hoc liệu mở văn 9

Chuẩn bị: - GV soạn bài, chuẩn bị bài theo tài liệu hướng dẫn Sưu tầm phương ngữ trong thơ Tố Hữu, tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam - Học sinh chuẩn bị bài theo ND hướng dẫn ở tài liệu đị

Câu 1: Chép lại nguyên văn khổ thơ cuối bài thơ Đồng Chí (Chính Hữu).

Câu 2: Đọc hai câu thơ:

Ngày xuân em hãy còn dài Xót tình máu mủ thay lời nước non

Từ xuân trong câu thứ nhất được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Phương thức chuyển nghĩa nào?

Câu 3: Viết một đoạn văn nghị luận (không quá một trang giấy thi) nêu suy nghĩ

của em về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta

Câu 4: Chép lại nguyên văn khổ cuối bài thơ Tiểu đội xe không kính của Phạm

Tiến Duật

Câu 5: Tìm từ Hán Việt trong câu thơ sau:

Thanh minh trong tiết tháng ba

Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh

Giải nghĩa hai từ thanh minh, đạp thanh

Câu 6: Viết một đoạn văn nghị luận (không quá một trang giấy thi) trình bày suy

nghĩ của em về câu tục ngữ “Có chí thì nên”

Câu 7: Chép chính xác hai khổ đầu bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận và

nêu nội dung chính của hai khổ đó

Câu 8: Đọc hai câu thơ sau:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

Từ mặt trời trong câu thơ thứ hai được sử dụng theo phép tu từ nào? Có thể coi đây là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều nghĩa được không? Vì sao?

Câu 9: Lấy nhan đề “Những người không chịu thua số phận”, hãy viết một văn

bản nghị luận ngắn (không quá một trang giấy thi) về những con người đó

Câu 10: Chép lại nguyên văn 4 dòng thơ đầu bài Cảnh ngày xuân (Truyện Kiều)

của Nguyễn Du

Câu 11: Trong hai câu thơ sau:

Nỗi mình thêm tiếc nỗi nhớ nhà Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng

Từ hoa trong thềm hoa, lệ hoa được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Có thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất hiện từ nhiều nghĩa được không? Vì sao?

Câu 12: Viết một đoạn văn nghị luận theo cách lập luận diễn dịch (khoảng10-12

dòng) nêu suy nghĩ của mẹ về tình cảm gia đình được gợi từ câu ca dao sau:

Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Câu 13: Tóm tắt ngắn gọn (trong khoảng 10-12 dòng) nội dung truyện Chuyện

người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ

Câu 14: Vận dụng kiến thức về trường từ vựng để phân tích sự độc đáo trong

cách dùng từ ở đoạn trích sau:

“Chúng lập ra nhà từ nhiều hơn trường học Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.”

Câu 15: Viết một đoạn văn nghị luận theo cách lập luận quy nạp (khoảng 10-12

dòng) nêu suy nghĩ của em về ý nghĩa câu tục ngữ “Không thầy đố mày làm nên”

Câu 16: Tóm tắt Truyện Kiều của Nguyễn Du bằng một đoạn văn khoảng nửa

trang giấy thi

Câu 17: Vận dụng kiến thức đã học về phép tu từ từ vựng để phân tích nét nghệ

thuật độc đáo trong câu thơ sau:

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ con nằm trên lưng

Câu thơ gợi cho em nhớ đến câu thơ nào (cũng dùng phép tu từ ấy trong bài Viếng lăng Bác của Viễn Phương)

Câu 18: Tóm tắt truyện Làng của Kim Lân trong khoảng 10-12 dòng.

Câu 19: Xác định những biện pháp tư từ trong khổ thơ sau và cho biết tác dụng

của những biện pháp tu từ ấy

Đất nước bốn nghìn năm Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước

Câu 20: Viết một văn bản nghị luận ngắn (khoảng một trang giấy thi) với chủ đề

về “lòng nhân ái”, trong đó sử dụng một lời dẫn trực tiếp

Câu 21: Tóm tắt truyện Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long trong khoảng

10-12 dòng

Câu 22: Viết một văn bản nghị luận ngắn (khoảng một trang giấy thi) trình bày

suy nghĩ của em về việc thực hiện nếp sống văn minh đô thị hiện nay

Câu 23: Tóm tắt truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng (trong khoảng

10-12 dòng)

Câu 24: Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

«-Tây nó đốt nhà tôi rồi ông chủ ạ Đốt nhẵn, ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính… cải chính cái tên làng chợ Dầu chúng em Việt gian ấy mà Ra láo! Lão hết, chẳng có gì sất Toàn là sai mục đích cả.”

