đề kiểm tra ngữ văn

Cốt truyện: Cốt truyện là cái sườn của câu chuyện, là hệ thống của các sự việc, sự kiện,biến cố do nhân vật mà có, để tạo thành một bộ phận quan trọng nhất trong các tác phẩm thuộc loại

Trường THCS Lê Hồng Phong THI HẾT HỌC KỲ I

Họ và tên: Môn : Ngữ Văn lớp 7 Bổ túc

Lớp:7 Bổ túc Thời gian: 90 phút(KKPĐ

I Trắc nghiệm: ( 4 điểm ) Đọc kỹ văn bản và khoanh tròn vào câu trả lời đúng

QUA ĐÈO NGANG

Bước tới đèo ngang bóng xế tà, Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,

Cỏ cây chen lá, đá chen hoa Thương nhà mỏi miệng cái gia gia , Lom khom dưới núi tiều vài chú Dừng chân đứng lại trời, non nước

Lác đác bên sông chợ mấy nhà Một mảnh tình riêng, ta với ta

( Ngữ văn 7 tập 1) 1.Văn bản "Qua đèo ngang" được viết theo phương thức biểu đạt chính nào ? a tự

sự và miêu tả b.Tự sự và biểu cảm c Miêu tả và biểu cảm d Biểu cảm và thuyết minh

2 Văn bản "Qua đèo ngang" được viết bằng thể thơ nào ?

a Thất ngôn tứ tuyệt b Song thất lục bát c Thất ngôn bát cú d Lục bát

3 Văn bản "Qua đèo ngang" có mấy quan hệ từ ?

a Không có b Một c Hai d Ba

4 Nghệ thuật nổi bật được dùng trong câu 3-4 của văn bản là :

5 Cảnh Đèo Ngang trong văn bản được miêu tả trong thời điểm nào ?

a Đêm khuya b Chiều tà c Bình minh d Rạng đông

6 Nghệ thuật nổi bật được dùng trong câu 5-6 của văn bản là :

a Nhân hóa b So sánh c Điệp ngữ d Chơi chữ

7 Tâm trạng của tác giả thể hiện qua văn bản trên là tâm trạng như thế nào ?

a Say mê trước cảnh đẹp của quê hương đất nước

b Ngậm ngùi trước cảnh đổi thay của quê hương

c Buồn thương da diết khi phải xa quê

d Cô đơn trước thực tại, da diết nhớ về quá khứ của đất nước

8 "Ta với ta" trong văn bản trên là mấy người ?

a Một người b Hai người c Nhiều người

II Tự luận : ( 6 điểm )

câu 1: ( 2 điểm ) Chép hai bài ca dao về chủ đề tình cảm gia đình

câu 2: ( 4 điểm ) Cảm nghĩ về người thân ( ông, bà, cha, mẹ, anh,chị )

Lưu ý: Học sinh làm phần tự luận vào tờ giấy riêng

Trường THCS Lê Hồng Phong THI HẾT HỌC KỲ II

Họ và tên: Môn : Ngữ Văn lớp 9 Bổ túc

Điểm Lời phê của thầy giáo

I Trắc nghiệm: ( 4 điểm ) Đọc kỹ đoạn văn sau và khoanh tròn vào câu trả lời đúng

" Ngoài cửa sổ bấy giờ những bông hoa bằng lăng đã thưa thớt- cái giống hoa ngay khi mới nở, màu sắc đã nhợt nhạt Hẳn có lẽ vì sắp hết mùa, hoa đã vãn trên cành, cho nên mấy bông hoa cuối cùng còn sót lại trở nên đậm sắc hơn Ừ cũng phải, Nhĩ vừa ngồi để cho vợ bón từng thìa thức ăn vừa nghĩ, chính vì thời tiết đã thay đổi, đã sắp lập thu rồi, cái nóng hầm hập ở trong phòng cùng với thứ ánh sáng loa lóa vừa nhìn đã thấy loá cả mắt ở ngoài bờ sông Hồng không biết đã rút đi đâu từ bao giờ.

Bên kia những hàng cây bằng lăng, tiết trời đầu thu đã đem đến cho con sông Hồng một màu đỏ nhạt, mặt sông như rộng thêm ra Vòm trời cũng như cao hơn Những tia năng sớm đang từ từ di chuyển

từ mặt nước lên những khoảng bờ bãi bên kia sông, và cả một vùng phù sa lâu đời của bãi bồi ở bên kia sông Hồng lúc này đang phô ra trước khuôn cửa sổ của gian gác nhà Nhĩ một thứ màu vàng thau xen với màu xanh non- những màu sắc thân thuộc quá như da thịt, hơi thở của đất màu mỡ Suốt đời Nhĩ đã từng

đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất, đây là một chân trời gần gũi, mà lại xa lắc vì chưa hề bao giờ đi đến- cái bờ bên kia sông Hồng ngay trước cửa sổ nhà mình."

