ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 8 - HỌC KÌ 1 (2013 - 2014)

VD : tàu , xe, thuyền , máy bay cùng trường tư vựng về phương tiện giao thông c, Từ tượng hình , từ tượng thanh : - Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, hoạt động , trạng thái

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 8 - HỌC KÌ 1 (2013 - 2014)

I TIẾNG VIỆT:

1.Các loại dấu câu

1 Dấu chấm - Dùng để kết thúc câu trần thuật

2 Dấu chấm hỏi - Dùng để kết thúc câu nghi vấn

3 Dấu chấm

than - Dùng để kết thúc câu cầu khiến hoặc câu cảm thán.

4 Dấu phẩy - Dùng để phân cách các thành phần và các bộ phận của câu

5 Dấu chấm

lửng

- Biểu thị bộ phận chưa liệt kê hết

- Biểu thị lời nói ngập ngừng, ngắt quãng

- Làm giãn nhịp điệu câu văn, hài hước, dí dỏm

6 Dấu chấm

phẩy - Đánh dấu ranh giới giữa các vế của một câu ghép có cấu tạo phức tạp- Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một phép liệt kê phức tạp

7 Dấu gạch

ngang

- Đánh dấu bộ phận giải thích, chú thích trong câu

- Đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật

- Biểu thị sự liệt kê

- Nối các từ nằm trong một liên danh

8 Dấu ngoặc đơn Dùng để đánh dấu phần có chức năng chú thích.

9 Dấu hai chấm - Đánh dấu phần bổ sung, giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó

-Đánh dấu lời dẫn trực tiếp hoặc lời đối thoại

10 Dấu ngoặc

kép

- Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn, dẫn trực tiếp

- Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hoặc có hàm ý mỉa mai

- Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tạp chí, tập san……dẫn trong câu văn

2 Từ vựng:

a,Cấp độ khái quát nghĩa của từ :

Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của

tù ngữ khác :

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác.

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác.

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng dối với từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác.

b, Trường từ vựng :

Trường từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa

VD : tàu , xe, thuyền , máy bay cùng trường tư vựng về phương tiện giao thông

c, Từ tượng hình , từ tượng thanh :

- Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, hoạt động , trạng thái của sự vật ( VD: lom khom, phấp phới)

- Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người (VD: ríu rít, ào ào)

Công dụng: Từ tượng hình, từ tượng thanh gợi được hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh

động, có giá trị biểu cảm cao; thường được dùng trong văn miêu tả và tự sự.

d, Từ địa phương và biệt ngữ xã hội:

- Từ địa phương là từ ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc một số) địa phương nhất định (VD : bắp,

má, heo ,…)

- Biệt ngữ xã hội là những từ ngữ chỉ được dùng trong một tầng lớp xã hội ( VD: tầng lớp học sinh: ngỗng (điểm 0), gậy (điểm 1) …)

Cách sử dụng: _ Việc sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội phải phù hợp với tình

huống giao tiếp Trong thơ văn , tác giả có thể sử dụng một số từ ngữ thuộc hai lớp từ này để

tô đậm màu sắc địa phương, màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ, tính cách nhân vật.

_ Muốn tránh lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội, cần tìm hiểu các từ ngữ toàn dân có nghĩa tương ứng để sử dụng khi cần thiết

e, Nói quá : Là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng

được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm(VD : Nhanh như cắt )

g, Nói giảm nói tránh : Là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự.

VD : Chị ấy không còn trẻ lắm

3.Ngữ pháp:

a ,Trợ từ , Thán từ :

- Trợ từ là những từ chuyên đi kèm với một từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái

độ đánh giá sự vật, sự việc được nói đến trong câu VD: có, những, chính, đích, ngay,….

VD : Lan sáng tác những ba bài thơ

- Thán từ là những từ dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người nói hoặc dùng để gọi đáp Thán từ thường đứng ở đầu câu, có khi nó được tách ra thành một câu đặc biệt.

