tính chất phức tạp của các vần đề liên quan đến tội phạm

tính chất phức tạp của các vần đề liên quan đến tội phạm

Lời mở đầu

Luật hình sự là quy định về tội phạm và hình phạt, là một trong những công

cụ hiệu quả nhất giúp nhà nớc quản lý nhà nớc, quản lý xã hội Giải quyết bài tập sau góp phần giúp chúng ta hiểu được tính chất phức tạp của các vần đề liên quan đến tội phạm, từ đó quyết tâm hơn trong quá trình đấu tranh và phòng ngừa tội phạm

Đề bài 3:

Trên đường đi uống rượu về, H và Q phát hiện ra chị B cùng với hai người bạn đang say rượu nằm mê mệt bên lề đường Thấy chị B đeo nhiều nữ trang bằng vàng, H và Q lấy đi toàn bộ tài sản trị giá 10 triệu đồng Gần sáng khi cơn say đã hết chị B tỉnh giấc mới biết mình bị mất tài sản và đi báo công

an Về vụ án này có các ý kiến sau đây về tội danh của H và Q:

a H và Q phạm tội cướp tài sản;

b H và Q phạm tội công nhiên chiếm đoạt tài sản;

c H và Q phạm tội trộm cắp tài sản.

Anh (chị) hãy xác định ý kiến nào đúng, ý kiến nào sai và giải thích rõ tại sao?

d.Giả thiết rằng ngoài việc chiếm đoạt tài sản H và Q còn có hành vi giao cấu với chị B thì bị chị này phát hiện và kêu cứu, sợ bị lộ H và Q đã bóp cổ làm chị B chết thì H và Q có phải chịu TNHS về hành vi của mình không? Nếu

có thì tội danh cho hành vi của H và Q là gì? Căn cứ pháp lý?

Giải quyết vấn đề

1 – Xác định ý kiến nào đúng, ý kiến nào sai và giải thích rõ tại sao?

Sở dĩ vụ án này có 3 quan điểm khác nhau vì 3 tội của 3 quan điểm này có những đặc điểm chung như: Đây là các tội có tính chất chiếm đoạt, được thực hiện do cố ý

và gây ra thiệt hại về tài sản…Tuy nhiên do không hiểu rõ được vụ án và các đặc trưng của từng tội cụ thể nên cũng dễ sai lầm khi định tội Theo quan điểm của cá nhân thì các quan điểm: H, Q phạm tội cướp tài sản; H, Q phạm tội công nhiên chiếm đoạt tài sản là không chính xác

a H và Q phạm tội cướp tài sản

Điều 133 - BLHS 1999 chỉ rõ tội cướp tài sản là hành vi “dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đọat tài sản”

Ngay trong điều luật đã quy định rõ hành vi khách quan của tội này bao gồm

3 hành vi, đó là:

- Hành vi dựng vũ lực: dùng sức mạnh vật chất (có hoặc không có công cụ, phương tiện phạm tội) tác động vào người khác nhằm đè bẹp hoặc làm tê liệt sự chống cự của người này chống lại việc chiếm đoạt

- Hành vi đe doạ dùng vũ lực ngay tức khắc: là trường hợp người phạm tội bằng lời nói hoặc bằng cử chỉ (hoặc cả hai) doạ sẽ dùng vũ lực ngay tức khắc nếu chống cự lại việc chiếm đoạt Đặc biệt phải chứng minh được sự đe dọa này khiến cho nạn nhân tin rằng nếu không tin vào sự đe dọa của người phạm tội thì sự đe dọa

đó sẽ trở thành hiện thực

- Hành vi làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được: tuy không phải là hành vi dùng vũ lực hay đe doạ dùng vũ lực ngay tức khắc nhưng có khả năng đè bẹp hoặc làm tê liệt sự kháng cự làm cho người bị tấn công không thể ngăn cản được việc chiếm đoạt

Chỉ cần người phạm tội có 1 trong 3 hành vi kể trên thì tội cướp tài sản đã hoàn thành chứ không cần quan tâm tới người phạm tội có chiếm đoạt được tài sản hay không