( Trích" Bến quê"- sách Ngữ văn 9 )

1 Dòng nào sau đây nêu đúng về tác giả và thời gian sáng tác truyện ngắn " Bến quê"?

a Nguyên Hồng, trước 1945 b Nguyễn Thành Long, trước 1975

c Nguyễn Minh Châu,trước 1975 d Nguyễn Minh Châu,sau 1975

2 Truyện " Bến quê" được kể băng ngôi thứ mấy?

a Ngôi thứ nhất b Ngôi thứ hai c Ngôi thứ ba

3 Phần trích trên tác giả sử dụng phương thức biểu đạt chính nào?

a Biểu cảm b Lập luận c Miêu tả d Tự sự

4 Phần trích trên có hai đoạn văn liên kết với nhau bằng biện pháp chính nào?

a Phép lặp b Phép thế c Phép nối d Phép liên tưởng

5.Ý nào sau đây nêu đúng tình huống chính của truyện " Bến quê"?

a.Nhĩ bị ốm nặng, mọi người phải chăm sóc nên anh luôn day dứt về điều đó

b Nhĩ bị ốm, muốn con thay mình sang bên kia sông thăm lại nơi trước kia anh đã nhiều lần sang chơi

c Nhĩ bị ốm nặng, trong những ngày cuối cùng của cuộc đời, anh khao khát được một lần đặt chân lên bờ bên kia sông Hồng

d Nhĩ bị ốm, anh mong khỏi bệnh để đi thăm những nơi trước đây anh đã dự định mà chưa đi được

6.Nhận định nào sau đây đúng về nhân vật Nhĩ ?

a Là người đi nhiều, biết nhiều nhưng lại có tình cảm hời hợt với quê hương

b Là người suốt đời sống trong đau khổ dằn vặt

c Là người suốt đời chỉ mong muốn những điều bé nhỏ, bình thường mà không đạt được

d Là người biết nâng niu, trân trọng vẻ đẹp gần gũi, bình dị của cuộc sống quê hương

7 Phần gạch chân trong câu văn:"Ngoài cửa sổ bấy giờ những bông hoa bằng lăng đã thưa thớt- cái giống hoa ngay khi mới nở, màu sắc đã nhợt nhạt " là thành phần gì?

câu 1: (2 điểm ) Chép đầy đủ, chính xác bốn khổ thơ cuối bài thơ Anh trăng của Nguyễn Duy

câu 2:(4 điểm ) Cảm nhận và suy nghĩ của em về đoạn kết trong bài thơ :Đồng chí của Chính

Hữu

Lưu ý: Học sinh làm phần tự luận vào tờ giấy riêng

Trường THCS Lê Hồng Phong THI HẾT HỌC KỲ I

Họ và tên: Môn : Ngữ Văn lớp 9 Bổ túc

I Trắc nghiệm: ( 4 điểm ) Đọc kỹ đoạn văn sau và khoanh tròn vào câu trả lời đúng

."Chắc anh cũng muốn ôm con, hôn con,nhưng hình như cũng lại sợ nó giẫy lên lại bỏ chạy, nên anh chỉ đứng nhìn nó.Anh nhìn với đôi mắt trìu mến lẫn buồn rầu Tôi thấy đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao.

-Thôi Ba đi nghe con -Anh sáu khe khẽ nói.

Chúng tôi, mọi người- kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi.Nhưng thật lạ lùng, đến lúc

ấy, tình cha con như bổng nổi dậy trong người nó, trong lúc không ai ngờ đến thì nó bổng kêu thét lên: -Ba a a ba

Tiếng kêu của nó như tiếng xé,xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi người, nghe thật xót xa.Đó là tiếng

"ba" mà nó cố đè nén trong lòng bao nhiêu năm nay, tiếng "ba" như vỡ tung ra từ đáy lòng nó,nó vừa kêu vừa chạy xô tới, nhanh như một con sóc,nó chạy thốc lên và dang hai tay ôm chặt lấy cổ ba nó Tôi thấy làn tóc tơ sau ót nó như dựng đứng lên."

(Trích "Chiếc lược ngà"-Nguyễn Quang Sáng)

1 "Chiếc lược ngà"được viết cùng thể loại với văn bản nào?

a Vũ trung tùy bút- Phạm Đình Hổ b Hoàng lê nhất thống chí - Ngô gia văn phái

c Làng- Kim Lân d Phong cách Hồ Chí Minh- Lê Anh Trà

2 Tác phẩm"Chiếc lược ngà"được viết trong thời kỳ nào?

a Trước cách mạng Tháng Tám c.Trong kháng chiến chống Pháp

b Trong kháng chiến chống Mĩ d.Sau kháng chiến chống Mĩ

3 Người kể chuyện trong đoạn trích trên là ai ?

a Người kể chuyện dấu mình c Mẹ bé thu

b Bác ba d Bé Thu

4 Nội dung chính của đoạn trích trên là?

a Kể về lỗi lầm của bé Thu c Sự xúc động của anh sáu khi nhìn thấy con b.Kể về sự hối lỗi của bé Thu d Kể về tình yêu sâu sắc,mãnh liệt của bé Thu đối với cha

5 Trong đoạn trích trên có mấy lời dẫn trực tiếp?

a Một b Hai c Ba d Bốn

6 Trong câu văn " Tiếng kêu của nó như tiếng xé,xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi người, nghe thật xót xa."Tác giả sử dụng những biện pháp tu từ nào?

a So sánh- Nói quá- Điệp ngữ c.So sánh- Nhân hóa - Điệp ngữ

b So sánh- Ân dụ - Điệp ngữ d.So sánh- Hoán dụ - Điệp ngữ

7.Trong các từ sau, từ nào không phải là từ láy?

a Mênh mông b.Xôn xao c Lăn lộn d Lạ lùng

8 Câu văn"Tôi thấy đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao" miêu tả phương diện nào của

nhân vật?

a Miêu tả đôi mắt của nhân vật .b Miêu tả ngoại hình của nhân vật

c Miêu tả nội tâm trực tiếp d Miêu tả nội tâm gián tiếp

II T Ự LUẬN: ( 6 điểm )

câu 1:( 2 điểm )Chép đầy đủ, chính xác bài thơ "Sang thu " của nhà thơ Hữu Thỉnh

câu 2:(4 điểm ) Tưởng tượng mình gặp người lính lái xe trong "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" của Phạm Tiến Duật em hãy kể về cuộc gặp gỡ đó ( có sử dụng yếu tố nghị luận và

miêu tả nội tâm)

Lưu ý: Học sinh làm phần tự luận vào tờ giấy riêng

GIÁO ÁN TỰ CHỌN NGỮ VĂN 6.

