Bài giảng slide về hệ thống HLA

LỊCH SỬ PHÁT HIỆN 2• Năm 1967, Amiel phát hiện được mlq giữa HLA với bệnh Hodgkin.. Ông đạt giải thưởng Nobel • Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu tìm hiểu mlq giữa HLA với một số b

HỆ THỐNG HLA

DANH PHÁP

• HLA - Human Leukocyte Antigen

(Kháng nguyên bạch cầu người)

• MHC - Major Histocompatibility antigen complex (Kháng nguyên hòa hợp mô)

• Năm 1954, Dausset phát hiện KT chống bạch cầu ở HTBN truyền máu nhiều lần, đây là

những KT đồng loài

• Năm 1958, Dauset mô tả KN hoà hợp tổ chức,

KN này chủ yếu ở bề mặt BC nên được gọi là

KNBC người HLA Payne và Rolf tìm thấy KTKBC trong HT của sản phụ đẻ nhiều lần

• Năm 1980 J.Dauset được nhận giải thưởng

Nobel

LỊCH SỬ PHÁT HIỆN (1)

LỊCH SỬ PHÁT HIỆN (2)

• Năm 1967, Amiel phát hiện được mlq giữa HLA với bệnh Hodgkin

• Năm 1980, Dausse nhận thấy một số bệnh

thường xảy ra ở một số người có HLA nhất

định Ông đạt giải thưởng Nobel

• Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu tìm hiểu mlq giữa HLA với một số bệnh đã được

thực hiện Kq của các nghiên cứu này có ý

nghĩa to lớn đối với phân loại, chẩn đoán, điều trị và dự phòng một số bệnh

LỊCH SỬ PHÁT HIỆN (3)

• Ở Việt Nam, nghiên cứu HLA bắt đầu khởi

động từ những năm 70 Năm 1973, GS Bạch Quốc Tuyên và cộng sự đã định nhóm BC cho

112 người Đến nay đã có nhiều công trình

nghiên cứu của nhiều tác giả về hệ thống hòa hợp tổ chức ở người, KT xác định HLA, mối

liên quan giữa HLA và bệnh đã được công bố.

CẤU TRÚC & CHỨC NĂNG HLA

• Với các KT lai TB, di truyền TB, nghiên cứu

phả hệ và các KTPT đã khẳng định vị trí

HLA nằm ở phần tay ngắn của NST 6, chia làm ba lớp: Lớp I, II, III (Class I, Class II, Class III)

• Cho tới nay đã biết khoảng 160 gen, các

gen này tạo được kháng thể đặc hiệu để phát hiện Dự đoán có khoảng 500 gen

thuộc hệ HLA

lớp

Cấu trúc gen của HLA B27

CHỨC NĂNG CỦA HLA

• HLA lớp I: hoạt động TB T lympho gây độc

(cytotoxic T – lymphocytes = Tc, Hoặc T-CD8) Trực tiếp tham gia PƯ trung gian TB, tiêu diệt

TB đích có KN lạ đặc hiệu

• HLA lớp II: tham gia hoạt hóa TB trình diện KN

• HLA lớp I và II: hợp tác trong quá trình MD bao gồm trả lời MD và PƯ KN- KT của cả MDTB và MDDT KN HLA có vai trò quan trọng để nhận biết KN lạ, do đó khi ghép cơ quan, tổ chức,

việc lựa chọn người cho tương đồng hệ HLA

nhằm mục đích giảm tối đa KN lạ giúp việc

dung nạp mảnh ghép đạt tốt nhất

KHÁNG THỂ HLA

• Kháng thể tự nhiên: Là loại KT hiếm gặp

• Kháng thể miễn dịch

- Bằng biện pháp md chủ động như ghép hoặc tiêm truyền BC

- Qua thai nghén: KT xuất hiện ở những người có thai nhiều lần, chúng xuất hiện vào

tháng thứ 6 của thai và mất đi khá nhanh sau khi sinh

- Do truyền máu: số lượng TB truyền không quan trọng bằng nhịp độ lần truyền Số KN

không phù hợp càng lớn thì hiệu lực MD càng cao

• Kháng thể đơn clon

KỸ THUẬT PHÁT HIỆN HLA(1)

• Phân lập Lympho

- KT phân lập lympho chung: Ficoll 400.000

được sử dụng làm chất phân lập lympho đạt 90%.