- Thán từ gồm 2 loại chính: Thán từ bộc lộ tình cảm (a, ái, ơ, ôi, ô hay, than ôi, trời ơi ,…) Thán từ gọi đáp (này, ơi, vâng, dạ, ừ , )

VD : Ô hay, tôi tưởng anh cũng biết rồi !

b, Tính thái từ : Tình thái từ là những từ được thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn , câu cầu khiến , câu cảm thán và để biểu thị các sắc thái tình cảm của người nói

 Tình thái từ gồm một số loại đáng chú ý như sau:

+ Tình thái từ nghi vấn: à, ư, hả,hử,chứ,chăng,…(VD:Anh đọc xong cuốn sách này rồi à?) + Tình thái từ cầu khiến: đi, nào, với,…(VD: Chớ vội!)

+ Tình thái từ cảm thán: thay, sao,… (VD: Tội nghiệp thay con bé!)

+ Tình thái từ biểu thị tình cảm cảm xúc: ạ, nhé, cơ, mà ,… ( VD:Con nghe thấy rồi ạ !)

Cách sử dụng : Khi nói hoặc viết, cần chú ý sử dụng tình thái từ phù hợp với hoàn

cảnh giao tiếp( quan hệ tuổi tác, thứ bậc xã hội, tình cảm,…)

c, Câu ghép : Câu ghép là những câu do 2 hoặc nhiều cụm C-V không bao chứa nhau tạo thành Mỗi

cụm C-V này được gọi là một vế câu ( VD: Gió thổi, mây bay, hoa nở)

Có hai cách nối các vế câu:

-Dùng những từ có tác dụng nối Cụ thể:

+ Nối bằng một quan hệ từ;

+ Nối bằng một cặp quan hệ từ;

+ Nối bằng một cặp phó từ, đại từ hay chỉ từ thường đi đôi với nhau (cặp từ hô ứng)

-Không dùng từ nối: Trong trường hợp này, giữa các vế câu cần có dấu phẩy, dấu chấm phẩy

hoặc dấu hai chấm

- Quan hệ giữa các vế trong câu ghép:

+ Nguyên nhân– kết quả ( Vì trời mưa nên đường lầy lội.)

+ Điều kiện (giả thiết) ( Nếu trời mưa to thì nó không nhỉ học)

+ Tương phản( Mùa hè nhưng trời không nóng lắm.)

+ Tăng tiến( Tôi càng học giỏi thấy tôi càng thông minh.)

+ Lựa chọn( Tôi đi hay anh đi.)

+ Bổ sung( Tôi không những học giỏi mà tôi còn hát hay.)

+ Tiếp nối( Thầy giáo bước vào lớp, chúng em đứng dậy chào.)

+ Đồng thời( Cô giáo vừa giảng bài chúng em vừa lắng nghe.)

+ Giải thích( Quả dừa rất ngọt nghĩa là công sức của người trồng ra nó rất vất vả.)

II VĂN BẢN:

a.Văn bản truyện kí Việt Nam

Tác phẩm,

tác giả Thể loại PTBĐ Nội dung Nghệ thuật Ghi nhớ

Tôi đi học

(Thanh

Tịnh)

(1911-1988)

Truyện ngắn Tự sự-miêu tả-

biểu cảm

- Những kỉ niệm trong sáng về ngày đầu tiên được đến trường đi học

- Tự sự kết hợp trữ tình ; kể chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm

- Những hình ảnh so sánh mới

mẻ và gợi cảm

Trong cuộc đời mỗi con người, kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên, thường được ghi nhớ mãi Thanh Tịnh đã diễn tả dòng cảm nghĩ này bằng nghệ thuật tự sự đan xen miêu

tả và biểu cảm, với những rung động

tinh tế qua truyện ngắn Tôi đi học.

Trong lòng

mẹ

(Trích “

Những

ngày thơ

ấu”)

Nguyên

Hồng

(1918-1982)

Hồi kí- tiểu thuyết

Tự sự (xen trữ tình)

- Nổi cay đắng tủi cực

và tình yêu thương mẹ mãnh liệt của chú bé Hồng khi xa mẹ, khi được nằm trong lòng mẹ

- Tự sự kết hợp với trữ tình, kể truyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm, đánh giá

- Cảm xúc và tâm trạng nồng nàn, mãnh liệt;

sử dụng những hình ảnh so sánh, liên tưởng táo bạo

Đoạn trích Trong lòng mẹ, trích hồi

ký Những ngày thơ ấu của Nguyên

Hồng, đã kể lại một cách chân thực

và cảm động những cay đắng, tủi nhục cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối với người mẹ bất hạnh.