Xét thấy hành vi của H, Q không phải là hành vi dùng vũ lực và hành vi đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc Mặt khác, xét loại hành vi “dùng thủ đoạn khác”,

tình trạng “chị B cùng với hai người bạn đang say rượu nằm mê mệt bên lề đường”

- lâm vào tình trạng không thể chống cự được, đã xảy ra trước khi H và Q đến, có nghĩa là H và Q không “dùng thủ đoạn khác” mà chỉ lợi dụng hoàn cảnh đó để chiếm đoạt mà thôi Nh vậy, H, Q không phạm tội cướp tài sản

b H và Q phạm tội công nhiên chiếm đoạt tài sản

Theo Điều 137 - BLHS 1999: Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản là hành vi lợi dụng chủ tài sản không có điều kiện ngăn cản công nhiên chiếm đoạt tài sản của

họ Do đặc điểm riêng của tội công nhiên chiếm đoạt tài sản, nên người phạm tội chỉ có hành vi chiếm đoạt duy nhất là hành vi chiếm đoạt, nhưng chiếm đoạt bằng hình thức công khai, với thủ đoạn lợi dụng sơ hở của người quản lý tài sản hoặc lợi dụng vào hoàn cảnh khách quan khác nh thiên tai, hỏa hoạn, chiến tranh Tính chất công khai của hành vi thể hiện ở chỗ người phạm tội không giấu diếm hành vi phạm tội của mình, và gần như đồng thời lúc người phạm tội chiếm hữu đoạt được tài sản, chủ tài sản cũng biết được rằng tài sản của mình đã bị mất

Trong vụ án, vì “đang say rượu nằm mê mệt bên lề đường” nên chị B không

hề hay biết hành vi của H và Q và tức nhiên không có điều kiện ngăn cản Do đó hành vi của H và Q là hành vi mang tính chất lén lút chứ không thỏa mãn dấu hiệu công khai trước chủ tài sản, vì vậy hành vi của H, Q không cấu thành tội công nhiên chiếm đoạt tài sản

c H và Q phạm tội trộm cắp tài sản.

Điều 133-BLHS 1999 quy định: Tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có chủ và thuộc một trong các trường hợp sau:

- Tài sản chiếm đoạt có giá trị từ 500.000 đồng trở lên

- Nếu dưới 500.000 đồng mà:

+ Gây hậu quả nghiêm trọng

+ Hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt mà còn vi phạm + Hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản chưa được xóa án tích mà

còn vi phạm.

Tài sản H, Q đã chiếm đoạt là 10 triệu đồng thõa mãn giá trị của khoản 1 điều 138 BLHS

Dấu hiệu đặc trưng của tội trộm cắp tài sản gồm: dấu hiệu hành vi chiếm đoạt, dấu hiệu lén lút và dấu hiệu tài sản đang có chủ

Theo đề bài, chị B mang nữ trang bên mình như vậy tức nhiên tài sản này dang

thuộc về quyền sở hữu của chị B.(cái này mặc nhiên thừa nhận)

Dấu hiệu chiếm đoạt trong CTTP tội trộm cắp tài sản được hiểu là chiếm đoạt được, tội này chỉ coi là hoàn thành khi người phạm tội đã chiếm đoạt được tài sản

- Nếu vật chiếm đoạt gọn nhỏ thì coi đã chiếm đoạt được khi người phạm tội đã giấu được tài sản trong người

- Nếu vật chiếm đoạt không thuộc loại nói trên thì coi chiếm đoạt được khi đã mang được tài sản ra khỏi khu vực bảo quản

- Nếu vật chiếm đoạt là tài sản để ở những nơi không hình thành khu vực bảo quản riêng thì coi là đã chiếm đoạt được khi đã dịch chuyển tài sản ra khỏi vị trí ban đầu

