Giám sát thi công lắp đặt thiết bị công trình

Nay trong thiết kế và xây lắp điện, yêu cầu cơ bản lại là sự an toàn cho conngời sử dụng và sống trong môi trờng điện Từ sự bức bách của sản xuất của cuộc sống mới, Tổng Công ty LILAMA đ

Chuyờn đề 10 Giỏm sỏt thi cụng lắp đặt thiết bị cụng trỡnh (4 tiết)

1 Tổng quan và phõn loại cỏc hệ thống thiết bị cụng trỡnh

2 Giỏm sỏt thi cụng hệ thống cấp điện, hệ thống chống sột

3 Giỏm sỏt cụng tỏc lắp đặt thiết bị thang mỏy

4 Giỏm sỏt thi cụng hệ thống thụng giú, điều hũa khụng khớ; cấp gas

5 Giỏm sỏt thi cụng hệ thống cấp, thoỏt nước trong nhà

6 Giỏm sỏt thi cụng lắp đặt thiết bị phũng chống chỏy nổ

7 Giỏm sỏt thi cụng lắp đặt cỏc hệ thống thiết bị khỏc

8 Cỏc tiờu chuẩn kỹ thuật, phương phỏp thớ nghiệm, quan trắc, đo đạc ỏp dụng trongthi cụng và nghiệm thu

Chuyờn đề 10 Giỏm sỏt thi cụng lắp đặt thiết bị cụng trỡnh

1 Tổng quan và phõn loại cỏc hệ thống thiết bị cụng trỡnh

1.1 Sự phát triển công nghệ và những ứng dụng công nghệ phục vụ đời sống con ngời.

Trớc đây chừng hơn một thế kỷ , hầu hết dân c nớc ta đều thắp đèn dầu , cha biết điện

là gì Ngay cách đây hai mơi nhăm năm có câu chuyện chúng ta mơ ớc có thịt lợn NghệTĩnh cất trong tủ lạnh Nam Hà và ngày nay , thịt lợn của chúng ta tiêu dùng phải là thịt nạc.Hầu nh mọi nhà ở thành phố đều có TV Vidéo đã dần dần không đợc chuộng nữa mà phảidùng đầu đĩa compact ,VCD, SVCD, DVD Sự phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệmới phục vụ con ngời đã làm cho kiến trúc s và kỹ s xây dựng phải có thái độ nghiêm túckhi thiết kế và trang bị nhà ở và nhà dân dụng

1.2 Ngôi nhà thông minh , phản ánh xu thế thời đại.

Đầu những năm 1980 trên thế giới bắt đầu nói đến khái niệm " ngôi nhà thông minh

" Nhiều nhà lý luận kiến trúc đa ra những định nghĩa về " ngôi nhà thông minh " từ chỗ chathoả đáng đến đúng dần Lúc đầu có ngời nêu rằng " ngôi nhà thông minh là ngôi nhà màmọi thứ đều thuê hết" Hội thảo quốc tế về " ngôi nhà thông minh " tổ chức vào hai ngày 28

và 29 tháng Năm năm 1985 ở Toronto ( Canađa ) đa ra khái niệm " ngôi nhà thông minh kếthợp sự đổi mới theo công nghệ với sự quản lý khéo léo khiến cho thu hồi đến tối đa đợc vốn

đầu t bỏ ra" Ngôi nhà ở không chỉ là nơi nghỉ ngơi sau giờ lao động để tái sản xuất sức lao

động mà ngời hiện đại phải luôn luôn tiếp cận đợc với mọi ngời , với công việc , với thế giớivào bất kỳ lúc nào và ở bất kỳ vị trí nào trong ngôi nhà Ngôi nhà là sự kết hợp để tối u hoá

4 nhân tố cơ bản là : kết cấu tối u , hệ thống tối u , dịch vụ tối u , và quản lý đợc tối u vàquan hệ chặt chẽ giữa các nhân tố này Ngôi nhà thông minh phải là nơi hỗ trợ đợc cho chủdoanh nghiệp , nhà quản lý tài sản , những ngời sử dụng nhà thực hiện đợc mục tiêu của họtrong lĩnh vực chi phí , tiện nghi , thích hợp , an toàn , mềm dẻo lâu dài và có tính chất thịtrờng

Ngôi nhà thông minh là ngôi nhà gắn liền với công nghệ hiện đại Yếu tố thể hiện sựhiện đại là điện tử Quan niệm theo điện tử về sự vật thể hiện qua 4 nhóm : (i) sử dụng nănglợng hiệu quả , (ii) hệ thống an toàn cho con ngời , (iii) hệ thống liên lạc viễn thông và (iv)

tự động hoá nơi làm việc Có thể hoà trộn 4 nhóm này thành 2 là nhóm lớn là phơng tiện

điều hành ( năng lợng và an toàn ) và hệ thống thông tin ( thông tin và tự động hoá nơi làmviệc ) Phơng tiện điều hành nói chung là vấn đề kết cấu vật chất và cách điều hành kết cấuvật chất ra sao Hệ thống thông tin liên quan đến sự điều khiển cụ thể bên trong ngôi nhà Ngời Nhật khi nhìn nhận về ngôi nhà thông minh cho rằng có 5 vấn đề chính là : (i) mạng l-

ới không gian tại chỗ , ( ii) số tầng nhà nâng cao dần , (iii) phơng ngang co lại phơng đứngtăng lên , (iv) hệ thống nghe nhìn và (v) thẻ thông minh

Với sự sử dụng trang thiết bị trong nhà ngày một nhiều khiến cho các kiến trúc s và

kỹ s xây dựng phải có những nhận thức về vai trò trang thiết bị trong ngôi nhà khác xanhiều

Lâu nay ta hiểu rằng trang thiết bị là thứ công cụ giải trí hoặc tăng tiện nghi trong gia đình.Với sự chuyển đổi nền kinh tế sang thị trờng, với đờng lối hội nhập khu vực và thế giới, giờgiấc lao động không bó hẹp trong 8 giờ hành chính mà nhiều khi là 24/24 giờ trong mộtngày Khi chúng ta sắp đi ngủ thì có chuông điện thoại Điện thoại báo những thông tin vềcông việc Lệnh sản xuất đợc ban hành khi ta sắp đi ngủ vì nếu không bật máy tính, nốimạng và vào th điện tử để giao dịch ngay, nhiều khi nhỡ việc, thiệt hại kinh tế khó tính toán

đợc

Đã có lần, nửa đêm, tiếng chuông điện thoại báo từ nơi sản xuất xa chỗ ở trên 1500 km là

đang sản xuất thì bị rơi gầu khi khoan cọc nhồi Cần thiết đóng góp ngay ý kiến về ph ơngthức lấy gầu Nơi sản xuất đã thực hiện theo những ý kiến t vấn từ xa ấy Chỉ sau một giờgầu đợc lấy lên khỏi hố khoan Nếu không có phơng tiện liên lạc từ xa, nếu câu nệ rằng nửa

đêm không phải là lúc bàn chuyện công việc thì thiệt hại sẽ là con số đáng kể

Máy fax là phơng tiện giao dịch bằng văn bản Quá trình kinh doanh, quá trình liên hệ củathời đại mới thì việc trao đổi văn bản từ xa thờng sử dụng máy fax Nhiều khi không nhận

đợc văn bản tức thời sẽ để lỡ công việc Cho nên máy fax phải luôn nối với mạch điện Nếucách quản lý vẫn theo kiểu ngày xa, cứ hết giờ hành chính , nhân viên bảo vệ ngắt cầu daotrớc khi khoá cổng cơ quan thì máy fax làm sao nhận đợc tín hiệu và văn bản gửi đến vàolúc ngoài giờ hành chính Bây giờ sự giao dịch đâu chỉ trong nội thị, nội đô mà mở rộng racả nớc và có liên lạc với nhiều nớc Nơi này trên trái đất là ban ngày, nơi khác lại là ban

đêm Chỗ này là đang giờ hành chính để mở liên lạc thì chỗ khác lại là giờ đang nghỉ ngơi.Không lý gì vì múi giờ mà lại ngắt mọi liên hệ

Tóm lại vấn đề ở đây là cuộc sống càng lên cao, sự phục vụ con ng ời bằng nhữngthành quả công nghệ hiện đại càng đợc gắn bó với công trình Điều nữa là thời hiện đại , giờgiấc lao động không chỉ bó hẹp trong khuôn giờ hành chính vì hình thái lao động kiểu mớicũng thay đổi và địa điểm lao động không bó gọn trong cơ quan mà nhà ở , nơi đi chơi giảitrí cũng là nơi lao động vì những phơng tiện liên lạc , phơng tiện cất chứa thông tin khônghạn chế chỉ trong cơ quan

1.3 Thiết bị công trình phổ biến hiện nay :

Những thiết bị công trình phổ biến đợc trang bị trong ngôi nhà hiện nay gồm :

1 Hệ thống cấp điện, hệ thống chống sột

2 Thiết bị thang mỏy

3 Hệ thống thụng giú, điều hũa khụng khớ; cấp gas

4 Hệ thống cấp, thoỏt nước trong nhà

5 Thiết bị phũng chống chỏy nổ

6 Cỏc hệ thống thiết bị khỏc

2 Giỏm sỏt thi cụng hệ thống cấp điện, hệ thống chống sột

2.1 Giám sát thi công hệ thống cấp điện :

Hệ thống điện trong nhà ở và nhà dân dụng bao gồm các thành tố sau đây:

- Nguồn cung cấp điện

- Các thiết bị quản lý và điều hành hệ thống điện

- Mạng lới dây dẫn điện

- Các dạng phụ tải tiêu thụ điện ngoài nhà , trong nhà

- Mạng tiếp địa

Hiện nay các đơn vị t vấn thiết kế thờng thiết kế điện theo các tiêu chuẩn sau đây, mặc dàunhững tiêu chuẩn ấy đã hết hiệu lực:

+ Chiếu sáng nhân tạo cho các công trình dân dụng ( TCXD 16-1986)

+ Đặt đờng dây dẫn điện trong nhà ở và công trình dân dụng ( TCXD 25-1991 )

+ Chống sét cho các công trình dân dụng (TCXD 46-1984)

+ Thiết kế đờng dây hạ áp trên không đến 1000V ( Quy phạm trang bị điện 11 TCN-84 Bộ

Điện lực )

+ Quy phạm nối đất và nối không các thiết bị điện (TCVN 4756-89 )

Hầu hết những tiêu chuẩn này dịch từ tiêu chuẩn của Liên Xô cũ và đã ban hành đến naycũng rất lâu rồi, không phù hợp với tình hình hiện tại

Nhìn vào năm ban hành, ta thấy TCXD 16-1986 ban hành năm 1986, đến nay đã 21 năm.Trong 21 năm ấy, biết bao thiết bị điện mới, công trình và các ngôi nhà cũng đợc trang bịthêm rất nhiều thế hệ thiết bị mới Vật liệu điện đã có nhiều thay đổi và nâng cao tính năng

sử dụng Hay nh tiêu chuẩn TCXD 25-1991 cũng đã ra đời đợc 16 năm rồi Biết bao nhiêutiến bộ kỹ thuật trong thời gian ấy

Đặc biệt là quan điểm sử dụng điện Trớc đây, ngời thiết kế điện thiết kế với quan điểm là

đáp ứng các yêu cầu của công suất sử dụng Ngời xây lắp điện cũng theo quan điểm ấy

Cuộc sống ngày càng văn minh hơn nên quan điểm sử dụng điện cũng thay đổi theo cuộcsống mới ấy Nay trong thiết kế và xây lắp điện, yêu cầu cơ bản lại là sự an toàn cho conngời sử dụng và sống trong môi trờng điện

Từ sự bức bách của sản xuất của cuộc sống mới, Tổng Công ty LILAMA đã soạn thảo Tiêuchuẩn về nối đất cho các thiết bị điện công nghiệp và ngày 20-8-2004, Bộ Xây dựng ban

hành TCXDVN 319 : 2004 "Lắp đặt hệ thống nối đất thiết bị cho các công trình công nghiệp

- Yêu cầu chung " Tiêu chuẩn này đã tham chiếu các tiêu chuẩn của IEC để soạn thảo nhng

nếu không đồng bộ với các tiêu chuẩn khác trong toàn bộ hệ thống điện thì tiêu chuẩn này lạitrở nên khó áp dụng Việc nối đất cho các công trình khác nh công trình dân dụng và nhà ởchẳng hạn thì không thể áp dụng TCXDVN 319:2004 , vì tiêu chuẩn này có đối tợng sử dụng

là công trình công nghiệp Sự áp dụng cho các loại công trình khác bằng tiêu chuẩn này sẽthiếu chặt chẽ

Bộ Khoa học và Công nghệ gần đây mới cho ban hành TCVN 7447-5-54:2005 ( IEC 5-54:2002) Hệ thống lắp đặt điện cho công trình Phần 5-54: Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện

60364-Bố trí nối đất, dây bảo vệ và dây liên kết bảo vệ

Tiêu chuẩn này đề cập đến tiêu chuẩn cho hệ nối đất cho các ngôi nhà nói chung

Tại cuộc hội thảo quốc tế về tiêu chuẩn thiết kế và lắp đặt điện IEC 60364 ngày 2-12-2003 ,

Bộ Xây dựng khuyến khích các đơn vị t vấn nên thiết kế điện theo IEC 60364 đã đợc hầu

nh tất cả các nớc trên thế giới sử dụng

Tiêu chuẩn IEC 60364 do Hội đồng Kỹ thuật Quốc tế ( International ElectrotecnicalCommission ) ban hành theo tinh thần chung là mạng điện sử dụng trong công trình phải

đáp ứng các quy định về an toàn cho con ngời và trang thiết bị

Đây là tiêu chuẩn mới đối với thị trờng nớc ta mà rất nhiều dự án đầu t , nhất là các dự áncủa nớc ngoài và liên doanh yêu cầu thực hiện

Tinh thần xuyên suốt của bộ tiêu chuẩn IEC 60364 là lấy sự an toàn cho con ngời và thiết bịlàm cơ sở Sử dụng điện phải an toàn Vận hành mạng điện phải an toàn và các thiết bị điệnphải an toàn

Điều này phản ảnh trong bộ tiêu chuẩn IEC 60363 là :

Muốn bảo đảm an toàn , mạng điện phải phản ảnh đợc các yêu cầu bảo vệ sau:

+ Bảo vệ chống điện giật

Hiện nay, trong quyết định số 514/ QĐ-BKHCN ngày 13 tháng 3 năm 2006, Bộ trởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành các tiêu chuẩn Việt nam sau đây là các tiêu chuẩn đợc công nhận theo các tiêu chuẩn của IEC:

Thiết bị chiếu sáng hiệu suất cao Phần 2: Phơng pháp xác định hiệu suất năng lợng

9 TCVN 5699-2:2005 ( IEC 60335-2-4:2003 có phần bổ sung, with Amendment 1:2004)Thiết bị điện gia dụng và thiết bị điện tơng tự An toàn Phần 2-4 : Yêu cầu cụ thể đối với máy vắt ly tâm

10 TCVN 5699-2-5 :2005 (IEC 60335-2-5 :2003)

Thiết bị điện gia dụng và thiết bị điện tơng tự An toàn Phần 2-5 : Yêu cầu cụ thể đối với máy rửa bát

Ngoài ra , Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành các tiêu chuẩn an toàn cho việc sử dụngthiết bị điện , về trang bị điện nh :

Ngày 19 tháng 10 năm 2006, Bộ trởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ra Quyết định số 2265/QĐ-BKHCN về việc ban hành Tiêu chuẩn Việt Nam nh sau:

Sự ban hành các tiêu chuẩn dựa trên cơ sở chấp nhận các tiêu chuẩn của IEC trong quyết định

số 514/ QĐ-BKHCN ngày 13 tháng 3 năm 2006 là hết sức cần thiết trong khi hiện nay nhiều cơ quan t vấn thiết kế vẫn thiết kế theo những tiêu chuẩn cũ đã nêu ở phần đầu tài liệu này.Tuy nhiên , khi nớc ta tham gia vào hệ thống WTO, hầu hết các nớc lớn, có nền công nghiệp phát triển đều sử dụng hệ thống tiêu chuẩn về điện theo IEC mà sự chuyển dịch để công nhận của chúng ta còn quá khiêm tốn

IEC ( International electrotechnical Commission) là cơ quan tiêu chuẩn hoá quốc tế đợc

sáng lập khoảng năm 1900, năm 1906 bắt đầu hoạt động Lúc đầu trụ sở đóng tại Luân đôn, nay chuyển trụ sở sang Geneve năm 1948