- KT phân lập T,B - Sử dụng bông thuỷ tinh,

HC cừu

● Kỹ thuật huyết thanh

- KT ngưng kết: Hiện rất ít được sử dụng do

độ nhạy và độ đặc hiệu kém.

- KT độc TB vi thể: Được áp dụng rộng rãi

dùng để xác định HLA-A,B,C, DR, DQ Sử dụng

panel BC để phát hiện KT.

KỸ THUẬT PHÁT HIỆN HLA(2)

- KT ELISA: phát hiện KT HLA lớp I & II týp IgG Các KN HLA đã được xác định được phân

bố trong các giếng của khay nhựa Terasaki KT trong HT sẽ được phát hiện qua các KN này

- Phản ứng chéo: Giữa HT người nhận và

lympho người cho Nếu phản ứng + HT có

kháng thể chống lại KN người cho

- Kỹ thuật đọ chéo bằng PP đếm TB dòng

chảy (flow cytometry)

KỸ THUẬT PHÁT HIỆN HLA(3)

• Kỹ thuật tế bào: nuôi cấy hỗn hợp tế bào lympho giữa hai cá thể bằng cách ức chế phát triển lympho ở một cá thể, TB này làm nhiệm vụ của một KN KN này sẽ kích thích sự chuyển dạng lympho của một cá thể khác

trong nuôi cấy hỗn hợp.

• Kỹ thuật phân tử: phát hiện các gen mã hóa HLA trên

PT DNA của BC KT này cho kết quả chính xác và độ

nhạy cao.

năm 1987, sau khi KT Southern Blot được sử dụng để nhận diện các cấu trúc giới hạn chiều dài của PT

polymorphisms liên kết với DR/DQ và PT Dw xác định

Từ năm 1992 đến nay KT này phát triển mạnh mẽ.

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG(1)

• HLA VÀ TRUYỀN MÁU:

- Phản ứng truyền máu không gây tan máu: gây độc BC, làm giảm BC do truyền máu không

định nhóm HLA

- Hội chứng TRALI (bệnh phổi cấp sau truyền

máu): do vai trò của KN bạch cầu, KN này tạo

KT, PƯ KN-KT xảy ra các phức hợp MD lắng

đọng ở mao mạch phổi gây bệnh phổi cấp

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG(2)

• HLA VÀ TRUYỀN MÁU:

- Bệnh ghép chống chủ sau truyền máu (GVHD) phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có khả năng MD của người nhận và lympho sống có khả năng miễn dịch của người cho máu.

- Truyền tiểu cầu và HLA của tiểu cầu:

+Tiểu cầu không có HLA-C,D rất ít KN hệ ABO

+Tiểu cầu có HLA-A,B; để giảm PƯ nên chọn TC của anh chị em ruột Truyền TC không lựa chọn HLA có thể gây PƯ MD muộn chống TC làm giảm TC sau

truyền máu (sau 2-3 tháng)

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG(3)

Hơn 500 bệnh liên quan đến hệ KN HLA, 50 bệnh đã được xác định có liên quan mật thiết với các alleles của hệ HLA

Trong đó:

- Rr (related risk): tỷ suất chênh

- ef (etiologic fraction): tỷ suất bệnh nguyên, dùng để đánh giá một nhóm kháng nguyên đặc hiệu nào đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát sinh một chứng bệnh, nếu bệnh chỉ do đơn thuần 1 yếu tố gây ra thì tỷ suất bệnh nguyên là ef=1

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG(4)

• HLA VÀ GHÉP

- Ghép tuỷ: Cần xác định nhóm máu hệ ABO và hệ A,B,C,D: DR, DQ, DP Ngoài ra còn có thể sử dụng KT nuôi cấy hỗn hợp.

HLA Ghép các tạng khác: Cần chú ý:

+ Nhóm máu hệ ABO + HLA-A, B, DR còn HLA-C và DQ ít có vai trò hơn + Làm phản ứng chéo giữa nguời cho và người nhận và ngược lại (ít được áp dụng)

+ Nuôi cấy hỗn hợp giữa lympho người nhận với lympho người cho đã bất hoạt

Thank you for your attention!