CHỦ ĐỀ BÁM SÁT

Tiết 1,2,3,4: VĂN BẢN TỰ SỰ

I Mục tiêu cần đạt:

-Giúp HS nắm :- khái niệm về văn bản tự sự

- đặc điểm của văn bản tự sự

mình.Do đó, văn kể chuyện thường mang đậm phong cách của tác giả

II ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN TỰ SỰ.

1 Cốt truyện:

Cốt truyện là cái sườn của câu chuyện, là hệ thống của các sự việc, sự kiện,biến cố do nhân vật mà có,

để tạo thành một bộ phận quan trọng nhất trong các tác phẩm thuộc loại hình tự sự Có thể coi đây là một trong những nét đặc trưng để phân biệt văn tự sự với các phương thức biểu đạt khác Tuỳ thuộc vào độ ngắn dài khác nhau của tác phẩm mà cốt truyện có thể phức tạp hoặc đơn giản, nhiều tình tiết hoặc ít tình tiết Tuy nhiên, dù ở mức độ nào thì cốt truyện ở văn bản tự sự cũng phải đảm bảo một chuỗi các sự việc nối tiếp nhau trong một thời gian và không gian cụ thể, có nguyên nhân, có diễn biến , có mở đầu và có điểm kết thúc Đặc biệt là cốt truyện phải có một ý nghĩa nhất định Có được cốt truyện hấp dẫn sẽ tạo nên

sự thành công của tác phẩm và ngược lại

Cốt truyện được tạo ra bởi một loạt chất liệu cơ bản.Đó là sự việc và diễn biến Sự việc và diễn biến là các sự kiện, tình tiết, nhân vật có quan hệ với nhau tạo nên sự phất triển liên tục từ khi bắt đầu câu chuyện cho đến kết thúc câu chuyện.Khi xây dựng câu chuyện, có thể dựa vào những diễn biến có thực, dựa vào các nhân vật có thực nhưng cũng có thể sử dụng trí tưởng tượng để nhào nặn, sắp xếp, tạo nên những sự việc, nhân vật mang tính hư cấu

Sự việc có ý nghĩa là yếu tố quan trọng trong bài văn tự sự Chuyện có hay hay không chính là ở ý nghĩacuộc sống nó mang lại cho người đọc

Ví dụ : Thần thoại là sản phẩm của trí tưởng tượng , kể các vị thần linh, nhưng đằng sau các vị thần đó

bao hàm một ý nghĩa giáo dục sâu xa Truyện Thần Trụ Trời của người Việt hay truyện Nữ Oa vá trời của

Trung Quốc đã cho người đọc thấy sức lao động chinh phục thiên nhiên và cải tạo thiên nhiên Hay truyền

thuyết Mị Châu, Trọng Thuỷ đã cho thấy rằng nhà vua Âu Lạc dã biết dựa vào dân để giữ nước, nhưng vì

chủ quan mà cuối cùng nước Âu Lạc rơi vào tay Triệu Đà, chấm dứt thời kì độc lập, chuyển sang nghìn năm Bắc thuộc

để tạo ra sức hấp dẫn của bài văn tự sự, trước hết cần có truyện hay Muốn tìm được truyện hay, cốt truyện hay , ta phải chịu khó quan sát, tìm hiểu về cuộc sống xung quanh, không nên bằng lòng với một sốmẫu hoặc công thức có sẵn

2 Nhân vật:

Nhân vật trong văn tự sự là người tạo ra các sự việc được thể hiện trong văn bản Nhân vật được bộc lộ qua các mặt: tên gọi, lai lịch,tính nết, hình dáng, việc làm,

Trong văn kể chuyện có nhiều loại nhân vật: n.v chính, n.v phụ, n.v chính diện, n.v phản diện, n.v trung tâm, n.v tự sự, n.v trữ tình, n.v tính cách.

Nhân vật trong câu chuyện có thể là các vị thần hoặc bán thần như trong thần thoại, truyền thuyết ( Lạc Long Quân, Âu Cơ, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh ) và đặc biệt n.v có thể là loài vật, sự vật được nhân cách hoá, mang bóng dáng, tính cách của con người, thể hiện cuộc sống của thế giới con người( n.v Dế Mèn, Dế

Trũi, Bọ Ngựa trong tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí.

