+Vũ Nương là người phụ nữ đảm đang, hiếu thảo 2-Phân tích bi kịch nỗi oan của Vũ Nương: -Nỗi oan -Ý nghĩa cái chết của Vũ Nương giá trị hiện thực, giá trị tố cáo I-“Chuyện người con
Trang 1ngữ văn9 –văn học trung đai 1
ÔN TẬP NGỮ VĂN 9:
(PHẦN VĂN HỌC TRUNG ĐẠI)
Chuyện người con gâi Nam Xương – Nguyễn Dữ
Cađu 1: Giôùi thieôu sô löôïc veă Nguyeên Döõ vaø taùc phaơm Truyeăn kì mán lúc.
TL: -Veă taùc giạ:
+Nguyeên Döõ soâng ôû theâ kư XVI,giai ñoán cheâ ñoô phong kieân ñang töø ñưnh cao cụa söï phaùt trieơn cuoâi theâ kư XV,baĩt
ñaău rôi vaøo tình tráng loán ly suy yeâu
+Nguyeên Döõ laø moôt daôt só tieđu bieơu,chư laøm quan moôt naím roăi caùo quan veă ôû aơn giöõ caùch soâng thanh cao ñeân trón ñôøi Duøvaôy,qua taùc phaơm,ođng vaên toû ra quan tađm ñeân xaõ hoôi vaø con ngöôøi
-Veă taùc phaơm:
+Truyeăn kyø mán lúc goăm hai möôi truyeôn vieât baỉng chöõ HAÙN,theo loâi vaín bieăn ngaêu coù xen laên moôt soâ baøi thô.
+Nhađn vaôt chính trong caùc truyeôn laø phú nöõ coù phaơm chaât toât ñép,khao khaùt hánh phuùc löùa ñođi nhöng gaịp nhieău baât hánh,nhöõng trí thöùc phong kieân soẫng ngoaøi voøng cöông toạ cụa leê giaùo
+Keât thuùc moêi taùc phaơm coù lôøi bình,baøn luaôn veă yù nghóa cađu chuyeôn (hieôn nay chöa xaùc ñònh ñöôïc lôøi bình cụa taùc giạ hay cụa ngöôøi ñôøi sau theđm vaøo)
+Truyeăn kì mán lúc ñöôïc Vuõ Khađm Lađn ñôøi haôu Leđ khen laø”Thieđn coơ kì buùt”,”Chuyeôn ngöôøi con gaùi Nam xöông”
laø moôt trong hai möôi truyeôn tređn
Cađu 2:Trình baøy nhöõng hieơu bieđt cụa em veă giaù trò ngheô thuaôt cụa nhöõng ñoán ñođâi thoái vaø nhöõng lôøi töï bách trong “Chuyeôn ngöôøi con gaùi Nam Xöông” cụa Nguyeên Döõ?
TL:Giaù trò ngheô thuaôt cụa höõng ñoán ñoâi thoái vaø nhöõng lôøi töï bách trong “Chuyeôn ngöôøi con gaùi Nam Xöông” cụa
Nguyeên Döõ
Chuyeôn coù nhieău lôøi thoái vaø töï bách cụa nhađn vaôt,ñöôïc saĩp xeâp raât ñuùng choê laøm cho cađu chuyeôn trôû neđn sinh ñoông hôn,goùp phaăn khođng nhoû vaøo vieôc khaĩc hoá quaù trình tađm lí vaø tính caùch nhađn vaôt (lôøi cụa baø mé Tröông Sinh laø cụa moôt ngöôøi nhđn haôu vaø töøng trại; lôøi cụa Vuõ Nöông bao giôø cuõng chađn thaôt,dòu daøng,meăm moûng coù tình, coù lyù,ngay cạ trong luùc töùc giaôn nhaât,laø lôøi cụa moôt ngöôøi phú nöõ hieăn thúc,neẫt na,trong traĩng,khođng coù gì khuaât taât;lôøi cụa beù Ñạn hoăn nhieđn thaôt thaø)
Cađu 3:Toùm taĩt “Chuyeôn ngöôøi con gaùi Nam Xöông”.
TL:Xöa coù chaøng Tröông vöøa cöôùi vôï xong ñaõ ñaău quađn ñi lính đeơ lái ngöôøi mé giaø vaø ngöôøi vôï trẹ laø Vuõ Thò Thieât,
coøn gói laø Vuõ Nöông,búng mang dá chöûa Mé Töông Sinh oâm cheât Vuõ Nöông lo ma chay chu taât.Giaịc tan,Tröông Sinh trôû veă nhaø,nghe lôøi con trai beøn nghi vôï mình khođng chung thuyû.Vuõ Nöông bò oan,thanh minh khođng ñöôïc,beøn gieo mình xuoâng sođng Hoaøng Giang töï vaên.Sau khi vôï traăm mình töï saùt,moôt ñeđm Tröông Sinh cuøng con trai ngoăi beđn ñeøn,ñöùa con chư chieâc boùng tređn töôøng vaø noùi ñoù chính laø ngöôøi hay tôùi vôùi me ïñeđm ñeđm.Luùc ñoù Tröông Sinh môùi hieơu vôï mình bò oan
Phan Lang laø ngöôøi cuøng laøng vôùi Vuõ Nöông,do cöùu thaăn ruøa Linh Phi,vôï vua Nam Hại,neđn khi cháy nán,cheât ñuoâi
ôû bieơn ñöôïc Linh Phi cöùu soâng ñeơ trạ ôn.Phan Lang gaịp Vuõ Nöông trong ñoông cụa Linh Phi Hai ngöôøi nhaôn ra nhau Phan Lang trôû veă traăn gian,Vuõ Nöông gôûi chieẫc hoa vaøng cuøng lôøi nhaĩn vôùi Tröông Sinh.Tröông Sinh nghe Phan Lang keơ,thöông nhôù vôï vođ cuøng beøn laôp ñaøn giại oan tređn bôø Hoaøng Giang.Vuõ Nöông trôû veă”Ngoăi tređn kieôu hoa,ñöùng giöõa doøng…luùc aơn,luùc hieôn”
Cađu 4:Phađn tích taân bi kòch vaø vẹ ñép ngöôøi phú nöõ qua vaín bạn “Chuyeôn ngöôøi con gaùi Nam Xöông”
* Tích hợp (tiếng Việt)
1.Coù maây caùch daên lôøi noùi hay yù nghó cụa moôt ngöôøi,moôt nhađn vaôt?(2:daên tröïc tieâp,daên giaùn tieâp)
2.Theâ naøo laø daên tröïc tieâp?(Nhaĩc lái nguyeđn vaín lôøi noùi hay yù nghó cụa ngöôøi hoaịc nhađn vaôt vaø ñaịt lôøi noùi hay yù nghó ñoù vaøo trong daâu ngoaịc keùp)
3.Theâ naøo laø caùch daên giaùn tieâp?(Thuaôt lái lôøi noùi hay yù nghó cụa ngöôøi hoaịc nhađn vaôt vaø thay ñoơi caùc daâu cađu)
4.Lôøi trao ñoơi cụa nhađn vaôt trong taùc phaơm vaín hóc (nhaât laø vaín xuođi) thöôøng ñöôïc daên baỉng caùch naøo?(tröïc tieâp) 5.Daâu hieôu ñeơ nhaôn ra lôøi noùi cụa nhađn vaôt ñöôïc daên ra trong taùc phaơm vaín xuođi?(Thöôøng ñöôïc vieât taùch ra nhö kieơu vieât ñoán vaín; coù theđm daâu gách ngang ôû ñaău lôøi noùi.)
