Mục tiêu cần đạt: Giúp hs - Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua
Trang 1Tuần 24, 25 - Tiết 96,97
Ngày soạn
Ngày dạy
BÀI 22
CHIẾU DỜI ĐÔ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp hs
- Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua Chiếu dời đô
- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể chiếu , thấy được sức thuyết phục to lớn của chiếu dời đô là
sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm., biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
II Chuẩn bị:
- GV: soạn giáo án
- HS: soạn bài, học bài: Ngắm trăng
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định
2 Kiểm bài cũ: - Đọc thuộc lòng bài ngắm trăng (Bản phiên âm chữ Hán và bản dịch thơ)
- Qua bài ngắm trăng em thấy được những vẻ đẹp gì trong tâm hồn Bác? Nêu những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ
3.Tổ chức các bước hoạt động
* Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Hiện nay cả nước nói chung và đặc biệt là nhân dân
Hà Nội đang có nhiều hoạt động hướng tới một sự kiện
trọng đại sẽ diễn ra vào năm 2010 Em hãy cho biết đó là
sự kiện gì? (kỉ niệm 1000 năm Thăng long – Hà Nội)
Thăng Long, kinh thành, trung tâm của cả nước từ cả
1000 năm Vậy Thăng long ra đời là kinh đô vào lúc nào?
Chúng ta nhớ rằng: Ngay sau khi lên ngôi, Lý Công Uẩn
đã quyết định dời kinh đô từ Hoa Lư ra thành Đại La Gắn
với sự kiện này là “Chiếu dời đô” - bại chiến do chính Lý
Công Uẩn thảo ra Tại sao có việc dời đô này? Chúng ta
hãy tìm hiểu bài “Chiếu dời đô”
* Hoạt động 2:
Em hãy cho biết vài nét về tiểu sử Lý Công Uẩn?
(là vị vua sáng lập ra nhà Lý)
Em hãy xác định thể loại văn bản? Em biết gì về
thể chiếu? (theo sgk/50) Thế nàolà biền ngẫu?
(Biền là 2 con ngựa sóng bước, ngẫu là đôi) Biền
ngẫu là những cặp đoạn câu cân xứng, đối nhau,
song song nhau
- Em hãy tìm những câu biền ngẫu trong bài chiếu này?
- Bài chiếu này thuộc kiểu văn bản nào? (văn bản nghi
luận)
Vì sao em xác định như thế? (Vì nó được viết bằng
phương thức lập luận để trình bày và thuyết phục người
nghe theo tư tưởng đời đô của tác giả)
- Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời của bài “Chiếu dời
đô”? (sgk/50)
I Đọc và tìm hiểu chú thích
1 Tác giả: Lí Công Uẩn
(974- 1028)
2 Thể loại: Chiếu
- Kiểu văn bản nghị luận
3 Đọc, hiểu chú thích
Trang 2* Hướng dẫn đọc: giọng to, dõng dạc, câu kết đoạn 1 đọc
hạ giọng phần 2 khi nói về thành Đại la đọc giọng trang
trọng, câu hỏi kết đọc hơi lên giọng cho phù hợp với ngữ
điệu câu nghi vấn Giọng điệu chung: trang trọng, nhấn
mạnh những câu có sắc thái tình cảm tha thiết hoặc chân
tình
- GVđọc: Gọi hs đọc lại Nhận xét
- GV kiểm tra việc đọc chú thích của học sinh
* Nếu là văn bản nghị luận thì vấn đề nghị luận ở bài
chiếu này là gì? (sự cần thiết phải dời kinh đô từ Hoa Lư
về Đại La
- Vấn đề đó được trình bày bằng mấy luận điểm? mỗi
luận đỉêm ứng với đoạn nào của văn bản Chiếu dời đô?
( LĐ1: từ đầu…”không thể dời đổi: Mục đích của việc dòi
đô
* Hoạt động 3:
Gọi hs đọc đoạn 1 (Từ đầu….không dời đổi)
- Tại sao mở đầu bại chiến, Lý Công Uẩn lại viện dẫn sử
sách Trung Quốc nói về việc các vua Trung Quốc xưa
cũng từng có những cuộc dời đô? (Bại chiến dẫn số liệu
cụ thể về các lần dời đô của 2 nhà Thương, Chu cho thấy
trong lịch sử đã từng có chuyện dời đô việc Lý Công
Uẩn dời đô là không có gì khác thường
- Theo suy luận của tác giả, vì sao nhà Thương, nhà Chu
phải dời đô? (Nhằm mưu toán nghiệp lớn, tính kế muốn
dời cho con cháu)
- Theo Lý Công Uẩn việc dời đô của 2 nhà Thương, Chu
là một việc làm như thế nào? Kết quả ra sao?