Nhân vật trong truyện cũng có thể là những con người bình thường với các mối quan hệ trong xã hội trong các truyện ngắn, tiểu thuyết, kí sự, phóng sự

3.Chi tiết

Bất cứ truyện nào cũng được xây dựng trên những tình huống và chi tiết Chính chúng tạo nên sự hấp dẫn , sinh động của câu chuyện Chi tiết trong truyện bao gồm nhiều loại: có chi tiết về chân dung, ngoại hình nhân vật, có chi tiết về nội tâm, về tâm lý nhân vật, chi tiết về phong cảnh thiên nhiên, phong tục tập quán bao gồm cả những chi tiết tưởng tượng không có thật trong đời sống Tuy nhiên không phải chi tiết nào cũng đưa vào truyện Chỉ có những chi tiết cần thiết cho sự phát triển của các sự việc, cho sự thể hiện tính cách nhân vật mới đưa vào tác phẩm

Thông thường ở những tác phẩm nghệ thuật thành công, bao giờ cũng xuất hiện những chi tiết nghệ thuật đặc sắc được coi là điểm sáng

Ví dụ: Trong truyện “ Bức tranh của em gái tôi”( Ngữ văn 6, tập 2) có một chi tiết bất ngời làm sáng lên toàn bộ cốt truyện Đó chính là chi tiết người anh “ giật mình sững sờ”, “ngỡ ngàng”, “hãnh diện”, “xấu hổ”, “muốn khóc”khi nhận ra cậu bé đang ngồi suy tư, mơ mộng trong bức tranh mà em gái đã vẽ khi tham gia trại vẽ quốc tế chính là mình

4.Ngôi kể

Khi kể chuyện, người kể phải xác định được ngôi kể cho mình Ngôi kể là vị trí giao tiếp, trò chuyện, tâm sự mà người kể sử dựng khi kể chuyện Trong truyện, căn cứ vào nội dung câu chuyện mà tác giả lựa chọn cách kể theo ngôi thứ nhất ( tôi, chúng tôi, ) hoặc kể theo ngôi thứ ba(nó , hắn , cô ấy , họ, )

Nếu kể theo ngôi thứ nhất sẽ dễ dàng thể hiện cảm xúc riêng, giàu chất trữ tình, thể hiện tính chủ quan của lời văn người kể chuyện.Kể theo ngôi thứ ba thì ngôi kể sẽ mang tính khách quan và câu chuyện sẽ linh hoạt thoải mái hơn

5.Lời kể và lời thoại

Lời kể là yếu tố không thể thiếu trong bài văn kể chuyện Nhờ lời kể mà người viết , người kể nối kết các sự việc, sự kiện, biến cố trong câu chuyện thành một chuỗi mắt xích, đan kết, có hệ thống từ đầu đến cuối

Lời thoại trong văn tự sự cũng rất cần sáng tạo Người viết văn tự sự phải chọn lời thoại thật phù hợp với văn cảnh , hợp với nhân vật ( liên quan đến tuổi tác, nghề nghiệp, tính cách ) Lời nhân vật thiếu nhi thì hồn nhiên , ngây thơ, lời nhân vật người già thì điềm đạm

Ví dụ 2 : Tâm sự Thạch Sanh

c Kể chuyện dựa theo một đề tài hoặc chủ đề hoặc nhân vật cho trước

- Để làm được kiểu bài này , trước tiên người viết phải biết dùng trí tưởng tượng để hoàn chỉnh đề bài theodụng ý kể của cá nhân

Ví dụ 1 : Kể lại một câu chuyện có nội dung nói về công cha nghĩa mẹ trong câu ca dao :

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Ví dụ 2 : Trên đường đi họp phụ huynh về , mẹ của một bạn học kém đang tâm sự với mẹ của một bạn

học giỏi Em hãy ghi lại câu chuyện của hai người

B TÌM Ý , CHỌN Ý VÀ XÁC ĐỊNH Ý NGHĨA CHO BÀI VĂN TỰ SỰ

1 Cách xác định cốt truyện và ý nghĩa câu chuyện

- Muốn tạo được cốt truyện hay các em cần trả lời hai câu hỏi : Kể chuyện gì ? ( để tìm cốt truyện ) , và Câu chuyện đó có ý nghĩa như như thế nào ? ( để xác định ý nghĩa truyện ) Việc trả lời các câu hỏi này gắn với quá trình tìm hiểu đề bài , gắn với đặc điểm của từng kiểu bài

- Kể lại một câu chuyện đã đọc , đã biết , trả lời câu hỏi : kể chuyện gì ? không đơn thuần chỉ là nhắc lại tên chuyện mà cần tóm tắt được câu chuyện , tìm ra các tình tiết cơ bản nhất tạo nên cốt truyện Trả lời câu hỏi thứ hai là tìm cho được ý nghĩa của câu chuyện

- Kể lại một câu chuyện gắn với người thực , việc thực , để trả lời hai câu hỏi trên, cần làm rõ những câu hỏi sau : Kể về ai? Kể lại những sự kiện nào, các hoạt động của người ấy ? Chúng có ý nghĩa như thế nào ?

