Qua tiết luyện tập giỏo viờn luyện cho học sinh biết vận dụng từ ngữ và cỏc quy tắc ngữ phỏp cơ bản đó học để núi đỳng, viết đỳng, biết diễn đạt ý tưởng chớnh xỏc, rừ ràng, trong sỏng..
Trang 1Báo cáo chuyên đề tháng 10 Ngời thực hiện: Nguyễn phơng Hớng
Chuyên đề: Luyện nói trong giờ học Ngữ Văn
I-PHẦN MỞ ĐẦU:
+Cơ sở lớ luận:
Tiết “Luyện núi” là một tiết học vụ cựng quan trọng đối với học sinh THCS, nhất là học sinh lớp 6 Qua tiết luyện tập giỏo viờn luyện cho học sinh biết vận dụng từ ngữ và cỏc quy tắc ngữ phỏp cơ bản đó học để núi đỳng, viết đỳng, biết diễn đạt ý tưởng chớnh xỏc, rừ ràng, trong sỏng Hơn nữa giỏo viờn cũn rốn luyện cho học sinh cỏc mặt cụ thể về lời núi (phải rừ nghĩa, rừ ý), giọng núi (phải vừa nghe, vừa cố gắng truyền cảm) và tư thế núi (phải mạnh dạn, tự tin giỳp cho lời núi cú sức thuyết phục hơn)
Luyện núi trong nhà trường là giỳp cho học sinh cú thúi quen núi trong những mụi trường giao tiếp khỏc nhau Nú được thực hiện một cỏch hệ thống, theo những chủ đề nhất định, gắn với những vấn đề quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày
+Cơ sở thực tiễn:
Tục ngữ cú cõu “Học ăn, học núi, học gúi, học mở” Khụng ngẫu nhiờn mà “học núi” được
xếp vào vị trớ thứ hai của cõu núi Điều này cho thấy núi cũng là một kĩ năng rất quan trọng trong giao tiếp hàng ngày Trờn thực tế, việc dạy học mụn Ngữ Văn hiện nay rất coi trọng
cả bốn kĩ năng nghe, núi, đọc, viết
II-THỰC TRẠNG
Chương trỡnh mới của sỏch giỏo khoa hiện nay đặc biệt chỳ trọng và nhấn mạnh “Trọng tõm của việc rốn luyện kĩ năng Ngữ Văn cho học sinh là làm cho học sinh cú kĩ năng nghe, núi, đọc, viết tiếng Việt khỏ thành thạo theo cỏc kiểu văn bản và cú kĩ năng sơ giản về phõn tớch tỏc phẩm văn học, bước đầu cú năng lực cảm nhận và bỡnh giỏ văn học.”
Thực trạng hiện nay nhiều học sinh phỏt õm chưa tốt, núi sai nhiều, ảnh hưởng nhiều của từ ngữ địa phương.Khi trả lời học sinh cú thúi quen lặp lại từ ngữ nhiều, diễn đạt vụng về, thiếu mạch lạc, tỏc phong chưa mạnh dạn, khụng dựa vào đề cương để núi mà thường là đọc.Thời gian 45 phỳt cho một tiết luyện núi khụng đủ để giỏo viờn cú thể cho số lượng học sinh lờn núi được nhiều, nếu lớp học cú sỉ số đụng
III-BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT.
Để hoàn thành những định hướng đó đặt ra, dựa trờn thực tế đó làm, tụi xin trỡnh bày những biện phỏp chớnh đó ỏp dụng như sau:
+Ngoài những tiết theo chơng trình cũn cú những tiết Rốn luyện kĩ năng kể chuyện tưởng tượng, Rốn luyện kĩ năng kể chuyện, Rốn luyện kĩ năng trỡnh bày, diễn đạt ý bằng lời núi -Dạy tiết luyện núi phải kết hợp lớ thuyết và thực hành, coi trọng thực hành về núi Muốn cho học sinh núi được nhiều, giỏo viờn phải chuẩn bị từ khi ra đề, hướng dẫn học sinh chuẩn
bị ở nhà Dạy luyện núi phải gõy hứng thỳ học tập của học sinh, phỏt huy tớnh tớch cực, độc lập, sỏng tạo của học sinh Giờ luyện núi là giờ thể hiện cỏ tớnh, là giờ học sinh được làm chủ mỡnh hơn cả, giỏo viờn đừng gũ bú cỏc em, đừng vội vàng phờ phỏn cỏc biểu hiện chưa tốt của cỏc em, vấn đề là phải tạo những điều kiện cần và đủ để cỏc em núi
-Dạy luyện núi phải kết hợp việc rốn luyện kĩ năng với việc giỏo dục tư tưởng, tỡnh cảm, tư duy cho học sinh, giỏo dục lũng yờu mến tự hào về tiếng Việt, tự hào về dõn tộc ta Dạy luyện núi khụng chỉ dạy lời núi, dỏng điệu núi….mà phải dạy chiều sõu của tõm hồn, tư tưởng của học sinh mà cụ thể hơn là dạy nếp sống cú văn húa, núi năng tốt, chống lại núi năng xấu đang cú nguy cơ lan tràn trong học sinh hiện nay như núi tục, núi trống khụng, núi tiếng lúng,
Trang 2
Biện pháp thứ nhất.