*Phđn tích tấn bi kịch vă vẻ đẹp người phụ nữ qua văn bản “Chuyện người con gâi Nam Xương” của Nguyễn Dữ.
Gợi ý băi lăm:
Trang 2ngữ văn9 –văn học trung đai 2
I Mở bài:
-Giới thiệu “Chuyện người con
gái Nam Xương” –Nguyễn Dữ
-Nội dung của truyện
-Nêu vấn đề
II- Thân bài:
1-Phân tích những nét phẩm
chất tốt đẹp của Vũ nương:
+Vũ Nương vừa có nhan sắc
vừa có đức hạnh
+Trong đạo vợ chồng, Vũ
Nương là người vợ hết mực
thương chồng và thủy chung.
+Vũ Nương là người phụ nữ
đảm đang, hiếu thảo
2-Phân tích bi kịch (nỗi oan của
Vũ Nương):
-Nỗi oan
-Ý nghĩa cái chết của Vũ
Nương (giá trị hiện thực, giá
trị tố cáo)
I-“Chuyện người con gái Nam Xương” rút trong tác phẩm “Truyền kì mạn lục”, áng văn xuôi viết bằng chữ Hán của Nguyễn Dữ trong thế kỉ 16, một kiệt tác văn chương cổ.Truyện kể lại một câu chuyện truyền kì có nhiều yếu tố hoang đường lưu truyền trong dân gian về bi kịch gia đình.Qua nhân vật Vũ Nương( Vũ Thị Thiết), tác giả
đã ca ngợi vẻ đẹp của đức hạnh, của lòng vị tha và thể hiện số phận bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
II Số phận của Vũ Nương là một bi kịch thương tâm, Nguyễn Dữ đã dành sự đồng cảm sâu sắc và lòng cảm phục đối với nàng
+Vũ Nương vừa có nhan sắc vừa có đức hạnh: “tính tình thùy mị nết na, lại thêm
có tư dung tốt đẹp”.Nhờ vậy nên Trương Sinh, con nhà hào phú “mến vì dung hạnh”
đã xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về
+Trong đạo vợ chồng, Vũ Nương là người vợ hết mực thương chồng và thủy
chung Biết chồng có tính “đa nghi” nàng đã“ giữ gìn khuôn phép” không để xảy ra
cảnh vợ chồng phải “thất hòa” Sống giữa thời loạn lạc, Trương Sinh phải tòng quân
đi chinh chiến ở biên ải xa xôi Buổi tiễn chồng ra trận, Vũ Nương đã rót chén rượu
đầy chúc chồng “được hai chữ bình yên”; nàng chẳng mong được đeo ấn phong hầu
mặc áo gấm trở về quê cũ Ước mong của nàng thật bình dị, vì nàng coi trọng hạnh phúc gia đình hơn mọi công danh phù phiếm ở đời Những năm tháng xa cách, Vũ
Nương thương nhớ chồng khôn kể xiết : “ mỗi khi thấy bướm lượn đầy vườn, mây che kín núi, thì nỗi buồn góc bể chân trời không thể nào ngăn được” Tâm trạng nhớ
thương đau buồn ấy của Vũ Nương cũng là tâm trạng chung của những người chinh phụ trong mọi thời loạn lạc xưa nay:
Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời Trời thăm thẳm xa vời không thấu
Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong
(Ching phụ ngâm) Thể hiện tâm trạng ấy, Nguyễn Dữ vừa cảm thông với nỗi đau khổ của Vũ Nương, vừa ca ngợi tấm lòng thủy chung thương nhớ đợi chờ chồng của nàng
+Vũ Nương là người phụ nữ đảm đang, hiếu thảo Chồng ra trận mới được một
tuần thì nàng sinh ra một đứa con trai đặt tên là Đản Mẹ chồng già yếu, ốm đau,
nàng “hết sức thuốc thang”, “ngọt ngào khôn khéo khuyên lơn” Vừa phụng dưỡng
mẹ già, vừa chăm sóc nuôi dạy con thơ Lúc mẹ chồng qua đời, nàng đã “hết lời thương xót”, việc ma chay tế lễ được lo liệu, tổ chức rất chu đáo “như đối với cha
mẹ đẻ mình” Qua đó, ta thấy trong Vũ Nương cùng xuất hiện ba con người tốt đẹp:
nàng dâu hiếu thảo, người vợ đảm đang chung thủy, người mẹ hiền đôn hậu
Đó là hình ảnh người phụ nữ lí tưởng trong xã hội phong kiến ngày xưa
-Cũng như bao nhiêu người phụ nữ ngày xưa, cuộc đời của Vũ Nương là những trang buồn đầy nước mắt.Sau ba năm đợi chờ, Trương Sinh đã bình yên trở về Đây cũng là lúc đất bằng nổi sóng, bi kịch lại đến với nàng Trương Sinh trở về, con thơ vừa học nói Tưởng rằng hạnh phúc sẽ mỉm cười với đôi vợ chồng trẻ Nhưng rồi
chuyện “cái bóng” từ miệng đứa con thơ đã làm cho Trương Sinh ngờ vực, “đinh ninh là vợ hư, mối nghi ngờ ngày càng sâu,không có gì gỡ ra được” Vốn tính hay
ghen lại gia trưởng , vũ phu, ít học hành Trương Sinh đã đối xử với vợ hết sức tàn nhẫn Giấu biệt lời con nói, Trương Sinh đã mắng nhiếc nàng và đánh đuổi đi Vợ phân trần, không tin; hàng xóm khuyên can cũng chẳng ăn thua gì cả! Chính chồng
và con – những người thân yêu nhất của Vũ Nương đã xô đấy nàng đến bên bờ vực thẳm Thời chiến tranh loạn lạc, nàng đã trải qua những năm tháng cô đơn, giờ đây đứng trước nỗi oan, nàng chỉ biết nuốt nước mắt vào lòng Vũ Nương chỉ có một con đường để bảo toàn danh tiết : nhảy xuống sông Hoàng Giang tự tử Lời nguyền của nàng với trời và thần sông đã làm cho người đời xót xa đối với người con gái
“bạc mệnh duyên phận hẩm hiu” Vũ Nương không phải làm “làm mồi cho cá tôm”, “làm cơm cho diều quạ”, không bị người đời phỉ nhổ mà nang đã được các
nàng tiên trong cung nước thương tình vì nàng vô tội, rẽ một đường nước cho nàng thoát chết Và cũng chẳng bao lâu sau đó, Trương Sinh biết vợ mình chết oan chỉ vì
Trang 3ngữ văn9 –văn học trung đai 3
III- Kết luận :
-Giá trị của truyện
-Cảm nghĩ về người phụ nữ
trong xã hội cũ
chuyện “chiếc bĩng” Nàng tuy được hầu hạ Linh Phi, nhưng hạnh phúc của nàng ở trần thế bị tan vỡ “trâm gãy bình rơi”,quyền làm mẹ , làm vợ của nàng vĩnh viễn
khơng cịn nữa Đĩ là nỗi đau đớn nhất của ngườ phụ nữ
Nguyễn Dữ đã ghi lại câu chuỵện cảm động thươg tâm này với tất cả tấm lịng nhân đạo Cái chết đau thương của Vũ Nương cĩ giá trị tố cáo hiện thực sâu sắc Nĩ lên
án chiến tranh phong kiến đã làm cho đơi lứa phải li biệt, người vợ trẻ sống vất vả
cơ đơn; lên án lễ giáo phong kiến khắt khe với tệ gia trưởng độc đốn, gây nên bi
kịch gia đình, làm tan vỡ hạnh phúc Vì lẽ đĩ mà “Chuyện người con gái Nam Xương” cĩ giá trị nhân bản sâu sắc.