- Kể lại một câu chuyện tưởng tượng, tùy theo mỗi kiểu bài cụ thể, để có được cốt truyện và ý nghĩa của

nó, người làm bài cần tiến hành các công việc đã qui định trong đề bài ( đề bài cho nhân vật, cần tìm đề tài, chủ đề của truyện, đề bài cho cốt truyện mở, cần hoàn chỉnh cốt truyện đó )

- Khi xây dựng cốt truyện, cần hình dung toàn bộ diễn biến câu chuyện ; câu chuyện bắt đầu vào lúc nào, các sự việc diễn biến ra sao, lúc nào là cao trào, lúc nào là kết thúc

Ví dụ : Em đã biết truyện cổ tích Thạch Sanh Em hãy kể lại chuyện mẹ con Lí Thông lừa Thạch Sanh đi

- Câu chuyện kết thúc khi Thạch Sanh ra đi

*Khi xây dựng cốt truyện cần lưu ý :

- Cần tạo được cốt truyện hấp dẫn, có nhiều tình tiết, diễn biến phong phú Không nên chọn cốt truyện quáđơn giản, ít tình huống , phải hợp tình, hợp lí

2 Xây dựng và sắp xếp tình tiết ( sự việc)

Mỗi truyện bao gồm nhiều tình tiết, các chi tiết này cần liên kết với nhau, sắp xếp kế tiếp nhau sao cho có đẩu, có đuôi, có thuyết minh nguyên nhân, kết quả sự việc Sắp xếp tình tiết truyện là sắp xếp chuỗi sự việc cho hợp lí, mạch lạc, vừa bộc lộ được tính cách nhân vật, vừa bộc lộ được ý nghĩa của truyện, vừa hấp dẫn người đọc

- Khi làm bài văn tự sự, việc xây dựng và sắp xếp tình tiết là rất quan trọng, người làm bài phải biết xác định tình tiết nào là chính, tình tiết nào là phụ, phải biết nhấn vào những tình tiết quan trọng và lướt qua những tình tiết phụ Số lượng tình tiết chính cũng không nên nhiều quá

- Không nên đưa những tình tiết có tính đột biến tới mức phi lí

3 Xây dựng nhân vật :

- Cần chọn nhân vật phù hợp với cốt truyện Đồng thời xác định nhân vật nào là n.v chính , n.v nào là phụ

- Khi miêu tả n.v nên miêu tả với một chân dung cụ thể, có tên tuổi, vóc dáng, trang phục, tính tình Tức

là quan tâm đến miêu tả ngoại hình để làm nổi bật tính cách n.v Việc đật tên cho n.v cũng rất quan trọng.Thông thường những n.v cao đệp hay có những cái tên đẹp và ý nghĩa Kẻ ác, xấu có cái tên không hay tí nào

- Việc miêu tả ngoại hình cũng cần cân nhắc kĩ lưỡng , không phải n.v nào cũng được miêu tả từ đầu đến chân Tùy theo các đặc điểm, tính cách, tuổi tác hay tình huống truyện mà chọn những nét ngoại hình cho phù hợp

- Khi xây dựng n.v, cũng cần tạo được sự hợp lí khi miêu tả Không nên hư cấu những n.v trong tác phẩm khác n.v ngoài đời

II LẬP DÀN Ý CHO BÀI VĂN TỰ SỰ :

1 Mở bài :

- Bắt đầu bằng việc giới thiệu n.v và tình huống phát sinh câu chuyện sẽ như thế nào ?

- Có thể giới thiệu trực tiếp n.v mà cũng có thể miêu tả sự việc đang diễn ra và qua đó giới thiệu, thuyết minh n.v và động cơ của n.v Có khi người ta bắt đầu từ kết quả sự việc rồi ngược lại kể từ đầu

2 Thân bài :

- Trình bày diễn biến của các sự kiện, hành động, tính cách và mâu thuẫn Trong phần này tất cả các vấn

đề đặt ra trong truyện được khơi sâu, mở rộng và phát triển một cách đầy đủ

- Có thể chia diễn biến thành từng bước để tìm ý, chọn lọc tình tiết và sự việc, nêu rõ hoạt động của n.v vàvận dụng yếu tố miêu tả vào những chỗ cần thiết Theo ba bước sau:

+ Khai đoạn ( phần mở đầu , thắt nút )

+ Phát triển ( phần phát triển hành động)

+ Điểm đỉnh

3 Kết bài:

Làm nhiệm vụ giải quyết vấn đề đặt ra, giải quyết mâu thuẫn, giải toả thành công tâm lí

chờ đợi của người đọc và hình thành ý nghĩa xã hội cho truyện

Đây là một dàn ý thông thường được sử dụng khi làm bài văn tự sự Tuy nhiên trong quá trình làm bài,

HS có thể vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào từng đề bài cụ thể

III VIẾT BÀI VĂN KỂ CHUYỆN :

sẽ kể , sẽ tả hay thuyết minh ,

Nhiều chuyện bắt đầu kể bằng tên n.v và lai lịch hoặc việc làm của n.v đó

Ví dụ : Em gái tôi tên là Kiều Phương , nhưng tôi quen gọi nó là Mèo đến khó chịu

- Nhiều truyện bắt đầu bằng một câu hoặc vài câu tả cảnh, tả thời khắc lúc đó để tạo bối cảnh cho câu chuyện

2 Kết bài :

- Kết bài kiểu điểm đề ( nhắc lại đề bài )

Điểm đề là cách nói ra cái đề bài hoặc chỉ ra chủ đề Kết bài theo kiểu này có thể khái quát nội dung chủ yếu của bài ở mức độ cao, giúp người đọc đi vào tìm hiểu tư tưởng trung tâm của bài viết

- Kết bài kiểu giới thiệu bày tỏ :

Cũng giống như mở bài, tác giả cũng thường có những giới thiệu, trình bày về mục đích viết, hướng đi của n.v kết cục phát minh của sự việc ở phần kết bài