Các tổ chức tiêu chuẩn hoá thành viên cho đến nay có :

* Argentina ( IRAM)

* Australia ( Standards Australia)

* Brazil ( Cobei)

* Canada ( Standards Council of Canada )

* Trung Quốc ( SAC)

* Pháp ( UTE)

* Đức ( DIN & VDE)

* ấn độ (BIS)

* Nhật bản ( JISC)

* áo ( OVE)

* Nga

* Nam Phi (SABS)

* Tây Ban Nha ( AENOR)

*Thuỵ Sỹ (CES)

* Việt Nam ( STAMEQ)

* Anh Quốc ( BSI)

* Hoa Kỳ ( ANSI)

Hiện nay IEC đã ban hành trên 6500 tiêu chuẩn mà Tiêu chuẩn IEC 60364 là các tiêu chuẩn

do Hội đồng Kỹ thuật Điện Quốc tế ban hành về lắp đặt thiết bị điện cho công trình

Những tiêu chuẩn IEC sắp theo dãy số 60000 - 79999 Thí dụ IEC 60417 : Ký hiệu hình vẽ dùng trên thiết bị Số tiêu chuẩn đa ra trớc năm 1997 nay cộng thêm 60000 Thí dụ trớc đây gọi là IEC 27 nay sẽ là IEC 60027

Nh trên đã biết, nớc ta tham gia là thành viên của IEC và chấp nhận các tiêu chuẩn IEC đợc

áp dụng ở nớc ta

Tiêu chuẩn IEC 60364 có 5 phần nh sau:

Phần 1 : Các nguyên tắc chung, sự đánh giá các đặc trng kỹ thuật chung, các định nghĩaPhần 4 : Bảo vệ an toàn

Đoạn 41 : Bảo vệ chống điện giật

Đoạn 42 : Bảo vệ chống tác động nhiệt của điện

Đoạn 43 : Bảo vệ chống quá dòng

Đoạn 44 : Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp và nhiễu loạn điện từ

Phần 5 : Lựa chọn và lắp đặt các trang bị điện

Đoạn 51 : Quy định chung

Đoạn 52 : Hệ thống dây

Đoạn 53 : Cách điện, ngắt điện và kiểm tra

Đoạn 54 : Bố trí tiếp địa, dây bảo vệ và cách nối dây bảo vệ

Đoạn 55 : Các trang thiết bị khác

Đoạn 704 : Lắp đặt phục vụ xây dựng và phá dỡ

Đoạn 705 : Lắp đặt điện cho cơ sở nông nghiệp và làm vờn

Đoạn 706 : Các vị trí có điện mà bị hạn chế tầm hoạt động

Đoạn 708 : Lắp đặt điện tại công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

Đoạn 709 : Bến bãi

Đoạn 710 : Cơ sở y tế

Đoạn 712 : Hệ thống cung cấp năng lợng mặt trời

Đoạn 713 : Phụ tùng điện

Đoạn 714 : Chiếu sáng ngoài nhà

Đoạn 715 : Lắp đặt chiếu sáng điện áp cực thấp

Đoạn 717 : Các trang bị di động

Đoạn 740 : Thiết bị điện tạm thời cho kết cấu, các thiết bị trò chơi và lều trại ở khu hội chợ, công viên giải trí và nơi biểu diễn xiếc

Vừa qua Bộ Khoa học và Công nghệ cho dịch để chấp thuận một số tiêu chuẩn cần trớc mắt phục vụ cho hội nhập quốc tế trong phần xây lắp điện của các dự án xây dựng ở nớc ta

Trong bộ IEC 60364 còn những tiêu chuẩn sau đây cha dịch kịp để ban hành thành TCVN để

áp dụng vào việc xây lắp điện là :

IEC 60364-1 : Phần 1 : Các nguyên tắc chung, sự đánh giá các đặc trng kỹ thuật chung, các

định nghĩa

IEC 60364-4-41 : Phần 4-41 : Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống điện giật

IEC 60364-4-43 : Phần 4-43 : Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống quá dòng

IEC 60364-4-44 : Phần 4-44 : Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp, nhiễu loại

IEC 60364-6 : Lắp đặt điện hạ áp : Phần 6 : Kiểm tra

IEC 60364-7-701 : Lắp đặt điện hạ áp : Phần 7-701 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí

đặc biệt Nơi đặt bồn tắm hay tắm gơng sen

IEC 60364-7-702 : Lắp đặt điện trong công trình Phần 7 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay

là vị trí đặc biệt Đoạn 702 : Bể bơi và các dạng bể khác

IEC 60364-7-703 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-703: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay

là vị trí đặc biệt Các phòng và các gian chứa thiết bị đầu nhiệt tắm hơi

IEC 60364-7-704 : Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-704 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí

đặc biệt Lắp đặt phục vụ xây dựng và phá dỡ

IEC 60364-7-705 : Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-705 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí

đặc biệt.Cơ sở nông nghiệp và làm vờn

IEC 60364-7-706 : Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-706 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí

đặc biệt Các vị trí có điện mà bị hạn chế tầm hoạt động

IEC 60364-7-708 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vịtrí đặc biệt Đoạn 708 : Lắp đặt điện cho công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

IEC 60364-7-708-am1 : Bổ sung 1 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Đoạn 708 : Lắp đặt điện cho công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

IEC 60364-7-709 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vịtrí đặc biệt Đoạn 709 : Bến bãi

IEC 60364-7-710 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-710 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Cơ sở y tế

IEC 60364-7-711 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-711 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Nơi trng bày, giới thiệu hàng và gian hàng

IEC 60364-7-712 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-712 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Hệ thống cung cấp năng lợng mặt trời

IEC 60364-7-713 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là

vị trí đặc biệt.Đoạn 713: Phụ tùng điện

IEC 60364-7-714 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là

vị trí đặc biệt Đoạn 714 : Lắp đặt chiếu sáng ngoài nhà

IEC 60364-7-715 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-715 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Lắp đặt chiếu sáng điện áp cực thấp

IEC 60364-7-717 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-717 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Các trang bị di động

IEC 60364-7-740 : Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-740 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Thiết bị điện tạm thời cho kết cấu, các thiết bị trò chơi và lều trại ở khu hội chợ, công viên giải trí và nơi biểu diễn xiếc

IEC 60364-7-753 : Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-753 : Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí

đặc biệt Sàn và trần hệ thống nhiệt

IEC 60449 : Dãy điện áp dùng trong hệ điện lắp đặt cho công trình

IEC 60449-am1 : Bổ sung 1 : Dãy điện áp dùng trong hệ điện lắp đặt cho công trình

IEC 61140 : Bảo vệ chống điện giật Những điều chung cho lắp đặt và thiết bị

IEC 61140-am1 : Bổ sung 1: Bảo vệ chống điện giật Những điều chung cho lắp đặt và thiết bịVừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành một số tiêu chuẩn TCVN chấp nhận IEC

để chuyển dịch thành tiêu chuẩn Việt Nam nằm trong những tiêu chuẩn IEC 60335

Những tiêu chuẩn loại IEC 60335 là những tiêu chuẩn đề cập đến an toàn về xây lắp đăt điện cho hộ gia đình và những hộ tiêu thụ điện tơng tự IEC 60335 có trên 100 tiêu chuẩn ( hiện nay là 105 ) đề cập đến các mặt về an toàn sử dụng điện vì quan điểm cơ bản của hệ tiêu chuẩn IEC lấy an toàn cho con ngời, cho cộng đồng và cho thiết bị là mục tiêu quan trọng bậcnhất khi thiết kế và xây lắp điện

Các vật liệu điện trên thị trờng nớc ta cũng đợc sản xuất theo IEC Chúng tôi đã thăm dò ở thị trờng, đối chiếu vật liệu điện và khớp với các vật liệu điện mà nớc ta đã sản xuất trớc đây để xem mức độ tơng ứng thì thấy :

TCVN 6483 : 1999 ( tơng ứng với IEC 1089) Dây trần sợi tròn xoắn thành các lớp đồng tâm, tiêu chuẩn này thay thế các phần dây nhôm và dây nhôm lõi thép trong TCVN 5064 :1994

TCVN 6610 :2000 ( tơng ứng với IEC 227 ) cáp cách điện bằng PVC điện áp danh định400/750 V

TCVN 6614 : 2000 ( IEC 811 ) về phơng pháp thử với vật liệu cách điện và vỏ bọc

TCVN 6447 :1998 Cáp vặn xoắn cách điện bằng XLPE điện áp 0,6/1 KV

Về nhóm thiết bị đóng cắt và điều khiển :

TCVN 6188 :1996 ( IEC 884-1 :1994 ) ổ cắm và phích điện

TCVN 6190 :1991 ( IEC 83) ổ cắm và phích điện Kích thớc và kiểu dáng

Về thiết bị đóng cắt và bảo vệ :

TCVN 6480:1999 ( IEC 669-1: 1993) Thiết bị đóng cắt cho hệ thống điện cố định trong gia

đình và các hệ thống tơng tự dòng điện đến 63A điện áp đến 440V

TCVN 6592-1:2000 ( IEC 947-1:1999) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6592-2:2000 ( IEC 947-2:1999) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6434-1:1998 ( IEC 898 :1995) Khí cụ điện áptômát bảo vệ quá dòng

TCVN 6592-4-1:2001 ( IEC 947-4-1:1990) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6615-1:2000 ( IEC 1058-1:1996) Thiết bị đóng cắt dùng cho thiết bị

TCVN 6950-1:2001 ( IEC 1008-1:1996) Aptômát tác động bằng dòng d không có bảo vệquá dòng (RCCB) dùng trong gia đình

TCVN 6951-1:2001 ( IEC 1009-1:1996) Aptômát tác động bằng dòng d có bảo vệ quádòng (RCBO) dùng trong gia đình

TCVN 5926:1995 ( IEC 269/1 :1986 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu chung

TCVN 5927:1995 ( IEC 269/3 :1987 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu bổ sung

Tuy nhiên điều này đòi hỏi công phu hơn là phải dịch các tiêu chuẩn vật liệu điện đang sử dụng phổ biến, nhng cũng đầy đủ hơn của IEC rồi đối chiếu, công bố thành TCVN thì việc sửdụng mới an tâm

Nh chúng ta đã biết, hiện nay IEC đã ban hành đến trên 6500 tiêu chuẩn mà nớc ta lại là thành viên tham gia chính thức của IEC Việc cho nhanh chóng dịch và ra văn bản chấp nhận

để biến thành tiêu chuẩn của nớc ta là việc làm hết sức cấp bách trong thời kỳ hội nhập toàn cầu hiện nay Đặc biệt là những tiêu chuẩn IEC 60364 mà chúng tôi nêu ở phần trên

Tiêu chuẩn IEC 60364 do Hội đồng Kỹ thuật Điện Quốc tế ( International ElectrotecnicalCommission ) ban hành theo tinh thần chung là mạng điện sử dụng trong công trình phải

đáp ứng các quy định về an toàn cho con ngời và trang thiết bị

Đây là tiêu chuẩn mới đối với thị trờng nớc ta mà rất nhiều dự án đầu t , nhất là các dự áncủa nớc ngoài và liên doanh yêu cầu thực hiện

Sau đây là khái quát về sử dụng tiêu chuẩn này:

Cần xác định rõ mục đích của hệ thống điện là :

Phải bảo đảm an toàn

Phải đảm bảo các tính năng sử dụng theo yêu cầu

Muốn bảo đảm an toàn thì hệ thống điện phải đáp ứng các yêu cầu :

+ Bảo vệ chống điện giật

Để bảo vệ chống điện giật, có 2 tiêu chuẩn trực tiếp chi phối là :

TCVN 7447-4-41-2004 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-41 Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống điện giật -

và tiêu chuẩn TCXDVN 394-2007 - Thiết kế lắp đặt trang thiết bị điện trong các công trình xây dựng - Phần an toàn điện

Nội dung cụ thể của hai tiêu chuẩn này rất phong phú, đề cập đến một vấn đề rất nhân văn là

sử dụng hệ thống điện sao cho an toàn cho con ngời và cho thiết bị trên mạng Tuy nhiên điềulõi cốt là 3 điểm sau đây:

1 Các ổ lấy điện phải bố trí cao >1,2m so với mặt chân đứng, nhằm bảo vệ cho trẻ

em không nghịch ngợm, thọc que vào lỗ ổ cắm Nếu vì lý do mà không đặt cao trên 1,2 mét thì những ổ cắm ấy phải có nắp đậy và muốn mở nắp đậy phải có chìa khoá mở

2 Nội đô không đi dây trần Đây là thách thức với các đô thị Việt Nam vì đã lỡ đi nổi biết bao năm rồi Hiện ta cha có sự quản lý không gian ngầm, nếu đa xuống ngầm sẽ nảy sinh nhiều điều rất bất cập về không gian ngầm Muốn đa các đờng dây xuống ngầm, phải có

hệ collector mà bây giờ ta cha sãn sàng điều kiện để làm hệ này vì kinh phí cũng nh về quy hoạch

Hệ hầm collector là hầm nằm dới mặt đất, có chiều rộng thông thủy trên 2 mét Tờng cao 2,5 mét Nắp đủ chịu lực từ bên trên đè xuống và chống thấm

Mọi hệ thống dây cáp, ADSL, TV cáp và các đờng của hệ thống hữu tuyến trong đô thị đều gắn trên tờng nhờ hệ thống giá đỡ Nớc ta đã tiến hành một đề tài nghiên cứu về thiaats kế hệ thống collector cho các đô thị nhng vì lý do kinh phí, lý do thiếu quy hoạch nên hệ thống này

đang nằm trong ngăn lu trữ

3 Dù có chạm vào dây điện đang dẫn điện đang có điện không bị điện giật

Điều này IEC quy định, dàu mạng điện vĩnh cửu hay mạng điện tạm , bắt buộc phải có hệ tiếp

địa và hệ dây bảo vệ Nếu đáp ứng điều kiện là mạng có hệ tiếp địa và bảo vệ thì dù có chạm vào dây điện đang mang điện cũng không bị điện giật.Lý do, dòng điện qua ngời chỉ bằng dòng của một cục pin phổ thông

+ Bảo vệ chống các tác động nhiệt

Để bảo vệ chống các tác động nhiệt có 2 tiêu chuẩn chi phối là :

TCVN 7447-4-42-2004 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-42 Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống các tác động nhiệt -

và tiêu chuẩn TCXDVN 394-2007 - Thiết kế lắp đặt trang thiết bị điện trong các công trình xây dựng - Phần an toàn điện

Để bảo vệ chống cháy do điện, IEC yêu cầu :

 Mạng điện phải có hệ tiếp đất hợp lý

 Phải bảo đảm rằng không có hiện tợng ngắn mạch

 Không cho dây dẫn bị quá tải

 Phải chống sự hình thành dòng điện rò

 Các mối nối dây phải bảo đảm chặt và chống hiện tợng điện hóa tiếp xúc lamnf cho dây bị mỏng, mòn

Các quy định cụ thể là :

1 Tiết diện dây dẫn 1mm2 đồng không đợc tải quá 10A, 1mm2 nhôm không quá

7 A Quá gây cháy

2 Tia lửa hàn là nguồn cháy khá phổ biến Phải che chắn cẩn thận khi hàn Vụ cháy nhà ITC International Trading Center năm 2003 tại thành phố Hồ Chí Minh làm chết tại chỗ 61 ngời và bị bỏng nặng 63 ngời khiến Bộ Xây dựng yêu cầu các nhà công cộng và nhà ở bắt buộc có 2 thang bộ cho mỗi đơn nguyên nhà

+ Bảo vệ chống quá dòng

Để chi phối hiện tợng quá dòng, có tiêu chuẩn :

TCVN 7447-4-43-2004 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-43 Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống quá dòng -

Để bảo vệ chống quá dòng, IEC yêu cầu mạng điện phải thiết kế tờng minh ba loại lộ nh dới

đây và ở đầu mỗi lộ phải lắp thiết bị áp-tô-mát , thiết bị ngắt dòng tự động khi quá tải:

bố trí cầu chì ống để nếu phụ tải có sự cố thì dòng dẫn đến phụ tải bị ngắt mạch

+ Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp

Để chi phối hiện tợng nhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ , có tiêu chuẩn :

TCVN 7447-4-44 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-44 Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chốngnhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ

Thờng nhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ do :

- Mất trung tính hay chính xác hơn, dây trung tính bị đứt

Mất dây trung tính, mạng đang từ đấu sao sang đấu tam giác và điện áp đang từ 220V chuyển sang 380 V gây h hỏng cho tất cả thiết bị đang trên mạng Nhng nếu đã có hệ tiếp địa thì thiệthại do mạng chuyển sang mạng tam giác sẽ ít nguy cơ đi và mạng có bị giảm áp vài ba vôn nhng không đến nỗi gây ra sự cố do mạng chuyển thành đấu tam giác

- Hiện tợng đồng-nhôm là hiện tợng nối hai dây kim loại khác nhau cùng dẫn một mạch điện Lúc này, hai điện tử nhôm tự do sẽ dịch chuyển sang dây đồng làm cho có

khe hở giữa hai dây kim loại, điện muốn dẫn thông, phải phóng điện, làm cho chỗ nối, dây bị nóng, tăng điện trở, lúc sau sẽ đứt dây tại mối nối.