III- “Tryền kì mạn lục” là kiệt tác của nền văn học cổ Việt Nam, xứng đáng là “thiên
cổ kì bút” Người đọc mãi mãi thương cảm Vũ Nương, thương cảm những người phụ nữ tài hoa bạc mênh “Chuyện người con gái Nam Xương” tố cáo hiện thực xã
hội phong kiến Việt Nam thế kỉ 16, nêu bật thân phận và hạnh phúc người phụ nữ
trong bi kịch gia đình Gần 500 năm sau, “Chuyện người con gái Nam Xương” mà
nỗi xĩt thương đối với số phận bi thảm của người vợ, người mẹ như vẫn cịn mãi trong ta
-CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH
(Trích Vũ trung tùy bút)
Câu hỏi:
Theo em, thể văn tùy bút trong bài “Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” có gì khác so với thể truyện trong “Chuyện người con gái Nam Xương”?
Trả lời:
-Truyện thì có cốt truyện và một hệ thống nhân vật Cốt truyện được triển khai bằng các chi tiết nghệ thuật phong phú, đa dạng có tính xung đột, nhânvật được miêu tả từ ngoại hình đến nội tâm thể hiện tính cách nhân vật Với truyện trung đại còn có các chi tết tưởng tượng, hoang đường
-Tùy bút nhằm ghi chép về những con người, những sự việc cụ thể, có thực qua đó tác giả bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ , nhận thức, đánh giá của mình về con người, về cuộc sống,…Sự ghi chép ở đây tùy theo cảm hứng chủ quan, có thể tản mạn, không cần gò bó theo hệ thống, tuy nhiên kết cấu vẫn tuân theo một tư tưởng chu ûđạo ( ở bài này là thái độ phê phán đối với thói ăn chơi xa xỉ và tệ nhũng nhiễu dân của bọn vua chúa và quan lại hầu cận) Tùy bút cổ ở bài này có chất trữ tình kín đáo (đoạn dự báo về tình hình xã hội, đoạn than thở về hoàn cảnh của bản thân)
-HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ – Trích Hồi thứ mười bốn
Câu hỏi:
Cảm nhận về hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ qua chiến công thàn tốc đại phá quân Thanh trong hồi 14 của
“Hoàng Lê nhất thống chí” ?
Trả lời:
+Đoạn trích hồi 14 trong “Hoàng Lê nhất thống chí” không chỉ ghi chép lại sự kiện lịch sử diễn biến gấp gáp qua từng mốc thời gian mà còn chú ý miêu tả hành động, lời nói của nhân vật, sự đối lập giữa hai đạo quân, đặc biệt là hình ảnh người anh hùng Quang Trung có tính cách quả cảm, mạnh mẽ có trí tuệ sáng suốt nhạy bén, có tài dụng binh như thần, người tổ chức và linh hồn của chiến công vĩ đại
+Khi nghe quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ định xuất quân ngay, nhưng lại dừng lại để lên ngôi hoàng đế Nguyễn Huệ đã biết nghe tướng sĩ dù đang cơn giận Ý kiến về việc lên ngôi, ân xá để lấy lòng người đã thuyết phục Nguyễn Huệ vì đó là ý kiến sáng suốt Nguyễn Huệ Đã thể hiện tính chất dân chủ của một vị tướng
+Nguyễn Huệ là người hành động là người có hành động quyết đoán : nghe giặc chiếm Thăng Long, Bắc Bình Vương
giận lắm, định thân chinh cầm quân đi ngay Trong vòng một tháng Bắc Bình Vương đã làm được bao nhiêu việc lớn: tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế, đốc suất đại binh ra Bắc, gặp gỡ người cống sĩ ở huyện La Sơn, tuyển mộ quân lính
và mở duyệt binh lớn ở Nghệ An, phủ dụ tướng sĩ, định kế hoạch hành quân, đánh giặc và kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng
Trang 4ngữ văn9 –văn học trung đai 4
+Nguyễn Huệ có trí sáng suốt, sâu xa, nhạy bén: Sáng suốt trong việc phân tích tình hình thời cuộc; đưa ra lời phủ dụ quân lính được xem như là bài hịch ngắn, gọn có tác động kích thích lòng yêu nước; xét đoán và dùng người tài trí qua việc xử trí các tướng sĩ ở Tam Điệp; hiểu sở trường, sở đoản của tướng sĩ, khen chê đúng người, đúng việc
+Trong chiến đấu , Nguyễn Huệ đã thể hiện ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa rộng( tầm nhìn chiến lược): Mới khởi
binh, đã dám chắc phương lược tiến đánh đã có tính sẵn, tính cả kế hoạch ngoại giao sau khi chiến thắng đối với một nước lớn gấp mười nước mình.
