bài giảng môn truyền giống

Phương thức phối giống Sự bắn tinh vào đường sinh dục con cái Phối giống tử cung: lạc đà, ngựa, lợn, chó là loài gia súc bắn tinh tử cung,nghĩa là trong quá trình giao phối thì tinh dịch

Bài 1: Huấn luyện đực giống và khai thác tinh

Mục tiêu của bài

Học xong bài này người học có khả năng:

- Tự huấn luyện được đực giống

- Thực hiện việc khai thác tinh thành thạo

1.1 Đại cương về các phương pháp phối giống

Khái niệm phối giống

Phối giống là quá trình sinh lý xảy ra khi tế bào trứng kết hợp với tinhtrùng, phát sinh đồng hóa, kết quả tạo thành một tế bào mới mang tính di truyềncủa bố mẹ

Phương thức phối giống

Sự bắn tinh vào đường sinh dục con cái

Phối giống tử cung: lạc đà, ngựa, lợn, chó là loài gia súc bắn tinh tử cung,nghĩa là trong quá trình giao phối thì tinh dịch của con đực vào trong tử cungcon cai

Ngựa:

Thực chất là bắn tinh âm đạo, tuy nhiên vì quy đầu của ngựa đực to, thành

âm đạo ngựa cái co bóp mạnh, cổ tử cung mềm, được mở ra hoàn toàn khi độngdục nên tinh dịch của ngựa đực được phóng vào tử cung

Lợn:

Âm dạo lợn ngắn, cổ tử cung lợn cái tròn không có nếp gấp nhiều lần hoa

nở như trâu, bò, ranh giới giữa cổ tử cung và âm dạo không rõ rang Cổ tử cung

mở ra hoàn toàn trong quá trình động dục, dương vật của con đực có hình xoắn

ốc và đưa sâu vào trong đường sinh dục con cái, số lượng tinh dịch phóng ramột lần của lợn đực nhiều, nên tinh dịch của lợn đực vào tử cung lợn cái trongquá trình giao phối

Chó:

Trong quá trình giao phối, bộ phận hải niệu quy đầu của chó đực và tiềnđình của chó cái mở to giữ chặt lấy nhau nên tinh dịch của chó đực vào tử cungchó cái

Bắn tinh âm đạo

Trâu, bò, dê cừu là loài gia súc bắn tinh âm đạo do quá trình giao phối củacác loài này ngắn, số lượng tinh dịch ít Niêm mạc cổ tử cung của gia súc cáinhiều nếp gấp, nên cổ tử cung không mở hoàn toàn trong quá trình động dục, chỉ

mở hoàn toàn khi tính dục và tính hưng phấn cao độ Nếu gia súc đực phóng tinhchưa đúng thời kỳ động dục cao độ của gia súc cái thì tinh dịch nằm ở ngoài âmđạo

Có hai hình thức phối giống

1.1.1 Phối giống trực tiếp

Phối giống trực tiếp là quá trình giao phối giữa gia súc đực và gia súc cái,tinh dịch của con đực đi vào đường sinh dục của con cái để tế bào trứng và tinhtrùng kết hợp với nhau ở 1/3 phía trên ống dẫn trứng, tạo một tế bào mới Tế bào

đó gọi là hợp tử

1.1.2 Phối giống gián tiếp (TTNT)

TTNT là hình thức dùng tinh dịch của con đực đã pha loãng bơm vàođường sinh dục của con cái để tinh trùng kết hợp với trứng tạo thành hợp tử.Người ta thấy rằng trong quá trình thụ tinh thì tinh trùng phá vỡ được màngphóng xạ của tế bào trứng chính là nhờ men hyaluronidase ở phần acrosom củađầu tinh trùng, mem này không đặc trưng cho loài Điều đó có nghĩa tinh trùngcủa một loài gia súc này có thể phá vỡ tế bào màng phóng xạ của một loài giasúc khác.

Vì vậy, trong TTNT người ta có thể lấy nhiều loại tinh trùng của gia súckhác loài hỗn hợp với một lượng tinh trùng nhất định của đực giống cùng loàivới gia súc cái sẽ nâng cao tỷ lệ thụ thai và năng suất sinh sản của mỗi gia súcđực giống

Ví dụ: trộn tinh trùng bò và lợn để dẫn tinh cho lợn nhưng chỉ có tinh trùng

lợn là đi vào được bên trong tế bào trứng lợn

Ngoài ra, người ta có thể bổ sung mem hyanuronidase tổng hợp vào tinhdịch nhằm nâng cao kết quả thụ tinh

Ý nghĩa:

Nói về ý nghĩa của truyền giống nhân tạo, Studenxốp (Liên xô cũ) vàVương Bội Kiên (Trung Quốc) cho rằng: "Truyền giống nhân tạo là phươngpháp nhân giống hữu tính của động vật mà có thể dùng phương pháp này nângcao phẩm giống vật nuôi một cách nhanh nhất, tôi nhất, kinh tế nhất, đồng thời

có thể phòng ngừa một số bệnh lây lan qua đường sinh dục "

1.2 Huấn luyện đực giống

Hiện nay, người ta có nhiều phương pháp để huấn luyện gia súc đực nhảygiá Tùy từng loại gia súc khác nhau và đặc tính riêng của từng gia súc mà người

ta có phương pháp huấn luyện phù hợp

1.2.1 Nguyên tắc huấn luyện

Thành lập cho gia súc đực một phản xạ có điều kiện về nhảy giá và thườngxuyên củng cố phản xạ này

1.2.2 Kỹ thuật huấn luyện

Tuổi huấn luyện:

Lợn đực 5-7 tháng tuổi, trâu 24- 30 tháng tuổi, bò 18- 24 tháng tuổi, dê cừu6- 9 tháng tuổi, ngựa 24- 30 tháng tuổi

Chế độ chăm sóc nuôi dưỡng:

Chăm sóc: thường xuyên quan sát tình trạng ăn, uống, đi lại, phân, nước

tiểu, nhịp thở,…

Chú ý thường xuyên tắm, chải cho đực giống

Đặc biệt chú ý giữ sạch vùng hạ nang và vùng bao quy đầu của đực giống Rất cần chú y đực giống vận động để con đực có phản xạ tính dục mạnh

mẽ, có thể thể săn chắc

Có hai hình thức vận động:

- Vân động tự do: cho đi lại tự do trong sân vận động (1 con / 1 ô sân)

- Vận động cưỡng bức: cho con đực vận động với tốc độ nhất định trênđoạn đường nhất định tùy từng loại gia súc:

o Lợn đực nội: chạy + đi 1,5 – 2 km/lần tuần 2 lần

o Lợn đực ngoại: chạy + đi 2-2,5 km/ lần tuần 2 lần

o Trâu, bò: đi nhanh +lồng 10-15 km/lần tuần 2 lần.

o Ngựa đực: đi kiệu +phi 50- 60 km/ lần tuần 2-3 lần

Nuôi dưỡng: chất lượng thức ăn tốt, chế biến ngon, sạch

Lịch huấn luyện: Phải đảm bảo một tuần không quá hai lần và đúng giờ

qui định (tốt nhất là khoảng từ 5-7 giờ sáng)

Người huấn luyện: Người huấn luyện phải kiên trì tránh nôn nóng, tránh

các hành vi thô bạo như: đánh đập gia súc và phải luôn cố định người huấnluyện bởi vì có cố định người huấn luyện thì mới theo dõi được cá tính của từngcon để chiều theo ý thích của chúng

Phòng và giá huấn luyện

Phòng huấn luyện có không gian phù hợp với gia súc huấn luyện Không

bố chí các vật nhọn, sắc

Giá huấn luyện

Đối với trâu, bò, ngựa, lợn, dê cừu,… phải có giá nhảy thích hợp Giá nhảy

Dưới tác động kích thích của AĐG, con đực sẽ xuất tinh Sau đó, khôngcần dùng con cái nữa

Ở những lần đầu, con đực không thực hiện phản xạ giao phối, cần kiên trìtập luyện, cho tập nhiều lượt trong một lần tập luyện, mỗi tuần tập 2- 3 ngày.Tùy theo từng loại đực giống mà từ sau 2- 4 tuần có thể thành lập đượcphản xạ nhảy giá Sau đó là giai đoạn củng cố phản xạ, nhịp huấn luyện thưadần 3- 5 ngày

Phương pháp tham quan

Cho đực giống tập sự quan sát một đực giống khác đã nhảy giá thành thục.Sau đó, cho đực giống tập sự bắt chước, như vậy con đực tập sự sẽ nhanh chóngtiếp thu kinh nghiệm

Ngoài ra, có thể kết hợp cả hai phương pháp để rút ngắn thời gian tậpluyện ở lợn có thể dùng phương pháp cưỡng bức lợn đực ôm giá, kích thíchcưỡng bức phản xạ cương cứng dương vật và xuất tinh

Một số chú ý khi huấn luyện gia súc đực nhảy giá

Huấn luyện lợn đực nhảy giá không nên đơn thuần coi giá nhảy là đốitượng duy nhất Để tạo ra phản xạ nhảy giá xuất tinh là cả một hệ thống tác độngđồng bộ gây phản xạ có điều kiện Ví dụ: chỉ nên huấn luyện vào 7 - 8 giờ sáng;trước khi đi huấn luyện nên cho con đực ăn nhẹ một chút thức ăn tinh; chỉ đitheo một con đường duy nhất đến phòng huấn luyện; ổn định người huấn luyện

và lấy tinh kể cả màu áo; tạo điều kiện làm quen với lợn đực bằng cách thườngxuyên xoa chải, vuốt ve; tạo tiếng động ổn định trước khi lợn đực vào phònghuấn luyện lấy tinh Sau khi huấn luyện và lấy tinh cần có một số động tác ổnđịnh nào đó góp vào hệ thống phản xạ có điều kiện