Để nối bền vững, nên dùng dây thép không gỉ để chuyển tải trung gian dòng điện giữa hai kim loại đồng và nhôm

+ Bảo vệ chống rò điện

Để chống rò điện, những tiêu chuẩn chi phối chống điện giật, chống cháy do điện, chống nhiễu điện áp và điện từ đã quy định về chống rò điện Để nối những chỗ vật liệu cách điện bịgián đoạn do nứt vỡ, đứt đoạn nay hay dùng epoxy

Cần hết sức chú ý đến dòng rò do môi trờng ẩm ớt, nhiều bụi, sự hình thành dòng điện rò do bụi bám vào mặt ngoài lớp cách điện tạo thành hồ quang, thờng gây cháy hoặc phóng điện gây nguy hiểm cho ngời

EPOXY là chất dẻo dạng nớc Hiện nay ngời ta đã sử dụng nhiều epoxy với nhiều tên khác nhau nh composite hay sikadur Dân dã thờng gọi là keo hai thành phần Epoxy chỉ hóa cứng khi đợc trộn với muối amôn mà công thức hóa học là NH3

Tác dụng của lớp sơn epoxy là lớp cách điện chất lợng tốt Epoxy sau khi trộn với chất hóa cứng đợc pha loãng bằng axeton sẽ ngấm sâu vào các vết nứt, tăng độ cách điện cho vật đợc bảo vệ

Ngoài ra, epoxy chuyên dùng chữa các vết nứt trong bê tông, gắn kết cấu và dụng cụ gỗ, dùnglàm chất chống thấm và chất ngăn axit tác động vào vật liệu

Khi xây dựng điện cần lựa chọn và lắp đặt các thiết bị:

+ Dây dẫn

+ Thiết bị đóng cắt và điều chỉnh

+ Thiết bị bảo vệ

Trong hệ thống điện có thể lựa chọn dây và cáp điện : một , hai, ba, bốn, năm lõi

Những thiết bị có thể đợc sử dụng trong hệ thống điện :

Thiết bị đóng cắt và điều khiển nh loại không có bảo vệ gồm cầu dao, công tắc, ổ cắm, loại

có bảo vệ nh áptômát, khởi động từ

Thiết bị bảo vệ đợc sử dụng gồm cầu chảy, rơ le bảo vệ, dụng cụ theo dõi, phát hiện, chỉ thị,báo hiệu

Những thiết bị khác nh thiết bị nối dây, thiết bị luồn dây, thiết bị nối đất

Khi thiết kế và lắp đặt mạng điện hiện nay đang sử dụng các tiêu chuẩn sau đây mà không

ảnh hởng tới việc sử dụng tiêu chuẩn IEC 60364 là :

TCVN về sản phẩm dây và cáp điện :

TCVN 5064 :1994 Dây trần dùng cho đờng dây tải điện trên không bao gồm các loại dây

đồng, dây nhôm, dây nhôm lõi thép

TCVN 6483 : 1999 ( tơng ứng với IEC 1089) Dây trần sợi tròn xoắn thành các lớp đồng tâm, tiêu chuẩn này thay thế các phần dây nhôm và dây nhôm lõi thép trong TCVN 5064 :1994

TCVN 6610 :2000 ( tơng ứng với IEC 227 ) cáp cách điện bằng PVC điện áp danh định400/750 V

TCVN 6614 : 2000 ( IEC 811 ) về phơng pháp thử với vật liệu cách điện và vỏ bọc

TCVN 6447 :1998 Cáp vặn xoắn cách điện bằng XLPE điện áp 0,6/1 KV

Về nhóm thiết bị đóng cắt và điều khiển :

TCVN 6188 :1996 ( IEC 884-1 :1994 ) ổ cắm và phích điện

TCVN 6190 :1991 ( IEC 83) ổ cắm và phích điện Kích thớc và kiểu dáng

Về thiết bị đóng cắt và bảo vệ :

TCVN 6480:1999 ( IEC 669-1: 1993) Thiết bị đóng cắt cho hệ thống điện cố định trong gia

đình và các hệ thống tơng tự dòng điện đến 63A điện áp đến 440V

TCVN 6592-1:2000 ( IEC 947-1:1999) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6592-2:2000 ( IEC 947-2:1999) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6434-1:1998 ( IEC 898 :1995) Khí cụ điện áptômát bảo vệ quá dòng

TCVN 6592-4-1:2001 ( IEC 947-4-1:1990) Thiết bị đóng cắt và điều khiển hạ áp

TCVN 6615-1:2000 ( IEC 1058-1:1996) Thiết bị đóng cắt dùng cho thiết bị

TCVN 6950-1:2001 ( IEC 1008-1:1996) Aptômát tác động bằng dòng d không có bảo vệquá dòng (RCCB) dùng trong gia đình

TCVN 6951-1:2001 ( IEC 1009-1:1996) Aptômát tác động bằng dòng d có bảo vệ quádòng (RCBO) dùng trong gia đình

TCVN 5926:1995 ( IEC 269/1 :1986 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu chung

TCVN 5927:1995 ( IEC 269/3 :1987 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu bổ sung

Theo quan điểm nhân văn và tiết kiệm, trong việc phối hợp tiến độ cần tiến hành đồng bộ đểngay từ khi xây dựng móng đã cần có mặt của những ngời xây lắp điện Trong quá trình làmcốp pha móng , có những đờng cáp xuyên qua móng cần đợc bố trí những ống qua dầmmóng Những ống luồn cáp phải đợc đặt vào móng trớc khi đổ bê tông Trớc khi lấp đất vàomóng , những đờng cáp, đờng dây tiếp địa phải đặt xong trong lòng nhà

Cần đôn đốc những ngời tiến hành xây lắp điện thực hiện các công việc về điện nằmtrong phần ngầm công trình Khi cha kiểm tra và ký biên bản nghiệm thu công trình khuấtbao gồm cả công tác xây dựng điện, lới chống sét thì cha lấp đất móng

Trình tự hợp lý với hệ thống điện là công trình , hạng mục ở xa cần thi công trớc Thí

dụ nh hệ cung cấp nguồn thờng đợc cấp điểm đấu xa công trờng, cần phải xây dựng tuyếntải nguồn đến công trờng Tiếp đó là xây dựng trạm biến áp cung cấp Mạng dẫn điện vàotừng hạng mục xây dựng sẽ thi công sau khi đào đất làm phần ngầm xong và trớc khi đổ bêtông móng và lấp đất móng Sự phối hợp trong trình tự thi công nhằm tránh đục đẽo sau khi

đã làm phần ngầm và tránh đào bới sau khi đã lấp đất

Những tiêu chí cần lu tâm khi kiểm tra chất lợng phần xây và lắp hệ thống điện chocông trình dân dụng nh sau :

* Kiểm tra và thẩm định các tiêu chí của vật liệu và thiết bị dựa vào yêu cầu kỹ thuậttrong thiết kế và catalogues

* Kiểm tra vị trí lắp đặt

* Kiểm tra sự gắn kết của vật liệu và thiết bị vào vị trí và các dụng cụ neo giữ

* Kiểm tra mức cách điện và dẫn điện và độ nhạy vận hành của thiết bị điện

* Kiểm tra các yêu cầu của phần xây đi kèm phần lắp

* Vận hành thử nghiệm và các tiêu chí , chế độ cần đạt khi vận hành

Mạng lới dây dẫn điện :

Cơ sở để kiểm tra và nghiệm thu mạng lới dây điện trong xây dựng dân dụng và nhà ở

là các yêu câù ghi trong Điều kiện kỹ thuật thi công hệ thống điện trong bộ Hồ sơ mời thầu

và 11 TCN 19 : 2006 : Hệ thống đờng dẫn điện

Quá trình xây lắp điện , t vấn bảo đảm chất lợng phải chứng kiến việc thi công củanhà thầu lắp điện Phải đối chiếu với thiết kế để kiểm tra vật liệu điện vì sau này những vậtliệu điện này phần lớn bị chôn lấp dới đất hay nằm bên trong lớp vữa

Dây dẫn điện đợc lựa chọn theo dòng điện mà dây phải tải , mức độ an toàn mà lớiphải thoả mãn , độ vợt tải khả dĩ có thể xảy ra , độ cách điện phải đảm bảo , sự chịu lực cơhọc mà dây phải chịu trong quá trình lắp đặt và sử dụng Quan hệ giữa nhiệt độ và c ờng độdòng điện tải đã đợc phản ánh qua tiết diện dây

Cơ quan t vấn thiết kế điện đã giúp chủ đầu t lập bản thiết kế cung cấp điện bao gồmcung cấp nguồn điện , mạng lới dây , các trang thiết bị điện đến từng phụ tải Những điều l-

u ý khi kiểm tra là sự đảm bảo tuân theo đúng thiết kế hoặc khi thay đổi tại chỗ phải đảmbảo các tiêu chí sử dụng đợc đề ra khi thiết kế Thông thờng cần đối chiếu giữa sự lựa chọncủa thiết kế ban đầu và khi thay thế Muốn vậy , cần dữ liệu để so sánh Sau đâu là nhữngdữ liệu cơ bản để quyết định khi lựa chọn :

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột đồng đợc cách điện bằng

vỏ cao su , nhựa tổng hợp khi nhiệt độ không khí là 25 oC

Tiết diện ruột

dây dẫn ( mm2)

Dòng điện liêntục lớn nhất chophép (A)

Dòng điện định mức của dây chảycầu chì ( A )

Dây chiếu sáng,dây chính , dâynhánh trong nhà ở

-6101525356080100125160200225260

-Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột nhôm cách điện bằng vỏ cao su đặt trong nhà nhiệt độ không khí môi trờng 25 o C.

Tiết diện ruột

dây dẫn ( mm2) Dòng điện liêntục lớn nhất cho

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột đồng đợc cách điện bằng

vỏ cao su , nhựa tổng hợp đặt trong ống khi nhiệt độ không khí là 25 o C.

có 2 dâydẫn

Trong ống

có 3 dâydẫn

Trong ống

có 4 dâydẫn

Dùng trongnhà ở1

610152535557090110150185225255

610152535456580100135165200230

610152025356080100125160200230

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột nhôm cách điện bằng vỏ cao su đặt trong ống nhiệt độ không khí môi trờng 25 o C.

có 2 dâydẫn

Trong ống

có 3 dâydẫn

Trong ống

có 4 dâydẫn

Dùng trongnhà ở

2735506075105125155175200

2535356060100125160160200Khi số lợng dây tải điện nhiều hơn số qui định trên các bảng nêu trên thì điều chỉnhbằng các hệ số giảm cờng độ dòng điện theo các hệ số:

* Nếu 5~6 dây trong một ống , hệ số giảm cờng độ là 0,68

* Nếu 7~9 dây trong một ống thì hệ số giảm cờng độ là 0,63

* Nếu 10 ~12 dây trong một ống thì hệ số giảm cờng độ là 0,60

Để bảo đảm độ bền cơ học tiết diện của dây dẫn và dây cáp không đợc chọn nhỏ hơn

số liệu trong bảng sau đây:

Chọn dây có tiết diện cho phép nhỏ nhất theo điều kiện bền cơ học

Loại dây dẫn Tiết diện nhỏ nhất ( mm

2)

1 Dây dẫn chung cấp điện đèn chiếu sáng

cố định trong nhà

2 Dây dẫn đèn chiếu sáng ngoài nhà

3 Dây mềm cấp điện các thiết bị trong

5 Dây dẫn hai ruột xoắn, mỗi ruột có

nhiều sợi đặt trên các vật đỡ cách điện đặt

cách nhau không quá 0,80 mét

6 Dây dẫn cách điện trên vật đỡ cách điện

trong nhà mà khoảng cách vật đỡ nh sau:

* từ 1 ~ 2 mét

* từ 2 ~ 6 mét

* từ 6 ~ 12 mét

* từ 12 mét trở lên

7 Dây dẫn đợc cách điện có bảo vệ và dây

dẫn đợc cách điện đặt theo bề mặt ngoài

công trình

- Các trờng hợp khác

8 Dây dẫn đợc cách điện đặt trong ống

9 Dây dẫn cách điện có bảo vệ đặt trong

ống

0,51,00,75

11,5

0,75

1,52,546

2,5411,5

-2,52,5

-441016

4102,52,5

ống luồn dây điện phải tròn Vì lý do gì đó mà ống thành bầu dục thì đờng kính nhỏkhông bé hơn đờng kính lớn 10% thì còn đợc sử dụng Nếu độ chênh mà lớn hơn 10% thìphải loại bỏ Chỉ luồn dây vào ống khi lớp vữa trát đã khô Không đợc có chỗ nối dây hayphân nhánh dây bên trong ruột ống.

Dây cáp điện đi trên và trong tờng phải đợc gắn chặt vào tờng tại các điểm cố địnhcáp mà khoảng cách nh sau :

Vị trí đặt cáp Khoảng cách giữa các điểm cố định

7 Hộp nối cáp và đầu cáp dẫn vào

thiết bị hoặc chỗ bịt đầu cáp

Lắp trên giá đỡ cáp : 1 mét

2 métKẹp giữa đỉnh cáp 0,8 ~ 1 métTất cả các điểm cần đề phòng không cho lớp vỏ chì của cấp bị biến dạng, đồng thời không làm cho lõi trong hộp đấu dây liên tiếp

bị tác động bởi trọng lợng bản thân của cáp gây nên

Đầu cuối mỗi đoạn cáp

Đầu cuối của đoạn cáp uốn cong, nếu cáp lớn thì cần đặt kẹp ở giữa

đoạn cong

Khoảng cách giữa các điểm giữ cố

định dây cáp ở hai bên hộp nối cáp

Cách hộp nối , đầu cáp hoặc chỗ bịt

đầu không quá 100 mm

Cáp đặt hở trong nhà không dùng cáp có vỏ bọc ngoài bằng lớp đay tẩm nhựa Trongcác phòng không cháy, khó cháy mà ẩm ớt và không có vật nguy hiểm khi cháy thì có thểdùng cáp có bọc ngoài là sợi đay tẩm nhựa Cáp đi vào nhà , đờng hầm hoặc cáp chuyển từthẳng sang ngang cần đặt dự trữ một đoạn dài hơn 1 mét Cáp đặt trong nhà không cần có

đoạn dự trữ nhng không đợc để cáp căng quá

Khi đặt ngầm cáp dới nền nhà thì khoảng cách giữa dây cáp và đờng ống nớc giaonhau dới đất không nhỏ hơn 0,5 mét Khi không đủ không gian đảm bảo khoảng cách nhvậy , phải có biện pháp bảo vệ chỗ giao nhau nh đặt tấm chắn , tấm chắn này phải kéo dài

về mỗi bên của dây cáp là 0,5 mét đề phòng ẩm ớt hay h hỏng do nguyên nhân cơ lý

Khi cần treo dây cáp bằng sợi dây thép thì sức làm đứt dây cáp phải lớn gấp 4 lần sứcchịu khi treo dây cáp Đầu cuối của cáp không đấu vào đâu cần hàn bịt kín Giữa cáp và giá

đỡ cần cách điện Chiều dày lớp cách điện phải lớn hơn 2 mm Khi cáp có vỏ bọc bên ngoài

là chất hữu cơ và kim loại đỡ cáp không có cạnh sắc có thể không cần dùng lớp lót cách

hơn 0,5 mét Khi bắt dây đi thấp hơn 2 mét kể từ mặt sàn lên phải có biện pháp chống hhỏng do các tác nhân cơ lý Dây dẫn sử dụng trên tầng mái là dây đồng Dây dẫn nhôm chỉdùng trong mái nhà mà vật liệu xây dựng là loại không cháy Hộp nối và hộp phân nhánhphải bằng kim loại Các thiết bị đóng mạch , thiết bị điều khiển và thiết bị bảo vệ không đ ợc