( Thuận với mệnh trời và lòng người Vận nước phồn
vinh)
- Việc nêu sử xưa của Trung Quốc có tính chất tiền đề
này có tác dụng gì? (làm chỗ dựa cho lí lẽ ở phần tiếp
theo)
Đọc thầm đoạn “Thế mà… dời đổi”
- Sau khi nói về sử xưa Trung Quốc, tg soi rọi vào sử VN
đời vua nào? (Đinh, Lê hai triều đại gần nhất) so sánh hai
triều Đinh Lê với nhà Thương, Chu, Lý Công Uẩn có
nhận xét như thế nào?
(Nhà Thương, Chu dời đô nhiều lần nên triều đại lâu bền,
hai nhà Đinh, Lê chỉ đóng đô ở Hoa Lư, vì vậy trăm họ
phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi)
- Đoạn văn sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Biện pháp
ấy làm rõ nội dung cần diễn đạt như thế nào?
(Phép đối lập làm rõ dụng ý của tác giả Nêu sử sách làm
tiền đề để soi sáng thực tại vào hai triều Đinh , Lê việc
dời đô là cần thiết lập luận chặt chẽ
Qua đoạn văn trên ta thấy Lí Công Uẩn tán thành việc
dời đô , ngược lại ông cho rằng định đô ở một chỗ là việc
II Đọc – Tìm Hiểu văn bản
1 Lí do dời đô
Trang 3làm không thuận mệnh trời khiến cho nhân dân khổ sở,
muôn vật không thể phát triển phê phán hai nhà Đinh,
Lê
- Theo ý kiến của Lí Công Uẩn là như vậy Còn các em,
bằng những hiểu biết về lịch sử, với nhận định của người
đời nay, chúng ta đánh giá nhận xét đó của Lí Công Uẩn
ntn?
(Thế và lực hai triều Đinh, Lê chưa đủ mạnh để dời ra
đồng bằng mà phải dựa vài thế núi rừng để phòng thủ, vừa
củng cố lực lượng Đến đời Lý, với sự phát triển của đất
nước, việc đóng đô ở Hoa Lư không còn phù hợp Do vậy
với cách nhìn của người đời nay; chúng ta cần có cái nhìn
công bằng hơn đối với hai triều đại này)
- Vậy luận điểm “vì sao phải dời đô” được làm sáng tỏ
bằng những luận cứ nào? (Hai luận cứ:
(+ Dời đô là điều thường xuyên xảy ra trong lịch sử các
triều đại
+ Nhà Đinh và Lê của ta đóng đô 1 chỗ là hạn chế)
- Tính thuyết phục của luận cứ đó là gì?
(+ LC1: có sẵn trong lịch sử ai cũng biết, các cuộc dời đô
điều mang lợi ích lâu dài
+ LC2: đề cập đến 1 sự thật của đất nước
- Tính thuyết phục còn tăng kê nhờ đâu? (người viết lồng
cảm xúc vào cuối đoạn “ Trẫm rất đau xót về việc đó,
không thể dời đổi”) Gọi hs đọc lại câu kết đoạn 1 Giọng
điệu của tác giả có gì khác Sự thay đổi giọng điệu ấy thể
hiện tình cảm gì? (Giọng đanh thép dõng dạc chuyển sang
trầm lắng thể hiện nỗi xót xa chân thành trước cảnh nguy
nan của muôn dân)
- Từ đó em nhận xét gì về việc dời đô của Lý Công Uẩn?
( Là việc làm chính nghĩa: vì đất nước, vì nhân dân)
Gọi hs đọc phần còn lại
- Câu đầu đoạn, LCV có nhắc đến một địa danh, một tên
người Đó là ai? địa danh nào? Em hãy giải thích (sgk/50)
- Theo Lí Công Uẩn, Đại La là một nơi ntn?
(xét về vị trí địa lí, vị thế chính trị, văn hoá… là đầu
mối giao lưu với các nơi, địa thế thuận lợi, cho việc cư trú,
thích hợp cho việc sản xuất, canh tác, là nơi mọi vật có
điều kiện thích nghi và phát triển
- Các em hãy so sánh Hoa Lư với Đại La để khẳng định
Đại La là một nơi “thắng địa” như tác giả đánh giá?
(- Hoa Lư: vùng trũng ngập lụt, núi dốc rừng cây
trùng điệp bị cô lập, không thể phát triển
_ Đại La: đồng bằng, vị trí trung tâm là nơi thuận lợi để
mọi vật phát triển có thể để trở thành một trung tâm kt,
ct, văn hóa… của cả nước)
Người VN quan niệm muốn thành công cần phải có 3
yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hoà Thành Đại La có đủ 3
yếu tố ấy: thiên thời mới mở ra bốn phương đất nước; địa
Lập luận chặt chẽ, văn biền ngẫu giàu sức thuyết phục
Dời đô là việc làm đúng đắn, chính nghĩa
2 Chọn nơi dời đô
Đại La (Thăng Long Hà Nội)
Trang 4lợi: là đầu mối giao lưu; nhân hoà: cuộc sống phồn thịnh,
vạn vật phong phú Xét về các mặt, Đại La xứng đáng trở
thành kinh đô của đất nước
- Em nhận xét gì về giọng văn khi tác giả nói về thành
Đại La?
