Toàn bộ cơ thể có da khô, vảy sừng bao bọc để ngăn cản sự thoát hơi nước của cơ thể _Cổ dài, cử động rất linh hoạt để phát triển tác dụng của các giác quan, tránh kẻ thù và bắt mồi dễ d
Trang 1Đề cương ôn tập môn Sinh học
Lớp bò sát Thằn lằn bóng đuôi đái
1)Đời sống:
_Môi trường sống hoàn toàn ở cạn, nơi khô ráo Thích phơi nắng
_Bắt mồi: ban ngày
_Thức ăn: sâu bọ
_Thở bằng phổi, trú đông
_Là động vật biến nhiệt
_Đặc điểm sinh sản: Thụ tinh trong, đẻ trứng Số lượng trứng ít Trứng có vỏ dai, nhiều noãn hoàng Phát triển trực tiếp, không qua giai đoạn ấu trùng
2)Cấu tạo ngoài và di chuyển:
a)Cấu tạo ngoài:
_Thân dài, đuôi dài Toàn bộ cơ thể có da khô, vảy sừng bao bọc để ngăn cản sự thoát hơi nước của cơ thể
_Cổ dài, cử động rất linh hoạt để phát triển tác dụng của các giác quan, tránh kẻ thù và bắt mồi dễ dàng
_Mắt có mi cử động, có nước mắt – bảo vệ mắt, giúp cho mắt không bị khô
_Màng nhĩ nằm trong hốc tai nhỏ bên đầu – bảo vệ màng nhĩ, hứng âm thanh vào màng nhĩ
_Thân dài, đuôi dài là động lực chính của di chuyển
_Bàn chân có năm ngón, có vuốt: tham gia vào sự di chuyển trên cạn
_Các chi ngắn, yếu: có vị trí nằm ngang trên cơ thể nên khi bò bụng và đuôi tì sát mặt đất – bò sát
b)Di chuyển:
_Khi di chuyển, thân và đuôi tì vào đất cử động, uốn liên tục, phối hợp với các chi làm con vật tiến lên phía trước
Cấu tạo trong của thằn lằn
1)Bộ xương:
_Có xương đầu làm thành hộp sọ bảo vệ bộ não
_Cột sống với các xương đuôi dài
_Có 8 đốt sống cổ, có đai vai, đai hông
_Xuất hiện các xương sườn – xương mỏ ác – có tác dụng trong hô hấp
2)Các cơ quan dinh dưỡng:
a)Hệ tiêu hóa:
_Phân hóa rõ rệt, có thực quản dài, dạ dày lớn, ruột ngắn, ruột thẳng lớn Có khả năng hấp thụ lại nước
b)Hệ tuần hoàn:
_Tim ba ngăn, xuất hiện vách ngăn tâm thất hụt, hai vòng tuần hoàn Máu đi nuôi cơ thể ít pha
c)Hệ hô hấp:
_Hô hấp bằng phổi, phổi có nhiều vách ngăn, lượng khí trao đổi lớn
_Cử động hô hấp nhờ các cơ quan liên sườn – lồng ngực
d)Hệ bài tiết:
_Có thận sau, có bóng đái, có xoang huyệt Khả năng hấp thụ nước đông đặc.