Huấn luyện trâu, bò đực nhảy giá

Tuổi huấn luyện và thời gian sử dụng

Tuổi thành thục về tính của bò đực phụ thuộc vào giống, cá thể, mùa vụ,thời tiết, đặc biệt là chế độ chăm sóc nuôi dưỡng Nhìn chung, tuổi thành thục vềtính của bò biến động từ 12 - 18 tháng tuổi Trong cùng một điều kiện nuôidưỡng, các giống bò sữa thành thục về tính sớm hơn bò thịt và bò cày kẻo Saukhi thành thục về tính, dịch hoàn của bò vẫn tiếp tục phát triển về khối lượng, sốlượng tinh trùng cũng tăng lên ở mỗi lần xuất tinh và ổn định ở độ tuổi 20-24tháng Thời gian khai thác tinh dịch của bò đực được tiến hành ngay sau khihuấn luyện đến 7-8 tuổi, nhưng tốt nhất là ở độ tuổi từ 3-6 năm

Tuổi thành thục về tính của trâu muộn hơn bò Trong điều kiện nuôi dưỡngtốt, tuổi thành thục về tính của trâu từ 18-24 tháng tuổi, tuổi bắt đầu sử dụng làlúc 24 tháng tuổi và có thể sử dụng đến 4-5 năm tuổi

Phương pháp huấn luyện trâu, bò đực nhảy giá

Hiện nay, ở Việt Nam đang sử dụng 3 phương pháp huấn luyện huấn luyện

bò đực nhảy giá

* Phương pháp thay thế

Dùng bò cái động dục tự nhiên hoặc nhân tạo (bằng cách tiêm kích dục tố)đứng làm giá nhảy (giá nhảy tự nhiên) để huấn luyện bò đực lấy tinh qua âm đạogiả Các lần sau thay bò cái động dục bằng bò cái không động dục hoặc bò đựchoặc bò đực thiến khác

Tuy nhiên, khi dùng bò thay thế nên có cùng màu sắc, tầm vóc và thuầntính Bò đực tơ (chưa giao phối lần nào) dễ chấp nhận các các điều kiện thay thếhơn so với bò đực đã giao phối tự nhiên nhiều lần

* Phương pháp tham quan

Cho bò đực đang trong thời gian huấn luyện đứng cách xa từ 10 -15 m đểquan sát một bò đực khác nhảy giá và xuất tinh thành thạo qua âm đạo giả một

số lần Khi quan sát quá trình nhảy giá, bò đực cần huấn luyện có phản xạ cươngcứng dương vật thì dẫn ngay vào gần giá nhảy để bò đực nhảy giá và xuất tinhqua âm đạo giả 2-3 ngày sau lặp lại và tiếp lục như vậy cho đến khi thành thạo

Để huấn luyện lợn đực giống người ta có 4 phương pháp sau:

* Kích thích tính dục

Đưa lợn đực vào phòng lấy tinh, đến cạnh giá nhảy, dùng tay kích thích baodương vật, kết hợp với âm thanh "kích động" để dương vật cương cứng và tiếtdịch ở qui đầu Có thể dùng chất keo nhầy trong tinh dịch của một lợn đực kháchoặc dịch âm hộ của lợn nái động dục bôi vào phần sau của giá nhảy, đưa lợnđực cần huấn luyện đến ngửi, đồng thời kích thích dương vật lợn đực để lợn đựchưng phấn và nhảy giá

* Cưỡng bức kích thích

Đối với lợn nhút nhát người ta có thể huấn luyện bằng cách: một người ôm 2bên vai lợn đực, giữ cho lợn đực ôm ghì vào giá nhảy giống như tư thế giao phối,một người khác dùng tay kích thích vào bao dương vật để lợn đực thò dương vật rangoài Sau vài lần, lợn đực mạnh dạn hơn, quen với giá nhảy và có thể tự độngnhảy lên giá dễ dàng Lúc đó, cần chuẩn bị sẵn sàng tạo điều kiện cho lợn đực xuấttinh

* Dùng lợn nái

Nếu các phương pháp huấn luyện trên không đạt kết quả, người ta phảidùng lợn nái để kích thích lợn đực nhảy giá (đây là phương pháp bất đắc dĩ).Trước hết, dùng một lợn nái nhỏ cho vào gầm giá nhảy (hoặc cho nằm lên trênlưng giá nhảy) và ép cho lợn đực tiếp cận với giá nhảy, tìm mọi cách kích thích

nó trèo lên giá nhảy để lấy tinh Phương pháp này đòi hỏi người huấn luyện phảikiên nhẫn Nếu như sau nhiều lần tập luyện mà lợn đực cố tình không nhảy giá,cần sử dụng lợn nái động dục để gây kích thích

Đưa lợn nái động dục ở thời kỳ mê ỳ vào gầm giá nhảy, giữ cho lợn nái ổnđịnh Đưa lợn đực vào phòng lấy tinh Lợn đực đến giá nhảy thấy lợn cái độngdục đòi bao, ôm Kết hợp dùng tay kích thích dương vật lợn đực, kích thích tínhdục, dương vật cương cứng, lợn đực sẽ nhảy lên giá và người huấn luyện sẽ lấyđược tinh dịch của lợn huấn luyện Tuy nhiên, không nên lạm dụng phươngpháp này vì khi lợn đực đã ngửi được mùi lợn cái động dục, có thể lần sau nótiếp tục đòi lợn cái động dục

Huấn luyện ngựa đực nhảy giá

Tuổi thành thục tính dục của ngựa đực vào lúc 20 - 24 tháng tuổi Lúc ngựađực thành thục về tính cũng là thời điểm huấn luyện thích hợp Thời gian khaithác tinh dịch của ngựa đực có thể bắt đầu ngay sau khi huấn luyện thành công

và kéo dài tới 5 - 6 năm tuổi

Phương pháp huấn luyện ngựa đực nhảy giá: được áp dụng như phươngpháp huấn luyện trâu, bò nhảy giá Tuy nhiên cần lưu ý: ngựa cái làm giá nhảyphải được buộc giữ 2 chân sau và đuôi, nếu cho ngựa cái đứng giá vào tronggióng thì phải có then cài hai chân sau hoặc buộc giữ 2 chân sau để tránh sự cốcho người lấy tinh và ngựa đực giống Khi thay ngựa cái động dục bằng ngựacái không động dục phải chú ý đảm bảo không có các phản ứng bất lợi Khi thấyngựa đực có trạng thái hưng phấn và dương vật thập thò ngoài bao dương vật thìcho ngựa đực nhảy lên ngựa đứng giá

Huấn luyện dê, cừu đực nhảy giá

Tuổi huấn luyện dê, cừu đực nhảy giá lấy tinh có thể bắt đầu vào lúc 7 - 8tháng tuổi vì lúc này dê, cừu đực đã thành thục về tính dục.

Phương pháp huấn luyện được áp dụng như đối với trâu bò Để làm giánhảy có thể dùng giá nhảy tự nhiên như dê, cừu cái động dục hoặc không độngdục Cũng có thể dùng giá nhảy nhân tạo bằng da súc vật nhồi, giá gỗ có phủbạt, cao su hoặc bộ lông súc vật cùng loại

1.3 Khai thác tinh

Khai thác tinh dịch là một khâu có ý nghĩa quan trọng trong thụ tinh nhântạo động vật, vì nó cho phép đánh giá sức sản xuất của con đực, trên cơ sở đó đểđịnh ra chế độ chăm sóc nuôi dưỡng phù hợp, nâng cao sức sản xuất của conđực Đồng thời khai thác tinh dịch còn tạo điều kiện thuận lợi cho các khâu tiếptheo của quá trình thụ tinh nhân tạo, đó là: kiểm tra phẩm chất, pha loãng, bảotồn và vận chuyển tinh dịch

1.3.1 Nguyên tắc khai thác tinh

- Phải khai thác toàn bộ tinh dịch của con đực trong một lần khai thác

- Đảm bảo phẩn chất của tinh dịch

Dụng cụ khai thác tuyệt đối vô trùng

Không được khai thác tinh dịch của gia súc ốm, bị bệnh

Phải tắm rửa con đực trước mỗi lấn khai thác tinh dịch

Vệ sinh sạch sẽ giá nhảy, phòng lấy tinh

Nhân viên lấy tinh dịch phải cố định và không mắc bệnh truyềnnhiễm

- Không gây ảnh hưởng thô bạo đến cơ quan sinh dục

- Dụng cụ an toàn cho cơ quan sinh dục gia súc, dễ thao tác

1.3.2 Phương pháp khai thác tinh

1.3.2.1 Khai thác tinh bằng âm đạo giả

Nguyên lý của phương pháp này là cho con đực giao phối và xuất tinhtrong một loại dụng cụ gọi là âm đạo giả có các điều kiện (nhiệt độ, áp suất, độnhớt ) tương tự như trong đường sinh dục của con cái động dục Đây là phươngpháp khai thác tinh dịch cổ điển nhưng hiện nay vẫn đang được sử dụng rộng rãitrong nghiên cứu và sản xuất

Ưu điểm:

- Khai thác được toàn bộ lượng tinh dịch trong một lần xuất tinh

- Không gây ảnh hưởng xấu đến cơ quan sinh dục đực

- Không cần sự có mặt của con cái động dục

Cấu tạo âm đạo giả:

Vỏ AĐG: vỏ làm bằng chất dẻo, hình ống Kích thước và hình dáng cókhác nhau đôi chút để thích hợp với các loài gia súc Trên vỏ âm đạo có 1 hố đểcho nước nóng vào

Ruột A Đ G: ruột AĐG bằng cao su mềm, đàn hồi tốt, hình ống, dài hơn vỏ

từ 10-15 cm

Kích thước A Đ G của một số giống gia súc

Dài (cm)

trong (cm)

Dài (cm)

Đường kính trong(cm)

Phễu hứng tinh: phễu hứng tinh bằng cao su mềm, đàn hồi, hình nón cụt.

miệng lớn lắp vào AĐG, miệng nhỏ lắp với lọ hứng tinh

Dụng cụ hứng tinh: dụng cụ hứng tinh thường bằng thủy tinh nhưng tùy

theo từng loài gia súc và điều kiện ngoại cảnh khác nhau mà có hình dáng khácnhau cho phù hợp

Với dê, cừu, bò ở các nước lạnh phải có cốc hứng tinh hai tầng, nhưng ởcác nước nhiệt đới thì chỉ là một cái lọ nhỏ hoặc ống nghiệm dày có chia độ.Với lợn đực vì lượng tinh dịch nhiều nên thường phải dùng bình, chai cóchia độ để hứng tinh

Đai cố định: dùng để cố định ruột AĐG và phễu hứng tinh vào vỏ AĐG Lắp AĐG: lắp ruột AĐG vào vỏ, lắp phễu hứng tinh vào AĐG, lắp các đai

cố định, tiệt trùng ruột AĐG bằng cồn

Khi dùng đổ nước nóng có nhiệt độ 50-60 độ C tùy theo từng mùa vào vantrên vỏ âm đạo giả sao cho nhiệt độ trong lòng AĐG thích hợp với từng đựcgiống: 38- 40 độ C đối với lợn; 40- 41 độ C với ngựa; 40-42,5 độ C với bò; 42-

45 độ với cừu,…

Lượng nước nóng đổ đủ vào xoang vỏ- ruột AĐG khác nhau tùy từng loàigia súc, tuy nhiên yêu cầu chung là lượng nước chiếm 2/3 thể tích xoang AĐG.Bơm hơi vào xoang AĐG với áp lực thích hợp

Bôi trơn trong lòng AĐG bằng vaselin đã tiêu độc hoặc dùng dung dịch bôitrơn Chiều dài bôi trơn trong lòng AĐG từ 1/3- ½

Lắp AĐG vào giá nhảy

AĐG phải đạt các yêu cầu kỹ thuật sau:

Nhiệt độ trong lòng AĐG phải thích hợp với từng loài gia súc

Có áp lực thích hợp

Có độ nhờn thích hợp

Kín, chắc chắn và phải đảm bảo vô trùng

1.3.2.2 Khai thác tinh bằng tay (cơ học)

Phương pháp này được sử dụng từ năm 1779 bởi Lauro SpHllazani Đếnnay phương pháp này vẫn còn được áp dụng Nguyên lý của phương pháp này là

sử dụng áp lực cơ học tác động vào cơ quan sinh dục đực, kích thích, gây hưngphấn sinh dục cho con đực để gây nên phản xạ xuất tinh Người khai thác nắmlấy da của bao qui đầu và thực hiện chuyển động đi lại của lòng bàn tay ở baoquy đầu Chính sự di chuyển này kích thích những nhú nhận cảm của quy đầu vàbao quy đầu làm dương vật cương cứng một cách nhanh chóng Khi sự cươngcứng đạt đến điểm đỉnh và sự phóng tinh bắt đầu, dương vật thụt lùi lại phía sau,người thao tác phải giữ một áp lực đầy đủ và không đổi ở phía sau quy đầu.Bình thu nhận tinh phải được giữ ở dưới đầu tự do của dương vật và phải tránhnhững tiếp xúc của quy đầu với thành bình và giá nhảy vì có thể gây ra sự ứcchế phóng tinh của động vật Sự có mặt của con cái động dục sẽ kích thích hơntính hăng sinh dục Theo Ivanov, sự có mặt của con cái động dục có tác dụngthúc đẩy sự bắt đầu phóng tinh, tăng thời gian phóng tinh, thể tích tinh dịch vànồng độ tinh trùng

Dựa vào nguyên lý này, năm 1974, GS TS Nguyễn Thiện (Viện chănnuôi) đã đưa ra phương pháp dùng bàn tay kích thích trực tiếp vào dương vật đểkhai thác tinh dịch lợn Những điều kiện cho xuất tinh là nhiệt độ, áp lực lòngbàn tay và nhu động của các ngón tay

Các bước tiến hành của phương pháp này như sau:

- Chuẩn bị dụng cụ: Dụng cụ khai thác tinh địch gồm có: găng tay bằng cao

su mỏng, lọ (hay bình) hứng tinh Rửa sạch phần bụng, sát trùng bộ phận sinhdục đực, phần mông của giá nhảy, lọ hứng tinh và găng tay cao su

- Khai thác tinh dịch: Dùng tay kích thích vào bao dương vật để lợn đựchưng phấn, nhảy lên ôm giá nhảy Khi dương vật của lợn đực bắt đầu thò ra,dùng lòng bàn tay nắm nhẹ vào đầu dương vật (đoạn xoắn mũi khoan) và lái choqui đầu lệch ra ngoài giá nhảy Lúc này dương vật của lợn đực sẽ giao cấu tronglòng bàn tay Bàn tay của người khai thác tinh cần nắm nhẹ dương vật (giữnguyên tư thế, vị trí của lòng bàn tay), các ngón tay hơi cử động nhẹ đểgây kíchthích Khi hưng phấn đạt cao độ, lợn bắt đầu xuất tinh Người khai thác tinhdùng tay kia cầm lọ hứng tinh kề gần vào qui đầu để hứng tinh dịch chảy ra

Chú ý: - Không nắm dương vật của lợn quá chặt làm lợn đau và sợ hãi,cũng không nên nắm quá lỏng lẻo vì có thể làm dương vật tuột ra ngoài bàn tay

- Không được để qui đầu chạm vào giá nhảy hoặc lọ hứng tinh vì dễ gâysây sát, chảy máu làm cho lợn sợ hãi, thậm chí dẫn tới ức chế phản xạ xuất tinh.Sau khi lợn xuất tinh xong cần nới lỏng lòng bàn tay nắm dương vật để lợn tự codương vật lại và tụt khỏi giá nhảy

- Khi hứng tinh phải để cho tinh dịch chảy nhẹ theo thành lọ

Ưu điểm:

- Không cần nhiều trang thiết bị, dụng cụ

- Người khai thác tinh dịch có thể quan sát trực tiếp được các pha trong quátrình xuất tinh, từ đó đưa ra quyết định hứng tinh ở "pha" nào là tốt nhất, đặcbiệt trong quá trình khai thác tinh dịch lợn

- Kích thích không gây khoái cảm cho con đực dễ gây ức chế khó xuất tinh

và tinh dịch thu được có số lượng và chất lượng tinh trùng thấp

Chế độ lấy tinh

Để thu được số lượng và chất lượng tinh dịch cao nhất, kinh tế nhất cần cóchế độ lấy tinh thích hợp

Nếu lấy tinh mau quá sẽ thu được tinh dịch với số lượng và chất lượngthấp kéo dài chế độ này có thể dẫn tới hiện tượng bệnh lý sinh dục, thậm chí bịliệt.

Nếu lấy tinh quá thưa, không những giảm hiệu suất sinh sản của đực tốt,giảm hiệu quả kinh tế mà tinh trùng thu được có tỷ lệ kỳ hình cao

Ngựa (trong mùa sinh sản) 1 ngày/ lần (cho nghỉ chủ nhật)

Dê cừu (trong mùa sinh sản) 2-4-6 lần/ngày

Bài 2: Kiểm tra phẩm chất tinh dịch

Mục tiêu của bài

Học xong bài này người học có khả năng:

- Kiểm tra được một số chỉ tiêu về phẩm chất tinh dịch : Dung tích(V), hoạtlực (A), nồng độ (C), độ PH, tỉ lệ kỳ hình (K), màu và mùi tinh dịch

- Sử dụng các dụng cụ, trang thiết bị phòng thí nghiệm thành thạo

2.1 Đại cương về tinh dịch

Theo Ivanov, tinh dịch có ba đặc điểm chung

+ Tinh dịch là dịch tiết của cơ quan sinh dục đực khi con đực thực hiện cókết quả phản xạ sinh dục

+ Tinh dịch được hình thành một cách tức thời khi con đực phóng tinh,nghĩa là lúc nó hưng phấn cao nhất trong quá trình thực hiện phản xạ giao phối + Tinh dịch gồm hai thành phần cơ bản là tinh trùng và tinh thanh

- Tinh trùng là tế bào sinh dục đực

- Tinh thanh là chất tiết của các tuyến sinh dục phụ, phụ hòan và ống dẫntinh

lượng của tế bào sinh dục đực không phụ thuộc vào tuổi tác, trọng lượng củacon đực mà nó phụ thuộc và giống lòai.