Ông Hai nói “làng chợ Dầu chúng em Việt gian” là dùng cách nói nào?

Câu 25: Viết một văn bản nghị luận (không quá một trang giấy thi) với chủ đề

“Lời xin lỗi” (trong đó sử dụng lời dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp)

Ngày soạn:

Ngày dạy

Tiết 63: CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG PHẦN TIẾNG VIỆT.

GIỚI THIỆU PHƯƠNG NGỮ

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức: Giới thiệu các từ ngữ địa phương chỉ sự vật hiện tượng, hoạt động,

trạng thái, tính chất, không gian, thời gian…Từ đó giúp học sinh hiểu được sự phong phú của các phương ngữ trên các vùng miền đất nước

2 Kĩ năng: Nhận biết một số từ ngữ thuộc các phương ngữ khác nhau, sự khác

biệt giữa phương ngữ mà học sinh đang sử dụng với các phương ngữ khác và ngôn ngữ toàn dân

3 Thái độ: Có ý thức sử dụng từ địa phương phù hợp với văn cảnh.

B Chuẩn bị:

- GV soạn bài, chuẩn bị bài theo tài liệu hướng dẫn

(Sưu tầm phương ngữ trong thơ Tố Hữu, tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam)

- Học sinh chuẩn bị bài theo ND hướng dẫn ở tài liệu địa phương môn Ngữ văn

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1 ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: Nhắc lại khái niệm từ địa phương? Lưu ý khi sử dụng ?

3 Bài mới: - Giáo viên giới thiệu bài mới.

Hoạt động 1:

Kiểm tra sự chuẩn bị bài ở

nhà của từng học sinh: (gồm 4

bài tập)

- GV nhận xét kết quả chuẩn bị

bài của học sinh

Hoạt động2:

Học sinh các nhóm lần lượt

trình bày nội dung các bài tập:

Bài tập 1a

Tìm trong phương ngữ mà các

em đang sử dụng các từ ngữ chỉ

các sự vật hiên tượng không có

tên gọi trong các phương ngữ

khác và trong ngôn ngữ toàn

dân? (từ ngữ chỉ sự vật nói

chung như đồ vật, cây cối, loài

vật là đặc sản địa phương)

Nhóm 1-3 trình bày

Học sinh đọc yêu cầu bài tập 1b

SGK

Thực hiện yêu cầu BT

Nhóm 2-4 trình bày

Học sinh đọc yêu cầu bài tập 1c

SGK

I Kiểm tra sự chuẩn bị ở nhà của học sinh:

- Giáo viên trực tiếp kiểm tra sự chuẩn bị của từng em

- Nhóm trưởng tập hợp số lượng phương ngữ

mà các thành viên trong nhóm đã tìm hiểu được

II Học sinh trình bày nội dung chuẩn bị:

Bài tập 1:

Câu1a Từ ngữ chỉ các sự vật hiện tượng

không có tên gọi trong các phương ngữ khác

và trong từ ngữ toàn dân:

Phương ngữ Quảng Bình

Giải nghĩa

Cộ Một loại dụng cụ kéo bằng tay,

dùng để thu hoạch lúa ở những ruộng bùn không gánh được Bánh nộm Loại bánh tổng hợp gồm nhiều

thứ như bánh đa, bánh ướt, nộm giá đỗ, cá biển

Mắm xổi Món cá ướp muối nhạt, ăn vội

vài hôm

Hò hụi Một điệu hò trong hát chèo cạn Thụa Hai ba thuyền tự tổ chức bơi

(đua) thử

Câu1b Từ ngữ đồng nghĩa nhưng khác về âm

với những từ ngữ trong các phương ngữ khác hoặc trong ngôn ngữ toàn dân:

