cholesterol sinh tổng hợp xảy ra ở hầu hết các cơ quan và các mô, nhưng mật vẫn giữ vai trò chủ yếu. Cholesterol cũng tạo ra nhiều ở ruột. Nhiều người cho rằng các mô dễ tạo thành tế bào mới có hoạt tính tổng hợp cao nhất (ví dụ lipoprotein ở gan). Các nhà sinh hóa học mới chỉ “lần” được vài khâu trong chuỗi mắt xích tổng hợp rắc rối này. Cholesterol là chất có hoạt tính sinh học đáng quan tâm nhất, hết sức cần thiết và không thể thiếu được nhưng trở nên nguy hiểm khi thiếu và đặc biệt khi thừa trong máu. Chế độ ăn hợp lý là cách phòng hội chứng thừa cholesterol tích cực nhất. Những hiểu biết về cholesterol còn quá ít ỏi, rất nhiều vấn đề liên quan đến cholesterol phải đầu tư nghiên cứu tốn kém và lâu dài.
Trang 1Cholesterol từ 7 cách nhìn
NHÀ HÓA HỌC
Đây là chất được phát hiện từ thế kỷ XVIII trong sỏi mật Năm 1816, Michel Chevreuil đã mô tả
tính chất của chất này và đặt cho nó cái tên là cholesterol (Từ tiếng Hy Lạp chole – mật
và stereos – rắn) mà chúng ta dùng ngày nay Mãi đến năm 1932, Windows mới xác định được
công thức chính xác của cholesterol : C27H46O Nó không tan trong nước (và mối nguy hiểm chết người của cholesterol là do tính chất này), nhưng tan dễ dàng trong dung môi hữu cơ Chứa nhóm OH, nó dễ dàng tham gia các phản ứng este hóa Trong phân tử có liên kết đôi, nó
dễ bị hydro hóa, cộng hợp halogen Khi ôxy hóa, tủy theo điều kiện, hình thành xeton, hydroxit, axit… Song các nhà hóa học còn hiểu biết quá ít về cholesterol
NHÀ VẬT LÝ HỌC
Khi tinh khiết, cholesterol là chất bột hoặc đơn tinh thể trắng Đó là những bản mỏng, hình trực thoi (rhombique), không mùi, không vị, điểm chảy 1490C Phân tích tia X cho thấy phân tử cholesterol có kích thước 0,72 x 0,45 x 2nm và tinh thể cholesterol lớn lên từ dung dịch có thể tích đơn vị 5,0326nm3, trong đó 6 phân tử sắp xếp sao cho đầu của phân tử này hướng vào đuôi của phân tử kia Cholesterol có tính quang học, với góc quay cực là 39,50 Nó có trong các màng tế bào, làm tăng hoặc giảm độ nhớt cũng như thay đổi độ thẩm thấu của màng Đây cũng
là một chất còn nhiều bí hiểm đối với các nhà vật lý
NHÀ SINH HỌC
Đối với các nhà sinh học, cholesterol là chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý nhất Nó vô cùng quan trọng đối với sự sống của bất kỳ sinh vật nào Trong tế bào thần kinh và ở thượng thận,
nó chiếm tới 6% khối lượng và trong cơ thể mỗi người, 0,2% thân trọng là cholesterol Nó là tiền chất để tổng hợp sinh học nhiều chất hoạt động sinh lý như axit mật, hocmon steroit, vitamin D3 và nhiều hợp chất khác nữa đều quan trọng với sự sống Có nhiều giả thuyết giải thích về vai trò của cholesterol, nhưng chưa thuyết nào là đầy đủ
NHÀ SINH HÓA HỌC
Quá trình sinh tổng hợp cholesterol trong cơ thể cực kỳ phức tạp thông qua tác động của ít nhất 30 loại enzym khác nhau Đã huy động phương pháp đồng vị phóng xạ để theo dõi quá trình này từ những “nguyên liệu” là axit axetic, glucoza, lowxxin, valin, axit pirotactric, etanol… Mặc dù phản ứng sinh tổng hợp xảy ra ở hầu hết các cơ quan và các mô, nhưng mật vẫn giữ
Trang 2vai trò chủ yếu Cholesterol cũng tạo ra nhiều ở ruột Nhiều người cho rằng các mô dễ tạo thành tế bào mới có hoạt tính tổng hợp cao nhất (ví dụ lipoprotein ở gan) Các nhà sinh hóa học mới chỉ “lần” được vài khâu trong chuỗi mắt xích tổng hợp rắc rối này
NHÀ SINH LÝ HỌC
Cholesterol đi vào cơ thể qua đường thực phẩm cũng như tự hình thành trong các cơ quan (gọi
là cholesterol tự sinh), từ đó thâm nhập vào máu và bị lôi cuốn vào những phản ứng phức tạp của sự sống Các quá trình sinh lý mà cholesterol tham gia rất nhiều, khó mà kể hết va thú thật các nhà khoa học cũng chưa hiểu được bao nhiêu! Tùy thuộc vào tỷ trọng, chúng tôi chia cholesterol làm 2 loại (chính xác hơn là 2 loại cholesterol dưới dạng hợp chất của chất béo và chất đạm gọi là lipoprotein): loại tỷ trọng thấp (LDL) và loại tỷ trọng cao (HDL) Có thể nói gọn thế này: loại LDL là loại xấu, có thể lắng đọng ở thành mạch máu và loại HDL là loại tốt, có dư thừa chút đỉnh trong máu, nó sẽ về gan và tại đó, bị (hóa giải) Về hậu quả, sẽ nhường lời cho các nhà y học