+ dới cửa sổ ( tính từ khung cửa ): 1mét

* Theo phơng đứng : khoảng cách từ dây dẫn đến :

Dây điện vợt qua đờng , khi dây đi trên không thì phải cao hơn :

+ đờng xe qua : 6 mét

+ đờng không có xe qua : 3,50 mét

Khi dây điện xuyên qua tờng phải đặt ống cho dây đi qua và đảm bảo ống không tích

tụ nớc

Sau khi lắp xong đờng dây, cần tiến hành kiểm tra :

* Độ thông của từng sợi dây theo từng mạch Cần tháo từng lộ để kiểm tra độc lập từng lộ

* Độ cách điện của từng dây với vỏ , với các dây khác trong ống và với môi trờng chứa

đựng dây

Lắp đặt trang thiết bị điện trong nhà dân dụng và nhà ở:

Việc lắp đặt và nghiệm thu trang thiết bị điện trong nhà dân dụng và nhà ở phải tuântheo các yêu cầu của bộ Hồ sơ mời thầu , Điều kiện kỹ thuật trong Hợp đồng giao nhận thầulắp đặt điện

Thiết bị dẫn điện vào ngôi nhà có thể kết hợp với bảng phân phối , bảng điện , tủ điệncủa ngôi nhà

Đầu dẫn vào ngôi nhà của mạng điện phải đặt thiết bị bảo vệ và điều khiển nh ng nếuthiết bị dẫn vào nhà có dòng điện nhỏ hơn 20 A có thể không cần đặt thiết bị điều khiển

Mạng điện phải có thiết bị bảo vệ khi ngắn mạch Phải đảm bảo ngắt đợc mạch khi có

sự cố:

+ một và nhiều pha của mạng điện có trung tính với đất

+ hai và ba pha của mạch trung tính cách ly

Thiết bị bảo vệ đặt ở nơi dễ kiểm tra và không bị các tác nhân cơ học phá hỏng Việcvận hành của các thiết bị bảo vệ phải đảm bảo bình thờng trong mọi tình huống , không gâynguy hiểm cho ngời phục vụ và các vật chung quanh

Các thiết bị bảo vệ có bộ phận mạng điện để hở chỉ đợc phép lắp đặt khi khai tháccông trình có bố trí thợ chuyên môn về điện vận hành và quản lý Khi dùng cầu chì bảo vệmạng điện thì đặt cầu chì tại :

+ các pha bình thờng không nối đất,

+ dây trung tính của mạng điện hai dây trong các công trình có dây dẫn ẩm ớt , nơikhông có thợ điện chuyên môn vận hành và quản lý về điện và có nguy cơ nổ

Không đợc đặt cầu chì ở dây trung tính của mạng 3 pha 4 dây và của mạng 2 pha, 1dây trung tính

Khi đặt các thiết bị dẫn vào bảng phân phối điện chính, bảng điện và tủ điện trongnhà phải đáp ứng các yêu cầu sau đây:

(i) Vị trí đặt phải ở nơi thuận tiện cho việc sử dụng , dễ kiểm tra và theo dõi nh ở gầm cầuthang, tầng hầm nơi khô ráo

(ii) Bảng phân phối chính , bảng điện, tủ điện phải đặt trong các tủ , hộp bằng kim loại haybằng gỗ hoặc đặt trong các hốc của tờng chịu lực chính và phải có cửa khoá Tay điều khiểncủa các thiết bị không đợc nhô ra ngoài Nếu bố trí một phòng riêng để bảng điều khiển ,bảng phân phối thì những qui định trên không nhất thiết phải chấp hành

(iii) Thiết bị dẫn vào tủ điện, bảng điện, hộp điện phải đặt cách xa ống dẫn nớc, rãnh nớcvới khoảng cách tối thiểu là 0,5 mét

Với các nhà ở quan trọng , đặt bảng phân phối điện chính của ngôi nhà đặt vào phòngriêng có cửa khoá và chỉ nhân viên chuyên trách mới đợc vào Những nơi có khả năng ngậpnớc thì mọi thiết bị dẫn vào , bảng phân phối điện , bảng điện, tủ điện và các thiết bị khácphải đặt cao hơn mức nớc ngập Lu ý phòng đặt tủ điện , bảng điện không đặt dới các phòngdùng nớc nhiều nh bếp, xí , tắm , giặt Khi có ống nớc dẫn qua phòng đặt các thiết bị điềukhiển điện thì không đợc mở vòi , không đợc có các miệng kiểm tra hay bất kỳ trang bị gì

4 Dây dẫn điện thẳng đứng của

mạng cung cấp điện cho các hộ dùng

điện

1

1,52,5

2,5

2,5

2,54

4Khi dùng điện ba pha nếu tiết diện dây đồng nhỏ hơn 16 mm2 và dây nhôm nhỏ hơn

25 mm2 thì dây trung tính lấy bằng dây pha Nếu tiết diện lớn hơn thì dây trung tính lấy nhỏbằng 50% dây pha Thiết bị điện đặt trong nhà yêu cầu có cách điện tốt Chất cách điệnphải khó cháy , chịu ẩm , không hút nớc , không h hỏng và biến dạng do các tác động liêntục của nhiệt độ cao hơn 25% so với nhiệt độ cho phép của thiết bị trong điều kiện làm việcbình thờng

Trong mọi trờng hợp trên vỏ thiết bị phải ghi các chỉ số kỹ thuật cần thiết của dòng

điện đi qua thiết bị nh : cờng độ , điện áp , công suất Nếu thiết bị có nhiều bộ phận thìtừng bộ phận phải ghi các chỉ số cần thiết

Mọi ổ cắm điện phải đặt cao hơn mặt nền , mặt sàn tối thiểu là 1,50 mét Nếu ổ cắm

để trong hốc tờng có thể tháo phích cắm ra , hốc tờng có nắp đóng lại có thể đặt ở độ cao

0,4 mét trở lên so với mặt sàn Mọi ổ cắm đều phải đặt xa các bộ phận kim loại có tiếp xúcvới đất nh ống dẫn nớc, chậu tắm, các miếng kim loại ít nhất là 0,50 mét.

Yêu cầu đối với ổ cắm và phích cắm nh sau:

+ Phích và ổ phải thích hợp về điện thế và lựa chọn chủng loại sao cho nếu có nhầmcũng không thể nhầm đợc , thí dụ điện áp 110 V dùng ổ thanh cắm dẹt , điện áp 220 V dùng

ổ thanh cắm tròn hay là loại ba chân chẳng hạn

+ Hợp bộ về số cực Phích một cực không thể cắm vào ổ nhiều cực Phích hai cựckhông thể cắm vào ổ ba cực

Điện áp lới 127~220 V , mỗi ổ cắm phải có một cầu chì bảo vệ

Thiết bị tắt dòng đèn phải đặt cao trên 1,5 mét tính từ mặt sàn trở lên Để an toàntrong sử dụng điện , không đặt thiết bị đóng , tắt đèn ở buồng tắm, phòng giặt , phòng vệsinh Mạch điện chính hay nhánh đều phải đặt một cầu dao Nhiều mạch chỉ do một dòngchính cung cấp thì dòng điện tối đa ở dòng đó chỉ đợc 5A

Các loại động cơ sử dụng trong công trình nh máy bơm , máy điều hoà không khícũng nh các thiết bị bảo vệ của chúng phải đặt ở nơi thuận tiện cho sử dụng và phải có ngời

có chuyên môn phục vụ mới đợc sử dụng Nếu việc cung cấp điện cho động cơ đồng thời làdây dẫn cho chiếu sáng phải đảm bảo khi chạy động cơ , không làm nhiễu loạn đèn chiếusáng

Lắp đặt bảng điện chiếu sáng:

Bảng điện chiếu sáng đặt trong nhà ở để phân phối , tính toán điện năng , đồng thờibảo vệ quá tải dòng ngắn mạch trong mạng điện 3 pha xoay chiều điện áp 380 V có trunghoà nối đất trực tiếp

Bảng điện thờng đợc tổ hợp theo các cách lắp đặt nh sau:

(i) Loại bảo vệ ở các tầng nhà ( cầu thang ) có khí cụ điện bảo vệ

(ii) Loại bảo vệ cùng ở các tầng nhà ( cầu thang ) có khí cụ phân phối điện năng , bảo vệ vàcông tơ điện

(iii) Loại phối hợp dùng ở các tầng nhà ( cầu thang ) có khí cụ phân phối điện năng, bảo vệ

Các bảng chiếu sáng phải đợc gắn chặt vào tờng nhà Trong điều kiện có thể , làmthành các bảng riêng đặt trong khung , tủ , sát vào tờng hoặc các kết cấu ngăn cách , không

ảnh hởng đến lối qua lại và đảm bảo an toàn chung cho sử dụng công trình

5 Vấn đề an toàn trong xây lắp điện

An toàn lao động trong xây lắp hệ thống điện hết sức quan trọng Theo thống kê của CụcPhòng Cháy Chữa Cháy Bộ Công An thì 70% các vụ cháy trong ba năm vừa qua do nguyênnhân từ hệ thống điện Điện dễ gây tai nạn chết ngời An toàn cho hệ thống điện là yêu cầuhàng đầu của hệ thống điện hiện đại

Ngời kỹ s t vấn bên cạnh chủ đầu t có trách nhiệm đôn đốc các nhà thầu phải thực hiện đầy

đủ nội quy an toàn lao động , trong đó có nội quy an toàn lắp đặt và sử dụng hệ thống điện.Chịu trách nhiệm trớc Nhà Nớc về chất lợng công trình và an toàn sản xuất là nhiệm vụ củaChủ đầu t mà ngời kỹ s t vấn là ngời giúp Chủ đầu t đôn đốc chính những nhiệm vụ này

* Tai nạn do điện có thể có trên công trờng

Việc sử dụng điện mang lại lợi ích to lớn cho sản xuất nhng phải tiến hành những biện phápphòng ngừa tai nạn do điện gây ra cho ngời sản xuất

Một tỷ lệ cao ( trên 70%) với các vụ cháy là do các trang bị điện không hợp chuẩn Trongnhững tai nạn về điện thì không ít hơn 30% vụ gây chết ngời

Việc loại trừ tai nạn về điện cần đợc tính toán ngay từ khi thiết kế các biện pháp thi công.Mọi khả năng gây tai nạn do điện sinh ra cần đợc phòng ngừa trớc Cần lập biện pháp phòngngừa và kiên quyết thực hiện những biện pháp phòng ngừa tai nạn về điện làm cho sản xuất đ-

ợc an toàn và điều này cũng chính là góp phần cho sản xuất đạt các mục tiêu của nó

Tai nạn do điện có thể gây ra trên công trờng quy tụ lại ba dạng chính:

 Da ngời bị tiếp xúc trực tiếp với dây dẫn hoặc thiết bị đang mang điện

 Da tiếp xúc trực tiếp vói kim loại của thiết bị điện có cách điện nhng phần cách điện bị

h hỏng

 Thân thể ngời lao động tiếp xúc với điện dò rỉ trong đất do dây điện bị đứt chạm xuống

đất mà sự tiêu tán dòng điện cha đáp ứng các yêu cầu về an toàn Hiện tợng này gọi là

“điện áp bớc”

Còn một dạng tai nạn đã xảy ra do ngời lao động không tuân thủ nghiêm túc các quy trình

đóng cắt điện Đóng hoặc cắt điện mà không kiểm tra kỹ những mối liên quan đến mạch điện

sẽ đợc thao tác: đóng điện khi có bộ phận đang thao tác trong mạng mà không đợc báo trớc.Ngắt điện đột ngột làm ngời thi công không chuẩn bị trớc phơng pháp đề phòng tai nạn cũng

nh các thao tác sản xuất thích hợp

* Tác hại của dòng điện đi qua cơ thể ngời

Dòng điện có điện áp trên 36 vôn đi qua cơ thể ngời gây ra sự huỷ hoại các tế bào của ngờihoặc làm hệ thần kinh có những phản xạ tiêu cực

Sự ảnh hởng đến sức khoẻ con ngời do dòng điện gây ra tuỳ thuộc điện áp, điện trở của ngời,cờng độ dòng điện của dây tải điện, tấn số và loại òng điện Sự tác hại của dòng điện đi quacơ thể lại phụ thuộc đờng đi của dòng điện và thời gian tác động của dòng điện Những điềukiện ngoại vi nh độ ẩm của môi trờng, vật liệu của kết cấu mà cơ thể tiếp xúc nh sàn nhà, ghếngồi

Điện áp sử dụng khá phổ biến của các máy móc và trang bị mang điện trên công trờng xâydựng thờng là 127, 220 và 380 vôn, hiện nay có thể dùng đến 1000 vôn Điện truyền đ ợc quacơ thể thông qua lớp sừng ngoài da Nếu da khô thì điện trở của lớp sừng này từ 60.000 đến400.000 Ohm/cm2

Nếu da bị ớt hoặc có mồ hôi, điện trở của lớp sừng ngoài da chỉ còn trên dới 100 Ohm/cm2

Da nhiều mồ hôi thì điện trở lớp sừng ngoài da còn 1000 Ohm/cm2

Điện áp cao thì lớp sừng ngoài da bị huỷ hoại nhanh Điện áp thấp thì lớp sừng huỷ hoại chậmhơn Trong tính toán , thờng lấy điện trở của lớp sừng ngoài da là 1000 Ohm/cm2 Khi da bị

ẩm hoặc nhiều mồ hôi thì điện trở của da giảm rõ rệt

Dòng điện qua cơ thể ngời ta gây ra những phản ứng làm thay đổi trạng thái thần kinh, biến

đổi thành phần máu hay gây cháy bỏng Ngời ta bắt đầu cảm thấy có dòng điện qua cơ thểkhi cờng độ dòng điện khoảng 0,6 ~ 1,5 mA với dòng xoay chiều, tần số công nghiệp là 50hertz và 5~7 mA đối với dòng điện một chiều Tác hại của dòng điện qua cơ thể ngời tuỳthuộc dòng điện mới tiếp xúc ( dạng 1 ), dòng điện dẫn qua cơ thể ( dạng 2 ) và dòng điện bịgiữ lại cơ thể ( dạng 3)

Dòng điện mới tiếp xúc với cơ thể( dạng 1 ) ngời ta thờng nằm trong khoảng 0,6 ~ 5 mA.Dòng điện mới tiếp xúc với cơ thể đợc coi là khi ngời ta còn có khả năng tự tách mình ra khỏimạng điện Dòng điện dẫn qua cơ thể ( dạng 2) trong phạm vi 15 mA với dòng điện xoaychiều và 50 ~ 80 mA với dòng một chiều Dòng điện lu giữ lại trong cơ thể ( dạng 3) khoảng15~20 mA với dòng xoay chiều và 80 mA với dòng một chiều Dòng điện dẫn qua cơ thể ngời

ta ( dạng 2) có thể coi là ít nguy hiểm vì không gây tác hại ngay Nhng nếu không tách đợcdòng điện nhanh khỏi cơ thể thì số trị của dòng điện bị tăng làm cho cơ thể bị tê liệt

Dòng điện lu giữ lại trong cơ thể ( dạng 3) rất nguy hiểm vì dòng này gây ra co giật hệ thốngthần kinh, cơ bắp bị co dật mạnh và sau đó bị tê liệt, trớc mắt là cơ thể không thể tự điềukhiển đợc Hiện tợng tiếp theo là ngng tim, ngng thở

Nhiêù nghiên cứu về tai nạn điện cho thấy chỉ cần dòng xoay chiều 25 ~ 30 mA đã rất nguyhiểm Trên 50 mA có thể gây ra tai nạn nặng đến mức chết ngời Dòng điện trên 0,1 A , tức là

100 mA thờng gây chết ngời

Về tần số thì tần số điện phổ thông là 50 hoặc 60 Hertz rất nguy hiểm Tần số cao lên độnguy hiểm lại giảm đi Khi tần số dòng điện trên 1000 Hertz thờng không gây ra ảnh hởng

đến hệ thần kinh mà chỉ gây bỏng cục bộ Trong y tế, nhiều loại thiết bị điện lại lợi dụng tần

số điện cao để điều trị một số bệnh

Vị trí của cơ thể tiếp xúc với dòng điện hết sức quan trọng vì nó tạo ra luồng điện dẫn qua cơthể Ta hình dung ra dòng điện qua cơ thể phải dẫn từ nguồn có điện đến đất hoặc vật kim loại