Phương ngữ Trung (Q.B)

Phương ngữ Bắc

Phương ngữ Nam

Nói mọ Nói khoác,

nói dóc

Nói khoác, nói dóc

Câu 1c Từ ngữ đồng âm nhưng khác về nghĩa

với những từ ngữ trong các phương ngữ khác hoặc trong ngôn ngữ toàn dân:

Phương ngữ Trung (Q.B)

Phương ngữ Bắc

Phương ngữ Nam

Thực hiện yêu cầu BT

Nhóm 1-3 trình bày

Gọi học sinh trình bày yêu cầu

bài tập 2

Học sinh trả lời yêu cầu bài tập

đã nêu

Học sinh trình bày nội dung bài

tập 3

Bài tập 4: Đại diện nhóm 2-4

trình bày phương án của nhóm

mình

Giáo viên đánh giá, nhận xét

hoạt động học tập của lớp, chốt

lại kiến thức trọng tâm

Chén: đồ dùng có dạng bán cầu, thường dùng

để ăn cơm

Đồ dùng có dạng hình trụ, thường dùng để uống nước, uống rượu

Đồ dùng có dạng hình trụ, thường dùng

để uống nước, uống rượu

Doi: Nhìn, ngó (ra doi xem mẹ đã

về chưa)

Dải đất nhô ra

Dải đất nhô ra

Đập: làm đau, làm tổn thương

Dùng tay hoặc một vật

có bề mặt không nhọn

để tác động mạnh vào vật khác

Dùng tay hoặc một vật có bề mặt không nhọn để tác động mạnh vào vật khác

Bài tập 2:

Những từ ngữ địa phương vì những sự vật, hiện tượng xuất hiệ ở địa phương này nhưng không xuất hiện ở địa phương khác Điều đó cho thấy Việt Nam là đất nước có sự khác biệt giữa các vùng miền về đk tự nhiên, về đặc điểm tâm lí, phong tục, tập quán

Bài tập 3:

Các từ ngữ và cách hiểu ở mục phương ngữ Bắc được coi là thuộc về ngôn ngữ toàn dân

Bài tập 4:

Các từ ngữ địa phương:

a nậy (lớn); b Tởn (chừa), tra (già); c Một chắc (một mình), mô đó (đâu đó), hổ ngai (hổ người); d Báp (ngô), trấy (trái, quả); e Khi

mô (bao giờ, khi nào), đàng (đường)

III Nhận xét - Kết luận chung:

- Từ ngữ địa phương rất phong phú, giàu sắc thái biểu cảm góp phần làm giàu thêm vốn từ ngữ Tiếng Việt

- Không lạm dụng phương ngữ, sử dụng đúng lúc đúng chỗ

* Nhận xét hoạt động học tập của lớp

D: Hướng dẫn học ở nhà.

- Tiếp tục sưu tầm từ địa phương và chú ý cách dùng.

- Chuẩn bị bài tiếp theo: Ôn tập Tiếng Việt

Ngày soạn:

Ngày dạy

Tiết 64: ĐỐI THOẠI, ĐỘC THOẠI VÀ ĐỘC THOẠI NỘI TÂM TRONG

VĂN BẢN TỰ SỰ.

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức: Hiểu thế nào là đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm, đồng thời hiểu được vai trò của chúng trong văn bản tự sự Biết viết đoạn văn tự sự có đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm

2 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng nhận diện phân biệt được đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm Phân tích được vai trò của đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự

3 Thái độ: Có ý thức sử dụng kết hợp các yếu tố này trong khi viết văn tự sự

B Chuẩn bị của thầy và trò:

- Bảng phụ, các đoạn văn ở các văn bản truyện

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1 ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

? Trong hội thoại em bắt gặp những hình thức hội thoại như thế nào?

(Hình thức: có người đối thoại, nói một mình ) VD: Lão Hạc

3 Bài mới:

* Hướng dẫn tìm hiểu đối thoại, độc

thoại, độc thoại nội tâm trong văn bản

tự sự.