NHÀ Y HỌC
Trong y học, một vấn đề hết sức quan trọng là hội chứng thừa thiếu cholesterol Thế nào la thừa, thế nào là thiếu? Trong những điều kiện bình thường, cholesterol trong máu dao động trong khoảng 1,9 đến 2,1 g/l Khi hàm lượng ấy vượt quá 2,6 g/l là thừa
Thừa cholesterol là căn bệnh nguy hiểm, phổ biến trong các xã hội tiêu dùng Người ta có thể mắc hội chứng này từ rất sớm, song thường chỉ phát hiện ở tuổi 40, vì trước đó ta thường mất cảnh giác với nó, trong khi nó âm thầm phát triển mà không có biểu hiện lâm sàng nào Hậu quả của việc thừa cholesterol được biết đến nhiều nhất là xơ vữa động mạch Lượng
cholesterol dư thừa trong máu (như các nhà sinh lý học cho biết chính là LDL) sẽ đọng lại dọc các thành động mạch, làm cho nghẽn dòng máu lưu thông bên trong gây nứt vỡ động mạch Động mạch cổ, đầu bị tắc hay vỡ sẽ là xuất huyết não hay hoại não
Thừa cholesterol còn dẫn đên sỏi mật và sỏi tại đường dẫn mật Sỏi mật khác với sỏi thận (canxi oxalat) chính là tinh thể của cholesterol hình thành do cân bằng pha giữa cholesterol, axit mật và lexitin
Một số bệnh có quan hệ qua lại với hội chứng thừa cholesterol như mắc bệnh hoàng đản do tắc mật, rối loạn chuyển hóa lipit (đái tháo đường, béo phì…)
Còn thiếu cholesterol? Đó là khi hàm lượng cholesterol trong máu xuống dưới mức 1,5 g/l đối với người lớn tuổi Nguy hiểm của sự thiếu cholesterol mang tính chất khác và dẫn tới các bệnh như tăng năng tuyến giáp trạng, vỏ thượng thận bị phá hủy, suy kiệt Khi bị đói ăn kéo dài có thể bị suy kiệt do cholesterol giảm xuống 1 g/l, kéo theo việc giảm mỡ trong cơ thể Hội chứng thiếu cholesterol cũng xuất hiện khi bị các dạng khác nhau của bệnh gan (viêm gan mãn, xơ
Trang 3gan, viêm gan truyền nhiễm) Hầu như chưa giải thích được vì sao quá trình sinh tổng hợp cholesterol trong cơ thể bị “trục trặc”
Cũng có nhiều nhà y học cho rằng chỉ nói về thừa hoặc thiếu cholesterol thì chưa đủ Nhiều bệnh lại nảy sinh tỷ lệ giữa LDL và cholesterol tổng không giữ được một hằng số lý tưởng là 0,65
NHÀ DINH DƯỠNG HỌC
Nhà sinh lý học đã cho biết: một phần cholesterol (nội sinh) mang yếu tố di truyền, còn phần lớn cholesterol là do thực phẩm đưa vào cơ thể và mối nguy hiểm do thừa cholesterol là phổ biến hơn gấp bội Muốn trừ tận gốc hội chứng thừa cholesterol tốt nhất là phòng ngừa bằng cách kiểm tra nguồn thực phẩm
Loại thức ăn chứa nhiều cholesterol như lòng đỏ trứng gà, gan, óc, các chất béo… là nguyên nhân chính của hội chứng này Giảm các loại thức ăn đó, tăng cường ăn rau quả là biện pháp phòng ngừa tích cực Thành phần chất béo có ảnh hưởng rõ rệt dến hàm lượng cholesterol Bơ động vật chứa các axit béo no không được quá 10% trong khẩu phần và tốt nhất nên thay bằng dầu thực vật chứa axit béo không no Bạn hãy cố gắng giữ cho đừng béo và nhớ rằng việc giảm trọng lượng đi đôi với giảm cholesterol trong máu Cà phê có chứa axit béo đâu, nhưng
nó cũng kích thích sự tổng hợp sinh học cholesterol Tăng từ 2 lên 4 tách cà phê một ngày làm hàm lượng tăng lên 20% trong khi các chất bột hầu như không có ảnh hưởng Đã có biểu hiện thừa cholesterol càng phải giữ chế độ ăn kiêng chặt chẽ Vì vậy các nhà nghiên cứu Mỹ khuyên nên ăn kiêng từ tuổi 20 để giảm được những nguy cơ suy động mạch vành
KẾT LUẬN
Có thể coi như tuyên bố chung của 7 nhà khoa học nói trên:
• Cholesterol là chất có hoạt tính sinh học đáng quan tâm nhất, hết sức cần thiết và không thể thiếu được nhưng trở nên nguy hiểm khi thiếu và đặc biệt khi thừa trong máu
• Chế độ ăn hợp lý là cách phòng hội chứng thừa cholesterol tích cực nhất
• Những hiểu biết về cholesterol còn quá ít ỏi, rất nhiều vấn đề liên quan đến cholesterol phải đầu tư nghiên cứu tốn kém và lâu dài