- Kết bài kiểu so sánh

- Kết bài kiểu trữ tình : đây là kiểu kết bài theo kiểu trực tiếp biểu đạt tư tưởng tình cảm của tác giả Đặc điểm của nó là ở chỗ kết bài tác giả thường nói ra lời ngợi khen, nỗi giận, đau thương Ở đây, hoặc là mượn cảnh để bày tỏ, hoặc thông qua nghị luận, lặp lại ngợi ca để biểu đạt Từ đó khiến người đọc, người nghe có được sự truyền cảm và chủ đề thăng hoa

- Kết bài kiểu tổng kết : đây là kiểu kết bài thường gặp Đặc điểm của nó là ở chỗ cuối bài nêu ra kết luận

có tính tổng kết quy nạp về nội dung các mặt của phần tự sự, thuyết minh hoặc nghị luận ở trên Từ đó, khiến tác giả khái niệm rõ ràng, ấn tượng hoàn chỉnh , đáp án đúng đắn

3 Cách viết lời kể , lời thoại( giới thiệu, thuyết minh) về nhân vật và sự việc.

Có hai cách để giới thiệu, thuyết minh:

- Giới thiệu thuyết minh trực tiếp nhân vật,sự kiện Thường do người dẫn truyện đứng ra tự giới thiệu, thuyết minh rõ đặc điểm, tính nết, lai lịch của n.v

Ví dụ: trong truyện "Sơn Tinh, Thủy Tinh" giới thiệu về các n.v như : Mị Nương, Sơn Tinh, Thủy Tinh

- Giới thiệu thuyết minh gián tiếp Cách giới thiệu này thường dùng để thuyết minh về tính cách, tình cảmn.v Cách giới thiệu thuyết minh gián tiếp làm cho câu chuyện sinh động nhưng lại dài và người đọc phải tinh mới nhận ra điều người viết muốn giới thiệu, thuyết minh về n.v Cách giới thiệu này thường gặp trong truyện hiện đại

Trong bài văn tự sự, dù giới thiệu, thuyết minh trực tiếp hay gián tiếp thì người viết cũng cần lưu ý rằng lời kể, lời thoại cần được cân nhắc, gọt dụa từng chi tiết mới có sức hấp dẫn người đọc, người nghe Dù kểtheo ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba thì tầm quan trọng của lời kể, lời thoại cũng không thay đổi Bởi vậy,

để tạo được lời kể, lời thoại có sức hấp dẫn cần chú ý một số điểm sau :

- Lời kể, lời thoại phải rõ ràng nhưng kín đáo, tế nhị Không nên quá cầu kì , dài dòng, nhưng không nên quá hời hợt, sơ lược.Cũng cần thông qua lời kể, lời thoại để làm toát lên nội dung cốt truyện, chủ đề của câu chuyện cũng như thái độ, tình cảm của mình

- Khi viết lời kể, lời thoại cho bài văn tự sự, cần nắm được đặc điểm, tính cách, tuổi tác, nghề nghiệp, giới tính của các n.v trong câu chuyện để lựa chọn được lời kể, lời thoại phù hợp với đối tượng n.v được kể

- Lời kể, lời thoại phải phù hợp với ngôi kể Dùng ngôi kể thứ nhất thì lời kể thiên về tự thuật, có thể nêu chi tiết cảm nhận , suy nghĩ, thái độ, lời bình phẩm về các sự việc được diễn ra trong cốt truyện Còn khi bài văn dùng ngôi thứ ba thì lời kể phải mang tính khách quan để cho người đọc, người nghe tự cảm nhận chủ đề tác phẩm qua từng n.v, từng sự việc

- Lời kể, lời thoại trong bài văn tự sự cần ngắn gọn, nên sử dụng nhiều kiểu câu khác nhau: câu đơn, câu ghép, câu tỉnh lược và đặc biệt cần lưu ý đến các dấu câu( dấu chấm than, dấu chấm hỏi, dấu chấm lửng )

Ví dụ : Sầu riêng (Minh Nhân)

4 Miêu tả trong kể chuyện.

Miêu tả hiện diện trong nhiều loại văn, mỗi loại văn sử dụng yếu tố miêu tả với nhiều mục đích khác nhau Trong bài văn tự sự, miêu tả không chỉ làm nổi bật ngoại hình mà còn có thể khắc họa nội tâm n.v, làm cho n.v, sự kiện trở nên đậm đà, lí thú với người đọc

Thực tế cho thấy nếu trong văn tự sự chỉ chú trọng đến kể mà không quan tâm đến miêu tả thì câu chuyện sẽ thiếu sinh động, tẻ nhạt Đây là lỗi thường gặp của H.S khi làm bài Do đó, khi làm bài văn tự

sự, ngoài việc quan tâm đến cốt truyện và hệ thống các chi tiết, sự kiện, nhân vật, các em cần phải chú ý đến vận dụng yếu tố miêu tả đúng lúc, đúng chỗ và hợp lí Trong quá trình viết bài văn tự sự, khi dùng vănmiêu tả phải có sự lựa chọn , miêu tả chỉ có tính đan xen, bổ trợ cho cốt truyện hay hơn, hấp dẫn hơn; n.v

của câu chuyện hiện lên sinh động và hấp dẫn hơn Chú ý sử dụng các từ ngữ có sức gợi tả nhất ( từ láy, từtượng hình, từ tượng thanh )

Ví dụ : đoạn miêu tả lão Hạc khóc trong truyện ngắn" Lão Hạc" Hay trong truyện " Dế mèn phiêu lưu kí"