Giáo viên treo bảng phụ

Học sinh đọc đoạn văn

? Trong 3 câu đầu đoạn trích, ai nói

với ai?

? Tham gia câu chuyện có ít nhất mấy

người

? Dấu hiệu nào cho ta thấy đó là một

cuộc trao đổi qua lại

? Thế nào là đối thoại?

? Câu thứ 3 là lời của ai có lời đáp

không?

? Ông Hai nói có cùng chủ đề với họ

không? Mục đích của lời nói này là gì?

? Điểm giống và khác nhau của lời đối

thoại này với cuộc đối thoại trên

? Hiểu thế nào là độc thoại?

? Trong đoạn trích có câu nào giống

như vậy (câu cuối)

I Đối thoại, độc thoại, độc thoại nội

tâm trong văn bản tự sự.

1 Ví dụ: "Làng" của Kim Lân.

*Ba câu đầu: Những người tản cư nói

chuyện với nhau (Ít nhất có hai người tham gia)

- Dấu hiệu:

+ Có hai lượt lời qua lại, nội dung nói giữa mỗi người đều hướng tới người tiếp chuyện

+ Thể hiện bằng hai gạch đầu dòng

=> Đối thoại: là hình thức đối đáp, trò chuyện giữa hai hoặc nhiều người, được thể hiện bằng các gạch đầu dòng

ở lời trao và lời đáp

* Câu 3: Lời ông Hai nói một mình->

nói trống không không cần người đáp -> Mục đích: lảng tránh, thoái lui (một lượt lời, có dấu gạch ngang đầu dòng)

=> Độc thoại: là lời của một người nào

đó nói với chính mình hoặc nói với một

ai đó trong tưởng tượng

? Suy nghĩ của ông Hai về lũ con có

phải là độc thoại không? Giống và

khác độc thoại nói như thế nào?

? Em hiểu như thế nào là độc thoại nội

tâm?

? Các hình thức diễn đạt trên có tác

dụng như thế nào trong việc thể hiện

không khí của câu chuyện và thái độ

của những người tản cư trong buổi trưa

ông Hai gặp họ? Đặc biệt chúng đã

giúp nhà văn thể hiện thành công

những diễn biến tâm lí của ông Hai

như thế nào?

Giáo viên kết luận vấn đề.Học sinh đọc

ghi nhớ

Hướng dẫn học sinh làm bài tập luyện

tập:

Bài 1: Học sinh đọc yêu cầu bài tập 1

? Cuộc đối thoại có bình thường

không?

? Chứng tỏ người nói ở đây có tâm

trạng như thế nào?

? Việc biểu hiện tâm trạng đó giúp ta

hiểu gì về nhân vật ông Hai?

Những câu đó là của ông Hai hỏi chính mình-> không phát ra thành tiếng

mà chỉ âm thầm diễn ra trong suy nghĩ

và tình cảm của ông Hai=> Thể hiện tâm trạng dằn vặt, đớn đau của ông Hai khi nghe tin làng theo giặc Vì không nói ra thành lời, chỉ nghĩ thầm nên không có gạch đầu dòng-> Độc thoại nội tâm

* Độc thoại: + Độc thoại thành lời

+ Độc thoại trong suy nghĩ->độc thoại nội tâm

* Tác dụng của cách diễn đạt trên:

Tăng tính chân thật, sinh động của chuyện, thể hiện thái độ căm giận của những người tản cư với làng chợ Dầu, tạo tình huống để đi sâu vào nội tâm nhân vật

Khắc hoạ rõ nét tâm trạng dằn vặt, đau đớn khi nghe tin làng Dầu theo giặc

2 Ghi nhớ: SGK.

II Luyện tập Bài 1: Tác dụng của hình thức đối

thoại:

- Cuộc đối thoại không bình thường diễn ra giữa vợ chồng ông Hai:

Có 3 lượt lời trao và 2 lượt lời đáp -> Vi phạm phương châm về cách thức, lịch sự

- Tác dụng: Tái hiện cuộc đối thoại này, tác giả đã làm nổi bật được tâm trạng chán chường, buồn bã, đau khổ

và thất vọng của ông Hai trong cái đêm sau nghe tin làng mình làm Việt gian theo Tây

D: Hướng dẫn học ở nhà.

