vào khoảng giai đoạn 8.

Xenopus laevis Neurula giai đoạn phôi thai

14