+Xuất quân thần tốc :Ngày 25/12 ( tháng chạp) xuất quân từ Phú Xuân, ngày 29/12 (tháng chạp) đến Nghệ An vượt
350 km núi đèo, ngày 30/12 (tháng chạp) tuyển quân, duyệt binh ở Nghệ An và ra Tam Điệp (150km), đêm 30/12(tháng chạp) tiến ra Thăng Long đến ngày 5/1 (tháng giêng) ăn tết ở Thăng Long vượt dự tính 2 ngày Hành quân xa bằng chân (đi bộ), bằng cáng, võng liên tục như vậy nhưng quân lính vẫn chỉnh tề
+Hình Quang Trung trong chiến trận thật lẫm liệt: Quang Trung thân chinh cầm quân thể hiện một tổng chỉ huy thật
sự qua việc họach định phương lược tiến đánh, tự mình thống lĩnh một mũi quân, cưỡi voi đi đốc thúc, xông pha tên đạn, lãnh đạo đánh các trận thật đẹp,thắng áp đảo quân thù, tạo thế bất ngờ trong chiến đấu, công phá đồn Ngọc Hồi
một cách sáng tạo Hình ảnh của vua nổi bật trong trận Ngọc Hồi: khói tỏa mù trời, cách gang tấc không thấy gì, nhà vua cưỡi voi đi đốc thúc Hình ảnh Quang Trung ngổi trên bành voi, chiến bào đỏ đã sạm đen vì khói súng, dẫn đầu
đoàn tượng binh vào Thăng Long quả thật lẫm liệt oai hùng hiếm có trong lịch sử
+Hồi mười bốn là bức tranh sinh động về người anh hùng Nguyễn Huệ, vị vua văn võ song toàn chỉ huy tài tình cuộc hành binh thần tốc tiêu diệt bọn xâm lược Mãn Thanh, làm thất bại âm mưu xâm lược của chúng
TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU
Đê: Hãy viết một bài văn thuyết minh ngắn giới thiệu về nhà thơ Nguyễn Du và giá trị tác phẩm “truyện Kiều”
I- Mở bài:
-Giới thiệu khái quát về Nguyễn Du
(thiên tài văn học-“thi sĩ của các thi
sĩ”
-Giới thiệu truyện Kiều (tác phẩm
lớn của Nguyễn Du, đỉnh cao của
nghệ thuật thi ca tiếng Việt)
II-Thân bài :
a/ Thuyết minh về cuộc đời và sự
nghiệp văn học của Nguyễn Du:
-Thân thế: sinh mất, bút hiệu, quê
quán, gia đình
-Thời đại: đầy biến động
-Về cảnh đời :+Năng khiếu văn học
bâm sinh
+Trải qua mười năm
giĩ bụi => cĩ vốn sống phong phú
-Sự nghiệp văn chương : thơ chữ
Hán, chữ Nơm
I- Nguyễn Du được coi là một thiên tài văn học, một tác gia văn học tài hoa
và lỗi lạc nhất của văn học Việt Nam “thi sĩ của các nhà thi sĩ” Truyện Kiều
(Đoạn trường tân thanh) là tác phẩm lớn nhất của ơng, là đỉnh cao chĩi lọi nhất của nghệ thuật thơ ca tiếng Việt
II-a/ Cuộc đời và sự nghiệp văn học của Nguyễn Du:
-Nguyễn Du (1765-1820) tên chữ là Tố Như,hiệu là Thanh Hiên;quê ở làng Tiên Điền , huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh; sinh trong một gia đình đại quý tộc, nhiều đời làm quan và cĩ truyền thống văn học
Quê hương ơng vẫn lưu truyền câu ca:
Bao giờ ngàn Hống hết cây Sơng Lam hết nước , họ này hết quan.
Cuộc đời của Nguyễn Du gắn bĩ với những biến cố lịch sử của giai đoạn cuối thế kỷ XVIII đầu hế kỷ XIX Đây là giai đoạn lịch sử đầy biến động với hai đặc điểm nổi bật : chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng trầm trọng , bão táp phong trào nơng dân khởi nghĩa nổi lên khắp nơi, đỉnh cao là cuộc khởi nghĩa Tây Sơn
Trong hồn cảnh ấy, Nguyễn Du sống phiêu bạt nhiều năm trên đất Bắc
(1786-1796) “Ơng trải qua mười năm giĩ bụi”, cĩ lúc ốm đau khơng cĩ
thuốc, mái tĩc sớm bạc Năm 1802, Gia Long triệu Nguyễn Du ra làm quan Ơng được làm chánh sứ sang Trung Quốc (1913-1914) Năm 1820, ơng được
cử làm chánh sứ lần thứ hai, nhưng chưa kịp đi ,ơng đã mất
Năng khiếu văn học bẩm sinh, vốn sống vơ cùng phong phú, kết hợp với trái tim yêu thương vĩ đại đã tạo nên thiên tài Nguyễn Du
Sự nghiệp văn chương của Nguyễn Du vơ cùng rạng rỡ, để lại nhiều thơ
Trang 5ngữ văn9 –văn học trung đai 5
b/ Thuyết minh về giá trị của truyện
Kiều:
-Nguồn gốc
-Giá trị :
+Nội dung: hiện thực, nhân đạo
+Nghệ thuật?
III- Kết bài :
Phát biểu chung về tác giả, tác
phẩm
chữ Hán và chữ Nơm:
Về chữ Hán cĩ 3 tập thơ : Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục, Thanh Hiên thi tập
Về chữ Nơm cĩ Truyện Kiều, Văn chiêu hồn
b/ Truyện Kiều:
Nguyễn Du đã lấy cốt truyện từ “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm
Tài Nhân (Trung Quốc) mà sáng tạo ra truyện Kiều bằng thơ lục bát dài 3254 câu, đậm đà màu sắc dân tộc
Giá trị nội dung và nghệ thuật:
Về nội dung: Truyện Kiều cĩ hai giá trị lớn là giá trị hiện thực và giá
trị nhân đạo:
Giá trị hiện thực : Truyện Kiều là bức tranh hiện thực về một xã hội bất
cơng , tàn bạo
Giá trị nhân đạo: Truyện Kiều là tiếng nĩi thương cảm trước số phận bi
kịch của con người, tiếng nĩi lên án, tố cáo những thế lực xấu xa, tiếng nĩi khẳng định, đề cao tài năng, nhân phẩm và những khát vọng chân chính của con người như khát vọng về quyền sống, khát vọng tự do, cơng lý, khát vọng tình yêu, hạnh phúc
Về nghệ thuật :
Truyện Kiều là kết tinh hành tựu nghệ thuật văn học dân tộc trên các phương diện ngơn ngữ, thể loại Với truyện Kiều, ngơn ngữ văn học dân tộc và thể thơ lục bát đã đạt tới đỉnh cao rực rỡ Với tryuện Kiều , nghệ thuật tự sự đã cĩ bước phát triển vượt bậc từ nghệ thuật dẫn chuyện đến nghệ thuật miêu tả thiên nhiên, khắc họa tính cách và miêu tả tâm lý nhân vật
III-Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, niềm tự hào của nhân dân ta, đất nước ta:
Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày
(Kính gửi cụ Nguyễn Du - Tố Hữu) Truyện Kiều là tập đại thành của ngơn ngữ văn học dân tộc
Đoạn: CHỊ EM THÚY KIỀU (Trích truyện Kiều)
1 Qua đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” em có nhận xét gì về nghệ thuật tả người của Nguyễn Du ?
-Đoạn thơ miêu tả nhân vật theo bút pháp nghệ thuật ước lệ quen thuộc trong văn học cổ Nghĩa là sử dụng
những qui ước trong biểu hiện nghệ thuật như dùng hình tượng thiên nhiên đẹp: trăng , hoa , ngọc, tuyết,….để nói về
vẻ đẹp con người Để gợi lên vẻ đẹp duyên dáng, thanh cao, trong trắng của người thiếu nữ :
Mai cốt cách , tuyết tinh thần
Vẻ đẹp trang trọng, đoan trang của Thúy Vân được so sánh với hình tượng thiên nhiên, với những thứ cao đẹp trên
đời: trăng, hoa, mây, tuyết, ngọc:
Vân xem trang trọng khác vời Khuơn trăng dầy dặn nét ngài nở nang Hoa cười ngọc thốt đoan trang Mây thua nước tĩc tuyết nhường màu da
Gợi tả vẻ đẹp của Thúy Kiều, tác giả vẫn dùng những hình tượng ước lệ:
Làn thu thủy, nét xuân sơn Hoa ghen thua thắm , liễu hờn kém xanh Hình ảnh ước lệ “làn thu thủy” – làn nước mùa thu gợn sóng gợi lên thật sống động vẻ đẹp của đôi mắt trong sáng, long lanh, linh hoạt,…Còn hình ảnh ước lệ “nét xuân sơn” – nét núi mùa xuân lại gợi lên đôi mày thanh tú trên giương
mặt trẻ trung
Cái tài của Nguyễn Du là tuy sử dụng bút pháp ước lệ nhưng chân dung hai chị em Thúy Vân, Thúy Kiều hiện lên
thật sinh động, đa dạng , “mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”.