Tô Hoài đã vận dụng yếu tố miêu tả rất thành công

5 Xác định ngôi kể trong văn tự sự

a Kể theo ngôi thứ nhất tức là người kể tự xưng tôi,( không nhất thiết phải là chính tác giả) , trực tiếp

xuất hiện để dẫn dắt toàn bộ diễn biến của câu chuyện, tức là kể lại những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua, và vì thế có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng ý nghĩa của mình Ở tác phẩm "Dế mèn phiêu lưu kí" , " Bức tranh của em gái tôi " là những tác phẩm được kể theo ngôi thứ nhất Các nhân vật tự xưng tôi : Dế mèn, người anh trai là những người trực tiếp chứng kiến, tham gia câu chuyện, và đã gửi gắm những suy nghĩ, tâm tư tình cảm của mình Các câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất thường là chuyện tường thuật, hồi ức

b Kể theo ngôi thứ ba làm cho lời văn có tính khách quan, không bị trói buộc, giới hạn của cái tôi, rất

phóng túng, linh hoạt, nhưng phải giả định là tôi ( người kể) có khả năng biết hết mọi điều đang kể

Kể theo ngôi thứ ba người kể tự giấu mình, không xuất hiện trực tiếp, gọi các n.v bằng tên gọi của chúng hoặc bằng các đại từ nhân xưng ở ngôi thứ ba: ông (ấy), bà (ấy) Hầu như đa số các truyện cổ dân gian đều kể ở ngôi này

Trong một câu chuyện, ngôi kể cần nhất quán để người đọc tiện theo dõi, có điều kiện nhận ra cách đánhgiá thống nhất Bởi ngôi kể thực chất là điểm nhìn, cách nhìn mang tính nghệ thuật đối với n.v và sự kiện trong tác phẩm Do đó, chính nhu cầu nghệ thuật đòi hỏi người làm bài văn tự sự phải lựa chọn ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba để nhằm tạo hiệu quả lớn nhất cho câu chuyện

Một trong những biện pháp nghệ thuật tạo nên sức hấp dẫn của câu chuyện là phối hợp cả hai ngôi kể trên, tức là có khi kể ở ngôi thứ nhất , có khi kể ở ngôi thứ ba

Ví dụ : trong "Lão Hạc" (Nam Cao) toàn bộ câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất (ông giáo ) nhưng

cảnh bắt chó lại được kể theo lời lão Hạc với một tâm trạng dằn vặt, đau đớn.Tác giả đã phối hợp hai ngôi kể,tạo sự thay đổi điểm nhìn khi kể chuyện

* Một câu chuyện cũ có thể kể theo ngôi kể mới - Đó là sự chuyển đổi ngôi kể Sự chuyển đổi ngôi kể

cần tuân thủ theo các nguyên tắc sau:

- Khi chuyển đổi ngôi kể cần có sự thay đổi ngôn từ của n.v (nhất là các từ xưng hô) cho phù hợp với quan

hệ mới trong câu chuyện, sắp xếp lại các tình tiết, xác định những cảnh, tình huống cần lướt qua hoặc cần

tả lại cho phù hợp với ngôi kể mới

- Sự chuyển đổi ngôi kể không được làm thay đổi ý nghĩa câu chuyện và cốt truyện Nếu phá vỡ nguyên tắc này thì sẽ không còn là một cách kể chuyện cũ theo ngôi kể mới mà là đã sáng tạo ra một câu chuyện mới

Để thực hiện việc chuyển đổi ngôi kể, trước tiên cần có sự nhập vai Muốn vậy, cần xác định vai mới định kể là vai gì, có quan hệ với các n.v khác trong truyện ra sao, giữ vị trí như thế nào trong truyện

Ví dụ : Kể chuyện Thạch Sanh theo ngôi kể mới của Lí Thông.

Qua bài viết trên, ta thấy rằng, do nhập vai, người kể đã biết mình cần lướt qua và tả kĩ những sự kiện, tình huống nào, điều chỉnh các chi tiết, tình huống trong không gian, thời gian nghệ thuật nên câu chuyện được kể theo một ngôi kể mới nhưng không làm thay đổi cốt truyện, tạo được sự hấp dẫn đối với người đọc, người nghe

C LUYỆN TẬP

I SỰ VIỆC VÀ NHÂN VẬT TRONG VĂN TỰ SỰ

1 Liệt kê các sự việc chủ yếu trong truyện "Thánh Gióng " Nhân vật Thánh Gióng được thể hiện qua những chi tiết nào?

Gợi ý :

-Các sự việc chủ yếu trong truyện "Thánh Gióng" là:

+ Bà lão ướm thử chân mình vào vết chân lạ và thụ thai

+12 tháng sau, bà lão sinh ra một cậu con trai rất khôi ngô nhưng không biết nói, cười, đi, đứng

+ Đứa bé nghe tiếng rao của sứ giả bỗng cất tiếng nói

+ Nhà vua cho làm ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt cho chú bé.

+ Chú bé lớn nhanh như thổi

+ Chú vươn vai thành tráng sĩ phi thẳng đến nơi có giặc để giết giặc

+ Roi sắt gãy, tráng sĩ nhổ tre đánh giặc

+ Giặc tan tráng sĩ bay về trời

+ Vua phong là Phù Đổng Thiên Vương và cho lập đền thờ

- Nhân vật Thánh Gióng được thể hiện qua các điểm sau: tên tuổi, hoàn cảnh xuất thân, đặc điểm cá nhân riêng biệt, lời nói và hành động

2 Với nhan đề "Một lần không vâng lời" Em hãy tưởng tượng để kể một câu chuyện theo nhan đề

ấy Em dự định sẽ kể những việc gì, diễn biến ra sao, nhân vật của em là những ai?