để dẫn tiếp Thông thờng, dòng điện đi từ tay phải, qua cơ thể dẫn xuống chân để nối với đất

là luồng nguy hiểm nhất đối với cơ thể ngời Luồng này dẫn dòng điện qua tim và phổi nên dễgây tử vong Luồng điện đi qua ngời từ chân nọ sang chân kia để dẫn tiếp ít nguy hiểm hơn vìdòng điện ngắn nhất không đi qua các bộ phận điều khiển sự sống quan trọng trớc mắt của cơthể nh tim, óc, phổi

Thời gian tác động của dòng điện qua cơ thể càng dài, càng nguy hiểm Dòng điện qua cơ thểngắn hơn 0,2 giây cha gây nguy hiểm Từ 0,5 giây bắt đầu gây nguy hiểm cho ngời

* Tai nạn điện với hệ thống dây dẫn : trên không và cáp ngầm

Trong mạng điện xoay chiều có điện áp dới 1000V, mỗi dây dẫn điện làm cách li với đất Trị

số điện trở cách điện của các dây dẫn đợc lấy theo kết quả tính toán là 1000 Ohm/V Vôn ởdây là điện áp của mạng Có thể lấy điện trở của dây dẫn là Rcd = 1000 Ohm

Điện trở của dây dẫn đối với đất khi cho thế năng của đất là 0 bao gồm điện trở cách điện củadây dẫn, của các điện trở mắc vào dây trên đờng từ dây dẫn đến đất có tổng điện trở là Rcd Dòng điện đi qua dây dẫn có điện trở Rcd gọi là dòng điện rò Trị số của dòng điện rò đợcgiới hạn là 10A

Khi ngời bị chạm với một cực ( một dây ) đối với phần dẫn điện điện trở của ngời coi nh mắcsong song với điện trở cách điện của pha đó Nếu chạm phải hai dây trong mạng ba pha hoặcmột pha với dây trung hoà, tạo nên mạch kín mà ngời coi nh nối tiếp với mạch điện rất nguyhiểm đến tính mạng Sau đây là một vài khái niệm định lợng trong tính toán:

Khi ngời chạm phải một pha có điện, mạch điện đang có các điện trở khác thì dòng điện điqua ngời có điện trở Rn sẽ là:

In2Rn URcd  [A]

Khi tiếp xúc với một pha không có điện trở khác hay hai pha ở hai vị trí khác nhau , có thể coingời là vật dẫn điện có điện trở Rn đợc mắc theo kiểu nối tiếp , lúc này sẽ có dòng điện quangời sẽ là:

Tai nạn về điện xảy ra với ngời do dây dẫn trần trên không thờng hay gặp là bộ phận cơ thểngời chạm phải dây dẫn điện Ngời cầm hay mang vác thanh kim loại hoặc cây dài , ẩm, vachạm phải dây dẫn trên không cũng là lý do để điện giật Đã có nhiều tai nạn khi xây dựng d -

ới hoặc gần đờng điện trên không, công nhân chuyển những thanh thép dài để va chạm phảidây dẫn nên bị điện giật Không ít trờng hợp công nhân thao tác trên đầu cột cao mà dây dẫn

đang mang điện bị điện giật do va chạm với dây điện

Một dạng tai nạn có thể xảy ra do đờng điện trên không cắt ngang trên đờng lộ bên dới không

đảm bảo khoảng cách giữa mặt đờng đến đờng dây theo đúng quy định để vớng với phơngtiện xe cộ di chuyển bên dới, nhất là khi xe chất tải quá cao

Đờng dây dẫn trên không vợt qua đờng giao thông bên dới phải đảm bảo độ cao tối thiểu là 6mét Phải có tín hiệu treo trên dây điện nhắc nhở độ cao của dây dẫn theo đúng quy định về đ-ờng dây điện vợt ngang đờng lộ

Đối với dây cáp đi ngầm tai nạn thờng xây ra do máy đào đất hoạt động va chạm với dây cápdẫn Khi lập biện pháp thi công đào đất cần cắm chỉ giới cho máy đào để không gây tai nạndạng này Trong nhiều trờng hợp, phải ngắt điện trong dây cáp khi thi công đào đất gần đờngcáp để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho công nhân đào đất cũng nh cho đờng cáp

Máy móc nặng di chuyển đè lên đờng cáp ngầm bên dới mà đờng cáp chôn không đủ độ sâucần thiết hoặc cáp không đi trong ống bảo vệ đúng quy cách cũng là nguyên nhân gây đứtcáp, điện bị rò qua đất gây tai nạn

Đờng cáp cắt ngang đờng giao thông phải chôn ở độ sâu sao cho áp lực của xe cộ di chuyểnbên trên không làm cáp bị dãn dài gây nguy hiểm Cáp đi dới đờng giao thông phải luồn trongống thép hoặc ống bê tông mà đờng kính ống phải lớn hơn đờng kính của dây cáp tối thiểu balần

* Tai nạn điện khi vận hành thiết bị điện

Khi vận hành thiết bị điện cần đợc trang bị các nghi khí cách điện , đảm bảo an toàn tuyệt

đối Công nhân phải đứng làm các thao tác trong môi trờng khô ráo, chân đứng có thảm cách

điện Chân phải mang giày đảm bảo độ cách điện Tay ngời công nhân phải đi găng cách

điện Phải mang kính và có mũ cách điện Khi tiếp xúc với các bộ phận kim loại đang có điệnphải dùng các dụng cụ chuyên có độ cách điện thoả đáng Những dụng cụ này phải đợc thờngxuyên kiểm tra độ cách điện đáp ứng các yêu cầu về an toàn sử dụng điện

Hiện nay phần vận hành thiết bị điện đã tự động hoá cao, điều khiển bằng máy tính Cần khaithác hết khả năng này Khi điều khiển hệ thiết bị điện lẻ theo phơng pháp thủ công, phải đảmbảo các điều kiện trang bị cho công nhân nh yêu cầu trên

Tai nạn hay xảy ra khi vận hành thiết bị điện và biện pháp ngăn ngừa phải nh sau:

 Môi trờng vận hành ẩm ớt Với những điều kiện môi trờng ẩm ớt, phải có biện phápthích ứng mới đợc vận hành

 Trang bị cá nhân không đủ đáp ứng các yêu cầu cách điện cho mọi bộ phận cơ thể cókhả năng va chạm với các bộ phận mang điện Không đủ điều kiện trang bị an toàn,không vận hành thiết bị điện

 Va đập dụng cụ kim loại đang cầm tay vào các bộ phận có điện Phải hết sức chú ý khithao tác và mọi dụng cụ phải có tay cầm đủ cách điện với điện áp tơng ứng

 Khi lên cao , mặt đứng không đủ vững chãi, không đủ độ cách điện Phải có sàn đứngvững chãi và mặt chân đứng phải có lớp thảm hoặc lớp đệm cách điện

 Mọi công việc vận hành thiết bị điện cần đứng trên cao phải có một tổ công tác ít nhấthai ngời, một ngời thao tác và một ngời cảnh giới, nhắc nhở điều kiện an toàn

 Mọi thiết bị điện phải có nối đất để dòng điện song song qua ngời nếu xảy ra là nhỏ,không đủ gây tử vong hay tai nạn

* Tai nạn điện do thao tác kỹ thuật

Ngời công nhân vận hành các thiết bị điện và thi công sử dụng điện phải đợc huấn luyện về

an toàn sử dụng điện

Mọi thao tác của công nhân phải thuần thục, hạn chế tối đa các thao tác do không thuần thục

mà va chạm với các thiết trí điện

Ngời công nhân phải đợc trang bị cách điện cho cá nhân đầy đủ và chỉ thi công khi đã mang

đầy đủ các trang bị bảo vệ cách điện

Trèo cao trên cột điện, trên sàn thao tác các thiết trí điện phải mang dây an toàn đúng quy

định, phải sử dụng đầy đủ trang bị an toàn cho cá nhân nh mũ, kính, găng, giày, quần áo.Không bao giờ đợc làm một mình trên cao mà phải làm theo tổ công tác ít nhất là hai ngời,một ngời thi công và một ngời cảnh giới tai nạn

Trớc khi thực hiện thao tác kỹ thuật điện cần kiểm tra mọi điều kiện an toàn Khi có nghi ngờ,thí dụ cha rõ ở cuối nguồn điện có ai đó đang thi công hay không, cần kiểm tra trớc khi tiếnhành đóng điện Chỉ nối mạch điện khi mọi điều kiện về an toàn đảm bảo tuyệt đối

* Tai nạn điện do nơi làm việc bị ẩm hoặc thấm nớc

Môi trờng làm việc liên quan đến an toàn sử dụng điện đợc chia thành ba nhóm:

 Các phòng ít nguy hiểm về điện là phòng có môi trờng không khí tơng đối khô Độ ẩmtơng đối của không khí không quá 75% khi nhiệt độ từ 5 ~ 25oC Sàn của loại phòngnày có điện trở lớn và không khí không có các loại bụi dẫn điện bay lơ lửng

 Phòng nguy hiểm nhiều là phòng có độ ẩm lớn trên 75%, nhiệt độ trung bình trên 25oC

Độ ẩm tơng đối có lúc nhất thời tăng đến bão hoà nh các phòng hấp hơi, phòng đangbảo dỡng bê tông bằng hơi nớc nóng Một số phòng khô, có hoặc không có lò sởi vàtrong phòng đợc phun ẩm nhất thời Những phòng có nhiều bụi dẫn điện nh phòngnghiền than, xởng chuốt cốt thép cũng là phòng nguy hiểm nhiều về mặt an toàn điện.Những phòng nguy hiểm còn là phòng có nhiệt độ trên 30oC làm ngời lao động trong

đó luôn chảy mồ hôi Khi ngời có mồ hôi, khi va chạm với điện thì mối nguy hiểmtăng gấp bội

 Phòng đặc biệt nguy hiểm là các phòng rất ẩm Độ ẩm tơng đối của loại phòng này xấp

xỉ 100%, mặt tờng, mặt trần thờng xuyên có lớp nớc ngng tụ Phòng thờng xuyên ẩm

mà sàn lại dẫn điện nh bằng tôn dập chống trơn hoặc có những sàn đứng thao tác bằngtôn

Những phòng gia công chất nổ cũng nh các phòng có hơi dễ bắt cháy nổ, các phòng cónhiều bụi khi tạo với không khí thành các hỗn hợp nổ thí dụ nh trong các gian nhà khochứa chất nổ trên công trờng thuỷ điện

Tại những phòng này, đờng dây dẫn điện phải đợc thiết kế có độ cách điện cao Trongmỗi ống dẫn chứa dây điện chỉ đợc có một dây, không đợc bố trí nhiều dây dẫn điện.Mọi khí cụ điện đều đợc chứa trong các hộp mà điều kiện cách điện đủ đảm bảo khônggây ra hiện tợng phóng điện

Công nhân thao tác và lao động trong những môi trờng nguy hiểm cần đợc trang bịquần áo đủ độ an toàn cách điện

ánh sáng trong những phòng này cần đầy đủ để nhìn rõ mọi chi tiết của dụng cụ, đồ vật, máy móc đang vận hành và chứa đựng trong phòng

* An toàn khi hàn

Máy hàn hồ quang điện sử dụng công suất điện lớn, dòng điện qua dây hàn có cờng độ cao( xấp xỉ 100 A ) Quá trình hàn, đầu que hàn hoặc mỏ hàn phát ra ánh sáng hồ quang đồngthời phát ra các tia hồng ngoại và tia cực tím ánh sáng hồ quang và các loại tia hồng ngoại,tia cực tím làm hại mắt và da của cơ thể ngời Kim loại bị chảy do nhiệt độ cao dới tác độngcủa dòng điện hoặc hơi cháy làm bắn văng ra xỉ hàn ( gọi là tia lửa hàn) có thể gây bỏng vàcháy

Dây dẫn điện hàn thờng trải ngay trên mặt sàn đi lại vì máy hàn và vị trí vật đợc hàn không cố

định Phải thờng xuyên kiểm tra độ cách điện của dây dẫn dòng điện hàn Nếu có dấu hiệu bịtrầy, xớc phải dán băng cách điện kịp thời, không để điện rò rỉ ra bên ngoài

Nhiều vụ cháy nh vụ cháy kho lốp ô tô tại công trờng sông Đà, nhà Trung tâm thơng mại ITCthành phố Hồ Chí Minh năm 2002 do tia lửa hàn gây ra.

Công nhân hàn và ngời phụ hàn phải đeo kính và mặt nạ để bảo vệ mắt và mặt khỏi bị ánhsáng và các dạng tia làm hại Công nhân hàn phải mang găng tay đủ dài để bảo vệ tay khỏi bịsức nóng của tia lửa hàn, của kim loại nóng chảy và bức xạ Công nhân cần mang giày cao cổ

để chống tia lửa bắn vào chân Phải làm những vách ngăn không để ngời qua lại nhìn trực tiếpvào tia hồ quang Ngời vô ý nhìn trực tiếp vào ngọn lửa hồ quang khi đang hàn có thể bị tổnthơng mắt do tia bức xạ và các tia cực tím, tia hồng ngoại

Hàn hơi thờng dùng khí axêtylen và ôxy Bình chứa từng loại khí cần để tách biệt vì hốn hợphai khí này, nếu rò rỉ có thể gây nổ mạnh Các bình khí hàn phải để xa nguồn nhiệt và ánhnắng mặt trời Kho chứa các bình khí phải có thông gió thật tốt Những bình đang dùng phải

đặt trên giá hay xe đẩy, không đợc để đứng đơn độc tự do Thiết bị cắt ngọn lửa tạt lại củathiết bị hàn hơi phải đợc lắp trên van điều chỉnh của bình và van một chiều phải đợc lắp ở đầuống dẫn, phía có ngọn lửa

ống dẫn khí phải tốt, dễ phân biệt và đợc bảo vệ chống nóng và chống bị va chạm, bụi bẩnhoặc bị dầu, mỡ bám Mọi mối nối ( măngxông ) phải chặt, khít, không đợc rò rỉ Khi bìnhaxêtylen bị phát nóng, phải khoá van ngay tức thì, phát lệnh báo động sơ tán ngời khỏi khuvực sẽ nguy hiểm và tìm nớc làm lạnh bình nhanh chóng đồng thời phát lệnh báo động cháy,gọi cứu hoả

Khi công nhân đang sử dụng các công cụ cầm tay có điện, phải tắt điện ở các công cụ này tr

-ớc khi đặt công cụ xuống đất Tuyệt đối không đợc để diêm hay bật lửa trong túi khi hàn.Khi hoàn thành các thao tác hàn, phải khoá các van cẩn thận Không đợc dùng khí ôxy đểphủi bụi trên quần áo

Khi hàn trong môi trờng kín, kim loại đợc hàn trớc đây đã sơn, do nhiệt độ cao, khí độc sẽbốc hơi làm nguy hại cho công nhân Khi sử dụng một số loại que hàn đặc biệt cũng có thể cókhí độc bốc ra gây hại cho công nhân khi hít thở Nếu môi trờng hàn không thể thông gió đợcthì ngời lao động phải đợc trang bị mặt nạ và đợc cung cấp dỡng khí Nếu kim loại hàn có chephủ bề mặt bằng các hợp chất có chứa kim loại chì, kẽm, thuỷ ngân, cadmi thì môi tr ờng hànnhất thiết phải trang bị hút khói vì những hỗn hợp có các kim loại này rất độc, rất nguy hiểm.Tốt nhất, trớc khi hàn những kim loại có phủ bằng sơn hay chất dẻo, hãy tẩy sạch sơn và chấtdẻo rồi mới tiến hành hàn

* An toàn điện khi hàn trong nớc

Thợ hàn trong nớc phải mặc quần áo thợ lặn, cơ thể hoàn toàn cách biệt với nớc Mọi trang bị

điện nh dây dẫn, mỏ hàn, phải cách nớc tuyệt đối

Cầu daoHàn theo quy trình ớt rẻ và cũng có hiệu quả cao nên đợc sử dụng phổ biến Tốc độ hànnhanh và công tác chuẩn bị tốn ít thời gian Tuy nhiên kim loại nhúng trong môi trờng nớcnên bị nguội nhanh, sự phân bố phân tử kim loại không nh mẫu kim loại ban đầu mà bị giòn.Tuy nhiên các điều kiện về an toàn lao động khá ngặt nghèo Nh mô tả quá trình công tác hànthì việc trang bị an toàn cần rất cẩn thận Những tai nạn có thể xảy ra là bỏng da, rò điện làkhả dĩ.