Khi miêu tả chân dung nhân vật là chân dung mang tính cách số phận Vẻ đẹp của Thúy Vân tạo sự hòa hợp,
êm đềm với xung quanh, “mây thua”, “tuyết nhường” nên nàng sẽ có cuộc đời bình lặng, suôn sẻ Còn vẻ đẹp của
Trang 6ngữ văn9 –văn học trung đai 6
Thúy Kiều làm cho tạo hóa phải ghen ghét, các vẻ đẹp khác phải đố kị – “hoa ghen”, “liễu hờn” – nên số phận nang
phải éo le đau khổ
-Sự tinh tế của tác giả là khi miêu tả nhân vật Thúy Kiều, tác giả miêu tả chân dung Thúy Vân trước để làm nền nổi bật lên chân dung Thúy Kiều Có thể coi đây là thủ pháp nghệ thuậït đòn bẩy Nguyễn Du chỉ dành bốn câu để gợi tả Vân, trong khi đó dành tới mười hai câu thơ để cực tả vẻ đẹp của Kiều Vẻ đẹp của Vân chủ yếu là ngoại hình, còn vẻ đẹp của Kiều là nhan sắc , tài năng , tâm hồn
Thúy Vân, Thúy Kiều là những nhân vật chính diện nên khi miêu tả tác giả chủ yếu tác giả dùng bút pháp ước lệ Vì
vẻ đẹp của hai chị em Kiều là vẻ đẹp lí tưởng nên Nguyễn Du đã dùng những khuôn mẫu, ước lệ để diễn tả vẻ đẹp vượt ra ngoài, vượt lên trên khuôn mẫu của tuyệt sắc giai nhân
2-Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ của Nguyễn Du trong việc miêu tả ngoại hình hai chị em Thuý Kiều ,cách miêu tả ấùy đã dự báo số phận của hai nhân vật như thế nào?
-“Chị em Thuý Kiều” là đoạn thơ miêu tả nhân vật vô cùng đặc sắc trong thơ trung đại, một trong những nét đặc sắc ấùy là việc sử dụng từ ngữ
+Miêu tả ngoại hình hai chị em Thuý Kiều , Nguyễn bút pháp ước lệ – truyền thống của văn học cổ điển, dùng hình tượng thiên nhiên đẹp : trăng, hoa, ngọc, tuyết, để nói về vẻ đẹp con người
+Cách sử dụng ngôn ngữ để miêu tả hai nhân vật có điểm khác Với Thuý Vân thì dùng “thua”, “nhường”:
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da Còn Thuý Kiều thì dùng “ghen”, “hờn”:
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
*Vẻ đẹp của Vân là vẻ đẹp đoan trang, phúc hậu, một vẻ đẹp mà thiên nhiên (mây,tuyết) cũng phải chịu thua, nhường! Nhưng chỉ đến mức ấy thôi, nghĩa là ở trong vòng trời đất , vẫn trong qui luật tự nhiên Vẻ đẹp của Vân tạo
sự hoà hợp, êm đềm với xung quanh Vẻ đẹp này báo hiệu tính cách ,số phận cuộc đời sau này của Thuý Vân là một
cuộc đời êm ả, bình lặng.
*Vẻ đẹp của Thuý Kiều là vẻ đẹp sắc sảo mặn mà, khác nhiều với vẻ đẹp trang trọng hiền hoà của Vân Một vẻ đẹp
đếùn độ “hoa ghen”, “liễu hờn” Điều đó chứng tỏ nhan sắc Thuý Kiều đã vượt ra ngoài khuôn khổ, ngoài tưởng
tượng ,ngoài qui luật tự nhiên Thiên nhiên ,tạo hoá có sự ganh ghét , đố kị , báo hiệu một sự trả thù sau này của trời
đất (thiên nhiên) đối với số phận của Kiều Hai từ ghen hờn đã báo trước cuộc đời Kiều chắc sẽ trải qua nhiều tai ương , bất hạnh.
Trong miêu tả, Nguyễn Du đã dự cảm về thân phận mỗi người trong tương lai : Thuý Vân thì êm đềm phẳng lặêng, còn tương lai Thuý Kiều đầy sóng gió bất trắc.
CẢNH NGÀY XUÂN (Đoạn thơ tả cảnh thiên nhiên)
1- Phân tích bức tranh cảnh thiên nhiên ở bốn câu thơ đầu trong đoạn trích “Cảnh ngày xuân”?
“Cảnh ngày xuân” (Trích truyện Kiều - Nguyễn Du) là bức tranh thiên nhiên mùa xuân cùng với cảnh lễ hội xuân nhộn nhịp, tươi vui Trong dĩ, bốn câu đầu gợi tả khung cảnh mùa xuân :
Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đã ngồi sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bơng hoa.
Hai câu đầu:
Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đã ngồi sáu mươi gợi tả mùa xuân theo cách riêng Trước hết hình ảnh “con én đưa thoi”là hình ảnh ẩn dụ nhân hĩa vừa gợi thời gian vừa
gợi khơng gian, Hình ảnh chim én bay liệng trong bầu trời xuân ất nhanh như chiếc thoi chạy đi chạy lại trên khung dệt khơng những nêu lên nét đặc trưng của mùa xuân (mùa xuân chim én về) mà cịn gợi thời gian trơi đi rất nhanh (như thoi
đưa), ngày xuân , ngày vui trơi rất nhanh Cảm giác nuối tiêc thời gian thống hiện ở câu thơ “Thiều quang chín chục đã ngồi sáu mươi” khi tác giả tả ánh sáng đẹp của mùa xuân đã trải qua hơn sáu mươi ngày, đã hết tháng hai sang tháng ba Những số từ “chín chục, ngồi sáu mươi” cùng với từ “đã” nĩi lên điều ấy Trong tháng cuối cùng của mùa xuân chim én
vẫn rộn ràng bay liệng giữa bầu trời trong sáng
Hai câu thơ tiếp theo khơng hồn tồn là sáng tạo của Nguyễn Du Ơng đã tiếp thu và đổi mới từ hai câu thơ cổ Trung Quốc :
Phương thảo thiên liên bích
Lê chi sổ điểm hoa
( cỏ non liền với trời xanh, tên cành lê cĩ mấy bơng hoa)
Trang 7ngữ văn9 –văn học trung đai 7
So với hai câu thơ xưa, rõ ràng hai câu thơ của Nguyễn Du trở thành một bức họa tuyệt đẹp về mùa xuân:
Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bơng hoa.