Trong bản thân tinh trùng chủ yếu là nước- chiếm 75%, còn lại là vật chấtkhô: 25% Trong vật chất khô chủ yếu là Protein- chiếm 85%, lipit- 13.2%;ngoài ra khoáng, vitamin: 1.8%

2.1.1.1 Cấu tạo tinh trùng

Dưới góc độ sinh sản người ta chia tinh trung ra làm 3 phần:

- Phần đầu

- Phần cổ thân

- Phần đuôi

* Cấu tạo phần đầu:

Ngoài cùng là màng chung của tinh trùng gọi là màng bán thấmLipoprotein Nó có 3 lớp: protid - lipid - protid, có 2 chức năng: (i) Định hìnhcho tinh trùng; (ii) Bán thấm: cho phép trao đổi chất bên trong và bên ngoài.Trên cùng phần đầu trong màng có lớp màng mỏng gọi là mũ trước chóp(galeapitis) Dưới mũ trước có một màng gọi là thể giả hoặc thể đỉnh kết hợp với

mũ trước chóp tạo nên xoang Acrosome thể hiện khả năng thụ thai của tế bào.Acrosome rất dễ bong và men Hyaluronidaza do Acrosome tiết ra rất dễ thẩmxuất ra ngoài

Nhiệt độ càng cao thì Acrosome mất tác dụng và mức độ sốc, lắc làm xoangAcrosome bong và mất tác dụng Ở xoang Acrosome chứa nhiều menHyaluronidaza không đặc hiệu chủng loại, nó có chức năng như nhau, để tăng tỷ

lệ thụ thai người ta thường bổ sung thêm men tổng hợp Hyaluronidaza vào tinhdịch Nó phá vỡ màng phóng xạ của trứng trong quá trình thụ tinh Sau hệ thốngAcrosome là nhân tinh trùng, nó chiếm gần hết phần đầu 76.7-86.3% thể tíchcủa đầu là nơi chứa các gen mật mã di truyền để truyền cho đời con Bản chấthóa học của nhân chủ yếu là Nucleoprotid gồm 2 thành phần cơ bản là acidnucleic và histine, chúng được nối với nhau bởi cầu nối NH2-P, cầu nối này rất

dễ bị đứt bởi 3 yếu tố: áp suất thẩm thấu, nhiệt độ cao tới 420C, sự rung độngnhư sốc-lắc Nếu NH2-P đứt thì tinh trùng bị chết

Ngoài ra còn có các nguyên sinh chất

và trên thân

Về cấu trúc vi thể, cắt ngang phần cổ thân của tinh trùng, từ trung tử 1 nằmtrong hố thụ tinh xuất phát ra 2 sợi trục trung tâm và cũng là nơi xuất phát ra 9sợi fibrin vành trong, 9 sợi này bao bọc lấy hai sợi trung tâm Trung tử 2 nằmthấp hơn trung tử 1 một chút, là nơi xuất phát của 9 sợi fibrin vành ngoài vớikích thước sợi fibrin là khác nhau: sợi 1, 4, 7 có kích thước to (1000 A0), sợi 9nhỏ (180 A0), sợi 2, 3, 5, 6, 8 có đường kính 700 A0 Nó chạy dọc từ cổ đếnđuôi hoặc có công thức cấu trúc vi thể 2+ 9+ 9 giúp cho cơ thể tinh trùng khôngthay đổi vị trí trong di chuyển Phần cổ thân chứa nhiều ty thể Các ty thể là cáctúi nhỏ chưa 50% protid, 30% lipid và các chất khác Trong ty thể chứa nhiềumen giúp cho quá trình photpho-oxyhóa của tế bào, nó nằm sắp xếp như cácvách ngăn từ phía ngoài vỏ đi vào phần trung tâm của thân Có nhiều chất ở thểsắc tố Sytine Cytocrom hoặc tế bào sắc tố ở phần cổ thân giúp cho qúa trìnhoxyhóa của tinh trùng Ngoài ra có lượng lipid đáng kể, trước đây (1856) người

ta tưởng tượng lipid đáng kể này là Lơxitin, lượng Lơxitin đó giúp cho tế bào cókhả năng thích nghi, thích ứng Đến năm 1952 lượng lipid đáng kể này được tácgiả Bowguth khẳng định không phải là Lơxitin mà đó là Plasmalogen, chất này

không có khă năng "chống lạnh" của tế bào Plasmalogen có khản năng bảo vệ

tế bào vì thế mà người ta bổ sung chất chống lạnh đó là lòng đỏ trứng gà

Ở phần cổ thân là kho chưa ATP, ATP chính là năng lượng được thu nhậnqua quá trình trao đổi chất của tế bào và kho cung cấp năng lượng cho tế bàosống

* Đuôi

Chia làm 3 đoạn: trung đoạn, đuôi chính và đuôi phụ

+ Trung đoạn nối giữa thân với đuôi Về cấu trúc cơ thể ở đuôi có côngthức 2+9+9, nhưng có điểm khác là sợi trung tâm và các sợi vành trong với vànhngoài có sự liên hệ với nhau giống lip xe và bánh xe đạp gọi là mối liên hệ "nanhoa", giữa các sợi trung tâm với nhau cũng có mối liên hệ "bắt tay", có tác dụngthông tin giữa các sợi trên cùng một chức năng với nhau, làm cho cấu trúc vi thểđuôi tế bào khăng khít, quan sát kính hiển vi thấy rối lên như một màng nhện + Ở đuôi chính cũng có chưá ATP nhưng với một lượng ít hơn ở thân,nguyên sinh chất với số lượng ít có một số men chủ yếu là men giúp cho qúatrình fotforin hóa

+ Phần đuôi phụ của tế bào không được bao phủ bởi lớp màng chung của tếbào cho nên đó chính là các mái chèo giúp cho tế bào hoạt động

* Chức năng chính của đuôi:

Đuôi có chức năng duy nhất là chịu trách nhiệm về sự vân động của tế bào Đối với tế bào sinh dục đực sống được là nhờ trao đổi chất, thể hiện của sựsống là vận động, mà vận động thì phải cần trao đổi chất nhờ năng lượng, nhưvậy càng vận động thì trao đổi chất càng tăng lên, tất cả những hiện tượng nàylàm cho tế bào mau chết bởi vì cạn kiệt năng lượng và nhiều độc tố

Trao đổi chât trực tiếp sử dụng năng lượng tích lũy dưới dạng ATP của cổ,thân, đuôi Nó lấy bằng cách nhờ phần protein sợi đuôi (có hai loại: spartine vàspermiogine) Nhờ các thành phần protein sợi đuôi này mà ATP được dự trữ ởphần cổ thân nhờ spermiogine và APTaza giải phóng ra ADP + E1, sau đó ADPvới sự có mặt của ADPaza giải phóng ra AMP + E2 2 năng lượng trên đượcprotid sợi đuôi thứ 2 là spartine rải đều năng lượng khắp sợi đuôi làm sợi đuôi

co rút gây nên sự chuyển động của tế bào

2.1.1.2 Đặc điểm sinh lý tinh trùng

a Đặc điểm vận động

Tế bào vận động nhờ đuôi, đuôi rung động sẽ làm cho tinh trùng vận động.Bản thân đuôi có khả năng chuyên động chủ động nên khi dòng điện chạy dọctheo tế bào thì cuối đuôi xẽ xòe như mái chèo dẫn đến vận động Tế bào sinhdục đực vận động phụ thuộc vào 3 yếu tố:

- Cấu trúc đuôi hoàn thiện hay không hoàn thiện

- Năng lượng vận động đủ, nhiều

- Môi trường sống bên ngoài của tế bào, áp suất thẩm thấu, nhiệt độ làmcho mức độ, cường độ vận động thay đổi và thông qua đấy người ta có thể đánhgiá được chất lượng của tế bào Có thể phân chia ra 3 mức độ vận động:

+ Vận động tiến thẳng: bao gồm các tế bào tốt nhất, gồm những tế bào cóphương thức hoạt động mà ở đó mức độ vận động mãnh liệt, vectơ vận độngkhông thay đổi mà nó chỉ tiến lên phía trước mà thôi Dưới góc độ sinh sản thì tế

bào tiến thẳng mới có khả năng thụ tinh Để đánh giá chất lượng tế bào sinh dụcđực thì người ta đánh giá tỉ lệ % số lượng tế bào của phương thức tiến thẳng

+ Vận động xoay vòng: Gồm có các tế bào có cường độ vận động mạnh khichuyển động thì vectơ chuyển động luôn thay đổi, sức sống tót nhưng tốc độsinh sản không tốt nên ít có khả năng thụ tinh

+ Vận động lắc lư: là loại tế bào đứng một chỗ nhưng vẫn sống, chúngkhông có vơ chuyển động, không có khả năng thụ tinh

b Đặc điểm về trao đổi chất của tế bào

Tinh trùng muốn sống thì phải trao đổi chất và trao đổi chất xảy ra theonhiều yếu tố hoặc là kìm hãm hoặc làm tăng quá trình trao đổi chất dẫn đến cónhiều quá trình trao đổi chất khác nhau

Có hai quá trình trao đổi chất cơ bản sau:

* Quá trình hô hấp yếm khí

Là quá trình trao đổi chất có thể xảy ra ở trên tất cả các đường nhưng màcác loại đường này đều phải chuyển hóa và quá trình này xảy ra hết sức phức tạptạo thành đường fructoza và đường này mới sử dụng hết trong quá trình trao đổichất Yếu tố quan trọng nhất là không có Oxy thì đường fructoz tiến hành traođổi chất tạo thành 2 axit lactic và với năng lượng E1= 50 Kcal được dự trữ dướidạng ATP

C6H12O6 2 C3H6O3 + E1

Axit lactic thải ra môi trường được xem là con dao 2 lưỡi Nếu với nồng độthấp thì kéo dài thời gian sống của tinh trùng vì nó có tác dụng ức chế tinh trùnghoạt động, nhưng với nồng độ cao sẽ gây chết cho tinh trùng hàng loạt