Cách hàn khô đợc chuẩn bị hết sức kỹ càng Phải làm một buồng kín bọc quanh kết cấu cầnhàn Trong buồng bơm đầy khí, thờng là khí helium chứa ôxy có áp suất 0,5 bary.Buồng nàygọi là buồng áp lực cao Công tác hàn tiến hành trong buồng kín này nên chất l ợng đảm bảotốt Việc hàn xảy ra dới áp suất cao cân bằng với áp suất của môi trờng nớc bên ngoài buồngkín chứa kết cấu hàn

Đang hàn dới nớc theo quy trình ớt

ảnh đang hàn dới nớc theo quy trình khô

Các điều kiện về an toàn rất ngặt nghèo Ngời phải hàn trong buồng kín và chịu cảnh áp lựccao, nóng cũng nh ánh sáng chói chang của tia lửa hàn Các chất khí hydro và ôxy sinh ra khihàn dễ gây nổ mà sinh ra tai nạn Khí nitơ tạo ra trong quá trình hàn sẽ lu trong máu làm cho

nơi hàn

ngời lao động bị ảnh hởng sức khoẻ Ngời thợ hàn phải đợc huấn luyện về nghề nghiệp, kỹnăng cũng nh rèn luyện sức khoẻ để có thể chịu dựng đợc điều kiện lao động Trang bị bảo hộ

đợc chú trọng đúng mức để tránh đến mức tối đa những ảnh hởng tiêu cực đến sức khoẻ ngờicông nhân

Trang bị tạo ra buồng kín đòi hỏi đồng bộ và phức tạp nên giá thành cuối cùng của đờng hànkhá cao Chỉ khi nào đòi hỏi chất lợng rất đặc biệt mới dùng phơng pháp hàn khô

* Huấn luyện về thiết kế, lắp đặt cũng nh lao động trong môi trờng có điện để đảm bảo an toàn trong xây lắp điện.

Khi thiết kế hệ thống điện trên công trờng , phải đặt thiết bị bảo vệ nh aptomat hoặc cầu dao

điện tổng cho đờng dây điện chính trong nhà, cho từng đờng dây điện phụ, cho từng thiết bị

có công suất lớn Phải đặt cầu chì trớc từng ổ cắm điện, đảm bảo khi có chạm chập cắt ngay

đợc nguồn điện

Tiết diện dây dẫn phải chọn sao cho có đủ khả năng tải dòng điện đến các thiết bị, dụng cụ

điện mà nó cung cấp Không dùng dây có tiết diện nhỏ cho các dụng cụ điện có công suất quálớn để tránh gây hoả hoạn

Không dùng phụ tải quá mức cho phép của công suất thiết kế vì sẽ gây quá tải dẫn đến cháythiết bị, dây dẫn, gây cháy nổ

Không dùng dây điện, thiết bị điện trong nhà có chất lợng kém

Những thiết bị điện, đồ điện trong nhà quá cũ cần phải đợc kiểm tra thờng xuyên để có kếhoạch đại tu hoặc thay thế

Không dùng bếp điện để đun nầu mà không có ngời trông coi

Thiết bị đồ điện, đồ điện dùng trong nhà khi không sử dụng phải ngắt ra khỏi nguồn điện.Trớc khi ra khỏi nhà hoặc trớc khi đi ngủ phải kiểm tra lại các thiết bị, đồ điện, đèn, quạt.Không để trẻ nhỏ, ngời mắc bệnh tâm thần sử dụng các thiết bị điện, đồ dùng điện trong nhà.Không lắp đặt hoặc để các thiết bị đồ dùng điện có toả nhiệt nh chấn lu, bóng đèn, bàn ủi,bếp điện trên các vật dụng dễ cháy nh gỗ, giấy, giấy các tông, tấm xốp để ngăn ngừa hoảhoạn Khi nối dây phải nối so le và quấn băng keo cách điện cẩn thận

Không đặt các chất dễ cháy ( gaz, xăng, dầu , giấy) gần các thiết bị, dụng cụ điện nh đèn, bàn

ủi, bếp điện, ổ cắm điện

Khi xảy ra cháy do chập điện, phải nhanh chóng ngắt cầu dao điện tổng, báo cho mọi ngờixung quanh biết, báo cho cảnh sát PCCC và dùng phơng tiện chữa cháy tại chỗ dập lửa Cấmdùng nớc chữa lửa khi cha cắt điện

* Biển báo và những giải pháp an toàn cơ bản cho hệ thống điện tạm trên công tr ờng

-Để chống điện giật, vị trí những vật dẫn điện phải đặt ở nơi thích hợp Những ổ cắm phải đặt

ở độ cao trên 1,2 mét Hệ thống đầu mối điện phải để trong không gian có bảo vệ nh tủ chứa,phòng riêng Phải chống điện giật do con ngời tiếp xúc gián tiếp qua kim loại khi dòng điện

bị rò Phải làm các tấm che chắn nơi chứa thiết bị điện mà nếu con ng ời vô ý có thể va chạmngoài ý muốn Các vật dẫn điện phải đợc cách điện với mức cách điện đủ an toàn cho ngời.Với những phụ tải thờng xuyên tiếp súc với ngời đợc gọi là thiết bị nhóm II, nh quạt máy, ổ

đóng ngắt điện, những thiết trí mà ngời hay tiếp súc phải làm bằng vật liệu không dẫn điện

nh êbônít hay loại nhựa tơng ứng

Bảo vệ chống các tác động nhiệt thờng dùng các thiết trí che chắn Chủ yếu chống các tác

động nhiệt nhằm chống cháy Không đợc lắp đặt đờng dây điện, bảng điện trên đờng thoáthiểm Vật liệu xây dựng sử dụng tại lối thoát hiểm phải là vật liệu khó cháy Lu ý rằng dòng

điện rò có thể không đủ lớn để gây điện giật, làm ảnh hởng đến an toàn của con ngời nhngnếu kéo dài có thể gây ra cháy

Trong hệ thống các thiết bị điện phải lắp các thiết trí tự động ngắt mạch khi có sự cố

Tại những đầu mối của công trình điện nh

* Các thiết bị phân phối và trạm biến áp trong nhà , trạm biến áp ngoài trời

* Các bộ chỉnh lu

* Các máy điện , thiết bị khởi động , điều chỉnh và bảo vệ

* Thiết bị điện của máy trục

* Các hệ thống thanh cái

* Các thiết trí điện phân

* Đầu mối các thiết bị chiếu sáng

* Đầu nguồn đờng dây điện 1 chiều và xoay chiều

* Đầu đờng cáp điện lực

* Đầu đờng dây dẫn điện trên không

phải có bảng ghi rõ tên của đầu mối này, các tính năng kỹ thuật chủ yếu của toàn bộ đầu mối,sơ đồ hệ thống các thiết bị đặt trong đầu mối, chỉ dẫn vận hành và an toàn khi thao tác Bảng

đủ độ lớn để chữ viết không quá nhỏ hoặc quá dày đặc Khổ chữ cao ít nhất 2 cm, nét dày trên

2 mm

Đờng dây trần qua lộ giao thông, tại điểm thấp nhất của đờng dây phải treo một tấm biển cókích thớc 0,8 x 0,5 mét bằng vật liệu cách điện, nền sơn màu da cam nhạt Trên biển phải ghidòng trên cùng hai chữ “ nguy hiểm” , dòng dới ghi độ cao hiện nay của dây tại điểm cắt này( đơn vị mét) so với mặt đờng, tiết diện dây và điện áp tải

* Hệ thống tiếp đất

Tại nơi bắt đầu của dây tiếp địa phải có biển báo đánh dấu Có sơ đồ đờng tiếp địa chôn ngầmgắn trên tờng để có thể nhận biết phần nằm dới đất

Ký hiệu nơi bắt đầu của dây tiếp địa

Một số ký tự trong hệ thống tiếp đất:

T là ký tự đầu ghi cho đợc nối với hệ thống tiếp địa

I là ký tự đầu ghi cho đợc tách rời

T là ký tự thứ hai cho đợc nối trực tiếp với đất

N là ký tự thứ hai cho đợc nối với trung tính tại gốc hệ thống lắp đặt

TN-C là ký tự thể hiện dây trung tính (N) và dây đất (PE) nối với nhau (PEN)

TN-S là ký tự thể hiện dây trung tính (N) và dây đất (PE) không nối chung

TN-C-S là ký tự thể hiện TN-C hớng ngợc và TN-S hớng thuận trong cùng hệ thống ( ngợc lạivới TN-S hớng ngợc và TN-C hớng thuận là không đợc phép

Việc lựa chọn hệ thống tiếp đất tuỳ thuộc tiêu chuẩn của các nớc Nớc ta cha có các tiêuchuẩn cho hệ thống này nên Bộ Xây dựng đang khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn của thếgiới IEC 60364

Có hai hình thức nối đất bảo vệ cho thiết bị điện:

+ Nối đất bảo vệ trực tiếp:

Nối bộ phận kim loại trên vỏ thiết bị điện bằng dây kim loại lúc bình thờng, không có điệnvới cực nối đất bằng sắt, thép chôn dới đất có điện trở nhỏ đối với dòng điện rò qua đất và

điện trở cách điện ở các pha không bị h hỏng Hình thức này thờng áp dụng ở mạng 3 pha cótrung hoà cách điện.

Dòng điện rò trong các mạng với trung hoà cách điện có điện áp dới 1000V, không lớn quá10A, cực nối đất với điện trở tính toán nhỏ (<4 Ohm) sẽ đảm bảo hạ điện áp tiếp súc đến trị

số an toàn U = 10 x 4 = 40V

Điện áp tiếp súc thân máy này là điện áp tối đa trong mạng có trung hoà cách điện khi tính

điện trở của cực nối đất và trị số tối đa của dòng điện rò

Khi dòng điện rò không quá 4 ~ 6 A thì điện áp tiếp súc mà ngời vô ý mắc phải còn giảm nữa.Trong trờng hợp tiếp súc nh thế, ngời chạm vào mạng điện coi là mắc vào mạng điện rò songsong với cực nối đất Khi đó :

In Rn = Ir Rnđ

hay :

R

R I

I

n

nd r

n 

Trong đó:

In là cờng độ dòng điện đi qua ngời ( A )

Ir là cờng độ dòng điện rò ( A )

Rn là điện trở tính toán của ngời ( Ohm)

Rnđ là điện trở của cực nối đất

Thí dụ : Nếu chọn trị số điện trở tính toán của ngời là Rn = 1000 Ohm ;

Rnđ = 4 Ohm ; Ir = 10 A thì dòng điện đi qua ngời sẽ là :

In 0 , 039A

4 10

4

+ Kiểu nối đất bảo vệ qua dây trung hoà dùng dây dẫn nối vỏ kim loại của thiết bị điện vàodây trung hoà Thờng cách nối này hay dùng cho mạng có điện áp dới 1000 V, 3 pha 4 dâyvới dây trung hoà đã nối đất

Khi có sự cố, thủng cách điện chẳng hạn, xuất hiện dòng điện trên thân của thiết bị điện nhthân máy thì lập tức một trong các pha sẽ gây đoản mạch và làm cháy cầu chì bảo vệ hoặc bộphận tự động tác động cắt điện khỏi máy Khi tiếp súc với thân máy trong thời điểm đoảnmạch, ngời sẽ mắc song song với mạng kín và dòng điện qua ngời sẽ là :

I R r r r R r Idm; A ( )

k nd s g n

k n

rk là điện trở nhạy của dây trung hoà ( Ohm )

rg điện trở của giây (Ohm)

Idm dòng điện đoản mạch (A)

Các mạng có điện áp dới 1000V có liên hệ với mạng điện có điện áp trên 1000V qua máybiến áp phải có dây trung hoà nối đất hoặc phải có dây trung hoà hay các pha nối đất qua cầuchì xuyên thông Đồng thời dây trung hoà phải thực hiện nối đất lặp lại cách nhau không quá

1000 mét với các cực nối đất có điện trở không quá 4 Ohm Khi dây trung hoà ở trong phần

đoản mạch có nối đất lặp lại, trị số dòng điện đi qua ngời cũng tơng ứng giảm đi

Tuy nhiên khi dòng điện đoản mạch lớn, trị số dòng điện qua ngời trớc khi cầu chì bảo vệ đứt

có thể gây nguy hiểm Trong trờng hợp này phải sử dụng cơ cấu cắt điện tự động

Nguy hiểm nhất là sét đánh trực tiếp Cờng độ của tia lửa điện của sét đến 200.000 A và điện

áp tới 150 triệu Vôn Tia lửa điện của sét có thể phóng xa tới hàng cây số Thời gian phóng

điện của sét từ 0,1 ~ 1 giây đồng hồ và nhiệt độ đến 6000 ~ 10.000 oC

Tĩnh điện khí quyển xuất hiện là do sự ma sát của hơi nớc và sau đó của các hạt nớc vớikhông khí trong các lớp không khí ẩm Khi hạt nớc di chuyển trong đám mây sẽ tích điện và

đám mây sẽ mang điện tích đó Tác dụng tơng hỗ của các hạt nớc mang điện và các luồngkhông khí sẽ phân chia ra các hạt lớn mang điện tích dơng, hạt nhỏ mang điện tích âm Hạtnhỏ tích điện âm và hạt lớn lắng đọng xuống phía dới tạo thành các đám mây tích điện dơng.Khi đám mây tích điện dơng di chuyển, do hiện tợng cảm ứng tĩnh điện mà trên mặt đất sẽtích điện âm Nh vậy, trong thiên nhiên hình thành loại tụ điện đặc biệt với lớp không khí ởgiữa, các bề mặt tụ điện là mây và mặt đất Khi thế hiệu đạt tới trị số cực hạn sẽ sinh ra sựphóng tia lửa điện kèm theo tia chớp chói loà và tiếng nổ dữ dội

Trớc khi xuất hiện sự phóng điện thì ở mặt đất, điện tích cảm ứng âm lớt qua những phần nhôlên khỏi mặt đất của các ngôi nhà, những điểm cao của công trình, tạo nên hiện tợng ion hoákhông khí trên đờng đi tới các đám mây và làm giảm điện trở riêng của lớp không khí tạo sẵnhành lang cho tia lửa điện phóng qua

Khả năng của những điểm cao của công trình bị sét đánh trực tiếp càng lớn khi khoảng cáchgiữa điểm cao với đám mây tích điện càng gần Ngoài ra khả năng sét đánh còn phụ thuộcvào cấu tạo địa chất ở tầng sát mặt đất, vào các yếu tố khí quyển và các yếu tố hình học khác.Vùng có quặng pyrit dễ bị sét đánh hơn các khu vực khác

Khi công trình không đợc bảo vệ chống sét , nếu có sét đánh trực tiếp , công trình sẽ bị pháhoại hoặc do không khí bị đốt nóng chớp nhoáng sẽ lan rộng nhanh, tạo ra làn sóng không khí

đốt nóng công trình Nhiệt lợng tăng nhanh và đột ngột là nguyên nhân phá hỏng công trình.Sét đánh trực tiếp là biểu thị của tia lửa điện sét Hiện tợng tĩnh điện và cảm ứng điện từ cũng

là biểu thị nữa của sét

Cảm ứng tĩnh điện gây ra do tác dụng của các đám mây mang điện lên các công trình trênmặt đất và kèm theo tia lửa giữa các bộ phận kim loại của kết cấu và thiết bị Cảm ứng điện từxuất hiện khi tia chớp phóng điện làm phát sinh ra từ trờng nam châm trong không gian thay

đổi theo thời gian Từ trờng nam châm gây ra cảm ứng trong các vòng tạo ra một dòng điệntrong các vật kim loại kéo dài Tuy nhiên dòng điện này không lớn nên ít nguy hiểm mà khi

có các vòng kim loại không kín, có thể xảy ra hiện tợng phóng điện làm đốt nóng kim loạigây nguy hiểm Những tia lửa do phóng điện này có thể gây nổ , nếu không gian chung quanh

có hơi nh cácbua hydro , sẽ tạo nổ

Làm thu lôi là giải pháp thông dụng để chống sét Sét rất hay đánh vào các công trình đã nối

đất vì tính dẫn điện khi đó lớn tới vô cùng

Trang bị cho một hệ chống sét gồm bộ phận thu sét, bộ phận dẫn sét và bộ phận tiêu sét

Bộ phận thu sét có thể là thanh kim, dây hoặc lới Thanh kim thờng dùng bằng thép, đờngkính lớn trên 20 mm, dài 2,5 mét đầu trên nhọn, đầu dới gắn vào điểm tựa chắc chắn nh đỉnhcột cao, điểm cao nhất của công trình Có thể làm những trụ thu lôi đứng độc lập cao vọt lênkhu vực muốn bảo vệ Dây là biện pháp thu sét nhờ dây kim loại có đờng kính trên 12 mm,nối giữa hai điểm tựa chắc chắn, cao trên các điểm cao nhất của công trình tối thiểu 2 mét L-