Gam màu làm nền cho bức tranh xuân là thảm cỏ xanh non trải rộng tới chân trời Trên cái nền xanh dịu mát đĩ điểm xuyết một vài bơng hoa lê trắng Câu thơ cổ Trung Quốc chỉ nĩi cành lê điểm vài bơng hoa mà khơng nĩi tới màu sắc của
hoa lê Nguyễn Du chỉ thêm một chữ “trắng” cho hoa lê mà bức tranh xuân đã khác Trong câu thơ của Nguyễn Du , chữ trắng đã thành điểm nhấn, làm nổi bậc thần sắc của hoa lê, của bức tranh Màu xanh của cỏ non và sắc trắng của hoa lê làm cho màu sắc cĩ sự hài hịa tới mức tuyệt diệu Tất cả đều gợi lên vẻ đẹp riêng của mùa xuân: “ cỏ non” mới mẻ, tinh khiết, giàu sức sống; “xanh tận chân trời” khống đạt trong trẻo; “trắng điểm một vài bơng hoa” thanh khiết Chữ “điểm”
làm cho cảnh vật trở nên sinh động, cĩ hồn chứ khơng tĩnh tại
Màu trắng –xanh hài hịa gợi cảm giác mênh mơng mà khơng quạnh vắng, trong sáng mà tẻ trung, nhẹ nhàng mà thanh khiết Đúng là một bức họa tuyệt tác về cảnh ngày xuân trong sáng
2- Hãy phân tích sáu câu cuối trong đoạn trích “Cảnh ngày xuân”?
Sáu câu cuối trong đoạn thơ “Cảnh ngày xuân” ghi lại cảnh chị em Thúy Kiều đi chơi xuân đang dần bước trở về nhà Mặt trời đã “tà tà” gác núi Ngày hội ngày vui đã trơi qua nhanh:
Tà tà bĩng ngã về tây Chị em thơ thẩn dan tay ra về Bước dần theo ngọn tiểu khê Lần xem phong cảnh cĩ bề thanh thanh Nhịp thơ chậm rải.Nhịp sống như ngừng trơi Tâm tình thì “thơ thẩn”, cử chỉ thì “dan tay”, nhịp chân thì “bước dần” Một cái nhìn man mác, bâng khuâng: “lần xem” đối với cảnh vật Tất cả đều nhỏ bé: khe suối chỉ là “ngọn tiểu khê”, “dịp cầu nho nhỏ”; phong cảnh “thanh thanh”; dịng nước “nao nao” Cả một khơng gian êm đềm , vắng lặng.Tâm tình chị em Kiều như dịu lại trong bĩng tà dương Như đang đợi chờ một cái gì sẽ đến, sẽ nhìn thấy? Cặp mắt cứ “lần xem” gần xa:
Bước dần theo ngọn tiểu khê Lần xem phong cảnh cĩ bề thanh thanh Nao nao dịng nước uốn quanh Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang Tác giả đã sử dụng liên tiếp một loạt từ láy: “tà tà”, “thơ thẩn”, “thanh thanh”, “nao nao”, việc dùng từ của thi
nhân vừa chính xác vừa tinh tế , vừa cĩ tác dụng gợi nhiều cảm xúc cho người đọc Các từ láy vừa gợi tả được hình ảnh sự vật, vừa thể hiện tâm trạng con người
Cảnh vẫn mang cái thanh , cái dịu của mùa xuân : nắng nhạt, khe nước nhỏ, một dịp cầu nhỏ bắc ngang Mọi chuyển động đều nhẹ nhàng : mặt trời từ từ ngã bĩng về tây, bước chân người thơ thẩn, dịng nước uốn quanh; tất cả nhạt dần , lặng dần
Cảnh ở đây được cảm nhận qua tâm trạng Những từ láy “tà tà”, “thanh thanh”, “nao nao” khơng chỉ biểu đạt sắc thái cảnh vật mà cịn bộc lộ tâm trạng con người hai chữ “nao nao”(nao nao dịng nước uốn quanh) đã nhuốm màu tâm trạng
lên cảnh vật Nỗi niềm man mác bâng khuâng thấm sâu , lan tỏa trong tâm hồn giai nhân đa tình , đa cảm Cảm xúc bâng
khuâng, xao xuyến về một ngày vui xuân đang cịn mà sự linh cảm một điều xảy ra đã xuất hiện Dịng nước “nao nao”
uốn quanh như báo trước ngay lúc này thơi Kiều sẽ gặp nấm mộ Đạm Tiên :
Sè sè nắm đất bên đường Dàu dàu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh
Sẽ gặp chàng thư sinh “phong tư tài mạo tĩt vời” – Kim Trọng.
Cảnh vật và thời gian được miêu tả bằng bút pháp ước lệ tượng tưng nhưng rất sống động, gần gũi, thân quen đối
với bất cứ người Việt Nam nào Khơng cịn xa lạ vì “ngọn tiểu khê” ấy, “dịp cầu nho nhỏ” ấy là màu sắc đồng quê, là
cảnh quê hương đất nước mình Tính dân tộc là một nét đẹp đậm đà trong thơ Nguyễn Du, nhất là những vần thơ tả cảnh
Đoạn trích: KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH (Tryện Kiều – Nguyễn Du)
Đặc điểm nghệ thuật: +Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật qua ngôn ngữ độc thoại
+Tả cảnh ngụ tình
*Ngôn ngữ nhân vật: có hai hình thức tồn tại
-ngôn ngữ độc thoại :thường là lời nói thầm bên trong, nhân vật tự nói với chính mình
-ngôn ngữ đối thoại là lời nhân vật được bộc lộ ra bên ngoài, đối thoại với nhân vật khác
*Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình: là mượn cảnh vật để gửi gắm(ngụ) tâm trạng Cảnh ở đây không đơn thuần là bức tranh thiên nhiên mà còn là bức tranh tâm trạng Cảnh ở đây là phương tiện miêu tả còn tâm trạng là mục đích miêu tả
(so sánh với đoạn “Cảnh ngày xuân” – đơn thuần tả cảnh; còn “Kiều ở lầu Ngưng Bích” –tả cảnh ngụ tình)
Trang 8ngữ văn9 –văn học trung đai 8
Câu hỏi:
1- Nghệ thuật tả cảnh và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình giống và khác nhau như thế nào?
2- Phân tích những điểm thành công trong nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Du ở đoạn trích “Cảnh ngày xuân” và tả cảnh ngụ tình trong tám câu cuối đoạn “Kiều ở lầu Ngưng Bích”?
Trả lời:
1- Nghệ thuật tả cảnh và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình:
+Giống nhau: ở tả cảnh
+Khác nhau :ở ngụ tình
-Nghệ thuật tả cảnh đơn thuần thì đối tượng, mục đích miêu tả là thiên nhiên, tác giả tực tiếp miêu tả cảnh vật -Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình là mượn cảnh vật để gửi gắm (ngụ) tâm trạng Cảnh khi ấy không đơn thuần là bức tranh thiên nhiên mà còn là bức tranh tâm trạng Cảnh là phương tiện miêu tả còn tâm trạng là mục đích miêu tả
Đoạn “Cảnh ngày xuân” là tả cảnh còn đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” là tả cảnh ngụ tình.