Trong môi trường pha loãng người ta có thể bổ sung đường glucoza đểtham gia quá trình đường phân xảy ra trong điều kiện yếm khí với sự có mặtcủa enzim glucophotphataza và hecxokinaza

* Quá trình hô hấp háo khí

Quá trình này cũng xảy ra trên đường fructoz và trong điều kiện có Oxy: C6H12O6 CO2+ H2O + E2

Giai đoạn đầu của quá trình này là đường phân Giai đoạn sau của quá trìnhnày axit pyruvic được hoạt hoá đi vào chu trình Kreb và phân giải triệt để, cuốicùng cho ra CO2 và nước và năng lượng lớn gấp nhiều lần (670 Kcal) so vớidạng không có Oxy, năng lượng này được dự trữ dưới dạng ATP (38 ATP) Nồng độ CO2 tăng lên thì ức chế sự hoạt động của tế bào Lượng nước sinh

ra và thay đổi nhiệt độ, chất tan, áp suất thẩm thấu, đều giết được tinh trùngtrong một thời gian ngắn

Muốn kéo dài thời gian sống của tế bào thì giữ trong môi trường không cóOxy

Trước khi phối tinh cho con cái thì cho tinh trùng tiếp xúc với không khí

c Các đặc điểm khác

- Đặc tính chuyển động tới trước

Tinh trùng sống thì luôn luôn chuyển động Tinh trùng chuyển động nhờ cổhay thân và đuôi để chuyển động quanh trục

Đuôi ngoằn ngoèo uốn khúc chuyển động gây ra một xung động để tự tiếntới trước

Ngoài ra, tinh trùng có đầu giống như quả lê nên tự nó chuyển động xungquanh cái trục của thân nó Sự rung động của đuôi kết hợp với sự xuay của trụcgiữa làm cho tinh trùng vận động tiến thẳng tới trước

Tốc độ di chuyển của tinh trùng thẳng tới trước còn phụ thuộc vào các điềukiện nội tại và ngoại cảnh và nội tại như niêm dịch ở đường sinh dục gia súc cáitiết ra nhiều hay ít, phương thức phóng tinh của con đực, độ co bóp bộ phận bêntrong con cái mà chủ yếu là sừng tử cung, ống dẫn trứng, mà tinh trùng dichuyển nhanh hay chậm

- Đặc tính lội ngược dòng nước

Tinh trùng chuyển động được nhờ đuôi lái Do đó, nó có thể vận độngngược dòng nước và cũng có xu hướng lội ngược dòng nước

Thí dụ: Nhỏ một giọt tinh dịch lên phiến kính, nghiêng phiến kính để mộtbên cao bên thấp, sẽ thấy tinh trùng chạy lên phía cao, ngược với trọng lực củagiọt tinh dich

Nhờ đặc tính này, khi tinh trùng vào âm đạo gia súc cái, gặp dịch nhờn từđường sinh dục tiết ra, tinh trùng có khả năng bơi lội ngược dòng, và nhờ lôngnhung ở cổ tử cung và ống dẫn trứng làm cho tinh trùng tiến thẳng vào trong 1/3phía trên ống dẫn trứng để gặp tế bào trứng, tiến hành quá trình thụ thai

- Đặc tính tiếp xúc

Đối với một vật lạ (hạt bụi, rác bọt khí ) tinh trùng có đặc tính bao vâyxung quanh vật lạ ấy Do đó tinh trùng vào đến ống dẫn trứng và tìm nơi lõmcủa tế bào trứng để đi vào

Thí nghiệm: Lấy một tế bào trứng của lợn động đực đặt vào kính hiển viquan sát, cho một ít tinh dịch lợn vào, thấy hiện tượng tinh trùng bao vây lấy tếbào trứng và đang phá màng phóng xạ để đi vào, có con vào được Chính nhờđặc tính này mà có hiện tượng thụ thai

- Đặc tính tiếp xúc với hóa chất

Trong ống dẫn trứng có tiết ra chất hóa học, kích thích tinh trùng gây tinhtrùng hưng phấn, làm tinh trùng tập trung lại và tiến đến tế bào trứng Chất hóahọc này gọi là Firtilzin

- Đặc tính tiếp xúc với điện

Trong ống dẫn trứng hay tử cung có một điện thế mà bản thân tinh trùngcũng mang điện, nên chúng có điện thế, đặc tính của dòng điện này chạy từ caođến thấp (từ điện thế cao đến điện thế thấp) Cho nên làm tinh trùng lội cóphương hướng nhất định

Thí nghiệm: Cho dòng điện 3,55 V vào tinh dịch thì thấy tinh trùng hoạtđộng rất mạnh

Biết được 5 đặc tính trên của tinh trùng nên trong việc bảo quản tinh trùng,pha chế tinh dịch cần phải chú ý

2.1.2 Tinh thanh

Tinh thanh là chất tiết của các tuyến sinh dục phụ, phụ hòan và ống dẫntinh Nhưng sự đóng góp của các tuyến này vào trong tinh thanh là không giốngnhau và nó phụ thuộc vào loài động vật.Ví dụ: Trong tinh dịch bò đực, lượngdịch tiết do tuyến tinh nang tiết ra chiếm 40% thể tích của tinh thanh, trong khi

đó, ở lợn, lượng tinh thanh do hai tuyến tiền liệt và cowper tiết ra chiếm từ 70%.

55-2.2 Kiểm tra phẩm chất tinh trùng

Kiểm tra phẩm chất tinh dịch gia súc có tầm quan trọng trong việc sử dụngđực giống Nhiều con đực có ngoại hình đẹp nhưng không có khả năng sinh sảnhoặc sinh sản kém (vô sinh, thụ thai thấp, gây sẩy thai hoặc quái thai ) Cónhững trường hợp trong tinh dịch không có tinh trùng hoặc tinh trùng kỳ hình,loãng, có mang mầm bệnh truyền nhiễm (xoắn trùng, sẩy thai truyền nhiễm )

Vì vậy, cần thông qua việc đánh giá chất lượng tinh dịch để có biện phápcan thiệp hoặc xử lý đốivới con đực, nhất là những đực giống dùng trong thụtinh nhân tạo

Ví dụ:

Tinh dịch kém quá: bỏ đi, tìm nguyên nhân

Tình dịch bình thường: sản xuất tinh lỏng

Tinh dịch có phẩm chất tốt: sản xuất tinh đông lạnh

Từ chỉ tiêu VAC (tổng số tinh trùng tiến thẳng trong 1 lần xuất tinh) người

ta có thể sản xuất ra một lượng liều tinh lớn nhất mà vẫn đảm vảo sinh sản chocon cái và thu được hiệu quả kinh tế-kỹ thuật cao nhất

Dụng cụ, thiết bị kiểm tra tốt, sạch sẽ, vô trùng

2.2.2 Phương pháp kiểm tra

2.2.2.1 Kiểm tra bằng mắt

Thể tích tinh dịch (V, volume)

* Khái niệm:Thể tích tinh dịch (lượng xuất tinh) là lượng tinh dịch trongmột lần xuất tinh sau khi đã lọc bỏ keo phèn Đây là chỉ tiêu quan trọng vì nócấu thành nên chỉ tiêu tổng hợp VAC

Riêng đối với tinh dịch lợn, ngựa có một lượng khá nhiều chất keo phènhay còn gọi keo nhầy (chiếm 5-25%) thể tích tinh dịch nguyên chưa lọc Chấtnày có nguồn gốc từ chất phân tiết của tuyến Cowper, khi gặp men Vedicunaza(từ tuyến tinh) sẽ đông đặc lại thành dạng hạt có đặc tính hấp phụ nước trongtinh dịch và trương phồng lên nhanh chóng (kèm theo đó keo nhầy cũng hấp phụ

cả luôn tinh trùng) Vì vậy, sau khi lấy tinh xong cần lọc bỏ ngay chất keo phènnày, nếu không chỉ cần sau 30 phút đến 1 giờ, lượng tinh dịch sẽ giảm cònkhoảng 50% và nồng độtinh trùng còn khoảng 30%

Khi xác định lượng xuất tinh chúng ta chia làm hai trường hợp:

- Đối với lợn, ngựa: ta có thể dùng cốc có chia độ (hoặc ống đong) để xácđịnh, khi đã lọc bỏ keo phèn

- Đối với trâu, bò, dê, cừu: chúng ta có thể xác định ngay tinh thanh trong

lọ hứng tinh nếu lọ hứng tinh có vạch chia độ

Chú ý: khi đọc kết quả cần đặt lọ đựng tinh trên một mặt phẳng nằm ngang

và đọc kết quả ở vạch cong dưới của mặt tinh dịch để xác định lượng xuất tinh

a Những nhân tố ảnh hưởng đến lượng xuất tinh

- Loài gia súc

Các loài gia súc khác nhau thì có thể tích tinh dịch khác nhau

Lượng tinh dịch phụ thuộc vào mức độ phát dục khác nhau của các tuyếnsinh dục phụ Ở lợn và ngựa tuyến sinh dục phát triển hơn nên thể tích tinh dịchcủa nó nhiều hơn và ngược lại ở trâu, bò, cừu thì ít hơn Chính vì vậy, thể tíchtinh dịch thường tỉ lệ nghịch với nồng độ tinh trùng