ới thu lôi là những kim thu lôi ngắn ( 0,75 ~ 1,00 mét, đờng kính 14 mm ) hớng lên trời, đầudới kim ngắn nối với dây thép có đờng kính 14 mm Hàn các kim ngắn này với dây nối theo

đúng tiêu chuẩn hàn nối ( đờng hàn dài 140 mm nếu hàn một má, 50 mm nếu hàn hai má).Khoảng cách giữa những kim này là 2 mét Lới đặt quanh chu vi đỉnh nhà hoặc chạy trênsống nóc nhà

Bộ phận thu sét không đợc sơn Muốn bảo vệ chống gỉ nên mạ kẽm hay thấm kẽm

Ngoài ra, kim thu sét có thể bằng thép tròn, thép dẹt, thép ống hoặc thép góc với tiết diệncủa phần kim loại ở mũi kim không nhỏ hơn 100 mm2 ( nếu thép dẹt , bề dày không nhỏhơn 3,5 mm ; nếu thép ống , bề dày ống không nhỏ hơn 3 mm ) và chiều dài hiệu dụng củakim không ngắn hơn 200 mm Công trình có kim thu sét nằm ở môi trờng có ăn mòn , tiếtdiện đỉnh kim không nhỏ hơn 150 mm2 ( thép dẹt chiều dày không nhỏ hơn 4 mm và thépống , chiều dày thành ống không mỏng hơn 3,5 mm)

Mũi kim thu sét không cần vuốt nhọn nhng nếu là ống thì phải dùng kim loại vít kín mũikim lại Kim thu sét có thể mạ kẽm, mạ thiếc hoặc sơn dẫn điện Tại những môi tr ờng đặtkim có ăn mòn thì kim thu sét phải mạ kẽm Lắp đặt kim thu sét phải đảm bảo chắc chắntrong suốt quá trình sử dụng nhất là phải chịu đợc các tác động ngang do gió , lốc và các tác

Việc cố định dây thu sét vào kết cấu công trình phải đảm bảo chắc chắn về mặt cơhọc và tiếp xúc tốt

Dây thu sét có thể tạo thành hình lới đặt trên cọc đỡ bằng thép tròn cách nhau từ 1 ~1,5 mét và dây thu sét này phải đặt cao trên mái công trình ít nhất 0,60 mét

Cọc đỡ dây hoặc lới thu sét phải đợc kiểm tra đảm bảo cho:

+ Mái không bị chọc thủng sinh dột,

+ Không làm h hỏng các lớp chống thấm,

+ Không cản trở đến việc thoát nớc trên mái khi ma, và

+ Dây không căng quá và khi dây qua khe lún phải có đoạn uốn cong từ 100 mm đến

200 mm tránh sự co kéo làm dây quá căng

Bộ phận dẫn sét thờng làm bằng dây kim loại Dây dẫn sét xuống đất có thể làm bằngthép tròn , thép dẹt tiết diện không đợc nhỏ hơn 35 mm2 và bề dày thép dẹt không đợc nhỏhơn 3 mm Nếu từ bộ phận thu sét chỉ đặt một dây dẫn xuống đất thì tiết diện dây nàykhông đợc nhỏ hơn 50 mm2

Những nơi môi trờng không khí có lẫn hoá chất ăn mòn thì tiết diện không nhỏ hơn

Dây nối , cầu nối và dây nối cần đợc sơn chống gỉ

Dây nối từ bộ phận thu sét xuống bộ phận tiếp đất phải chọn lộ nào ngắn nhất , khôngnên có những đoạn phải uốn nhọn hay gấp khúc Trờng hợp không thể làm khác đợc mà

phải uốn thì khoảng cách giữa hai đoạn dây bị uốn phải cách nhau ít nhất là 1/10 chiều dàicủa đoạn dây phải uốn

Các cọc đỡ dây gắn vào kết cấu công trình không xa nhau quá , phải nhỏ hơn 1,5 mét

và khoảng cách từ dây đến mặt kết cấu phải lớn hơn 50 mm Nên chọn vị trí đặt dây này ởchỗ ít ngời qua lại và phải cách lỗ cửa đi , cửa sổ ít nhất là 1,5 mét Lối đi có nhiều trẻ emqua lại nh tại các nhà trẻ, trờng học thì dây dẫn phải cách lối đi ít nhất là 5 mét Nơi nào màkhông cách ly đợc ngời và súc vật với dây dẫn thì phải đặt dây dẫn trong ống cách điệntrong phạm vi không gian từ mặt đất đến độ cao 2,5 mét

Đầu nối dây dẫn sét vào bộ phận tiếp đất có thể có chỗ nối tháo rời đợc với mục đíchkiểm tra điện trở của bộ phận nối đất Hai đầu dây của bộ phận nối và bộ phận tiếp đất phảihàn với hai thanh nối bằng thép dẹt dày trên 6 mm, rộng trên 30 mm có lỗ bắt bu lông nốivới số lỗ ít nhất là 2 để lắp 2 bu lông nối loại M12 Khoảng cách giữa 2 lỗ bu lông là 40 mm

Phải thờng xuyên kiểm tra độ xiết chặt của những bu lông này

Khi công trình chỉ có một dây dẫn từ bộ phận thu sét xuống bộ phận tiếp đất thìkhông đợc làm đoạn nối mà phải là một dây nối liền và mọi liên kết đều là liên kết hàn cố

định

Bộ phận tiêu sét còn gọi là tiếp đất của hệ thu lôi là bộ phận hết sức quan trọng Bộ phậnnối đất chống sét có thể làm bằng thép tròn , thép dẹt , thép ống với phần tiết diện kim loạikhông nhỏ hơn 100 mm2 ( bề dày thép dẹt , thép góc và thành ống không mỏng hơn 4 mm).Nếu đất có tính chất ăn mòn thì tiết diện trên phải lớn hơn 100 mm2 Bộ phận nối đất có thể

đợc sơn dẫn điện , mạ thiếc, mạ kẽm nhng tuyệt đối không đợc sơn cách điện hoặc sơnbitum , sơn hắc ín hay bất kỳ loại sơn nào có tính chất cản trở việc dẫn điện Ng ời thiết kếqui định điện trở yêu cầu của bộ phận nối đất tuỳ theo điện trở của đất tại khu vực côngtrình

Phần này sẽ trình bày kỹ trong chuyên đề chống sét

*Sơ cứu ngời bị tai nạn điện

Biện pháp tốt nhất khi có ngời bị tai nạn điện là ngắt nguồn điện đang dẫn đến ngời bị tai nạn.Khi không thể ngắt nguồn điện dẫn đến nguồn gây tai nạn thì tìm mọi cách cách ly nạn nhânkhỏi dòng điện Những vật dùng để cách ly nạn nhân với nguồn điện nên là các thanh gỗ,thanh tre, thanh nhựa dài và đủ cứng để đẩy dây điện hoặc đẩy ngời cách ly khỏi dòng điện.Những thanh này phải khô và không dẫn điện Ngời làm các thao tác đẩy phải đứng trên nơikhô ráo, tay nên có găng không dẫn điện hoặc dùng quần áo khô, ny lông lót bàn tay khi cầmvào vật để cách ly nạn nhân

Nếu thấy nạn nhân có hiện tợng ngừng thở, phải nhanh chóng làm hô hấp nhân tạo, sau đó gọi

y sĩ, bác sĩ y khoa và gọi cho những nơi cấp cứu Phải làm hô hấp nhân tạo đến khi có ngờichuyên trách cấp cứu đến

Công nhân cần đợc huấn luyện về sơ cứu và hô hấp nhân tạo khi học nội quy an toàn sử dụng

điện và trớc khi đợc giao công việc liên quan đến điện

Hô hấp nhân tạo hay còn gọi là thổi ngạt

2.2 Giám sát thi công và nghiệm thu Công tác lắp đặt thiết bị chống sét

Nguy hiểm nhất là sét đánh trực tiếp Cờng độ của tia lửa điện của sét đến 200.000 A và điện

áp tới 150 triệu Vôn Tia lửa điện của sét có thể phóng xa tới hàng cây số Thời gian phóng

điện của sét từ 0,1 ~ 1 giây đồng hồ và nhiệt độ đến 6000 ~ 10.000 oC

Tĩnh điện khí quyển xuất hiện là do sự ma sát của hơi nớc và sau đó của các hạt nớc vớikhông khí trong các lớp không khí ẩm Khi hạt nớc di chuyển trong đám mây sẽ tích điện và

đám mây sẽ mang điện tích đó Tác dụng tơng hỗ của các hạt nớc mang điện và các luồngkhông khí sẽ phân chia ra các hạt lớn mang điện tích dơng, hạt nhỏ mang điện tích âm Hạtnhỏ tích điện âm và hạt lớn lắng đọng xuống phía dới tạo thành các đám mây tích điện dơng.Khi đám mây tích điện dơng di chuyển, do hiện tợng cảm ứng tĩnh điện mà trên mặt đất sẽtích điện âm Nh vậy, trong thiên nhiên hình thành loại tụ điện đặc biệt với lớp không khí ởgiữa, các bề mặt tụ điện là mây và mặt đất Khi thế hiệu đạt tới trị số cực hạn sẽ sinh ra sựphóng tia lửa điện kèm theo tia chớp chói loà và tiếng nổ dữ dội

Trớc khi xuất hiện sự phóng điện thì ở mặt đất, điện tích cảm ứng âm lớt qua những phần nhôlên khỏi mặt đất của các ngôi nhà, những điểm cao của công trình, tạo nên hiện tợng ion hoákhông khí trên đờng đi tới các đám mây và làm giảm điện trở riêng của lớp không khí tạo sẵnhành lang cho tia lửa điện phóng qua

Khả năng của những điểm cao của công trình bị sét đánh trực tiếp càng lớn khi khoảng cáchgiữa điểm cao với đám mây tích điện càng gần Ngoài ra khả năng sét đánh còn phụ thuộcvào cấu tạo địa chất ở tầng sát mặt đất, vào các yếu tố khí quyển và các yếu tố hình học khác.Vùng có quặng pyrit dễ bị sét đánh hơn các khu vực khác

Khi công trình không đợc bảo vệ chống sét , nếu có sét đánh trực tiếp , công trình sẽ bị pháhoại hoặc do không khí bị đốt nóng chớp nhoáng sẽ lan rộng nhanh, tạo ra làn sóng không khí

đốt nóng công trình Nhiệt lợng tăng nhanh và đột ngột là nguyên nhân phá hỏng công trình.Sét đánh trực tiếp là biểu thị của tia lửa điện sét Hiện tợng tĩnh điện và cảm ứng điện từ cũng

là biểu thị nữa của sét

Cảm ứng tĩnh điện gây ra do tác dụng của các đám mây mang điện lên các công trình trênmặt đất và kèm theo tia lửa giữa các bộ phận kim loại của kết cấu và thiết bị Cảm ứng điện từxuất hiện khi tia chớp phóng điện làm phát sinh ra từ trờng nam châm trong không gian thay

đổi theo thời gian Từ trờng nam châm gây ra cảm ứng trong các vòng tạo ra một dòng điệntrong các vật kim loại kéo dài Tuy nhiên dòng điện này không lớn nên ít nguy hiểm mà khi

có các vòng kim loại không kín, có thể xảy ra hiện tợng phóng điện làm đốt nóng kim loạigây nguy hiểm Những tia lửa do phóng điện này có thể gây nổ , nếu không gian chung quanh

có hơi nh cácbua hydro , sẽ tạo nổ

Làm thu lôi là giải pháp thông dụng để chống sét

2.2.1 Phân loại mức độ chống sét cho công trình:

Công trình đợc chia thành 3 cấp chống sét:

Cấp I : Những công trình trong đó toả ra các chất khí hoặc hơi cháy, cũng nh các bụi hoặc

sợi dễ cháy chuyển sang trạng thái lơ lửng và có khả năng kết hợp với không khí hoặc chấtoxy- hoá khác tạo thành hỗn hợp nổ , có thể xẩy ra ngay trong điều kiện làm việc bình th-ờng kể cả điều kiện làm việc bình thờng nán hạn ( mở hoặc đóng các thiết bị , chứa hoặc rótcác chất dễ bắt lửa hoặc các chất lỏng chảy qua lại các bình để hở ) Khi xảy ra nổ sẽ gây

ra những phá hoại lớn và làm chết ngời

Cấp II : Những công trình trong đó có toả ra các chất khí, hơi , bụi hoặc sợi cháy và có khả

năng kết hợp với không khí hoặc các chất oxy-hoá khác tạo thành các hỗn hợp nổ Nhngkhả năng này chỉ xảy ra khi có sự cố hoặc làm sai quy tắc, không thể xảy ra trong khi làmviệc bình thờng Khi xảy ra nổ chỉ gây ra những h hỏng nhỏ và không chết ngời

Thuộc cấp II còn kể cả những kho chứa các vật liệu nổ và dễ bắt lửa , đựng trong baobì bằng kim loại

Cấp III : Tất cả những công trình còn lại.

Một số công trình nằm trong phạm vi chống sét cấp III nhng có tầm quan trọng đặcbiệt về chính trị , kinh tế thì đợc nâng lên cấp II nh trụ sở làm việc cấp Nhà nớc, Đài Phátthanh, Truyền hình, nhà ở cho ngời sử dụng cấp cao

2.2.2 Nội dung công việc chống sét cho công trình kiến trúc :

(i) Với nhà có chống sét cấp I , cấp II phải : Chống sét đánh thẳng , chống sét cảm ứng tĩnh

điện và cảm ứng điện từ và chống sét từ các đờng dây và đờng ống bằng kim loại dẫn vàocông trình

(ii) Với nhà có chống sét cấp III phải : Chống sét đánh thẳng và chống sét từ các đờng dây

và ống kim loại dẫn vào công trình

Những công trình thấp tầng , chung quanh và khu vực có nhiều nhà cao đã làm chốngsét hoặc chung quanh nhà có nhiều cây cao hơn nhà nhiều thì có thể không cần chống sét

đánh thẳng

Khi cơ quan t vấn thiết kế chống sét cho ngôi nhà , họ đã điều tra đầy đủ số liệu về

địa chất , địa hình , đặc điểm của khí hậu và môi trờng chung quanh , đặc điểm kết cấu cũng

nh đặc điểm sử dụng của công trình Khi lập hồ sơ đảm bảo chất lợng chống sét cho côngtrình cần lu trữ những cơ sở của thiết kế chống sét cho công trình

Chống sét cho công trình phải đảm bảo an toàn về mặt bảo vệ, bền vững trong quátrình sử dụng công trình lâu dài và có chú ý đến vẻ đẹp của công trình nữa

Việc thiết kế chống sét đợc Công ty t vấn thiết kế lập thành hồ sơ trong bộ hồ sơ thiết

kế kỹ thuật cho công trình Cần dựa vào yêu cầu thiết kế để kiểm tra chống sét

Khi sét đánh thẳng vào thiết bị thu sét bố trí bên ngoài hoặc gần phạm vi bảo vệ của mộtcông trình có thể phát sinh hiện tợng sét đánh lặp lại lần thứ hai, thứ ba đó là do hiện tợngcảm ứng tính điện hoặc cảm ứng điện từ

Đơi với công trình chống sét cấp I, cấp II mọi bộ phận kim loại đang chứa đựng trong nhà

nh các máy móc, bình, bồn chứa làm bằng kim loại, đều phải nối đất Việc nối này phảithực hiện bằng phép hàn để đảm bảo tính dẫn sét

Trước đõy, chỳng ta thiết kế chống sột theo TCVN 46 : 1985

Bộ Xõy dựng mới ban hành tiờu chuẩn TCXDVN 46-2007 thay thế cho tiờu chuẩn cũ

Ban hành TCXDVN 46 : 2007 "Chống sột cho cụng trỡnh xõy dựng – Hướng dẫn thiết kế, kiểm tra và bảo trỡ hệ thống"

2.2.3 Các yêu cầu cần kiểm tra với việc lắp đặt chống sét:

(i) Bộ phận thu sét để đảm bảo kiểu dáng đã chọn , vị trí đặt thiết bị , kích thớc vật liệu ,kiểm tra lớp mạ của đầu kim , các mối hàn , nối khi có

(ii) Bộ phận dẫn sét : vị trí bố trí , qui cách và số lợng dây dẫn xuống đất , khoảng cách antoàn đến những vị trí cần tránh , phơng thức neo gắn dây dẫn vào công trình , phơng thứcnối dây dẫn sét , phơng thức sơn , mạ , phủ tiếp xúc

(iii) Bộ phận nối đất : qui cách vật liệu , cách hàn , nối , khoảng cách an toàn đến các thiết

bị kim loại trong nhà , phải dùng dụng cụ đo điện trở đất để kiểm tra các trị số điện trở nối

đất Khi đặt thiết bị chống sét độc lập, trị số điện trở nối đất xung kích phải đạt các yêu cầusau đây :

Nhà có mái kim loại , đợc phép dùng mái làm bộ phận thu nếu chiều dày của mái :

* Lớn hơn 4 mm với công trình có nguy cơ nổ , cháy

* Lớn hơn 3,5 mm với công trình ít nguy cơ nổ, cháy.