(Ngợi ca, trang trọng vẽ ra viễn cảnh một đô thành tụ
hội, phồn vinh
- LĐ1: được trình bày bằng những luận cứ nào? (+ lợi
thế của Đại La, Đại La là thắng địa)
- Vì sao luyện câu là sức thuyết phục? (vì chúng được
phát triển trên nhiều mặt)
- Gọi hs đọc 2 câu ở đoạn cuối Tại sao kết thúc bài
chiếu, nhà vua không ra mệnh lệnh mà lại đặt câu hỏi?
Nếu vua xuống chiếu ngay, toàn dân có nghe theo không?
Giữa việc nêu mệnh lệnh và lời trao đổi, đối thoại cách
nào thuyết phục hơn? Vì sao?
(Vua là thiên tử, là mệnh trời Thế nhưng để cai trị đất
nước, mệnh trời không chưa đủ mà cần phải đến lòng dân
Vì vậy Lí Công Uẩn đã đạt được kết quả trị nước an dân
tốt hơn qua việc thu phục lòng người hơn là ban bổ mệnh
lệnh)
- Có ý kiến cho rằng “Chiếu dời đô” ra đời phản ánh ý
chí độc lập tự cường và phát triển lớn mạnh của dân tộc
“Đại Việt”, vì sao nói như vậy?
( Việc dời đô thể hiện sự sáng suốt của Lí Thái Tổ mà
còn là khát vọng của một dân tộc muốn xây dựng đất nước
hùng mạnh, không chỉ đánh dấu bước khởi đầu của một
triều đại lần đầu tiên trong lịch sử phong kiến Việt Nam
lần đầu tiên đứng vững 200 năm, mà còn mở ra một thời
đại mới : thời đại xây dựng và củng cố quốc gia phong
kiến độc lập
- Em hãy nêu trình tự lí lẽ mà Lí Công Uẩn được ra
trong bài?
( Nêu sử sách làm tiền đề soi sáng tiền đề vào thực tế
2 triều Đinh, Lê cho thấy việc dời đô là cần thiết khẳng
định Đại La là nơi tốt nhất để định đô
- Em có nhận xét gì về cách lập luận của tg? (trình tự lập
luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục)
- Em có nhận xét gì về câu kết đoạn1 và câu hỏi kết thúc
bài chiếu?
(Mang tính đối thoại, tâm tình Các bài chiếu khác phần
lớn là ban bố mệnh lệnh, còn Chiếu dời đô đã lập luận một
cách minh bạch chặt chẽ, lời lẽ hùng hồn nhưng không
kém phần trữ tình Sự kết hợp giữa lí và tình đủ sức thúc
giục lòng người nghe theo
* Hoạt động 4: Tổng kết
- Đọc bài Chiếu dời đô em hiểu khát vọng nào của dân
tộc của nhà vua được phản ánh trong đó? (khát vọng về
một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường)
- Lập luận chặt chẽ, chứng
cứ xác thực
- Đại La là nơi thắng địa, trọng yếu phù hợp với việc định đô lâu dài và phát triển đất nước
- Quýêt định dời đô bằng câu nghi vấn thấu lý đạt tình tâm đức của một vì vua
* Ghi nhớ
Trang 5- Từ bài Chiếu dời đô, em trân trọng phẩm chất nào của
Lí Công Uẩn
(+ Lòng yêu nước cao cả, biểu hiện ở ý chí dời đô về
Đại La để mở mang phát triển đất nứơc
+ Tầm nhìn sáng suốt về vận mệnh đất nước
+ Lòng tin mãnh liệt vào tương lai dân tộc
- Sự hấp dẫn của Chiếu dời đô là ở chỗ nào?
( Lập luận chặt chẽ + yếu tố biểu cảm, giữa lí trí và
tình cảm)
- Tại sao Lí Công Uẩn lại đổi tên Đại La thành Thăng
Long?
(Thăng Long: + rồng tượng trưng cho nòi giống (con
lạc cháu rồng)
+ hình ảnh rồng bay chính là khí thế một
dân tộc trên đà lớn mạnh)
- Sự đúng đắn của quan điểm dời đô về Đại La đã được
minh chứng ntn trong lịch sử nước ta?
(+ Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của cả nước
từ khi dời đô nay
+ Thủ đô Hà Nội luôn là trái tim của Tổ Quốc
+ Thăng Long – Hà Nội luôn vững vàng trong mọi thử
thách
* Hoạt động 5: Luyện tập
- Gọi hs đọc
- Nhận xét tư liệu hs trình bày
(sgk/51)
III Luyện tập
- Đọc đoạn 2
- Các nhóm giới thiệu tư liệu về Thăng Long – Hà Nội
* Hoạt động 6: Hướng dẫn học ở nhà
- Học bài
- Soạn bài “câu phủ định” , Học bài “Câu trần thuật”