Gợi ý:

-Có thể kể những sự việc theo thứ tự sau;

+ Do ai làm?

+ Việc xảy ra ở đâu?

+ Chuyện xảy ra lúc nào?

+ Nguyên nhân?

+ Diễn biến ?

+ Kết quả?

II CHỦ ĐỀ VÀ DÀN BÀI VĂN TỰ SỰ

1 Đọc truyện "Hoàng đế họ Mai"và trả lời các câu hỏi sau:

a chủ đề của truyện trên ca ngợi ai? Sự việc nào tập trung vào chủ đề? Tìm những câu văn làm rõ chủ đề?

b Hãy chỉ ra ba phần : mổ bài, thân bài , kết bài của truyện

C Trong các sự việc của truyện, sự việc nào hấp dẫn và đáng nhớ nhất?

- Mở bài: Từ đầu đến mẹ già: Giới thiệu hoàn cảnh đất nước và giới thiệu Mai Thúc Loan

- Thân bài : Tiếp theo đến bỏ về nước: Nhân dân bị bóc lột khổ cực đã đứng dậy khởi nghĩa dưới sự chỉ đạo của Mai Thúc Loan và đã thắng lợi bước đầu

Kết bài: Đoạn còn lại: Mai Thúc Loan lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Mai Hắc Đế và tiếp tục chiến đấu chống ngoại xâm để bảo vệ đất nước

c Trong số các sự việc trong truyện, sự việc đáng nhớ nhất, hấp dẫn nhất là: Trai tráng trên đường chở vải

ra Thăng Long đã đồng tâm nhất trí nổi dậy chống giặc

2 Lập dàn ý cho đề bài sau: Hãy kể lại một lần về thăm quê.

+ Không khí chung của cả gia đình

Tâm trạng của em trên đường về thăm quê:

+Đời sống vật chất : cảnh đường làng ngõ xóm, cảnh các ngôi nhà mới khang trang, đẹp đẽ Cảnh trụ sở

Uỷ ban nhân dân xã , cảnh trường học, các dịch vụ khác

+ Đời sống tinh thần: không khí sôi nổi của các cụ già , các em nhỏ, của các đoàn thể

khác

* Có thư viện với nhiều loại sách bổ ích, bưu điện văn hóa xã với nhiều báo ,tạp chí,

Tình cảm của người thân đối với mình khi về thăm quê

+Gần gũi,chân tình, nồng hậu

+ Thăm gia đình, họ hàng, vui chơi cùng các bạn

- Kết bài :

+ Thời gian nhanh chóng trôi qua, phải chia tay mọi người

+ Cảm nghĩ về sự đổi mới của quê hương và suy nghĩ về tình cảm gia đình,họ hàng, làng xóm

III TÌM HIỂU ĐỀ VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN TỰ SỰ- LỜI VĂN, ĐOẠN VĂN TỰ SỰ

1 Cho đề văn: Kể về một việc tốt em đã làm.

a Tìm hiểu đề bài trên

b Tìm ý cần thiết phục vụ cho đề bài

c Lập dàn ý cho đề bài trên

Gợi ý:

a Tìm hiểu đề:

- Bước 1: Đọc kĩ đề, gạch dưới những từ quan trọng( kể, việc tốt, đã làm)

- Bước 2: Theo yêu cầu của đề, xác định nội dung định viết:

+ Nhân vật, sự việc, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của câu chuyện

b Tìm ý: lựa chọn các ý tiêu biểu: việc tốt đó là gì? Đã làm như thế nào? Kết quả ra sao?

c Lập dàn ý:

Mở bài: Giới thiệu về bản thân và câu chuyện định kể Hoặc nêu sự việc mở đầu.

Thân bài: Tập trung vào việc tốt đã làm Có thể kể lần lượt:

+ Từng sự việc diễn ra

+ Tập trung vào một sự việc chính

+ Suy nghĩ về việc làm của mình

Kết bài: Nêu sự việc kết thúc câu chuyện.

2 Hãy viết các câu văn giới thiệu các nhân vật: Thánh Gióng, Lạc Long Quân.

Gợi ý:

Thánh Gióng: Đời Hùng Vương thứ sáu có người con trai làng Gióng đã dẹp giặc ân cứu nước nên được vua phong là Phù Đổng Thiên Vương

Lạc Long Quân :là vị thần nòi rồng sống ở miền đất Lạc Việt

+ Ngày xưa ở miền đất Lạc Việt có một vị thần thuộc nòi rồng tên là Lạc Long Quân

IV NGÔI KỂ VÀ LỜI KỂ TRONG VĂN TỰ SỰ

1 Vì sao trong các truyện truyền thuyết, cổ tích người ta hay kể chuyện theo ngôi thứ ba mà không

2 Khi viết thư em sử dụng ngôi kể nào ?

- Khi viết thư em buộc phải dùng ngôi thứ nhất.Dù có lúc người viết xưng tôi, em, cháu, chú xưng hô thếnào tùy thuộc vào mối quan hệ giữa người nhận thư và người viết thư

3 Thay đổi ngôi kể trong đoạn văn sau thành ngôi thứ nhất và nhận xét về ngôi kể đem lại những điều gì khác cho bản thân.