3)Hệ thần kinh và các giác quan:
a)Thần kinh:
_Não trước và tiểu não phát triển, thằn lằn có những hoạt động phức tạp
b)Giác quan:
_Có tai, mắt, mũi phát triển Tai có màng nhĩ, chưa có vành tai
_Mắt có mi cử động, có tuyến lệ
*So sánh cấu tạo trong của thằn lằn và ếch:
Hô hấp Phổi có nhiều ngăn Cư liên sườn
tham gia vào hô hấp - Phổi đơn giản, ít vách ngăn- Chủ yếu hô hấp bằng da Tuần hoàn Tim 3 ngăn, tâm thất có vách hụt
(máu ít pha trộn hơn) Tim 3 ngăn (2 tâm nhĩ và 1 tâm thất máu pha trộn nhiều hơn)
Xoang huyệt có khả năng hấp thụ lại nước (nước tiểu đặc)
Thận gữa Bóng đái lớn
Đa dạng và đặc điểm chung của lớp bó sát
I-Đa dạng của bò sát
1.Đa dạng về loài
Trang 2*Thế giới có khoảng 6500 loài Việt Nam có khoảng 271 loài với nhiều hình dạng khác nhau và được chia thành bốn bộ _Bộ đầu mỏ số lượng ít và hiếm gặp
_Còn ba bộ chính là: +Bộ có vảy
+Bộ cá sấu +Bộ rùa
2.Đa dạng về môi trường sống
_Bò sát có môi trường sống thích nghi rộng: trên cạn, vừa nước vừa cạn, trên cạn dưới nước, trên cây, hang hốc, cả nước mặn, nước ngọt, nước lợ
II-Các loài khủng long
1.Sự ra đời và thời đại phồn thịnh của khủng long
_Ra đời cách đây từ 280 – 230 triệu năm
_Thời đại phồn thịnh của khủng long là thời đại bò sát, lúc đó khí hậu thuận lợi, thức ăn nhiều, nơi cư trú tốt nên khủng long phát triển rất mạnh mẽ Thân hình to lớn với các hình thù kì lạ thích nghi với các điều kiện sống khác nhau
2.Sự diệt vong của khủng long
_Khí hậu thay đổi (ấm lạnh)
_Thức ăn ít, nơi cư trú mất, xuất hiện chim, thú, những động vật ăn thịt khác
_Do thiên tai – sự va đập của các thiên thạch
Khủng long bị diệt vong
III-Đặc điểm chung của bò sát
_Là động vật có xương sống, thích nghi với đời sống hoàn toàn ở cạn
_Da khô, có vảy sừng
_Hô hấp bằng phổi
_Tim ba ngăn, có vách ngăn tâm thất hụt, hai vòng tuần hoàn, máu đi nuôi cơ thể pha ít
_Là động vật biến nhiệt (trừ cá sấu)
_Có cơ quan giao phối Thụ tinh trong Đẻ trứng có vỏ dai, vỏ đá vôi Trứng có nhiều noãn hoàng, phát triển trực tiếp không qua giai đoạn ấu trùng
IV-Vai trò của bò sát
_Có ích cho nông nghiệp
_Là nguồn thực phẩm, dược phẩm, sản phẩm mĩ nghệ
Lớp chim Chim bồ câu
I-Đời sống
_Chim bồ câu nhà có nguồn gốc từ chim bồ câu núi
_Chim bồ câu sống ở trên cây, làm tổ và sống ở tổ
_Chim bồ câu là động vật hằng nhiệt
_Thụ tinh trong, đẻ trứng, có vỏ đá vôi, số lượng trứng ít, trứng nhiều noãn hoàng
_Con đực không có cơ quan giao phối Chim non mới nở yếu, chưa mở mắt
_Nuôi con bằng sữa diều
II-Cấu tạo ngoài và di chuyển
1.Cấu tạo ngoài
_Thân hình thoi: Giảm sức cản của không khí khi bay
_Chi trước: cánh chim: Quạt gió, cản không khí khi hạ cánh
_Chi sau: ba ngón trước, một ngón sau, có vuốt: Giúp chim bám chặt vào cành cây khi hạ cánh
_Lông ống: Có các sợi lông mảnh làm thành chùm lông xốp: Giữ nhiệt, làm nhẹ cơ thể
_Mỏ: Mỏ sừng bao lấy hàm không có răng: Làm đầu chim nhẹ