Loài g.s Bò Cừu Dê Lợn Ngựa Chó Thỏ

V (ml) 2-10 0.5-2 0.5-2.5 150-500 20-300 2-15 0.4-6

- Giống gia súc

Các giống gia súc khác nhau thì cũng cho thể tích tinh dịch khác nhau

- Tuổi của gia súc

Thể tích của tinh dịch thường tăng theo lứa tuổi của gia súc Yếu tố nàyđược biểu hiện rất rõ ở lợn, ở lợn hậu bị chúng ta thường thấy lượng tinh dịch íthơn só với lợn trưởng thành đặc biệt là lợn già Tuy nhiên nó cũng chỉ tăng đếnmột mức độ nào đó rồi giảm

- Kỹ thuật lấy tinh

Khi lấy tinh nếu điều kiện cần và đủ cho gia súc xuất tinh đảm bảo, gia súcxuất tinh thoải mái thì tinh dịch sẽ thu được nhiều và ngược lại

Khi theo dõi về khoảng cách lấy tinh lợn, kết quả thu được như sau:

+ 4-5 ngày lấy tinh một lần: V = 150-200ml

+ 2-3 ngày lấy tinh một lần: V = 60-100ml

+ Hằng ngày lấy tinh: V = 50-60ml

+ 1 ngày lấy tinh 2 lần: V = 20-50ml

Trong khi thụ tinh, nếu có những tác nhân kích thích khác thường, đều làmgiảm hoặc không có lượng xuất tinh Ví du: khi lấy tinh lợn bằng âm đạo giả mànước quá nóng (ôn độ trong lòng âm đạo giả trên 450C) hoặc quá nguội (dưới350C), áp lực trong lòng âm đạo giả quá cao hoặc quá thấp Hoặc khi lấy tinhbằng tay nếu cầm nắm chắc dương vật quá chặt hoặc quá lỏng lẻo cũng ảnhhưởng đến qúa trình xuất tinh của lợn

- Thời tiết, mùa vụ

Điều kiện thời tiết khí hậu và mùa vụ cũng ảnh hưởng đến thể tích tinhdịch Trong điều kiện Việt nam, chúng ta thấy vào vụ đông xuân thì lượng tinhdịch thường cao hơn vụ hè thu

- Điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng

Đây là yếu tốrất quan trọng, nó ảnh hưởng rất lớn đến lượng tinh dịch Vìvậy trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng ta cần chú ý đến các chế độ ăn uống,vận động, tắm chải

Màu sắc tinh dịch

Màu sắc tinh dịch quyết định bởi nồng độcủa tinh trùng và các hạt lipoit cótrong tinh dịch Xác định được màu của tinh dịch ta có thểsơbộbiết được phẩmchất của tinh dịch, màu sắc càng đậm thì nồng độtinh trùng càng cao

Màu bình thường

Màu sắc của tinh dịch tùy thuộc vào từng loại gia súc

Loài gia súc Màu của tinh dịch

+ Màu đỏ có thể là do lẫn máu (khi ta lấy tinh làm dương vật bị xây xát)

Vì vậy khi khai thác tinh dịch đặc biệt là trong trường hợp lấy tinh bằng taykhông để dương vật gia súc cọ xát vào giá lây tinh làm xây xát dương vật

+ Màu xanh lam thường do lẫn mủ, nó thường xảy ra trong các trường hợpgia súc bị viêm nhiễm đường sinh dục

+ Màu vàng thường do lẫn nước tiểu Để khắc phục trong trường hợp nàycần chú ý khi lấy tinh tránh hứng cả nước tiểu vào trong tinh dịch

+ Màu đen thường do lẫn phân hoặc các chất bẩn

Chúng ta chỉ được phép sử dụng những mẫu tinh có màu bình thường, còntất cả các mẫu tinh có màu khác thường thì không được sử dụng

Độ vẩn của tinh dịch

Ta có thể dùng chỉ tiêu này đánh giá sơ bộ mức độ hoạt động, mật độ, nồng

độ của tinh trùng có trong tinh dịch và đây là chỉ tiêu quan sát bằng mắt thường

và kiểm tra thường xuyên Người ta cầm lọ tinh dịch và quan sát từ thành bìnhbên này quan thành bên kia Người ta đánh giá độ vẩn theo 3 mức:

+ Khi tinh dịch có độ vẩn ở mức kém nhất, nồng độ, hoạt lực kém nhất (Taghi nhận độ đậm đặc của mẫu tinh đó là +): người ta thấy từ thành bình này sangthành bình bên kia, không nhìn thấy sự chuyển động trong đó Độ đậm đặc nàythường gặp ở lợn nội và chó

+ Khi tinh dịch có độ đậm đặc trung bình thì quan sát không thấy thànhbình bên kia, không nhìn thấy sự chuyển động trong đó, ta ghi nhận độ đậm đặccủa mẫu tinh là ++ Độ đậm đặc này thường gặp ở lợn ngoại

+ Khi tinh dịch đậm đặc (nồng độ, mức độ, hoạt lực tốt nhất) thì khi quansát không thấy thành bình bên kia và trong đó có những cuộn sóng chuyển động

Độ đậm đặc này thường gặp ở tinh dịch trâu, bò, dê, cừu và một số trường hợpcủa lợn ngoại

Mùi của tinh dịch

- Mùi bình thường: Bình thường tinh dịch có mùi nồng, hắc, tanh Mùi củatinh dịch chủ yếu là do chất tiết của các tuyến sinh dục phụ quyết định

- Mùi khác thường

+ Mùi khai do có lẫn nước tiểu

+ Mùi thối do lẫn phân

* Chú ý: Chúng ta chỉ được sử dụng những mẫu tinh có mùi bình thường

Độ pH của tinh dịch

pH của một chất lỏng được xác định bằng nồng độ ion H+ có trong đó Sốlượng ion H+ càng tăng thì chất lỏng đó càng toan và ngược lại thì kiềm tính.Tinh dịch bình thường phải có pH bình thường, nếu pH quá cao hoặc quá thấpđều ảnh hưởng đến chất lượng của tinh dịch

Loài g súc Bò Cừu Lợn Ngựa Chó Thỏ

pH 6.4 - 6.9 5.9 - 6.3 6.8 - 7.9 6.2 - 7.8 6.1 - 7.0 6.6 - 7.5

Để xác định pH của tinh dịch ta có nhiều phương pháp khác nhau

* Phương pháp xác định pH bằng pH meter

Đưa cực của máy đo pH vào dung dịch chuẩn và điều chỉnh kim đồng hồ để

pH chỉ đúng pH của dung dịch chuẩn Lấy cực của máy ra khỏi dung dịchchuẩn, rửa sạch bằng nước cất Sau đó nhúng cực của máy vào cốc tinh dịch,máy sẽ báo pH của tinh dịch trên đồng hồ

* Phương pháp dùng giấy chỉ thị màu hoặc hệ thống ống màu

Chuẩn bị giấy chỉ thị sau đó dùng đũa thủy tinh nhỏ một giọt tinh nguyênlên giấy chỉ thị màu, màu của giấy chỉ thị sẽ thay đổi, ta so sánh với màu chuẩntrên cuộn giấy chỉ thị ta sẽ có kết quả (chú ý kết quả chỉ đọc trong vòng 2-3 giâynếu để lâu, kết quả sẽ không chính xác)

* Dùng pH kế

Nhúng đầu pH kế vào nước và đọc kết quả

Sức hoạt động của tinh trùng (A, active)

a Khái niệm

Sức hoạt động của tinh trùng là tỷ lệ % tinh trùng có hoạt động tiến thẳng

so với tổng số tinh trùng có trong vi trường quan sát được Việc đánh giá sứchoạt động của tinh trùng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đánh giá phẩm chấttinh dịch vì nó là chỉ tiêu cấu thành nên chỉ tiêu tổng hợp VAC mà chỉ tiêu nàycho biết tổng số tinh trùng có khả năng thụ thai trong một lần xuất tinh gia súc

b Phương pháp đánh giá

Ngày nay có nhiều phương pháp đánh giá sức hoạt động của tinh trùng Cácnước có điều kiện người ta sử dụng hệ thống máy tính để kiểm tra, phương phápnày rõ ràng và chính xác Trong điều kiện Việt nam chúng ta thì đánh giá sứchoạt động của tinh trùng bằng cách quan sát qua kính hiển vi có độ phóng đại từ200-600 lần Việc đánh giá được cho điểm theo thang 10 điểm của Milavanov

V K như sau:

Bảng 12.Thang điểm đánh giá sức hoạt động của tinh trùng

Điểm 1.0 0.9 0.8 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 Số% t.t

t thẳng 95-100 85-95 75-85 65-75 55-65 45-55 35-45 25-15 15-25 5-15

* Phương pháp tiến hành như sau:

Dùng đũa thủy tinh sạch, lấy một giọt tinh nhỏ lên một phiến kính sạch,dùng la men khô sạch đậy lên giọt tinh sao cho giọt tinh dàn mỏng, đều Đặt tiêubản lên kính hiển vi và xem ở độ phóng đại 160-600 lần Trong khi kiểm tra,tiêu bản được sưởi ấm ở nhiệt độ 40-410C (ta có thể dùng máy ổn nhiệt để nângnhiệt độ) Khi đưa tiêu bản lên kính ta quan sát tại ba điểm trên một vi trường,

mỗi điểm ta quan sát và đếm 10 tinh trùng xem có bao nhiêu tinh trùng tiếnthẳng và tính theo tỉ lệ % Kết quả tại ba điểm cộng lại và chia trung bình thì đó

là kết quả của sức hoạt động của tinh trùng

* Chú ý:

- Tinh trùng cần phải kiểm tra sức hoạt động ngay sau khi lấy ra khỏi cơ thểgia súc hoặc ngay sau khi lấy ra khỏi nơi bảo tồn