Tài sản mà H và Q đã chiếm đoạt thuộc loại vật nhỏ gọn và “chị B tỉnh giấc mới

biết mình bị mất tài sản và đi báo công an”, có nghĩa là H và Q đã chiếm đoạt được

tài sản

Dấu hiệu lén lút ở đây, nghĩa là người phạm tội lén lút (bí mật) lấy tài sản mà chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản không biết mình bị lấy tài sản, chỉ sau khi mất họ mới biết bị mất tài sản Hành vi chiếm đoạt được coi là lén lút nếu được thực hiện bằng hình thức mà hình thức đó có khả năng không cho phép chủ tài sản

biết có hành vi chiếm đoạt khi hành vi này xảy ra Hình thức đó có thể là lợi dụng

sơ hở, mất cảnh giác của người quản lý tài sản không trông giữ cẩn thận hoặc lợi dụng vào hoàn cảnh khách quan khác nhằm tiếp cận tài sản để thực hiện hành vi chiếm đoạt mà người quản lý tài sản không biết

Nếu chị B biết mà không thể làm được gì thì mới là công nhiên chiếm đoạt

tài sản Đằng này, khi H và Q phát hiện ra chị B “đang say rượu nằm mê mệt bên

lề đường”, chúng mới lấy đi tài sản trên người chị Lúc này chị B đã không còn khả

năng nhận thức và điều khiển được hành vi, rõ ràng chị B không thể biết hành vi của H và Q Như vậy H và Q đã lợi dụng sự sơ hở của chị B để chiếm đoạt tài sản,

do đó hành vi của H và Q đã thỏa mãn dấu hiệu lén lút trong CTTP của tội trộm cắp tài sản

Như vậy, định tội cho H và Q tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 138 BLHS 1999 là hoàn toàn có cơ sở

2 – d Giả thiết rằng ngoài việc chiếm đoạt tài sản H và Q còn có hành vi giao cấu với chị B thì bị chị này phát hiện và kêu cứu, sợ bị lộ H và Q đã bóp cổ làm chị B chết thì H và Q có phải chịu TNHS về hành vi của mình không? Nếu

có thì tội danh cho hành vi của H và Q là gì? Căn cứ pháp lý?

Theo giả thiết, ngoài tội trộm cắp tài sản, H và Q phải chịu TNHS về hai tội danh nữa là tội hiếp dâm và tội giết người

Thứ nhất, theo quy định tại Điều 111 BLHS 1999 thì hành vi của H, Q cấu thành tội hiếp dâm Hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân trái ý muốn của họ

Theo quy định Điều 111 BLHS 1999, tội hiếp dâm có những căn cứ pháp lý sau:

- Khách thể của tội phạm: là quyền được tôn trọng về nhân phẩm, danh dự Cụ thể

là quyền được tự do về tình dục của người phụ nữ

- Mặt khách quan của tội phạm:

+ Hành vi khách quan của tội phạm này là hành vi giao cấu với người phụ nữ,

trái ý muốn của họ, bằng thủ đoạn dùng vũ lực (dùng sức mạnh đè bẹp sự phản kháng của nạn nhân như xô ngã, vật, giữ ), đe dọa dùng vũ lực (uy hiếp về mặt tinh thần: dọa giết, dọa gây thương tích), lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân( lợi dụng khi nạn nhân ốm, bị bại liệt ) hoặc dùng thủ đoạn khác (có thể là lợi dụng người phụ nữ đang trong tình trạng không có khả năng biểu lộ ý chí: nạn nhân bị tâm thần, bị say rượu, hoặc có thể tình trạng trên do người phạm tội tự mình tạo ra: cho nạn nhân uống rượu )

Tội hiếp dâm không đòi hỏi người phạm tội phải có hành vi giao cấu với nạn nhân Nếu người phạm tội dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực để giao cấu nhưng chưa giao cấu được với nạn nhân vì lý do khách quan thì người này vẫn phạm tội hiếp dâm nhưng ở giai đoạn phạm tội chưa đạt Hành vi giao cấu của người phạm tội phải trái ý muốn của nạn nhân, nghĩa là người phụ nữ không chấp nhận sự giao cấu Trường hợp hành vi giao cấu xảy ra không có ý muốn của người phụ nữ vì họ đang trong tình trạng không biểu lộ ý chí được coi cũng là “hành vi giao cấu trái ý muốn”

+ Hậu quả: tội hiếp dâm có cấu thành hình thức nên hậu quả cũng như mối quan hệ nhân quả không phải là yếu tố bắt buộc trong cấu thành này Nó chỉ có ý nghĩa trong việc đánh giá mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và từ