_Cổ: dài, khớp đầu với thân: Phát huy tác dụng của các giác quan khi bắt mồi, rỉa lông …
2.Di chuyển
*Di chuyển bằng hai cách: đi, chạy
_Bay có hai cách : +Bay vỗ cánh: chim sẻ, bồ câu…
+Bay lượn: diều hâu, đại bàng…
Cấu tạo trong của chim bồ câu
1.Bộ xương:
_Bộ xương chia ba phần:
+Xương đầu làm thành hộp sọ bảo vệ bộ não
+Xương thân: có cột sống và lông ngực với các xương đốt sống cổ dài
+Các xương chi: Chi trước có đai vai, chi sau có đai hông
Trang 32.Hệ tiêu hóa:
_Có cấu tạo hoàn chỉnh, tốc độ tiêu hóa cao
_Hệ tiêu hóa gồm ống tiêu hóa và các tuyến tiêu hóa, gan lớn tiết mật
3.Hệ tuần hoàn:
_Tim bốn ngăn, hai vòng tuần hoàn, máu đi nuôi cơ thể đỏ tươi, giàu ô-xi _ Là động vật hằng nhiệt
4.Hệ hô hấp:
_Phổi của chim có cấu tạo hoàn chỉnh với mạng lưới ống khí thông với các túi khí Có chín túi khí Tổng diện tích bề mặt trao đổi khí lớn Khi bay hoạt động chủ yếu bằng túi khí, khi đậu hoạt động bằng phổi
5.Hệ bài tiết:
_Có thận sau, thiếu bóng đái, nước tiểu thải ra ngoài qua lỗ huyệt
6.Hệ sinh dục:
_Con đực có hai tinh hoàng, không có cơ quan giao phối
_Con cái có một buồng trứng trái và một ông trứng trái phát triển Bên phải tiêu giảm
7.Hệ thần kinh:
_Có đại não, tiểu não rất phát triển liên quan đến các hoạt động phức tạp và các tập tính của chim trong đời sống bay lượn
8.Các giác quan:
_Mắt tinh, tai thính, có mi mắt thứ ba mỏng, trong suốt bảo vệ mắt khi bay
_Có ống tai, chưa có vành tai
Đa dạng và đặc điểm chung của lớp chim
I-Các nhóm chim
_Có ba nhóm chính
1.Nhóm chim chạy:
_Chim hoàn toàn không biết bay, thích nghi với tập tính chạy nhanh
_Cánh ngắn,yếu; chân cao, to, khỏe, có từ hai đến ba ngón chân
_Đại diện là bộ đà điểu (châu Mĩ, Phi, Úc)
2.Nhóm chim bơi:
_Hoàn toàn không biết bay, đi lại vụng về, bơi lội rất giỏi
_Cánh dài, khỏe, có lông không thấm nước
_Đại diện: Chim cánh cụt (Nam cực và các vùng biển khác)
_Chân giữa các ngón có màng bơi
3.Nhóm chim bay:
_Đây là nhóm có số lượng lớn nhất
_Có đời sống bay giỏi Ngoài ra, nhóm này còn có nhiều loài có đời sông bơi, lội
II-Đặc điểm chung của lớp chim
_Là động vật có xương sống, mình có lông vũ bao phủ
_Thích nghi với đời sống bay lượn
_Có mỏ sừng, không có răng
_Tim bốn ngăn, máu đỏ tươi đi nuôi cơ thể
_Phổi có mạng lưới ống khí, có túi khí tham gia vào hô hấp
_Là động vật hằng nhiệt
_Trứng có vỏ đá vôi, được ấp nỏ ra con nhờ thân nhiệt của chim bố, mẹ
III-Vai trò của lớp chim
1.Có ích:
_Ăn sâu bọ có hại và gây bệnh cho con người
_Cung cấp thực phẩm, làm cảnh
_Huấn luyện để săn mồi
_Phục vụ du lịc, săn bắt
2.Tác hại:
_Ăn hạt, quả, cá…
_Là động vật trung gian truyền bệnh
Lớp thú (động vật có vú)
Thỏ
1.Đời sống của thỏ:
_Thỏ hoang sống ở ven rừng, ẩn nấp trong hang, bụi rậm
+Có tập tính đào hang
+Lẩn trốn kẻ thù rất nhanh bằng cách nhảy bằng hai chân sau
_Thỏ nhà được con người nuôi dưỡng
Trang 4+Sống ở chuồng – đi lại ít.