-Giáo viên phải nắm vững yêu cầu của tiết dạy, chúng ta phải hiểu rằng đây là tiết giúp học sinh “Luyện nói” thì học sinh phải được nói Phải thực sự luyện trên lớp cho từng em được nói Giáo viên phải nêu thật rõ yêu cầu luyện nói, nếu cần ghi tóm tắt lên bảng Khi học sinh trình bày, giáo viên phải nắm bắt để nhận xét đúng khả năng, thành tích đạt được của các em trong quá trình trình bày một vấn đề bằng miệng Đồng thời giáo viên hướng cho học sinh đi đúng yêu cầu, nói chứ không phải là đọc Đã nói thì phải vận dụng đúng ngôn ngữ nói thể hiện rõ nhất là ngữ điệu trong sử dụng thành văn Ngoài ra, các em còn biết thể hiện qua cử chỉ, nét mặt, sắc thái tình cảm, thái độ khi trình bày
Biện pháp thứ hai: Hướng dẫn việc chuẩn bị bài ở nhà cho học sinh
-Muốn một giờ luyện nói đạt kết quả tốt, ngoài việc hướng dẫn học sinh đi đúng yêu cầu của một giờ luyện tập trên lớp thì việc cho các em chuẩn bị bài ở nhà cũng rất quan trọng Muốn các em chuẩn bị bài tốt, có chất lượng thì sự chuẩn bị, hướng dẫn của giáo viên cũng phải chu đáo Trong sách giáo khoa thường có một số vấn đề để giáo viên lựa chọn, vậy nên chọn đề nào cho phù hợp, để có hiệu quả cao cho đối tượng học sinh của mình dạy theo ý chủ quan của giáo viên Khi đã chọn được đề phù hợp rồi, giáo viên phải phân việc cụ thể cho từng đối tượng học sinh (có thể phân theo dãy bàn, theo tổ, theo nhóm) để học sinh chuẩn bị kĩ lưỡng, tránh đối phó qua loa, đại khái
Ví dụ:Trong tiết luyện nói về văn miêu tả ở lớp 6 có đề bài:Tả lại hình ảnh thầy giáo Ha-men qua văn bản “Buổi học cuối cùng”
Với đề bài này ta thấy thân bài sẽ có ba ý chính:
+Hình dáng, trang phục, diện mạo của thầy Ha-men trong buổi học cuối cùng
+Hành động, cử chỉ của thầy trong buổi học cuối cùng
+Lòng yêu nước nồng nàn của thầy được gửi gắm qua việc yêu tha thiết tiếng mẹ đẻ của dân tộc
Giáo viên phải phân cho học sinh như sau:
+Nhóm chuẩn bị phần đặt vấn đề
+Nhóm chuẩn bị phần kết thúc vấn đề
+Ba nhóm chuẩn bị phần thân bài với 3 ý trên
-Khi dạy bài này giáo viên có thể cho học sinh xung phong trình bày các vấn đề hoặc có thể gọi các đối tượng Giỏi, khá, trung bình, yếu, kém trình bày Giáo viên căn cứ vào bài nói của học sinh để rút kinh nghiệm cho các em lần sau nói tốt hơn lần trước
Biện pháp thứ ba: Cả lớp đều tham gia luyện nói.
-Làm thế nào để cả lớp đều tham gia luyện nói theo đúng nghĩa của nó? Đó là yêu cầu quan trọng của tiết dạy Thường thì những giờ luyện nói như thế này giáo viên không khéo léo điều khiển thì một số em lơ là, không tham gia luyện tập Vì vậy giáo viên phải tìm ra những biện pháp tốt nhất mà trong đó không thể bỏ qua việc các em tham gia nhận xét đánh giá sự trình bày của bạn Vấn đề đặt ra là giáo viên phải hướng cho học sinh biết đánh giá thế nào cho đúng Giáo viên có thể yêu cầu các em như sau:
+Bạn A trình bày nội dung đã được chưa? (Đã đủ chưa, có chỗ nào lệch lạc? Theo
em, em sẽ trình bày như thế nào?)