Tức nước

vỡ bờ

(Trích

chương 13,

tiểu thuyết

Tắt Đèn)

Ngô Tất Tố

Tiểu thuyết Tự sự - Vạch trần bộ mặt tàn

ác, bất nhân của chế độ thực phong kiến, tố cáo chính sách thuế khoá vô nhân đạo

- Ca ngợi những phẩm chất cao quí

và sức mạnh quật khởi tiềm tàng, mạnh mẽ của chị Dậu

- Ngòi bút hiện thực khoẻ khoắn, giàu tinh thần lạc quan

- Xây dựng tình huống truyện bất ngờ, có cao trào

và giải quyết hợp lí

- Xây dựng miêu tả nhân vật chủ yếu qua ngôn ngữ, và hành động, trong thế tương phản với các nhân vật khác

Bằng ngòi bút hiện thực sinh động,

đoạn văn Tức nước vỡ bờ ( trích

tiểu thuyết Tắt Đèn) đã vạch trần bộ

mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời; xã hội ấy

đã đẩy người nông dân vào tình cảnh

vô cùng cực khổ, khiến họ phải liều mạng chống lại Đoạn trích còn cho thấy vẻ đẹp tâm hồn của người phụ

nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.

Lão Hạc

(Trích

truyện

ngắn lão

Hạc )

Nam Cao

Truyện ngắn Tự sự (Xen trữ

tình)

- Số phận đau thương

và phẩm chất cao quí của người nông dân cùng khổ trong xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng tám Thái độ trân trọng của tác giả với họ

- Tài năng khắc hoạ nhân vật rất

cụ thể, sinh động, đặc biệt là miêu tả và phân tích diễn biến tâm lí số phận nhân vật, cách

kể chuyện mới

mẻ, linh hoạt

- Ngôn ngữ kể chuyện rất chân thực, đậm đà chất nông dân giản dị, tự nhiên

Truyện ngắn LÃO HẠC đã thể hiện

một cách chân thực, cảm động số phận đau thương của người nông dân trong xã hội cũ và phẩm chất cao quý tiềm tàng của họ Đồng thời, truyện còn cho thấy tấm lòng yêu thương , trân trọng đối với người nông dân và tài năng nghệ thuật xuất sắc của nhà văn Nam Cao, đặc biệt trong việc miêu tả tâm lý nhân vật và cách kể chuyện.

b, Văn bản nhật dụng:

Tác

phẩm

Tác giả Chủ đề Đăc điểm

nghệ thuật

Ghi nhớ

Thông

tin về

ngày

trái

đất

năm

2000

Theo tài

liệu của

sở khoa

học –

công

nghệ

Hà Nội

Tuyên truyền, phổ biến tác hại của bao bi nì lông Kêu gọi thực hiện một ngày không dùng bao bì ni lông, bảo vệ môi trường trái đất trong sạch

Thuyết minh (giới thiệu, giải thích, phân tích, đề nghị)

Lời kêu gọi bình thường : “Một ngày không dùng bao bì ni lông” được truyền đạt bằng

một hình thức rất trang trọng : Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000 Điều đó, cùng với

sự giải thích đơn giản mà sáng tỏ về tác hại của việc dùng bao bì ni lông, về lợi ích của việc giảm bớt chất thải ni lông, đã gợi cho chúng ta những việc có thể làm ngay để cải thiện môi trường sống, để bảo vệ Trái Đất, ngôi nhà chung của chúng ta.