- Khi kiểm tra phải ởnhiệt độ40-410C

- Độchênh lệch cho phép là 0.1 giữa các lần kiểm tra

- Sức hoạt động của tinh trùng một sốloài gia súc sau khi khai thác xongphải đạt: dê, cừu A ≥0.9, trâu bò A ≥0.8, lợn A ≥0.7 chúng ta mới sửdụng tinhdịch đo trong thụtinh nhân tạo

Nồng độ tinh trùng (C)

a Khái niệm

Nồng độ tinh trùng là tổng số tinh trùng có trong 1 ml tinh nguyên Đây làchỉ tiêu quan trọng vì nó là một trong những chỉ tiêu cấu thành nên chỉ tiêu tổnghợp VAC

Hiện nay người ta sử dụng hệ thống máy vi tính để kiểm tra nồng độ củatinh trùng và một số các chỉ tiêu khác Sử dụng phương pháp này rất tiện lợi, tachỉ cần đưa vào máy 0,1 ml tinh dịch, máy sẽ trả lời ngay kết quả trên màn hình

và in ra giấy các thông số: Nồng độ của tinh trùng, mức độ pha loãng cần thiết,

số liều tinh có thể sản xuất được

2.2.2.2 Kiểm tra bằng kính hiển vi

Acrosome của tinh trùng (Ac)

Đây là chỉ tiêu quan trọng bởi vì nếu như tinh trùng mất Acrosome thìkhông còn khả năng thụ thai nữa

Cách tiến hành kiểm tra chỉ tiêu này như sau:

Dùng một phiến kính khô, sạch nhỏ lên đó một giọt tinh và 1-2 giọt dungdịch Acrota Đậy lamen lên giọt hỗn hợp này Đặt phiến kính lên kính hiển vi có

tụ quang kính nền đen (dùng ánh sáng đèn xem rõ hơn) Chúng ta nhận thấyAcrosome của tinh trùng phát ra quãng sáng ở phía đầu, đo là tinh trùng cònnguyên Acrosome Những tinh trùng mà Acrosome bị tổn thương thì không cóquầng sáng này Những gia súc tinh trùng có tỉ lệ Acrosome hoàn chỉnh càngcao thì chất lượng tinh trùng càng tốt Và ta có tể tính tỉ lệ đó theo công thứcsau:

Ac = S 100/300 hoặc (500)

Trong đó:

- Ac: tỷ lệ Acrosome còn nguyên vẹn (%)

- S: tổng số tinh trùng Acrosome còn nguyên vẹn đếm được (thường người

ta đếm tinh trùng Acrosome bị tổn thương thì nhanh hơn)

càng lớn chứng tỏ sức đề kháng của tinh trùng càng cao và như vậy tinh trùngcàng tốt và ngược lại

b Phương pháp tiến hành

Hiện nay chúng ta thường sử dụng phương pháp của Milovanov (1952)

- Phương pháp kiểm tra sức kháng của tinh trùng lợn ngoại

Dùng ba ống nghiệm (hoặc ba lọ) có dung tích 10 ml và đánh số thứ tự 1, 2,

3 Dùng pipet hút dung dịch NaCl 1% (đã được thanh trùng từ trước) cho vàoống 1: 5 ml, ống 2: 1 ml, ống 3: 0,5 ml Dùng micropipet hút 0,01 ml tinhnguyên cho vào ống 1, lắc nhẹ cho đều Như vậy ở ống 1 tinh dịch được phaloãng 500 lần (500.0,01) Hút 1 ml hỗn dịch ở ống 1 sang ống 2, lắc nhẹ để hỗndịch đều Như vậy hỗn dịch ở ống 2 được pha loãng là 1000 lần (500, 2) Dùngống hút khác hút 0,5 ml hỗn dịch ở ống 2 sang ống 3 Như vậy ở ống 3 được phaloãng là 2000 lần (1000, 2) Dùng đũa thủy tinh khô sạch lấy 1 giọt hỗn hợp ởống 3 cho lên phiến kính đã rửa sạch sấy khô, dàn mỏng và nâng nhiệt độ 400-410C và đưa lên kính hiển vi với độ phóng đại 160 lần trở lên để kiểm tra (A).Nếu thấy tinh trùng còn tiến thẳng thì thêm 0,1 ml dung dịch NaCl 1% vào ốngthứ 3, mức pha loãng sẽ là 2.2000 lần (1,1 ml 2000) Sau đó lại kiểm tra A Nếuthấy tinh trùng còn tiến thẳng lại thêm 0,1 ml dung dịch NaCl 1%, bấy giờ River

= 2400 (1,2 ml 2000)

Công việc được tiến hành lặp đi lặp lại cho đến khi vào không còn tinhtrùng tiến thẳng nữa thì dừng lại Sức kháng của tinh trùng được tính theo côngthức của Milovanov (1933)

R = V/v (1)

Trong đó:

R : sức kháng của tinh trùng

V : lượng dung dịch NaCl 1% đã sử dụng

v : lượng tinh dịch đã dùng để kiểm tra

Trong quá trình tiến hành, vì phải pha chuyển 3 ống, để khỏi nhầm lẫn,người ta đã biến đổi công thức trên trở thành công thức tổng quát sau:

R = r0+ r.n

R : sức kháng của tinh trùng

r0: mức pha loãng tinh dịch ở ống thứ 3 (ở đây là 2000 lần)

r : mức pha loãng của mỗi lần cho thêm 0,1 ml dung dịch NaCl 1% (r =200)

n : số lần thêm 0,1 ml dung dịch NaCl 1%

Công thức tổng quát trên có thể sử dụng để tính sức kháng của hầu hết cácloại gia súc gia cầm

- Phương pháp kiểm tra sức kháng tinh trùng của lợn nội

Do sức kháng tinh trùng của lợn nội thấp nên chúng ta chỉ dùng phươngpháp hai lọ Dùng hai ống nghiệm (hoặc hai lọ) có dung tích 10 ml rửa sạch, sấykhô ghi thứ tự lọ 1, 2 Dùng pipet lấy 5 ml dung dịch NaCl 1% cho vào lọ1 và0,5 ml cho vào lọ 2 Nhỏ 0,01 ml tinh nguyên vào lọ1 Lắc nhẹ cho đều, tinhdịch được pha loãng 500 lần (5: 0,01) Hút 0,5 ml hỗn hợp đó từ lọ1 sang lọ 2,lắc nhẹ trộn đều Tinh dịch được pha loãng 1000 lần (500.2)

Dùng một phiến kính rửa sạch, sấy khô Lấy 1 giọt hỗn hợp ở lọ 2 nhỏ lênphiến kính Dùng đũa thủy tinh dàn mỏng (nhẹ nhàng, càng mỏng càng tốt).Nâng nhiệt độ lên 400C - 410C và đưa lên kính hiển vi có độ phóng đại 160 lầntrở lên kiểm tra hoạt lực Nếu còn tinh trùng tiến thẳng thêm 0,1 ml dung dịchNaCl 1% vào, tiếp tục kiểm tra A và cứ làm nhưvậy cho đến khi không còn tinhtrùng tiến thẳng ta dùng lại và sử dụng công thức tổng quát (2) trên để tính, ởđây ro = 1000 và r = 100

Trong thụ tinh nhân tạo người ta yêu cầu sức kháng của tinh trùng lợnngoại phải lớn hơn hoặc bằng 3000 lần, lợn nội phải lớn hơn hoặc bằng 1500lần

- Phương pháp kiểm tra sức kháng ở trâu, bò, dê, cừu

Ta dùng 3 ống nghiệm (hoặc 3 lọ) có dung tích 10 ml đã được rửa sạch, sấykhô Đánh số thứ tự1, 2, 3 Cho dung dịch NaCl nồng độ 1% lần lượt vào: - ống1:5ml, - ống 2: 1ml, -ống 3: 0,25ml Sau đó dùng micropipet hút 0,01ml tinhnguyên cho vào ống thứ nhất, lắc nhẹ cho đều, hút 1ml hỗn dịch ở ống thứ nhấtsang ống thứ 2, lắc nhẹ cho đều sau đó hút từ ống thứ hai sang ống thứ 3:0,25ml Như vậy, ở ống thứ nhất có mức độ pha loãng là 500 lần, ống thứ 2 cómức độ pha loãng là 1000 lần và ống thứ3 có mức độ pha loãng là 2000 lần.Dùng đũa thủy tinh lấy một giọt hỗn dịch ở ống thứ 3 cho lên phiến kính đã rửasạch, sấy khô, dàn mỏng và nâng nhiệt độ lên 400C - 410C đưa lên kính hiển vi,kiểm tra (A) ở mức độ phóng đại 160 lần trở lên

Nếu còn tinh trùng tiến thẳng, ta cho thêm 0,5ml dung dịch NaCl 1% vàoống thứ 3, sau đó kiểm tra (A) Nếu còn tinh trùng tiến thẳng ta lại tiếp tục chovào 0,5ml dung dịch NaCl 1% vào ống thứ 3, tiếp tục kiểm tra (A)

Cứ làm như vậy cho đến khi nào không còn tinh trùng tiến thẳng nữa thì tadừng lại và cũng tính theo công thức tổng quát trên

Đối với tinh dịch trâu, bò, dê, cừu thì mỗi lần cho thêm 0,5ml dung dịchNaCl 1% thì sức kháng của tinh trùng sẽ tăng 2000 lần

Trâu, bò, dê, cừu thì sức kháng của tinh trùng thường phải đạt 30.000 lầntrở lên

Chú ý:

- Sức kháng của tinh trùng cần được kiểm tra ngay sau khi lấy tinh ra khỏi

cơ thể gia súc từ 5-10 phút, nếu để lâu do tác động của điều kiện ngoại cảnh sẽkhông chính xác

- Do quá trình kiểm tra nhiều lần ở 1 con nên có thể bỏ qua một số lần củar0 để cho quá trình kiểm tra được tiến hành nhanh hơn và sức kháng của tinhtrùng sẽ chính xác hơn

Tỉ lệ sống của tinh trùng (Sg %)

Phương pháp đánh giá tỉ lệ sống của tinh trùng dựa trên cơ sở: những tinhtrùng còn sống, có hoạt động tiến thẳng thì không bị bắt màu khi gặp thuốcnhuộm Còn những tinh trùng chết và những tinh trùng hoạt động yếu ớt, hoặcdao động thì dễ dàng bị bắt màu

Phương pháp tiến hành: dùng một phiến kính đã được rửa sạch, sấy khô,lấy một giọt tinh nhỏ lên phiến kính Sau đó lấy một giọt thuốc nhuộm cozin(hoặc xanh metylen) dung dịch 5% nhỏ bên cạnh giọt tinh dịch Dùng đũa thủytinh nhẹ nhành, nhanh chóng trộn đều trong vài giây Dùng một phiến kính khácphiết thành tiêu bản

* Chú ý: Thao tác cần nhẹ nhàng, nhanh chóng để không làm tổn thương vàchết các tinh trùng có khảnăng tiến thẳng gây chết nhân tạo Tiêu bản càngmỏng càng tốt Đặt tiêu bản lên kính hiển vi ở độphóng đại 400 - 600 lần Đếm

500 hoặc 300 tinh trùng đểphân loại tinh trùng sống, chết (tinh trùng sống thìkhông bắt màu của thuốc nhuộm, tinh trùng chết thì bắt màu thuốc nhuộm) vàtính theo công thức:

Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình (K) và hệ số bệnh lý của tinh trùng (B)

a Khái niệm

Tinh trùng kỳ hình là những tinh trùng có hình dạng khác thường so vớitinh trùng bình thường Tinh trùng kỳ hình có ảnh hưởng xấu đến tỷ lệ thụ thai

Có hai thời kỳ có thể gây ra tình trạng kỳ hình của tinh trùng :

- Ngay trong quá trình sinh tinh Điều này xảy ra thường bắt nguồn từnhững nguyên nhân liên quan đến các bệnh tật, đặc biệt là các loại bệnh đườngsinh dục

- Chế độ chăm sóc nuôi dưỡng như: thức ăn không đảm bảo đầy đủ và cânđối về chất, chế độ tắm chải không thường xuyên, chế độ sử dụng không hợp lý

- Sau khi tinh trùng bài xuất ra ngoài Điều này thường liên quan đến cácyếu tố ngoại cảnh như: kỹ thuật lấy tinh, quá trình xử lý tinh dịch

- Người ta chia tinh trùng kỳ hình ra làm bốn loại:

Đặt một giọt tinh lên một đầu phiến kính đã được rửa sạch, sấy khô và tẩy

mỡ Nếu tinh dịch đặc có thể pha loãng bằng vài giọt dung dịch Natricitrat 2,9%(hoặc nước sinh lý (0,85%) Dùng đầu đũa thủy tinh trộn đều hỗn hợp này Dùngcạnh của một phiến kính khác phiết nhẹ thành tiêu bản (phiết một lần, càngmỏng càng tốt, không chà đi xát lại gây ra kỳ hình nhân tạo dẫn đến sự khôngchính xác) Để cho tiêu bản tự khô trong không khí (không hơ nóng bất kỳ hìnhthức nào) Sau khi tiêu bản đã khô, cố định tiêu bản trên ngọn lửa đèn cồn Dùngthuốc nhuộm (được lọc kỹ, không có cặn), nhỏ đều trên tiêu bản Đợi cho tiêu

bản khô (mùa hè 5-10 phút, mùa đông khoảng 10-15 phút) Dùng nước cất rửasạch tiêu bản

* Chú ý: không dội mạnh nước cất mà để nghiêng tiêu bản một góc 450,dùng pipet hoặc buret nhỏ từ từ trên phần phiến kính không có tiêu bản chonước tràn qua phần có tiêu bản để rửa trôi thuốc nhuộm

Rửa đến khi tiêu bản vẫn còn màu xanh nhạt thì dừng lại (không rửa trắngtiêu bản) Đợi cho tiêu bản tựkhô, đặt lên kính hiển vi có độ phóng đại 400-600lần để kiểm tra

Đếm tổng số 300 hoặc 500 tinh trùng xem trong đó có bao nhiêu tinh trùng

kỳ hình và tính tỷ lệ tinh trùng kỳ hình theo công thức sau:

Loài g súc Ngựa Bò Cừu Lợn Thỏ Chó Mèo Gà Trâu

VAC 9,0 6,0 3,0 4,5 0,03 1,5 0,1 1,8 4,0

Chỉ tiêu này ở các loài gia súc khác nhau thì khác nhau, nhưng nó tuân theomột quy tắc là chỉ tiêu này càng cao thì chất lượng tinh dịch càng tốt Chỉ tiêunày tỷ lệ thuận với thời gian bảo tồn tinh dịch

Bài 3: Pha loãng, bảo quản và vận chuyển tinh dịch

Mục tiêu của bài

Học xong bài này người học có khả năng:

- Tự cân và pha môi trường thành thạo ( kể cả môi trường hỗn hợp thươngphẩm trên thị trường)

- Thực hiện việc pha loãng tinh dịch đúng kỹ thuật

3.1 Giới thiệu một số môi trường hỗn hợp dùng trong pha loãng tinh 3.1.1 Môi trường pha loãng, bảo tồn tinh dịch lợn ở dạng lỏng

3.1.1.1 Môi trường đơn giản

* Sữa bò tươi: sữa được vắt từ những con bò cái khỏe mạnh, không mắcbệnh truyền nhiễm, đem hấp cách thủy trong nước sôi từ 20-30 phút, để nguộixuống 35- 40oC, dùng 3- 4 lớp vải gạc khô để lọc váng sữa, bổ sung thêm khángsinh Môi trường sữa tươi nên dùng trong ngày

* Sữa bột 10%: dùng sữa bột chất lượng tốt pha trong nước cất 2 lần, khuấycho tan đều, không có vón, hấp cách thủy trong nước sôi 10- 15 phút, để nguộixuống 35oC, dùng 3 - 4 lớp vải gạc khô đã khử trùng lọc váng sữa, bổ sungthêm kháng sinh

Môi trường sữa bột 10% chỉ nên dùng trong ngày.

* Sữa bột cải tiến: Thành phần: Dung dịch sữa bột 10%: 2 phần; dung dịchglucose 4,6%: 6 phần; lòng đỏ trứng gà tươi: 2 phần; penicilline vàstreptomicine mỗi thứ 500.000 UI/lít Cụ thể: Để pha 1 lít môi trường sữa bộtcải tiến cần:

* Dung dịch nước sinh lý NaCl 0,85% được bổ sung penicilline vàstreptomicine (mối thứ500.000 UI/lít) Môi trường này có ưu điểm là chuẩn bịnhanh, rẻ tiền, thường được dùng làm chất đẩy tinh dịch vào sâu trong đườngsinh dục con cái (phương pháp dẫn tinh 2 pha)

3.1.2 Môi trường pha loãng và bảo tồn tinh dịch bò

3.1.2.1 Giới thiệu một sốmôi trường bao tồn ở dạng lỏng

Tùy theo điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật, phạm vị phục vụ, yêu cầu vềthời gian bảo quản có thể áp dụng một số công thức môi trường dưới đây:

* Sữa bò tươi: Sữa bò tươi được vắt bò cái khỏe mạnh, phẩm chất tốt (chọnsữa có tỷ lệ mỡ sữa/ bơ thấp càng tốt), đem hấp cách thủy trong 30 phút, hớtváng mỡ, lọc kỹ Sau khi làm nguội xuống 37oC, bổ sung thêm penicilline 500UI/ml + streptomicine 500 μg/ml

* Dung dịch sữa bột 10%: Công thức:

* Môi trường sữa bột - lòng đỏ trứng:

Công thức: Dung dịch sữa bột 10%

Lòng đỏ trứng 20%

Penicilline 500-1000 UI/ml môi trường

Streptomicine 500- 1000 µg/ml môi trường

Cách Pha: Dung dịch sữa bột được chuẩn bị như trên Dùng trứng gà tươi(đẻ 1 -2 ngày) vỏ sạch, không bị dập vỡ, khử trùng trước khi đập vỏ, bỏ hết lòngtrắng và màng lòng đỏ, đánh kỹ với bi thủy tinh (tránh sủi bọt) sao cho các hạtlòng đỏ càng nhỏ càng tốt Sau đó pha với dung dịch sữa bột 10% theo tỷ lệ trên

và bổ sung kháng sinh vào

* Môi trường xitrat - lòng đó trứng

Công thức: Dung dịch Na Xitrat (2,9%)

Lòng đỏ trứng gà 25ml

Penicilline 500-1000 UI/ml môi trường

Streptomicine 500- 1000 µg/ml môi trường

* Môi trường Milovanop:

Công thức: Glucose 5g

Lòng đỏ trứng gà 30ml

Penicilline 500-1000 UI/ml môi trường

Streptomicine 500- 1000 µg/ml môi trường