+Bạn đã trình bày đúng phương thức nói chưa? (Bạn đọc hay nói?)
+Cử chỉ, thái độ, giọng điệu của bạn trình bày đã phù hợp chưa? (Cử chỉ, thái độ, giọng điệu biểu hiện như thế nào?)
Trang 3
-Giáo viên muốn đạt được yêu cầu này thì trước hết phải đặt ra những yêu cầu trước đối với các em như:biết nhận xét đúng, sai của bạn tức là mình đã có sự chuẩn bị ở nhà hoặc giáo viên có thể khuyến khích học sinh
Biện pháp thứ tư: Rèn luyện nội dung, hình thức và tác phong nói.
+Rèn luyện nội dung nói:
-Học sinh nói phải có nội dung, nói có suy nghĩ, điều chỉnh kịp thời nội dung để đáp ứng yêu cầu người nghe
-Nói theo dề cương mà nội dung đã chuẩn bị
-Nói tập trung vào vấn đề, chọn dẫn chứng tiêu biểu
-Điều chỉnh nội dung nói:nhấn lại điều người nghe chưa hiểu, lướt những điều người nghe
đã rõ
-Kết hợp đúng mực nội dung và ngữ điệu, không để cho ngữ điệu lấn át nội dung
+Rèn luyện hình thức và tác phong nói:
-Nắm vững đề tài cần nói, huy động nhanh vốn từ đúng, từ hay, đặt câu đúng và hay, cách dựng đoạn
-Bài nói phải rõ ràng, mạch lạc, phát âm chuẩn, tránh dùng từ ngữ địa phương
-Vận dụng nét mặt, cử chỉ, dáng điệu phù hợp với nội dung nói
-Có thái độ khiêm tốn, chân tình với người nghe, quán xuyến theo dõi thái độ người nghe +Tạo cho các em có nhu cầu muốn nói, muốn được bộc lộ
Khi tiếp xúc với các em lần đầu tiên, giáo viên cần thiết lập tốt mối quan hệ, giúp học sinh thấy được sự gần gũi, thân tình nơi giáo viên điều này là cơ sở giúp học sinh dễ dàng bộc lộ với giáo viên hơn trong những giờ học sau Giáo viên có thể làm quen với các em bằng cách giới thiệu về mình cũng là cơ sở để các em theo đó mà tự giới thiệu bản thân về những điều đơn giản như họ, tên, tuổi, sở thích,…Điều này không kém phần quan trọng, vì nếu làm được như vậy thì giáo viên đã góp phần nào giúp học sinh bắt đầu tập làm quen với việc phát biểu miệng
+Phát huy kĩ năng nói trong các giờ học, kết hợp với việc rèn luyện các kĩ năng khác:
Trong các tiết học, giáo viên nên chú trọng kĩ năng nói cho học sinh thông qua những lần phát biểu đóng góp xây dựng bài Đặt những câu hỏi kích thích tư duy và sự phản xạ của học sinh Câu hỏi nên đi từ đơn giản đến phức tạp để tập cho các em biết suy nghĩ trước khi nói, nói đúng vấn đề cần trao đổi, khi nói cần bình tĩnh, tự tin, Giáo viên cần khuyến khích, động viên học sinh phát biểu suy nghĩ trong khi phát biểu và cả trong khi thảo luận, ngay cả khi ý kiến đó là sai hoặc chưa hoàn toàn chính xác Bên cạnh đánh giá việc trình bày của học sinh, giáo viên cũng nên lưu ý cho học sinh những lỗi cần tránh trong nói tiếng Việt về chính âm, chính tả và hướng dẫn các em nói diễn cảm, ngắn gọn, súc tích, hấp dẫn cho người nghe.Do đó giáo viên phải giúp học sinh chuẩn bị tốt nội dung bài nói, bao gồm các vấn đề:
+Nói cái gì? (Xác định đề tài)
+Nói với ai? (Xác định giao tiếp)
+Nói trong hoàn cảnh nào? (Xác định hoàn cảnh giao tiếp)
+Nói như thế nào? (Cách thức giao tiếp để thuyết phục người nghe)