Mái kim loại phải đảm bảo gắn kết dẫn điện toàn mái và cứ 20~30 mét lại nối với dâydẫn sét xuống bộ phận nối đất , toàn nhà ít nhất có 2 dây nối xuống bộ phận nối đất

Cần kiểm tra khi thiết bị chống sét đặt ngay trên công trình :

* Các bộ phận dẫn điện của thiết bị chống sét ở phía trên mặt đất phải đặt xa các đ ờng ống,

đờng dây điện lực, điện thoại, ăng ten dẫn vào công trình và các bộ phận kim loại có kíchthớc lớn của công trình với khoảng cách tối thiểu là 2 mét Với những bộ phận kim loại củacông trình nếu không thực hiện đợc khoảng cách nêu trên thì cho phép nối chúng với thiết

bị chống sét nhng phải thực hiện đẳng thế từng tầng Giải pháp nối nên hạn chế đến tốithiểu

* Khoảng cách trong đất từ các bộ phận kim loại của thiết bị chống sét tới các đờng ốngkim loại , đờng cáp ngầm dẫn vào công trình không đợc nhỏ hơn 3 mét

Nếu không đảm bảo đợc khoảng cách trên thì đợc nối chúng với nhau ở nới gần nhấtnhng phải giảm trị số điện trở nối đất còn 1 Trờng hợp này nhất thiết phải sử dụng cápdẫn điện vào nhà là loại có vỏ kim loại sau đó nối phần vỏ kim loại với bộ phận nối đất củachống sét

2.2.4 Qui cách và các yêu cầu về thiết bị chống sét:

đặt kim có ăn mòn thì kim thu sét phải mạ kẽm hoặc thấm kẽm

Thấm kẽm là nung kẽm cho chảy ở nhiệt độ 500 oC Bộ phận kim loại thép cần thấm cũngnung đến nhiệt độ 500 oC Nhúng kim loại cần thấm kẽm vào kẽm đang chảy, kẽm sẽ ngấmvào thép sau 10 đến 15 phút

Lắp đặt kim thu sét phải đảm bảo chắc chắn trong suốt quá trình sử dụng nhất là phải chịu

và phải đợc sơn dẫn điện Dây thu sét đặt ở môi trờng không khí có hoá chất ăn mòn thì tiếtdiện dây thu sét phải mở đến 75 mm2 Để bảo vệ chống bị tác động ăn mòn, dây thu sét nên

+ Mái không bị chọc thủng sinh dột,

+ Không làm h hỏng các lớp chống thấm,

+ Không cản trở đến việc thoát nớc trên mái khi ma, và

+ Dây không căng quá và khi dây qua khe lún phải có đoạn uốn cong từ 100 mm đến

200 mm tránh sự co kéo làm dây quá căng

3 Dây dẫn , dây nối và cầu nối:

Dây dẫn sét xuống đất có thể làm bằng thép tròn , thép dẹt tiết diện không đợc nhỏhơn 35 mm2 và bề dày thép dẹt không đợc nhỏ hơn 3 mm Nếu từ bộ phận thu sét chỉ đặtmột dây dẫn xuống đất thì tiết diện dây này không đợc nhỏ hơn 50 mm2

Những nơi môi trờng không khí có lẫn hoá chất ăn mòn thì tiết diện không nhỏ hơn

Dây nối , cầu nối và dây nối cần đợc sơn chống gỉ

Dây nối từ bộ phận thu sét xuống bộ phận tiếp đất phải chọn lộ nào ngắn nhất , khôngnên có những đoạn phải uốn nhọn hay gấp khúc Trờng hợp không thể làm khác đợc màphải uốn thì khoảng cách giữa hai đoạn dây bị uốn phải cách nhau ít nhất là 1/10 chiều dàicủa đoạn dây phải uốn

Các cọc đỡ dây gắn vào kết cấu công trình không xa nhau quá , phải nhỏ hơn 1,5 mét

và khoảng cách từ dây đến mặt kết cấu phải lớn hơn 50 mm Nên chọn vị trí đặt dây này ởchỗ ít ngời qua lại và phải cách lỗ cửa đi , cửa sổ ít nhất là 1,5 mét Lối đi có nhiều trẻ emqua lại nh tại các nhà trẻ, trờng học thì dây dẫn phải cách lối đi ít nhất là 5 mét Nơi nào màkhông cách ly đợc ngời và súc vật với dây dẫn thì phải đặt dây dẫn trong ống cách điệntrong phạm vi không gian từ mặt đất đến độ cao 2,5 mét

Đầu nối dây dẫn sét vào bộ phận tiếp đất có thể có chỗ nối tháo rời đợc với mục đíchkiểm tra điện trở của bộ phận nối đất Hai đầu dây của bộ phận nối và bộ phận tiếp đất phảihàn với hai thanh nối bằng thép dẹt dày trên 6 mm, rộng trên 30 mm có lỗ bắt bu lông nốivới số lỗ ít nhất là 2 để lắp 2 bu lông nối loại M12 Khoảng cách giữa 2 lỗ bu lông là 40 mm

Phải thờng xuyên kiểm tra độ xiết chặt của những bu lông này

Khi công trình chỉ có một dây dẫn từ bộ phận thu sét xuống bộ phận tiếp đất thìkhông đợc làm đoạn nối mà phải là một dây nối liền và mọi liên kết đều là liên kết hàn cố

định

4 Bộ phận nối đất chống sét:

Bộ phận nối đất chống sét có thể làm bằng thép tròn , thép dẹt , thép ống với phần tiếtdiện kim loại không nhỏ hơn 100 mm2 ( bề dày thép dẹt , thép góc và thành ống khôngmỏng hơn 4 mm) Nếu đất có tính chất ăn mòn thì tiết diện trên phải lớn hơn 100 mm2 Bộphận nối đất có thể đợc sơn dẫn điện , mạ thiếc, mạ kẽm nhng tuyệt đối không đợc sơn cách

điện , sơn bitum , sơn hắc ín hay bất kỳ loại sơn nào có tính chất cản trở việc dẫn điện Ngờithiết kế qui định điện trở yêu cầu của bộ phận nối đất tuỳ theo điện trở của đất tại khu vựccông trình

Cần kiểm tra lại trị số điện trở suất của đất ( đ  Cm ) tại hiện trờng Mọi số liệucho sẵn trong các Sổ tay chỉ để tham khảo và thiết kế kỹ thuật mà thôi

Trị số điện trở suất tính toán ( đ.tt ) bằng trị số điện trở suất đo đạc ( đ ) nhân với hệ sốthay đổi điện trở suất (  ), còn đợc gọi là hệ số thời tiết hay là hệ số mùa Hệ số thay đổi

điện trở suất của đất theo thời tiết của các kiểu nối đất cho trong bảng sau:

Hình thức nối đất

Độ sâu đặt bộ phận nối đất (m)

0,80 - 1,00

1,40  1,80 

Thông thờng nên chọn hình thức nối đất theo chỉ dẫn dới đây:

(a) Khi trị số điện trở suất đất không lớn quá 3 x 104  Cm thì sử dụng hình thức nối đấtcọc chôn thẳng đứng , chiều dài cọc từ 2,5 đến 3 mét , đầu trên của cọc phải đóng ngập sâutrong đất từ 0,50 đến 0,80 mét

Nếu lớp đất ở sâu có điện trở nhỏ , từ 3 x 104  Cm trở xuống hoặc có mạch nớcngầm cần sử dụng hình thức cọc chôn sâu và có thể tăng chiều dài cọc đến 6 mét Trong tr -ờng hợp này có thể sử dụng cọc bê tông cốt thép và các móng bằng bê tông cốt thép củacông trình để làm bộ phận nối đất chôn sâu

Trờng hợp lớp đất trên có trị số điện trở nhỏ, các lớp đất dới là đá , sỏi hoặc có điệntrở suất lớn thì dùng hình thức nối đất thành tia đặt nằm ngang theo kiểu nối đất kéo dàichôn ở độ sâu 0,50 đến 0,80 dới mặt đất , chiều dài mỗi thanh không nên lấy quá trị sốchiều dài tới hạn , ứng với các trị số điện trở suất nh bảng sau đây:

(b) Khi điện trở suất của đất bằng từ 3 đến 7x104 .Cm, cần sử dụng hình thức nối đấthỗn hợp ( cọc kết hợp với thanh ) Có thể sử dụng nối đất hỗn hợp kiểu hình vuông , hìnhchữ nhật , hình tròn

Các cọc chỉ nên đóng trong khoảng 2:3 chiều dài của thanh , tính từ đầu thanh , phíanối với dây xuống

(c) Khi trị số điện trở suất của đất lớn hơn 7 x 104 .Cm , hoặc đất có nhiều đá tảng ,

đá vỉa cho phép kéo dài thanh tới chỗ có trị số điện trở suất nhỏ nh hồ , ao , sông , suối nhngkhông nên kéo quá 100 mét

(d) Có thể dùng biện pháp nhân tạo để cải thiện độ dẫn điện ở những vùng có điện trởsuất cao nh dùng muối ăn ( NaCl ) pha nớc để tới cho khu đáat chung quanh dây nối đất Theo quan điểm của chúng tôi ( tác giả bài giảng này) nếu dùng phơng pháp này thì phảighi chú và nhắc nhở rằng cứ 3~5 năm lại phải kiểm tra điện trở suất của đất và bổ sungmuối nếu không sẽ nguy hiểm vì điện trở suất của đất ngày càng tăng do nồng độ muốigiảm do ma

Trong việc thi công bộ phận thu sét , bộ phận dẫn sét , bộ phận tiếp đất thì việc hànnối hết sức quan trọng Một trong những điều hết sức chú ý khi kiểm tra chất lợng hệ chốngsét là kiểm tra chất lợng mối hàn Mối hàn phải đảm bảo chiều dài đờng hàn , đảm bảokhông rỗ , không ngắt quãng , không bọt xỉ , chiều cao đờng hàn phải đáp ứng đầy đủ.

2.3 Kiểm tra và nghiệm thu hệ thống chống sét :

2.3.2 Ban nghiệm thu :

Khi công tác hoàn thành , phải tiến hành tổ chức nghiệm thu mà ban nghiệm thu gồm:

* Đại diện chủ đầu t là chủ nhiệm dự án làm chủ tịch ban nghiệm thu , có các t vấn

đảm bảo chất lợng là ngời giúp việc trực tiếp

* Đại diện cơ quan thi công

* Đại diện cơ quan thiết kế

Đối với công trình chống sét cấp I và II có đại diện cơ quan chủ quản các bên cùngtham dự

2.3.3 Nội dung kiểm tra :

Những nội dung cần kiểm tra và nêu thành văn bản nh sau:

* Vật liệu và qui cách vật liệu sử dụng trong các bộ phận chống sét

* Độ bền cơ học và độ dẫn điện của các mối hàn , mối nối

* Sự liên hệ giữa hệ thống bảo vệ chống sét với các bộ phận kim loại không mang điện cósẵn bên trong hoặc bên ngoài công trình

* Khoảng cách an toàn cho phép trong không khí và trong đất

* Biện pháp giải quyết khi có đoạn dây dẫn cần gấp khúc , uốn cong , băng qua khe lún ,khe nhiệt

* Biện pháp chống han gỉ , chống va chạm cơ học , chống dột cho mái

* Biện pháp lấp đất và trị số điện trở tản dòng điện tần số công nghiệp của bộ phận nối đất

Việc kiểm tra kết hợp với quan sát bằng mắt thờng với sử dụng dụng cụ đo kiểmchuyên dụng Khi sử dụng dụng cụ đo kiểm , nên thuê theo phơng thức hợp đồng dịch vụkiểm tra với các cơ quan đợc phép kiểm định chất lợng Nên lu ý mọi dụng cụ sử dụngtrong đo kiểm phải đợc kiểm chuẩn hợp thức theo qui định

2.3.4 Lập hồ sơ nghiệm thu :

* Thu thập đầy đủ về thiết kế và thuyết minh thiết kế

*Văn bản thí nghiệm điện trở suất hiện trờng Các kết quả đo đạc trong quá trình kiểm trachi tiết các bộ phận

* Các văn bản nghiệm thu công trình khuất, kín hay bị lấp

* Văn bản kết luận sau từng đợt kiểm tra , sau từng giai đoạn kiểm tra

* Văn bản kết luận cuối cùng và những lu ý chung về tình trạng của hệ thống chống sét bảo

vệ công trình và những kết luận chung về sử dụng

2.3.5 Nguyên tắc chống sét theo các tiêu chuẩn :

Phương phỏp chống sột truyền thống :

Phơng pháp này do một ngời Mỹ là Benjamin Franklin (1752) đó đề xuất một phương phỏp chống sột (PPCS) bảo vệ nhà cửa thuyền bố ễng dựng kim thu sột bằng kim đặt trờn đỉnh núc nhà, nối với một dõy kim loại dẫn xuống đất Franklin nghĩ rằng PPCS này thực hiện hai nhiệm vụ: làm chệch hướng tia sột vào nhà và dẫn năng lượng xuống đất và phõn tỏn năng lượng điện trờn mõy và như vậy ngăn chặn tia sột Qua kiểm chứng trải qua 250 năm qua, thực sự PPCS của Franklin và những hệ tương đương phương phỏp này đó thật sự giảm thiệt hại về nhà cửa, thuyền tàu PPCS Franklin và hệ tương tự khụng phõn tỏn điện tớch và như vậy khụng ngăn chặn tia sột

Phương phỏp chống sột truyền thống cú hai dạng là: hệ gắn thẳng với nhà và hệ bao quanh hay nằm trờn Hệ Franklin là thớ dụ về hệ gắn thẳng và hiện nay vẫn sử dụng rộng rói Quy phạm NFPA 780 đó quy định về chiều cao và cỏch bố trớ kim thu sột, kớch cỡ của dõy nối đất,cỏch thực hiện và đặc tớnh của hệ nối đất Gần đõy một vài kiểm chứng cho thấy kim tự làm việc tốt hơn kim nhọn

Hệ Franklin bao quanh hay nằm trờn hay cũn gọi là hệ mắt xớch hay lưới Nú thường bao gồm hệ dõy dẫn ở trờn đỉnh treo trờn cỏc cột và nối với hệ thống đất Cỏc dõy này thường đặt cỏch nhà khoảng 10 - 20 m Hệ này cú ưu việt là một khi nú tiếp nhận tia sột thỡ tia sột ở cỏch

xa khu vực bảo vệ xa hơn hệ Franklin nối trực tiếp Dạng bảo vệ này thường đắt hơn dạng gắn trực tiếp

Thực nghiệm cho thấy, hệ Franklin khụng cho hiệu quả chống

sột 100% Tuy sột đỏnh vào kim thu sột nhiều hơn và hiệu quả

của PPCS là khỏ tốt, song nhiều kết quả thực nghiệm cho thấy

sột cú thể bỏ qua kim thu sột mà đỏnh trực tiếp vào nhà mặc dự

cú thể làm kim thu sột lờn rất cao Ngay cả khi sột đỏnh vào

kim thu sột thỡ dõy nối đất khụng hiệu quả cho việc dẫn cỏc

thành phần tần số cao của tia sột khi cú cỏc vật kim loại ở gần

Cỏc nhà cú chứa cỏc dụng cụ nhạy cảm với sột như cỏc thiết bị

điện tử sẽ bị hỏng húc Đối với cỏc thiết bị nhạy cảm này cần

phải cú những thiết bị chống sột chuyờn dụng

Như vậy, phương phỏp truyền thống trong nhiều năm qua đó

chứng tỏ khả năng bảo vệ của nú, tuy nhiờn đối với yờu cầu

cao như hiện nay (cỏc thiết bị điện tử, nhà mỏy hạt nhõn, đạn

dược, .) thỡ những nhược điểm nờu trờn sẽ cú thể gõy thiệt hại khụn lường