+Kiếm ăn vào chiều tối, ban đêm
+Thức ăn là rau, củ, quả
+Thỏ đực có cơ quan giao phối
+Trứng được thụ tinh trong ống dẫn trứng, phát triển thành phôi trong tử cung của thỏ mẹ Hiện tượng như vậy gọi là hiện tượng thai sinh
+Sau 30 ngày thỏ mẹ đẻ con Con non yếu
+Thỏ mẹ nuôi con bằng sữa mẹ
2.Cấu tạo ngoài:
_Toàn thân có lông mao bao phủ
_Chi trước nhỏ, ngắn – đào hang
_Chi sau dài, khỏe – bật nhảy, chạy trốn kẻ thù
_Tai to, vành tai dài, cử động được – hứng âm thanh
_Có mũi thính, xung quanh miệng có lông xúc giác để thăm dò thức ăn, môi trường
_Mắt to, không tinh, có mi mắt cử động được, có nước mắt, có lông mi để bảo vệ mắt
3.Di chuyển:
_Thỏ di chuyển bằng cách nhảy cả hai chân sau (nhảy cóc với vận tốc tương đối lớn)
_Thỏ có thể đi lại trên mặt đất nhưng chậm, yếu
Cấu tạo trong của thỏ
I-Bộ xương và hệ cơ
1.Bộ xương:
_Nhiều xương khớp với nhaulàm thành khung cơ thể
_Chức năng: Nâng đỡ, định hình, bảo vệ, vận động
2.Hệ cơ:
_Cơ lưng
_Xuất hiện cơ hoành chia cơ thể làm hai khoang: ngực và bụng
II-Các cơ quan dinh dưỡng
1.Tiêu hóa:
_Cấu tạo: gồm hai phần: +Ống tiêu hóa
+Các tuyến tiêu hóa _Xuất hiện manh tràng lớn tiêu hóa chất xơ
Chức năng: Biến đổi thức ăn
2.Hệ tuần hoàn:
_Tim bốn ngăn
_Hai vòng tuần hoàn
_Máu đi nuôi cơ thể là máu đỏ tươi
Là động vật hằng nhiệt
3.Hệ hô hấp:
_Gồm: +Đường dẫn khí
+Cơ quan trao đổi khí
4.Hệ bài tiết:
_Có hai thận sau, phát triểnvà tiến hóa hơn tất cả các động vật đã học
_Chức năng lọc máu, thải các chất cặn bã ra ngoài
5.Hệ sinh sản:
_Thỏ đực và cái có cơ quan giao phối
_Có hiện tượng thai sinh, đẻ con và nuôi con bằng sữa
III-Thần kinh và giác quan
1.Thần kinh:
_Đại não và tiểu não phát triển, có nhiều khúc quận là trung ương của các phản xạ có điều kiện và các hoạt động phức tạp
2.Giác quan:
Đa dạng của lớp thú
Bộ dơi và bộ cá voi
1.Bộ dơi:
*Đời sống:
_Sống trong các hang hốc, trên cây, gác chuông
_Dơi là thú bậc thấp, não nhỏ, ngắn
Trang 5_Kiếm ăn về chập tối và ban đêm.
_Thức ăn: muỗi, sâu bọ, hoa quả, máu
_Dơi cũng là động vật hằng nhiệt
_Có tập tính trú đông, di cư để tránh rét
_Dơi thích nghi với đời sống bay lượn
*Đặc điểm:
_Chi trước biến đổi thành cánh da
_Màng cánh rộng nối liền chi trước, chi sau và đuôi
_Có lông mao thưa
_Chi sau yếu, nhỏ, ngắn
_Mắt không tinh nhưng tai thính, có cơ quan siêu âm
_Cách bay của dơi: Dơi không tự lấy đà được ở mặt đất mà luôn thả mình ở trên cao mới bay được Dơi bay không có hướng – thay hướng đổi chiều liên tục
*Đại diện: Dơi ăn sâu bọ, dơi ăn hoa quả, dơi hút máu.
*Vai trò:
_Dơi có ích: +Ăn sâu bọ, côn trùng
+Phân của dơi làm phân bón, thuốc nổ…
_Dơi có hại: Ăn hoa quả, truyền bệnh …
2.Bộ cá voi:
*Đời sống:
_Là bộ thú bơi, thích nghi với đời sống hoàn toàn ở nước
_Cơ thể lớn, lớp mỡ dưới da dày, cổ ngắn
_Chi trước biến đổi thành vây bơi – bơi chèo
_Chi sau tiêu giảm, đuôi biến thành vây đuôi, nằm ngang
_Đẻ con dưới nước, nuôi con bằng sữa
_Bơi bằng cách uốn mình theo chiều dọc Miệng không có răng Lấy thức ăn bằng các tấm sừng trong khoang miệng bằng cách lọc nước
*Đại diện: cá voi xanh, cá heo, cá nhà táng…
Đa dạng của thú (T)
Bộ ăn sâu bọ, bộ gặm nhấm, bộ ăn thịt
1.Bộ ăn sâu bọ:
*Đại diện: Chuột chù, chuột chũi
*Đặc điểm:
_Mõm kéo dài thành vòi
_Cơ thể nhỏ, có bộ răng sắc, nhọn, thích nghi với tập tính ăn sâu bọ
_Khứu giác phát triển (đặc biệt là lông xúc giác), thị giác kém phát triển
_Có tập tính đào hang, sống đơn độc
2.Bộ gặm nhấm:
*Đại diện: Chuột đồng, sóc, nhím.