Có lời chào khi bắt đầu nói, giới thiệu đề tài sắp nói, tránh đọc lại hoặc thuộc lòng để đọc lại bài văn chi tiết đã chuẩn bị
Giọng nói rõ ràng, cao độ vừa phải, đúng chuẩn ngữ âm, truyền cảm và thuyết phục người nghe (thể hiện cảm xúc chân thành, tự nhiên, không gò bó, áp đặt) Tác phong tự
Trang 4
nhiờn, phản xạ ngụn ngữ nhanh nhạy, mắt nhỡn thẳng mọi người.Khụng núi ra ngoài những
gỡ mà đề bài yờu cầu Cú lời chào khi kết thỳc bài núi
+Tạo cho học sinh hoàn cảnh giao tiếp thuận lợi trong giờ luyện núi:
Trước mỗi giờ luyện núi, giỏo viờn cần cho học sinh chuẩn bị đề tài trước khoảng hai tuần hoặc một tuần Cú thể giao cho cỏc em cựng một đề tài hay chia lớp từ 4 đến 6 nhúm, mỗi nhúm một đề tài (nếu tiết học cú đề tài nhiều)
Vào giờ học, giỏo viờn cần cho thời gian để cỏc em cú thể chuẩn bị tư thế trước khi lờn núi Cú thể là cỏ nhõn tự chuẩn bị, cú thể là cho nhúm thảo luận để chọn đại diện lờn núi, nờn hướng cho học sinh cú thỏi độ cựng nhau hợp tỏc, thời gian thảo luận là năm phỳt
Khụng khớ của giờ luyện núi nờn tạo được sự hào hứng cho lớp học, cho từng em học sinh, làm cho cỏc em phấn khởi, mong muốn được lờn trỡnh bày bài núi của mỡnh Để kớch thớch học sinh, giỏo viờn nờn đỏnh giỏ khen ngợi, khuyến khớch bằng cỏch cho điểm, tặng những tràng phỏo tay động viờn sau mỗi bài núi tốt
Trọng tõm của những giờ học này là luyện núi, giỏo viờn nờn dành nhiều thời gian cho học sinh lờn núi (30 phỳt) và số lượng học sinh lờn trỡnh bày phải từ 8 đến 10 học sinh,
số cũn lại sẽ được núi ở những tiết sau
IV-KẾT LUẬN:
Nói tóm lại để tiết luyện nói có kết quả thì trước hết, người giỏo viờn dạy văn phải thấy được tầm quan trọng của tiết luyện núi ở lớp 6 núi riờng và ở bậc THCS núi chung Người giỏo viờn phải cú sự tỡm tũi và đem hết trỏch nhiệm của mỡnh để đạt kết quả cao nhất cho tiết học này
Muốn giờ luyện núi đạt kết quả tốt, người giỏo viờn phải cú sự chuẩn bị chu đỏo Trước hết là chuẩn bị giỏo ỏn, sau đú là chuẩn bị cụ thể, tỉ mỉ cho việc hướng dẫn sự chuẩn
bị bài của học sinh
Trong giờ luyện tập, giỏo viờn phải phỏt huy trớ tuệ của học sinh, ỏp dụng những biện phỏp tốt nhất để cả lớp tớch cực tham gia luyện tập Từ đú giỳp cỏc em hiểu được yờu cầu của của tiết luyện tập cũng như nõng cao kĩ năng trỡnh bày núi trước tập thể học sinh
Thụng qua tiết luyện núi, giỏo viờn giỏo dục cho học sinh lũng tự hào được núi tiếng Việt, biết tụn trọng và giữ gỡn sắc thỏi ngữ õm độc đỏo của tiếng Việt Lũng tự hào về tiếng Việt của học sinh phải thể hiện:học tập, xõy dựng tiếng núi và chống những cỏch núi khụng đỳng, khụng lành mạnh Phải làm thế nào cho tiếng việt vang lờn tất cả sự giàu đẹp và nhạc điệu của nú trong giờ học ngữ văn
Trang 5
Trên đây là vài vấn đề cần trao đổi đến Quý đồng nghiệp về Cách phần biệt thành phần trạng ngữ với các thành phần khác của câu trong tiếng Việt Mong Quý đồng nghiệp đóng góp ý kiến để chúng ta học tập và hoàn chỉnh hơn về phương pháp giảng dạy.
Xin chân thành cám ơn !
Chuyên đề được HĐKH Tân Phong , Ngày 26 tháng 9 năm 2009 Xếp Loại : Người thực hiện
Chủ tịch HĐKH Trường
LÊ VĂN DANH