Ôn

dịch ,

thuốc

lá

Theo

Nguyễn

Khắc

Viện

Từ

thuốc

lá đến

ma

tuý-Bệnh

nghiện

Lên án thuốc lá là thứ ôn dịch nguy hiểm hơn AIDS Bởi vậy cần phải chống lại việc hút thuốc

lá, loại bỏ thuốc lá ra khỏi đời sống

Giải thích và chứng minh bằng những

lí lẽ và dẫn chứng cụ thể, sinh động, gần gũi và hiển nhiên để cảnh báo mọi người

Giống như ôn dịch, nạn nghiện thuốc lá rất

dễ lây lan và gây những tổn thất to lớn cho sức khoẻ và tính mạng con người Song nạn nghiện thuốc lá còn nguy hiểm hơn cả ôn dịch : nó gặm nhấm sức khoẻ con người nên

không dễ kịp thời nhận biết, nó gây tác hại nhiều mặt đối với cuộc sống gia đình và xã hội Bởi vậy, muốn chống lại nó, cần phải có quyết tâm cao hơn và biện pháp triệt để hơn

là phòng chống ôn dịch.

Bài

toán

dân số

Theo

Thái An

báo GD

& TĐ

số

28,1995

Dân số thế giới và Việt Nam tăng rất nhanh Dân

số tăng nhanh kìm hãm

sự phát triển kinh tế vì vậy hạn chế gia tăng dân

số là đòi hỏi tất yếu của

sự phát triển loài người

Từ câu chuyện bài toán dân số

cổ hạt thóc, tác giả đưa ra các con số buộc người ngẫm đọc phải liên tưởng và suy

Đất đai không sinh thêm, con người ngày càng nhiều lên gấp bội Nếu không hạn chế sự gia tăng dân số thì con người sẽ làm hại chính mình Từ câu chuyện một bài toán cổ

về cấp số nhân, tác giả đã dưa ra các con số buộc người đọc phải liên tưởng và suy ngẫm

về sự gia tăng dân số đáng lo ngại của thế giới, nhất là ở những nước chậm phát triển

C, Văn bản thơ

Đập đá ở

Côn Lôn

Phan Châu Trinh (1872 -1926)

Thất ngôn bát cú Đường luật

Hình tượng đẹp lẫm liệt, ngang tàng của người tù yêu nước dù gặp bước nguy nan nhưng vẫn không sờn lòng, đổi chí trên đảo Côn Lôn

Bằng bút pháp lãng mạn và giọng điệu

hào hùng, bài thơ Đập đá ở Côn Lôn

giúp ta cảm nhận một hình tượng đẹp lẫm liệt, ngang tàng của người anh hùng cứu nước dù gặp bước nguy nan nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí.

d, Văn bản nước ngoài

Tác

phẩm

Tác giả Thể loại Nội dung Đặc sắc nghệ thuật Ghi nhớ

Cô bé

bán

diêm

An đéc

– xen

(

1805-1875)

Đan

Mạch

Truyện

cổ tích Lòng thương cảm sâu sắc

đối với 1 em

bé Đan Mạch bất hạnh, chết cóng bên đường trong đêm giao thừa

Kể chuyện cổ tích rất hấp dẫn, đan xen hiện thực và mộng ảo, tình tiết diễn biến hợp lí

Bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng, với các tình tiết diễn

biến hợp lý, tác phẩm Cô bé bán diêm của An-đéc-xen truyền cho

chúng ta lòng thương cảm sâu sắc đối với một em bé bất hạnh.

Đánh

nhau

với cối

xay gió

Xéc-

van -téc

(

1547-1616)

Tây

Ban

Nha

Tiểu thuyết Sự tương phảnvề mọi mặt

giữa 2 nhân vật Đôn Ki- hô- tê và Xan –trô Pan –xa

Cả 2 đều có những mặt tốt, đáng quí bên cạnh những đểm đáng trách , đáng cười biểu hiện trong chiến công đánh cối xay gió

Miêu tả và kể chuyện theo trật tự thời gian

và dựa trên sự đối lập, tương phản, song hành của cặp nhân vật chính

Giọng điệu hài hước ,chế giễu khi kể , tả về thầy trò nhà hiệp sĩ anh hùng nhưng cũng rất đáng thương

Sự tương phản về mọi mặt giữa Đôn Ky-hô-tê và Xan- chô Pan- xa

trong tiểu thuyết Đôn Ki- hô-tê của

Xéc- van-tét tạo nên một cặp nhân vật bất hủ trong văn học thé giới Đôn Ki- hô-tê thật nực cười nhưng

cơ bản có những phẩm chất đáng quý; Xan-chô Pan- xa có những mặt tốt song cũng bộc lộ nhiều điểm đáng chê trách.