*Đặc điểm:
_Có số lượng lớn, sống đàn
_Có bộ răng thích nghi với lối gặm nhấm: Răng cửa sắc, lớn, mọc dài liên tục Thiếu răng nanh (khoảng trống hàm) Có răng hàm, ngiều mấu
_Có tập tính đào hang (chuột đồng), leo cây chuyền cành (sóc)
3.Bộ ăn thịt:
*Đại diện: Gấu, hổ, báo, chó sói, linh cẩu…
*Đặc điểm:
_Có các đặc điểm thích nghi với đời sống ăn thịt như:
+Bộ răng đủ ba loại: Răng cửa sắc, ngắn để róc xương; Răng nanh dài, nhọn để xé mồi; Răng hàm nhiều mấu, sắc để nghiền mồi
+Các chân có vuốt cong, nhọn, sắc Có nệm thịt dầy
+Bắt mồi bằng cách rình, săn đuổi, vồ mồi
Đa dạng của lớp thú (T) Các bộ mónh guốc và bộ linh trưởng
1.Các bộ móng guốc:
a)Đặc điểm:
_Có số ngón chân tiêu giảm
Trang 6_Đốt cuối của mỗi ngún cú bao sừng bao bọc gọi là guốc.
_Di chuyển nhanh vỡ diện tớch tiếp xỳc ớt
b)Cỏc bộ múng guốc:
_Cú ba bộ: +Bộ guốc chẵn
+Bộ guốc lẻ +Bộ voi
2.Bộ linh trưởng:
_Thỳ đi bằng bàn chõn
_Chõn, tay cú năm ngún Đầu cỏc ngún cú múng Ngún cỏi đối diện với bốn ngún kia nờn cầm nắm, leo trốo rất linh hoạt _Ăn tạp, cú loại sống đàn, cú loại sống đơn độc
*Đại diện: khỉ, vượn, đười ươi…
3.Đặc điểm chung của lớp thỳ:
_Là động vật cú xương sống, cơ thể cú lụng mao bao phủ
_Cú bộ nóo rất phỏt triển, nhất là đại nóo và tiểu nóo nờn cú tổ chức cao nhất
_Tim bốn ngăn, hai vũng tuần hoàn, mỏu đi nuụi cơ thể đỏ tươi
_Cú hiện tượng thai sinh, đẻ con và nuụi con bằng sữa
_Răng phõn húa ba loại: Răng cửa, răng nanh, ranh hàm
_Cú đời sống thớch nghi rộng, là động vật hằng nhiệt
4.Vai trũ của thỳ:
*Cú lợi:
_Cung cấp thực phẩm
_Cung cấp da và lụng làm nguyờn liệu cho cụng nghệ
_Cung cấp nguyờn liệu cho cụng nghiệp nhẹ
_Cung cấp con vật để làm thớ nghiệm
_Cung cấp phõn cho nụng nghiệp
_Cung cấp nguyờn liệu cho y học
*Cú hại:
_Một số là động vật trung gian truyền bệnh
_Ăn hại, phỏ hại cõy trồng
Trình bày đặc điểm hô hấp ở chim bồ câu thể hiên sự thích nghi với đời sống bay
Hô hấp nhờ hệ thống túi khí hoạt động theo cơ chế hút đẩy tạo 1 dòng khí liên tục đi qua các ống khí trong phổi theo 1 chiều nhất
định khiến cơ thể sử dụng đợc nguồn O2 trong không khí với hiêu suất cao, đặc biệt trong khi hay, càng bay nhanh sự chuyển dòng khí qua qua các ông khí càng nhanh đáp ứng nhu cầu năng lợng trong hoạt động khi bay