đó có ý nghĩa trong việc quyết định hình phạt Công cụ, phương tiện, địa điểm phạm tội giúp việc quyết định hình phạt được chính xác hơn

- Mặt chủ quan của tội phạm: Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp Người phạm tội biết hành vi giao cấu của mình là trái ý muốn của người phụ nữ nhưng vẫn mong muốn thực hiện hành vi đó bằng mọi thủ đoạn (dùng vũ lực, đe dọa dùng

vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân ) Động cơ và mục đích không phải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm này

- Chủ thể của tội phạm: Người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ 14 tuổi trở lên (nếu phạm tội ở khoản 2, khoản 3, khoản 4 điều 111) hoặc 16 tuổi trở lên (nếu

phạm tội ở khoản 1) có thể trở thành chủ thể của tội này Tuy nhiên chủ thể của tội hiếp dâm là chủ thể đặc biệt Người thực hiện hành vi phạm tội này chỉ có thể là nam giới Nữ giới có thể tham gia trong vụ đồng phạm hiếp dâm với vai trò là người xúi giục, người giúp sức hoặc người thực hành

Như vậy cả H và Q đều phạm tội hiếp dâm Họ đều thực hiện hành vi giao cấu với chị B ngoài ý muốn của chị bằng thủ đoạn là lợi dụng lúc chị B say rượu không biết gì, không biểu lộ được ý chí đúng đắn của mình để thực hiện hành vi giao cấu Chúng ta có thể làm rõ hành vi giao cấu của H, Q đối với chị là trái ý muốn bằng các tình tiết đó là: thủ đoạn lợi dụng chị B say rượu nằm mê mệt trên đường để giao cấu, cả H, Q đều không có mối quan hệ đặc biệt với chị B như là chồng, bạn trai và tình tiết chị B phát hiện và kêu cứu Cả hai đều là nam giới có năng lực TNHS, đều mong muốn thực hiện hành vi giao cấu Bởi vậy việc định cho

H, Q tội hiếp dâm là có cơ sở Ngoài ra H và Q còn là đồng phạm vì về khách quan: cả H, Q đều thực hiện hành vi giao cấu với B, đều đóng vai trò là người thực hành trong vụ đồng phạm Về mặt chủ quan: cả H, Q đều biết hành vi của mình và hành vi của người khác là nguy hiểm nhưng vẫn mong muốn thực hiện hành vi

phạm tội thể hiện ở việc “phát hiện chị B đang say rượu nằm mê mệt bên lề

đường” nên H và Q “ có hành vi giao cấu với chị B ” Như vậy H, Q là đồng phạm

không có thông mưu trước

Mặt khác, H, Q sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo điểm c khoản 2 Điều

111 BLHS với tình tiết định khung “nhiều người hiếp một người” Nhiều người

hiếp một người là trường hợp tất cả những người tham gia đều có hành vi giao cấu

với nạn nhân Cần làm rõ thêm việc không áp dụng tình tiết “hiếp dâm có tổ chức”

theo điểm a khoản 2 Điều 111 BLHS đối với H và Q Họ chỉ phạm tội thuộc trường hợp có tổ chức khi có sự câu kết chặt chẽ khi cùng thực hiện tội phạm Đằng này, H

và Q không có sự bàn bạc chặt chẽ từ trước vì mục đích của chúng là trộm cắp tài sản của chị B

Do vậy, với hành vi giao cấu với chị B, H và Q đã phạm tội hiếp dâm vơi

tình tiết định khung tăng nặng “nhiều người hiếp một người” theo điểm c khoản 2

Điều 111 BLHS

Thứ hai, hành vi của H, Q còn phạm thêm tội giết người theo Điều 93 BLHS Theo quy định Điều 93 BLHS 1999, tội giết người có những căn cứ pháp lý sau:

- Khách thể: quyền sống của con người - chị B

- Mặt khách quan:

+ Hành vi khách quan:

Chị B đang còn sống và hành vi của H, Q là hành vi tước đoạt trái pháp luật tính mạng của chị B (bóp cổ đến chết)

+ Hậu quả và mối quan hệ nhân quả:

Hành vi của H, Q là nguyên nhân trực tiếp gây ra cái chết cho chị B Do đó tội giết người của H, Q đã hoàn thành