- Hoàn thành bài tập 3

- Chuẩn bị bài tiếp theo: "Luyện nói"

* Phân nhóm chuẩn bị đề cương: Chia 3 nhóm (3 dãy bàn dọc) một nhóm chuẩn bị một đề Lưu ý không viết thành đọan, bài, chỉ lập dàn ý

Ngày soạn:

Ngày dạy

Tiết 65 LUYỆN NÓI:

TỰ SỰ KẾT HỢP VỚI NGHỊ LUẬN VÀ MIÊU TẢ NỘI TÂM.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC: NGƯỜI KỂ CHUYỆN TRONG VĂN

BẢN TỰ SỰ

A.Mục tiêu cần đạt:

1.Kiến thức: Hiểu được vai trò của tự sự, nghị luận và miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự

2 Kĩ năng: Học sinh biết cách trình bày một vấn đề trước tập thể lớp với nội dung kể lại một sự việc theo ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ 3, trong khi kể có kết hợp với miêu tả nội tâm, nghị luận

3 Thái độ: Có ý thức sử dụng các yếu tố tự sự, nghị luận và miêu tả nội tâm trong văn kể chuyện

B Chuẩn bị:

- GV hướng dẫn Hs chuẩn bị nội dung các đề đã có ở SGK (lập đề cương)

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1 ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:? Nêu vai trò của yếu tố lập luận, biểu cảm trong văn tự sự?

Đối thoại, độc thoại trong văn bản tự sự

3 Bài mới:

Kiểm tra sự chuẩn bị ở nhà của học

sinh.

Giáo viên cho các tổ báo cáo sự chuẩn

bị của các thành viên trong tổ -> Tuyên

dương, phê bình các đối tượng trước

lớp

Học sinh thảo luận nhóm (5-7 phút)

- 3 nhóm (3 tổ), mỗi tổ chuẩn bị một

đề cương chung theo yêu cầu của giáo

viên

Học sinh nói trước lớp

Mỗi nhóm cử một đại diện của mình

lên bảng theo yêu cầu của giáo viên ->

Cả lớp theo dõi bài nói của bạn

I Chuẩn bị ở nhà

- Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh từng nhóm theo sự phân công

ở tiết học trước Nhận xét kết quả trước lớp

II Luyện nói trên lớp:

1 Giáo viên nhắc nhở học sinh một số điều cần lưu ý trước khi luyện nói:

- Không nói như viết, không đọc

- Tư thế nghiêm túc, mắt hướng xuống người nghe, nói rõ ràng, tự nhiên, mạch lạc

2 Các nhóm trao đổi chuẩn bị đề cương nói chung của nhóm mình

3 Học sinh nói trước lớp

Mỗi nhóm cử một đại diện của mình lên bảng, quay xuống lớp và trình bày bài nói của nhóm mình, cả lớp theo dõi và chuẩn bị ý kiến nhận xét

Gọi học sinh nhận xét, bổ sung

Nhận xét giờ luyện nói cho học sinh

rút kinh nghiệm

4 Nhận xét:

Học sinh nhận xét về ưu nhược điểm trong bài nói của bạn về các mặt:

- Tác phong, tư thế khi nói

- Ngữ điệu âm lượng nói, cách diễn đạt

- Nội dung của bài nói

5 Giáo viên kết luận chung, biểu dương các em nói tốt, nhắc nhở những lỗi cần tránh khi nói (ghi điểm khuyến khích học sinh nói tốt)

D: Hướng dẫn tự học: NGƯỜI KỂ CHUYỆN TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

(Xem nội dung bài học này ở trang 192-193)

- Chú ý nắm được các nội dung sau:

+ Vai trò của người kể chuyện trong văn bản tự sự

+ Ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba- những thuận lợi và khó khăn ở mỗi ngôi kể Tập kể lại các văn bản tự sự học ở lớp 9 bằng cách thay đổi ngôi kể

- Soạn bài "Lặng lẽ Sa Pa" theo hệ thống câu hỏi gợi ý ở SGK