2- Phân tích:
a/ Đoạn “ Cảnh ngày xuân”
-Giới thệu đoạn thơ: “Cảnh ngày xuân” là đoạn thơ trích trong phần đầu của “truyện Kiều” – Nguyễn Du có
những điểm thành công trong nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Du
-Phân tích:
+Đoạn thơ có kết cấu theo trình tự thời gian, rất phù hợp với cuộc du xuân của chị em Thúy Kiều:
*Bốn câu đầu gợi tả khung cảnh ngày xuân
*Tám câu tiếp theo gợi tả khung cảnh lễ hội trong tiết Thanh minh
*Sáu câu cuối là cảnh chị em Kiều du xuân trở về
Kết cấu theo thời gian này cũng phù hợp với diễn biến tâm trạng con người trong cuộc du xuân.
+Tác giả sử dụng rất thành công bút pháp nghệ thuật kết hợp giữa tả và gợi:
Ngày xuân con én đưa thoi Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi
Vừa miêu tả thời gian vừa gợi không gian mùa xuân.Ngày xuân thấm thoắt trôi mau, tiết trời đã bước sang tháng ba Trong tháng cuối cùng của mùa xuân, những cánh chim én vẫn rộn ràng bay liệng giữa bầu trời trong sáng như thoi đưa
+Để gợi không khí lễ hội thật rộn ràng , một loạt từ hai âm tiết(cả từ ghép và từ láy) là tính từ, danh từ, động từ xuất
hiện :gần xa, nô nức, yến anh, chị em,tài tử, giai nhân, sắm sửa, dập dìu,…Cách nói ẩn dụ “nô nức yến anh” gợi lên
hình ảnh những nam thanh nữ tú, những tài tử giai nhân, từng đoàn người nhộn nhịp đi chơi xuân như chim én, chim oanh bay ríu rít
+Chỉ bằng vài nét gợi tả mà khung cảnh chiều xuân hiện lên thật rõ nét :nắng nhạt, khe nước nhỏ, một nhịp cầu nhỏ
bắc ngang Mọi chuyển động đều nhẹ nhàng: mặt trời từ từ ngã bóng về tây, bước chân người thơ thẩn, dòng nước uốn
quanh Tất cả đều nhạt dần, lặng dần Những từ láy:”tà tà”, “thanh thanh”, “nao nao” không chỉ biểu đạt sắc thái cảnh vật mà còn bộc lộ tâm trạng con người Hai chữ “nao nao”(nao nao dòng nước uốn quanh) đã nhuốm màu tâm
trạng lên cảnh vật
-Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Du : kết hợp bút pháp tả và gợi, sử dụng từ ngữ giàu chất gợi hình để miêu tả cảnh ngày xuân với những đặc điểm riêng Tác giả miêu tả cảnh mà nói lên được tâm trạng nhân vật
b/ Tám câu cuối trong đoạn “Kiều ở lầu Ngưng Bích”.
-Cảnh trong truyện Kiều vừa là bức tranh thiên nhiên vừa là bức tranh tâm trạng.Đoạn:
“Buồn trông cửa bể chiều hôm
……… tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”
Là một trong những đoạn thơ tiêu biểu nhất cho nghệ thuật tả cảnh ngụ tình , mêu tả kết hợp hài hòa giữa ngoại cảnh và tâm cảnh
-Bao trùm tâm trạng kiều khi ở lâu Ngưng Bích là một nỗi buồn: buồn nhớ người yêu, buồn nhớ cha mẹ và buồn cho chính mình Để diễn tả một tâm trạng ôm trọn ba nỗi buồn với những sắc thái không giống nhau, Nguyễn Du
đã chọn cách biểu hiện “tình trong cảnh”.Mỗi biểu hiện của cảnh vật là một tâm trạng buồn:
+Khi nhớ cha mẹ , quê hương và cũng thấm thía nỗi cô đơn trống vắng của mình,thì:
Buồn trông cửa bể chiều hôm
Trang 9ngữ văn9 –văn học trung đai 9
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
+Khi nhớ người yêu, xót xa cho duyên phận thì:
Buồn trông ngọn nước mới sa Hoa trôi man mác biết là về đâu?
+Khi buồn cho cảnh ngộ của mình:
Buồn trông nội cỏ rầu rầu Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
+Lúc Kiều trong tâm trạng lo âu, dự cảm về tương lai hiểm nguy đón đợi phía trước thì hiện ra cảnh tượng hãi hùng:
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh Aàm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi
Cảnh lầu Ngưng Bích được nhìn qua con mắt và tâm trạng của Kiều: cảnh từ xa đến gần,màu sắc từ nhạt đến đậm, âm thanh từ tĩnh đến động, nỗi buồn Kiều từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ
“Gió cuốn” , sóng “ầm ầm”kêu quanh ghế ngồi” là cảnh hãi hùng nhất, báo hiệu số phận của Kiều sau
đó:mắc lừa Sở Khanh để rồi dấn thân vào đời “thanh lâu”
-Điệp ngữ “buồn trông” mở đầu câu thơ sáu chữ,tạo âm hưởng trầm buồn Là điệp khúc của cái nhìn với
cảnh, cũng là điệp khúc của tâm trạng, một tâm trạng nặng nề và kéo dài
Có thể nói dưới ngọn bút của Nguyễn Du, hình tượng thiên nhiên cùng một lúc đảm nhận hai chức năng: thể hiện ngoại cảnh và thể hiện tâm cảnh Ở chức năng thứ hai, hình tượng thiên nhiên là phương tiện nghệ thuật đặc sắc để Nguyễn Du miêu tả nội tâm và khắc họa tính cách nhân vật
3- Câu hỏi tích hợp: Phân biệt nghĩa các từ: man mác, tan tác và giải thích cụm từ “hoa trôi man mác” là trôi
thế nào? Tại sao nói từ man mác là từ tả tâm trạng Kiều chứ không phải là hình dáng hoa?
(man mác:(cảnh vật, màu sắc )chiếm cả một khoảng không bao la, như trải ra trong không gian vắng lặng, gợi tâm trạng cô đơn – có tâm trạng lâng lâng, đượm buồn – tan tác : rời rã , tả tơi mỗi nơi một mảnh – hoa trôi man mác : trôi
trong một không gian rộng vắng lặng – man mác từ tả tâm trạng buồn , cô đơn chứ không phải tả hình dáng hoa).
Đoạn Mã Giám Sinh mua Kiều (Trích truyện Kiều – Nguyễn Du)
*Nét nội dung , nghệ thuật cơ bản của đoạn trích:
• Nộâi dung: Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trên cả hai phương diện: vừa lên án những thế lực xấu
xa tàn bạo , vừa thương cảm trước sắc đẹp, tài năng nhân phẩm bị chà đạp
• Nghệ thuật: miêu tả nhân vật phản diện bằng nét bút hiện thực, khắc họa tính cách qua diện mạo cử chỉ ( khác với miêu tả nhân vật chính diện bằng bút pháp nghệ thuật ước lệ có phần lí tưởng hóa nhân vật)
Câu hỏi:
1- Phân tích những nét ngoại hình và tính cách để làm nổi bật bản chất xấu xa của Mã Giám Sinh?