Chiếc lá

cuối

cùng

O Hen

– ri

(

1862-1910)

Mĩ

Truyện ngăn

Ca ngợi tình yêu thương cao cả giữa những nghệ sĩ nghèo

Nghệ thuật đảo ngược tình huống hai lần , hình ảnh chiếc lá cuối cùng

Mấy trang kết thúc truyện Chiếc lá cuối cùng trên đây của O Hen-ri đủ

chứng tỏ truyện được xây dựng theo kiểu có nhiều tình tiết hấp dẫn, sắp xếp chặt chẽ khéo léo, kết cấu đảo ngược tình huống hai lần, gây hứng thú và làm cho chúng ta rung cảm trước tình yêu thương cao cả giữa những con người nghèo khổ.

Hai cây

phong Ai-ma-tốp

( 1928)

Liên xô

cũ

Truyện ngắn Tình yêu quê hương da diết

gắn với câu chuyện hai cây phong và thầy giáo Đuy – sen thời thơ ấu của tác giả

Miêu tả cây phong rất sinh động.Câu

chuyện đậm chất hồi

ức, ngòi bút đậm chất hội hoạ

Trong đoạn trích truyện Người thầy đầu tiên của Ai-ma-tốp, hai

cây thông được miêu tả hết sức sinh động bằng ngòi bút đậm chất hội hoạ Người kể chuyện truyền cho chúng ta tình yêu quê hương da diết

và lòng xúc động đặc biệt vì đấy là hai cây phong gắn với câu chuyện

về thầy Đuy-sen, người đã vun trồng ước mơ, hi vọng cho những học trò nhỏ của mình.

III.TẬP LÀM VĂN:

1 Văn tự sự (xen miêu tả biểu cảm)

a Dàn ý:

* Mở bài: Giới thiệu chung về câu chuyện, tên truyện, văn bản cần tự sợ

* Thân bài: Kể theo trình tự câu chuyện, theo diễn biến của truyện có kết hợp miêu tả, biểu cảm

* Kết bài: Đánh giá, cảm nhận về câu chuyện, mẫu truyện

b Đề luyện tập:

- Hãy kể lại kỉ niệm ngày đầu tiên đi học

- Kể về một lền em mắc khuyết điểm khiến thầy cô giáo buồn

- Kể lại truyện Lão Hạc hoặc đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

2 Văn thuyết minh:

Thuyết minh đồ vật

a, Dàn bài:

* Mở bài: giới thiệu tên, vai trò của đối tượng cần thuyết minh

*Thân bài:

- Trình bày nguồn gốc lich sử hình thành nếu có

- Nêu công dụng, ý nghĩa

- Thuyết minh cấu tạo, nguyên lí hoạt động

- Hướng dẫn cách sử dụng bảo quản

* Kết bài: ý nghĩa trong hiên tại và tương lai

b, Đề luyện tập: Thuyết minh về cái phích nước ( bút bi, bàn là, áo dài, kính đeo mắt)

Thuyết minh tác phẩm văn học

a, Dàn bài:

* Mở bài: Giới thiệu chung về tác phẩm, tác giả

* Thân bài:

- Thuyết minh về thể loại, hoàn cảnh sáng tác

- Thuyết minh về các yếu tố trong tác phẩm( nội dung, nhân vật, cốt truyên,nghệ thuật…)

- Nêu giá trị tư tưởng, giá trị giáo dục của tác phẩm hoặc ảnh hưởng của tác phẩm đến đời sống

* Kết bài: Đánh giá chung về tác phẩm

b, Đề luyện tập: Thuyết minh về một tác phẩm văn học.( Lão Hạc, Tức nước vỡ bờ, Đập đá ở Côn

Lôn….)

Nhất Thống Mỹ Tho