- Mặt chủ quan:

Lỗi của H, Q là lỗi cố ý trực tiếp Cả hai nhận thức được hành vi bóp cổ của mình chắc chắn gây ra cái chết cho chị B nhưng cả hai đều mong muốn cho chị B chết nhằm mục đích che dấu tội phạm mà cả hai đã thực hiện trước đó

- Chủ thể: H, Q đã thõa mãn là nam giới, có năng lực TNHS và đạt đủ độ

tuổi (Tức nhiên là mặc nhiên thừa nhận)

Bên cạnh đó, hành vi của H, Q đã thõa mãn tình tiết định khung tăng nặng

“giết người để che giấu tội phạm khác” theo điểm g khoản 1 Điều 93 BLHS.

Giết người để che dấu tội phạm khác là trường hợp trước khi giết người, người có hành vi giết người đã thực hiện một tội phạm và để che giấu tội phạm đó người đó nên người phạm tội đã giết người, đó thường là do nguyên nhân sau khi phạm một tội có nguy cơ bị lộ, người phạm tội cho rằng chỉ giết người thì tội phạm

mà họ đã thực hiện mới không bị phát hiện Giữa hành vi giết người của người pham tội với tội phạm mà họ đã thực hiện có mối liên hệ với nhau, người bị giết có thể là nhân chứng, có thể là người bị hại từ một tội phạm trước và cũng có thể là người cùng thực hiện tội phạm; đó cũng chính là động lực thúc đẩy hành vi giết người của họ, nhằm che dấu tội phạm mà họ đã thực hiện

Trong vụ án, H và Q đã có hành vi giao cấu với chị B, hành vi đó đã cấu

thành một tội độc lập đó là tội hiếp dâm và bị chị phát hiện, kêu cứu Sau đó, vì “sợ

bị lộ H và Q đã bóp cổ làm chị B chết” Như vậy, hành vi giết người của H và Q có

mối liên hệ chặt chẽ với tội hiếp dâm mà cả hai tên đã thực hiện trước đó

Mối liên hệ giữa hành vi giết người và tội hiếp dâm đã thực hiện giúp chúng

ta áp dụng đúng đắn ba tình tiết định khung tăng nặng là “giết người để che giấu

tội phạm khác” theo điểm g khoản 1 Điều 93 BLHS; “giết người mà liền trước đó phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng” theo điểm e khoản 1

điều 93 BLHS và “hiếp dâm làm nạn nhân chết” theo điểm c khoản 3 Điều 111.

Giết người mà liền trước đó phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng chỉ được thõa mãn khi tội phạm đó không liên quan đến tội giết người, (Đối với tội trộm cắp thực hiện từ trước, tuy hành vi giết người không có mối quan hệ gì nhưng tội trộm cắp mà H, Q đã thực hiện lại chỉ là tội ít nghiêm trọng khoản 1 -không phải là tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng); còn hiếp dâm làm nạn nhân chết là trường hợp mà hành vi giao cấu của người phạm tội là nguyên nhân gây ra cái chết cho nạn nhân ( có thể do sức yếu, không chịu nổi sự hãm hiếp của nhiều người ) Như vậy, việc áp dụng, việc áp dụng tình tiết ở điểm e khoản 1 điều 93 và điểm c khoản 3 điều 113 BLHS là không thể được

Tóm lại, với những lập luận và căn cứ pháp lý rõ ràng ở trên, ta hoàn toàn có thể buộc H, Q phải chịu TNHS vè 3 tội như sau:

- Tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 diều 138 BLHS

- Tội hiếp dâm theo điểm c khoản 2 điều 111 BLHS

- Tội giết người theo điểm g khoản 1 điều 93 BLHS

với mức án cao nhất có thể là tử hình

Kết luận

Tội phạm nói chung là hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt Đói với những người phạm tội, xã hội cần

có sự bao dung, tha thứ cho những người biết nhận lỗi biết sửa sai, nhưng cũng cần phải trừng trị những kẻ đặc biệt nguy hiểm, có thể cách ly họ vĩnh viễn khỏi xã hội nhằm bảo vệ cho một xã hội an toàn, trật tự như nó đã vốn có