Mã Giám Sinh được xem là một viễn khách (khách ở phương xa) đến nhà Kiều với mục đích trang trong đẹp đẽ: vấn danh (hỏi tên tuổi người caon gái sẽ lấy làm vợ) :
Gần miền có một mụ nào
Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh
-Về lai lịch, tông tích không rõ ràng:ngườiø “viễn khách” mà quê “ cũng gần”; tên Mã Giám Sinh nhưng Giám
sinh đâu phải tên, mà chỉ chung chung người họ Mã, học trường Quốc tử giám mà thôi! Không nói tên thật của mình.Cách giới thiêu như vậy phải chăng là có dụng ý lừa dối mẹ con Thúy Kiều (lấy chồng gần , người có học, dù là làm lẻ cũng an ủi được phần nào).Để chứng tỏ là giám sinh , hắn đến nha øKiều cũng có cả một đám tôi tớ theo sau, nhưng cái cảnh:
Trước thầy sau tớ xôn xao
Cho thấy “thầy” và “tớ” đều là lũ người ô hợp ; từ láy “xôn xao” đã tả được bộ dạng hàng tôm, hàng cá của y.
Trang 10ngữ văn9 –văn học trung đai 10
-Ngoại hình: Miêu tả ngoại hình Mã Giám Sinh, tác giả tác giả kết hợp giữa “chụp cận cảnh” và “quay lướt”
Nguyễn Du chụp cận cản làm rõ bộ mặt và trang phục của Mã:
Quá niên trạc ngoại tứ tuần
Mày râu nhẵn nhụi , áo quần bảnh bao
Hắn đã ngoài bốn mươi tuổi tuổi đứng đắn , tuổi làm cha , làm ông mà đi hỏi vợ là hơi lạ ( nhưng ở đây là vợ bé, vợ lẽ
-thiếp hay nàng hầu) Cái điều khiến ta nghi ngờ chính là cái “mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao” của hắn Có cái
gì đó làm dáng, làm đỏm quá đáng , kệch cỡm, khoe khoang lộ liễu không hợp với lứa tuổi Ngoài ra, “mày râu nhẵn nhụi”, phải chăng Nguyễn Du muốn nói hắn là đàn ông mà không râu là kẻ “vô nghì” ( kẻ bất nhân , bất nghĩa :đàn ông không râu vô nghì) Từ “nhẵn nhụi” gợi cảm giác về một sự trơ trẽn , phẳng lì Aùo quần “bảnh bao” là áo quần
trưng diện cũng thiếu tự nhiên Phủ một lớp hào nhoáng lên vẻ bên ngoài của nhân vật, tác giả đã chế giễu, mỉa mai tên buôn người họ Mã Sự đả kích ấy càng sâu cay hơn khi một người “trạc ngoại tứ tuần” lại tỉa tót công phu, lại tô vẽ cho mình ra dáng trẻ
-Nguyễn Du đã rất nhanh tay ghi lại (quay lướt) cái hành động:
Ghế trên ngồi tót sỗ sàng
“Ghế trên” là ghế ở vị trí quan trọng, dành cho bậc cao niên , bậc huynh trưởng , bậc đáng kính Thế mà, Mã vừa vào nhà đả nhảy “tót” lên ngồi , hắn đã quên rằng mình là kẻ đi hỏi vợ, bản chất con buôn của hắn đã bộc lộ, hắn cho rằng mình là kẻ bề trên , kẻ có tiền , muốn làm gì chẳng đươc “Tót” là hành động rất nhanh nhẹn Khác với “tót vời”
là tuyệt vời Ngồi tót là một hành động hết sức bất nhã của Mã Giám Sinh Mã vô tình hay cố ý? Đó là bản chất thói quen hay do sơ suất? Theo dõi Mã từ đầu, biết nguồn gốc của Mã, chúng ta dễ đoán rằng đây là hành động theo thói
quen của y, thói quen của kẻ hạ lưu, vô học, cậy mình có tiền chẳng coi ai ra gì Hành động “ngồi tót” là quá bất ngờ, quá nhanh,”ống kính” không nhanh, không nhạy thì làm sao có thể ghi lại được.
-Nhàthơ cũng đã rất nhanh ghi lại cách nói năng cộc lốc của Mã ( cũng có thể là của mụ mối):
Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”,
Hỏi quê, rằng: “Huyện Lâm Thanh cũng gần”.
Câu trả lời nhát gừng, không có chủ ngữ, không thèm thưa gửi chỉ có thể là lời của kẻ vô học hoặc hợm
của , cậy tiền, của kẻ sợ nói nhiều lộ cái bịp bợm giả dối
Với cách giới thiệu lai lịch , tông tích cũng như qua việc miêu tả ngoại hình , cử chỉ , ngôn ngữ của Mã Giám Sinh, nhà thơ đã lột trần bộ mặt hợm hĩnh, khoe của, bất lịch sự của một tên “buôn người” bịp bợm ,gian ngoa
- Về bản chất , Mã Giám Sinh là điển hình của bản chất con buôn lưu manh với đặc tính giả dối, bất nhân và
vì tiền Bản chất bất nhân , vì tiền của Mã Giám Sinh bộc lộ qua cảnh mua bán Thúy Kiều
+Mã bất nhân trong tâm lí lạnh lùng vô cảm, xem Kiều như đồ vật:
Mối càng vén tóc bắt tay
……….
Đắn đo cân sắt cân tài
Eùp cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ
Nếu là lễ “vấn danh” thì làm gì có chuyện “vén tóc bắt tay” “đắn đo cân ép thử ” Cảnh trên là cảnh của kẻ đi mua hàng “người” cân nhắc để tính lời lãi Dưới con mắt của Mã Giám Sinh, Kiều tài sắc lúc này chỉ là một món hàng không hơn không kém, đẻ hắn kiếm chác.Mã đã gật gù tán thưởng món lời:”Mặn nồng một vẻ một ưa”, chẳng khác gì cư chỉ đê tiện “lẩm nhẩm gật đầu” của Sở Khanh sau này Khi đã ưa, đã vừa ý món hàng, Mã mới tùy cơ dặt
dìu, lựa lời nói khách sáo văn hoa Y trở về giọng điệu của chàng trai đi hỏi vợ:
Rằng:”Mua ngọc đến Lam Kiềup
Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường
Vì sao Mã lại nói như vậy? Hẳn vì Mã đã khoe y là gíam sinh mà! Người có học phải nói văn hoa khác người thường chứ! Tuy nhiên, cách nói hoàn toàn mâu thuẫn với chuỗi hành động trên của Mã Rồi ngay tiếp sau, khi nghe mụ mối phát giá, y bắt đầu mặêc cả, cò kè thêm bớt chi li hồi lâu
Bản chất vì tiền của tên họ Mã thẻ hiện trong hành động mặc cả keo kiệt, đê tiện:
Cò kè bớt một thêm hai
Nếu trước đó, khi giành “ghế trên”, Mã vộ vàng “ngồi tót” thì lúc mua Kiều, hắn lại hết sức chậm rãi, tính toán chi li, hết “đắn đo”, hết “thử tài” lại “cò kè”, “thêm”,”bớt” Từ láy “cò kè” đã lột tả chân dung và bản chất con buôn keo
kiệt, dìm giá, đầy mánh lới của Mã Y mặc cả mãi , lâu lắm mới ngã giá chỉ còn non một nửa theo giá phát ban đầu